Strona · s. 5strona oryginału ↗
PRZECIWANGLIZM od Iryny FARION
Слово Просвіти, №35 за 2021 рік
44. Harassment. W środkach masowego przekazu rozpowszechniono wiadomość o pewnych planach Ministerstwa Kultury, które sprowadzają się do słowa harasment: „W Minkulcie planują zorganizować anonimową zbiórkę informacji o przypadkach harasmentu w sferze artystycznej i wezwali kierownictwo uniwersytetu do wspierania weryfikacji historii absolwentek” (7). Jak wiadomo, samo słowo kultura pochodzi od łac. cultura „uprawa, oświata, rozwój” (SIS, s. 573), co rozszerzyło się na pojęcie kultury języka jako „świadomego i krytycznego użycia środków językowych, posiadania norm języka ustnego i pisanego w różnych sferach komunikacji społecznej zgodnie z celem i treścią wypowiedzi” (3, s. 81). Powstaje pytanie: co tak naprawdę kryje się za słowem harasment, które narzuca społeczeństwu anonimowy autor publikacji, powołując się na decyzję Ministerstwa Kultury? Czy nie jest to celowe lub wynikające z kompleksów wpisywanie nas w obcą rzeczywistość, przez której okulary teraz rzekomo bardziej postępowo i nowocześniej patrzy się na świat? W języku angielskim słowo harass używane jest jako rzeczownik i czasownik: harass [ˈhærɘs] n 1. niepokój, trwoga; troska; 2. rozdrażnienie, harass [ˈhærɘs] v 1. niepokoić, trapić; trwożyć; 2. wyczerpywać, osłabiać, męczyć (AUS, s. 616). Leksem harassment utworzony jest przez dodanie składnika -ment, co zdarza się w rzeczownikach utworzonych od czasowników (rzadziej – od przymiotników) i które oznaczają 1. działanie lub stan: management „zarządzanie”, movement „ruch”; 2. wynik działania equipment „wyposażenie” (AUS, s. 880). Zatem harassment [ˈhærɘsmɘnt] n – to 1. niepokój, trwoga; troska; 2. rozdrażnienie; 3. wojsk. działania wywołujące niepokój (AUS, s. 616). W proponowanym kontekście słowo to użyto jako nieprzetłumaczalną jednostkę z języka angielskiego z nabytym z czasem amerykańskim znaczeniem, czyli wbrew elementarnym normom kultury języka, a nawet przepisom (niestety deklaratywnym) obowiązującej ustawy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego” (25 kwietnia 2019 r.): „g) używanie zamiast obcojęzycznych ukraińskich słów, zwrotów i terminów w przypadku, gdy w języku ukraińskim istnieją równoważne odpowiedniki, oraz podnoszenie poziomu świadomości obywateli o nich; ґ) zapobieganie wulgaryzacji języka ukraińskiego i mieszaniu go z innymi językami” (5). Co więcej, słowo to użyto w rosyjskiej adaptacji fonetycznej przez dźwięk/literę ch zamiast g, co jest sprzeczne z obowiązującą Ortografią: „Dźwięk [h] przeważnie oddajemy literą g”: hindi, hospis, Helsinki i in. (8, s. 150). Jak widzimy, słowo rozszerzyło swoje znaczenie leksykalne, nabywając semu terminu „molestowanie seksualne” („każda forma niepożądanego werbalnego, niewerbalnego lub fizycznego zachowania o charakterze seksualnym, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby, w szczególności poprzez stworzenie zagrażającego, wrogiego, upokarzającego lub obraźliwego środowiska” – 9) w konkretnych okolicznościach językowo-społecznych (socjolekt), czyli odpowiedniego czasu, miejsca, osoby. Jak świadczy amerykańska doktor filozofii Mary Rowe, w swoim raporcie na tematy dyskryminacji „Pierścienie Saturna” użyła tego słowa w znaczeniu terminu „molestowanie seksualne”, zapożyczając go z praktyki użycia w grupach kobiecych stanu Massachusetts na początku lat 70. XX wieku. Raport ten przygotowano dla prezydenta i kanclerza Massachusetts Institute of Technology, który po raz pierwszy stał się platformą publicznej dyskusji o tym problemie i wypracowania odpowiednich definicji oraz przepisów (1). Ponadto stworzenie terminu przypisuje się także amerykańskiej feministce, profesorce Uniwersytetu Michigan, specjalistce od tak zwanych kwestii genderowych Catharine MacKinnon (ur. 1946), autorce książki „Molestowanie seksualne pracujących kobiet” („Sexual Harassment of Working Women: A Case of Sex Discrimination”) z 1979 roku, gdzie wyraźnie widzimy tę jednostkę leksykalną w nowo utworzonym znaczeniu terminologicznym (6). Według innej wersji termin wymyśliły aktywistki prywatnego Uniwersytetu Cornella (stan Nowy Jork), które stworzyły „Organizację Zjednoczonych Kobiet”, aby walczyć z molestowaniem we własnej uczelni. Czyli zjawisko molestowania seksualnego zyskało publiczną dyskusję przede wszystkim w środowiskach uniwersyteckich. W ukraińskim polu prawnym problem ten reguluje Ustawa Ukrainy „O zapewnieniu równych praw i możliwości kobiet i mężczyzn” z 2005 roku, gdzie oczywiście nie użyto amerykanizmu harasment, lecz podano definicję rzeczownikowego zwrotu z wyrazem nadrzędnym domahannia (˂ domahatyś – domagać się): „molestowanie seksualne – to działania o charakterze seksualnym, wyrażone słownie (groźby, zastraszanie, nieprzyzwoite uwagi) lub fizycznie (dotyk, klepanie), które upokarzają lub obrażają osoby przebywające w relacjach zawodowego, służbowego, materialnego lub innego podporządkowania” (4). Zgodnie z naszymi słownikami języka ukraińskiego, DOMAHATYSIA, aiusia, aiesia, niedok., DOMOHTYSIA, ozhusia, ozheshsia; cz. przeszły domihsia, domohlasia, losia; dok., kogo, choho, z bezokolicznikiem, ze spójnikiem i bez dopełnienia. Usilnie dobijać się kogoś, czegoś. Wiatr cichł, przejaśniało – słychać było, jak coś domagało się pod oknem (Was., I, 1959, 306); – Szanuję ludzi, którzy potrafią tak szybko domagać się swego (Szołk., Inżynierowie, 1956, 68); W stołówce jakaś nieznajoma kobieta.. z krzykiem i płaczem domagała się, żeby ją dopuszczono do księdza kanonika (Wilde, Siostry.., 1958, 157); Nieprzyzwyczajona siedzieć bezczynnie, ona i teraz domogła się od Marusi pracy dla siebie (Hołowko, II, 1957, 575); Baj namówił Uzenbajewa, żeby ten jakoś domógł się trafić w liczbę przedstawicieli (Doncz., I, 1956, 112) (SUM 11, t. 2, s. 361; SUM 20). Wśród synonimów tego słowa: wymahaty (wymagać), dobitysia (dobijać się), peresliduvaty (prześladować) (2, s. 155), pot. chipiatysia (czepiać się), distawaty (dostawać). Czy jest więc potrzeba zaganiać własne bogactwo słowne w genderowy amerykanizm harasment? Skróty i literatura: AUS – Angielsko-ukraiński słownik. Horot Je. I., Kociuk L. M., Malimon L. K., Pawluk A. B., pod red. Je. I. Horot. Winnica: Nowa Knyha, 2006. 1699 s. SIS – Słownik wyrazów obcych. K.: Dowira, 2000. 1017 s. SUM 11 – Słownik języka ukraińskiego: W 11 tomach. K.: Naukowa Dumka, 1970–1980. SUM 20 – Słownik języka ukraińskiego: W 20 t. / NAN Ukrainy, Ukr. fundusz językowo-informacyjny. K.: Naukowa Dumka, 2010–2020. 11 tomów z dwudziestu (A – OIASNIUWATY). Tryb dostępu: https://services.ulif.org.ua/expl/Entry/index?wordid=23726&page=800 (data dostępu 15.08.21). 1. Witer Kateryna. Co to jest molestowanie seksualne? 2. Wusyk O. S. Słownik synonimów języka ukraińskiego. Tarnopol: Bohdan, 2013. 575 s. 3. Jermolenko S. Ja., Bybyk S. P., Todor O. H. Język ukraiński. Krótki słownik terminów językoznawczych. K.: Łybid, 2001. 221 s. 4. Ustawa Ukrainy „O zapewnieniu równych praw i możliwości kobiet i mężczyzn”, 2005. 5. Ustawa Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” (nr 5670-d), 2019. 6. MacKinnon, Catharine Alice. / Wikipedia. 7. „Rozbierał i czepiał się”? Minkult bada molestowanie seksualne wykładowców Karpenki-Karego. 8. Ortografia ukraińska. Charków: Folio, 2019. 348 s. 9. Szewczenko Z. W. Słownik terminów genderowych. 45. Birdwatcher (birdwatcher). Birdwatching (birdwatching). Birding (birding)
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
