Strona · s. 4strona oryginału ↗
Otwarty list do Ministra Edukacji i Nauki Ukrainy pana S. Szkarleta
Слово Просвіти, №35 за 2021 рік
Szanowny Panie Ministrze, Sergiuszu Mikołajowiczu!
Na Ukrainie przez wszystkie lata niepodległości prowadzona jest reforma sektora oświaty. Uchwalono nowe ustawy Ukrainy „O oświacie”, „O szkolnictwie wyższym” i „O pełnym ogólnym średnim kształceniu”. W tych ustawach zaproponowano nowe metodologiczne podejścia do prowadzenia edukacji na Ukrainie. Jednak, ku naszemu ogromnemu żalowi, zmiany wprowadzane w oświacie nie motywują uczniów do nauki. Na przykład uczniowie mają prawo i obowiązek przesiedzieć w szkole 11 lat, nie wkładając szczególnego wysiłku w naukę.
Zewnętrzne niezależne testowanie, wprowadzone w celu przezwyciężenia łapownictwa podczas przyjęć do wyższych zakładów edukacyjnych, było w tamtym czasie zjawiskiem pozytywnym i spełniło swoją misję. Obecnie jednak nie motywuje ono uczniów do systematycznej i uporządkowanej nauki. Należy zaznaczyć, że przezwyciężywszy łapownictwo podczas przyjęć na WZ, rozszerzyliśmy jego pole podczas sesji egzaminacyjnych, zwłaszcza w związku z tym, że na studia przyjmowani są absolwenci bez elementarnej wiedzy.
MON Ukrainy starało się wzmocnić motywację uczniów do nauki matematyki — fundamentu kierunków przyrodniczych i technicznych — wprowadzając obowiązkową DPA z matematyki. Ponad 31 procent uczniów nie przekroczyło progu według wyników obecnego ZNO z matematyki. Jednak sam próg nie wytrzymuje krytyki (10 punktów), ponieważ każdy uczeń o przeciętnym przygotowaniu matematycznym powinien zdobyć 20 punktów (zadania testu zamkniętego typu).
Trzeba wziąć pod uwagę, że nie wszyscy zarejestrowani absolwenci przystąpili do ZNO z matematyki i najpewniej są to ci absolwenci, którzy nie mają elementarnej wiedzy. Gdyby to uwzględnić, liczba absolwentów szkół, którzy nie przekroczyli progu z matematyki, byłaby znacznie większa. Odsetek absolwentów, którzy nie przekroczyli progu podczas ZNO z matematyki, byłby znacznie wyższy, gdyby:
— wyeliminować zgadywanie i ściąganie podczas ZNO;
— zobowiązać uczniów podczas wykonywania testów zamkniętej formy (1–20) z matematyki nie tylko do zaznaczania odpowiedzi, ale także do rozwiązywania odpowiednich zadań;
— ułożyć testy zamkniętej formy tak, aby sprawdzały poziom opanowania przez uczniów podstawowych umiejętności matematycznych (trafność testu).
Czy zatem wprowadzona obowiązkowa państwowa atestacja końcowa z matematyki w formie ZNO motywuje uczniów szkół średnich do systematycznej nauki? Jak pokazuje praktyka, nie. Blisko 40 procent absolwentów szkół średnich w obecnych warunkach nie jest w stanie opanować matematyki na poziomie elementarnym. Należy, wzorem rozwiniętych krajów europejskich, wprowadzać systemowe zróżnicowane podejście.
Czy obecne ZNO absolwentów szkół w takiej postaci jest potrzebne? Naszym zdaniem nie. Należy je najpierw udoskonalić, a następnie zaproponować inny system oceniania, który z jednej strony pobudzałby uczniów do systematycznej i uporządkowanej nauki, a z drugiej nie pozwalał uczniom, którzy nie mają elementarnej wiedzy, dostawać się do wyższych zakładów edukacyjnych.
ZNO dla uczniów należało najpierw wprowadzić dla absolwentów podstawowych szkół średnich, a tym samym część uczniów, którzy nie mogą i nie chcą uczyć się według pełnego programu szkoły średniej, skierować do nauki w szkołach zawodowych (obecnie katastrofalnie brakuje robotników), co pozwoliłoby znacznie podnieść jakość średniej edukacji, a w konsekwencji także wyższej.
W związku z wymienionymi przyczynami obecnie jakość wyższej edukacji jest krytycznie niska. W ostatnich dwóch latach sprzyjało temu nauczanie zdalne studentów z powodu COVID-19. Czy można przygotować wysoko wykwalifikowanego lekarza, nauczyciela, inżyniera itp., wykorzystując nauczanie zdalne? A priori nie. Niski poziom specjalistów wysokich kwalifikacji nie sprzyja ani dalszemu postępowi oświaty i nauki, ani rozwojowi społeczno-gospodarczemu kraju w ogóle. Dlatego nie należy bez szczególnej potrzeby wprowadzać ograniczeń kwarantannowych w sektorze oświaty, w tym znosić państwowej atestacji końcowej w klasach maturalnych w związku z COVID-19.
Obecnie MON Ukrainy podejmuje znaczne wysiłki, aby podnieść prestiż wyższych zakładów edukacyjnych w rankingach światowych uniwersytetów. W tym celu wymaga się od pracowników naukowych i naukowo-pedagogicznych publikowania wyników badań naukowych w czasopismach z bazami naukometrycznymi Scopus lub Web of Science. Wyższe zakłady edukacyjne, aby wypełnić ten wymóg, narzucają planowe wskaźniki obowiązkowej publikacji artykułów naukowych w tych czasopismach.
Nietrudno przewidzieć bieg dalszych wydarzeń: komercjalizacja publikacji naukowych (koszt publikacji w czasopiśmie z bazą Scopus wynosi 1–1,5 tys. dolarów USA), powstawanie specjalnych firm, które na zamówienie będą przygotowywać i publikować artykuły naukowe w tych czasopismach, organizowanie rywalizacji między wykładowcami, katedrami, wydziałami o większą liczbę artykułów naukowych opublikowanych w czasopismach z bazami Scopus lub Web of Science itp. O jakości badań naukowych nie będzie mowy, liczą się wyłącznie wskaźniki ilościowe. Czy w takich warunkach rozwinie się ukraińska nauka? Oczywiście nie. W pracy naukowej ważne są nie tyle wskaźniki ilościowe, co jakościowe, czyli wyniki badań naukowych. Nauki nie można tworzyć pod presją z góry; należy motywować utalentowaną młodzież do pracy naukowej wysokimi zarobkami.
MON Ukrainy powinno bardziej konsekwentnie bronić funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich zakładach edukacyjnych. Nie wolno milczeć, gdy siły prokremlowskie próbują na wszelkie sposoby wprowadzać zmiany do ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Należy wykorzystać wszystkie środki organizowania oporu, aż do strajków. Pedagogów i pracowników naukowo-pedagogicznych na Ukrainie jest wielka liczba, i jesteśmy w stanie domagać się od ukraińskich władz przyjęcia proukraińskiego wektora rozwoju, skierowanego na Unię Europejską i NATO.
Podsumowując, zaznaczmy: obecnie ukraińska oświata i nauka znajdują się w głębokim kryzysie. Niestety, nie wszystkie działania podejmowane przez MON Ukrainy pobudzają uczniów i studentów do systematycznej i uporządkowanej nauki, a utalentowaną młodzież studencką do pracy naukowej. Należy szybciej wprowadzać zmiany w procesie reformowania oświaty, które podniosłyby zarówno prestiż pracy pedagogicznej, jak i osiąganie przez młodzież wysokich szczytów w oświacie i nauce.
Biorąc pod uwagę powyższe, proponujemy MON Ukrainy:
1. Zająć twardą proukraińską pozycję, nie dopuszczać do nauczania przedmiotów szkolnych w języku rosyjskim we wszystkich zakładach edukacyjnych. Twardo bronić ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, organizować stanowczy opór wobec wszelkich prób piątej kolumny Moskwy, zmierzających do wprowadzenia zmian w tej ustawie.
2. Udoskonalić organizację kształcenia uczniów o szczególnych potrzebach, zróżnicować finansowanie, uwzględniając możliwości intelektualne dzieci.
3. Zatwierdzić Regulamin kształcenia uczniów o niskich zdolnościach umysłowych w grupach różnowiekowych.
4. Zorganizować przygotowanie, wydawanie i scentralizowane dostarczanie:
a) materiałów rozwojowych dla placówek przedszkolnych;
b) dodatkowych materiałów rozwojowych i dydaktycznych dla szkoły podstawowej;
c) zróżnicowanych poziomem podręczników szkolnych, programów i nowych dodatkowych pomocy naukowych dla uczniów klas 5–9, kursów specjalistycznych i fakultatywnych dla uczniów klas 10–12.
5. Zatwierdzić skuteczne działania na rzecz istotnej poprawy jakości edukacji średniej, a tym samym zniwelować rolę korepetycji w przygotowaniu absolwentów szkół do zewnętrznego niezależnego oceniania (optymalizacja sieci szkół średnich, obowiązkowe nauczanie profilowe, zatwierdzenie nowego Regulaminu nauczania profilowego, zatwierdzenie programów zewnętrznego niezależnego oceniania, wprowadzenie zewnętrznego niezależnego oceniania dla absolwentów podstawowych szkół średnich, przygotowanie podręczników do ZNO z wykazem podstawowych pytań i zadań itp.).
6. Dopracować plany nauczania szkół, zmniejszyć liczbę przedmiotów szkolnych w szkole podstawowej i starszej szkole średniej do 10–12, wykorzystując integrację dydaktyczną pokrewnych przedmiotów.
7. Przyjąć nową metodologię tworzenia Typowych planów nauczania:
— zwiększyć liczbę godzin części wariantowej planu nauczania (w klasach 5–9 — 30 procent ogólnej liczby godzin, a w klasach starszych — 50 procent);
— w celu jak najpełniejszej realizacji nauczania profilowego, liczbę godzin nauczania w klasach starszych dla celów finansowania wskazane jest ustalać w zależności od liczby uczniów w klasie.
8. Podzielić cykl przedmiotów profilowych na dwa składniki: niezmienniczy i wariantowy. Zatwierdzić część niezmienniczą w skład której wchodzą następujące przedmioty: język ukraiński, historia Ukrainy, informatyka, język obcy. Część wariantowa przedmiotów profilowych będzie zależeć od nazwy profilu, na przykład chemia i biologia dla profilu biologiczno-chemicznego.
9. Wprowadzić do części niezmiennicznej planu nauczania szkół przedmiot „Ukrainoznawstwo”, integrując przedmioty o niewielkim zakresie: „Edukacja obywatelska”, „Etyka chrześcijańska”, „Ekologia”, „Podstawy zdrowia”, „Podstawowe cechy osobowości” itp.
10. Zorganizować przygotowanie i wydanie podręczników do wychowania narodowego dla uczniów klas 1–12, przyjmując za podstawę podręczniki przygotowane przez członków stowarzyszenia Rodzima Szkoła dla klas 5–11.
11. Zainicjować wprowadzenie zmian do ustawy Ukrainy „O oświacie” w części dotyczącej przemianowania podstawowych szkół średnich na gimnazja, a starszych — na lycea (nazwę podstawowej szkoły średniej pozostawić bez zmian, a starsza szkoła średnia może funkcjonować jako liceum lub gimnazjum).
12. Zoptymalizować sieć szkół średnich, przyjmując za podstawę następującą optymalną liczbę uczniów umożliwiającą pełnowartościowe finansowanie przez państwo szkoły podstawowej, podstawowej średniej i pełnej średniej:
— szkoła podstawowa — 20 uczniów i więcej;
— podstawowa szkoła średnia — 90 uczniów i więcej;
— starsza szkoła średnia (klasy 10–11) — 150 uczniów i więcej.
Określić minimalną liczbę uczniów w każdej z klas 10–12 — nie mniej niż 75 uczniów, czyli po trzy równoległe klasy.
13. Zatwierdzić nowe Rozporządzenie o nauczaniu profilowym uczniów klas 10–12 średnich ogólnokształcących zakładów oświatowych. 14. Zatwierdzić Rozporządzenie o organizacji państwowej atestacji w formie zewnętrznego niezależnego oceniania absolwentów średnich zakładów oświatowych i przyjmowania ich do wyższych uczelni Ukrainy. 15. Zorganizować wydawanie utworów programowych ukraińskiej i zagranicznej literatury pięknej (seria „Biblioteka szkolna”) dla uczniów klas 10–12, a także do czytania pozaklasowego oraz scentralizowanie zaopatrzyć w nie szkolne biblioteki z rachunku 1 książka na 3 uczniów. 16. Udoskonalić: a) Typowe rozporządzenie o konkursie na stanowisko kierownika państwowego, komunalnego zakładu oświaty ogólnej; b) Rozporządzenie o konkursie podręczników szkolnych (przeprowadzanie wyprzedzającej aprobaty, określanie współczynnika jakości podręcznika itp.); c) Załącznik do świadectwa o pełnym średnim wykształceniu, przewidując podział przedmiotów na profilowe i nieprofilowe, średnią ogólnoatestacyjną ocenę oraz średnią ocenę z przedmiotów profilowych, nazwę profilu. 17. Zatwierdzić skuteczne działania na rzecz podniesienia prestiżu pracy pedagogicznej (odpowiednia orientacja zawodowa, wysokiej jakości przygotowanie nauczycieli — dominacja praktycznego przygotowania, zewnętrzne niezależne ocenianie z dyscyplin fachowych, obowiązkowa pięcioletnia praca po ukończeniu uniwersytetu itp.), wysokie stypendium i wynagrodzenie pracowników pedagogicznych i naukowo-pedagogicznych itp. 18. Zoptymalizować sieć wyższych uczelni, wykorzystując metody pedagogiczne (podnieść próg punktowy ZNO do 160 i więcej), a także integrację niewielkich pod względem wielkości uczelni (kolegiów, instytutów, prywatnych zakładów szkolnictwa wyższego) w potężne uniwersytety. Dwukrotnie zmniejszyć przyjęcie absolwentów szkół do wyższych zakładów oświatowych i tym samym zwiększyć liczbę uczniów w zawodowych zakładach kształcenia. 19. Przyjąć skuteczne działania na rzecz opanowania przez uczniów szkół i studentów uczelni wyższych języków obcych, zwłaszcza angielskiego (zwiększenie liczby godzin tygodniowo, specjalne wyprzedzające kursy przed rozpoczęciem nauki studentów na uniwersytetach, nauka języka obcego w uczelniach wyższych przez 5 lat, czytanie wybranych przedmiotów w języku angielskim itp.). 20. Udoskonalić przygotowanie wykwalifikowanych robotników (metodami pedagogicznymi skierować 60 procent absolwentów szkół na naukę w PTNZ, zorganizować przygotowanie wykładowców i mistrzów dla PTNZ, zwiększyć czas na praktyczne przygotowanie robotników, przypisać do każdego zakładu kształcenia zawodowego odpowiedni zakład przemysłowy itp.).
Petro SIKORSKYJ, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Rідна szkoła” (Rydna Szkoła), doktor nauk pedagogicznych, profesor, honorowy akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
