Strona · s. 6strona oryginału ↗
«Kobieca sprawa» Ulyty Myroniuk („Śnieżynka”): „Moja wina polega jedynie na tym, że z zagrabionego jęczmienia „Madiar” zmielił mąkę, a ja piekłam z niej chleb”
Слово Просвіти, №35 за 2021 рік
Halina DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZUK, historyk Zatrzymano Ulytę w święto Przemienienia Pańskiego, dokładnie 72 lata temu. Jej siostra Marfa z dwojgiem dzieci od dwóch lat odbywała zsyłkę na Syberii jako „członkowie rodziny bandytki OUN”. A „bandytka” Ulyta, staniczna Kordyszewa, wciąż pracowała w podziemiu, „na nielegałce”. Polowano na nią długo, a złapać udało się w niemal detektywistycznych okolicznościach. „Ja, operpełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB młodszy porucznik Szyszyn przeprowadziłem zatrzymanie Babij Ulyty. Stwierdziłem, że podczas przeprowadzania czekistowsko-wojskowej operacji na chutorze Oderadiwka, 19 sierpnia o 2-ej godzinie w nocy niedaleko leśnictwa, na polu, zatrzymana Ulyta Babij, która wspólnie z bandytą „Madiarem” ładowali na wóz kołchozową pszenicę. Ten ostatni stawiał przy zatrzymaniu zbrojny opór. Korzystając z ciemności i kompleksu leśnego, „Madiar” zniknął z pola widzenia, a Babij Ulyta została dostarczona do Szumskiego RO MGB. Na podstawie powyższego, kierując się art. 98 KK USRR, postanowiłem: przetrzymywać ją do wyjaśnienia winy przy Szumskim KP”. A już 17 września 1949 roku (10-lecie „złotego” września 1939 roku, kiedy „nas wyzwolili i nie było na to rady”) w Szumsku sporządzono postanowienie o aresztowaniu Babij Ulyty („Śnieżynki”), oskarżonej z artykułów 54-I „a”, 54-II KK USRR i 4 Dekretu z 4.06.1947 r. I to nie była po prostu wina, a śmiertelny występek przed nową władzą. Ulycie – bodaj najważniejszej osobie w stanicznej kobiecej sieci, zarzucą nie tylko udział w OUN, ale i rozkradanie mienia w dopiero co utworzonym kołchozie, co łącznie kwalifikowało się na najwyższy wymiar kary. Operpełnomocnik Szumskiego RO MGB Szyszyn, „rozpatrzywszy materiały o przestępczej działalności Babij Ulyty, ur. w 1916 r., urodzonej we wsi Kordyszów, Ukrainki, zamieszkałej na nielegalnej pozycji od 1943 r., – stwierdził, że w 1943 roku dobrowolnie wstąpiła do bandy OUN-UPA, gdzie pełniła obowiązki stanicznej wsi Kordyszów, pod pseudonimem „Śnieżynka”. Jednocześnie była sanitariuszką Ukraińskiego Czerwonego Krzyża, udzielała bandyckiej pomocy UPA, zbierała produkty dla OUN do maja 1944 roku. Od maja 1944 roku była podrejonową UCK OUN, prowadziła prace gospodarcze w podziemiu do 1948 roku. Od 1948 roku do dnia zatrzymania była na nielegalnej pozycji razem ze swoim kochankiem, bandytą OUN – „Madiarem”. Powyższe potwierdza się zeznaniami świadków: Ryżuk Hanny (…) i osobistymi przyznaniami. Postanowił: Babij Ulytę poddać aresztowi i rewizji”. Ulyta była w istocie aresztowana jeszcze przed postanowieniem, i 22 sierpnia 1949 roku, w Szumskim RO MGB przesłuchana. W tamtym czasie niemal wszystkie dziewczęta kordyszowskiego podziemia OUN już odbywały karę więzienia. „– Proszę opowiedzieć swoją biografię. – Urodziłam się w 1916 r. w Kordyszowie, w rodzinie średniorolnego chłopa. Ojciec – Myroniuk Mykyta Tarasowycz, zmarł w 1920 r., a matka – Myroniuk Chymy Wasyliwna, zmarła w 1935 r. W 1937 roku wyszłam za mąż za Babija Fedora, przeżyliśmy z nim pół roku i rozstaliśmy się. W 1941 roku, przed początkiem wojny z Niemcami, 5 miesięcy uczyłam się na kursach wychowawców w Zbarażu. Podczas niemieckiej okupacji mieszkałam w Kordyszowie. Przed przyjściem Armii Czerwonej, pod koniec 1943 roku, wstąpiłam do OUN i do dnia zatrzymania, 20 sierpnia 1949 roku, przebywałam na nielegalnej pozycji. Moje ciotki Hawrysiuk Jakylina, 50 lat, Łukaszuk Halyna-Domka, 60 lat, Poliszczuk Tekla, 60 lat, wujek Szweć Karpo, 63 lata, – wszyscy mieszkają w Kordyszowie. – Proszę opowiedzieć o praktycznej pracy w OUN? – Z wstąpieniem do OUN otrzymałam pseudonim „Śnieżynka”, zostałam mianowana staniczną wsi Kordyszów i jednocześnie sanitariuszką. Do moich obowiązków należały: zbiór produktów, medykamentów i opatrywanie rannych bojowników. Na stanowisku stanicznej byłam do maja 1944 roku. Zebrane produkty przekazywałam „Lilii”. Zbierać pomagały mi Karpećka Wasylyna („Roza”) oraz Poliszczuk Wasylyna, pseudonimu nie pamiętam (obie aresztowane w 1946 roku). Z rannych bojowników leczyłam: „Buketa” – z Galicji, innych danych nie znam, „Żarynę” – rodem ze wsi Tyławka, z imienia Trochym (zabity w 1948 roku) oraz innych, kogo dokładnie, teraz nie przypominam sobie. Od maja 1944 roku zostałam mianowana krzewową UCK i jednocześnie zajmowałam się zbiorem produktów. Do krzewu wchodziły wsie Kordyszów, Kruholeć, Hołybisy i chutor Kotlariwka Boreckiej rady wiejskiej Dederkalskiego rejonu. Zebrane produkty przekazywałam podrejonowemu OUN Kondratiukowi Wołodymyrowi o pseudonimie „Kowal”. Pod koniec 1947 roku „Kowal” został zabity przez wojska MGB i na jego miejsce przyszedł „Bohun” ze wsi Antoniwci, nazwiska nie znam, zabity w 1948 roku. W okresie mojej pracy jako krzewowa podlegały mi staniczne: Szweć Hanna – „Kwiatka” – po wsi Kordyszów (aresztowana w 1947 roku), Łakej Nina – „Hala” – po wsi Kruholeć (aresztowana w 1947 roku), Babij Lida – „Pawłyna” – po wsi Hołybisy (aresztowana w 1947 roku), Bondarczuk Marija – „Wysznya” po – chutorze Kotlariwka (aresztowana w 1948 roku). Na początku 1948 roku „Bohun” powiedział mi: „Otrzymano rozkaz, że kobiety nie powinny przebywać w podziemiu OUN, i dlatego masz ukrywać się samodzielnie, a kiedy będzie potrzeba, wezwą cię”. Od tego momentu do sierpnia 1948 roku ukrywałam się sama. A od sierpnia 1948 do dnia złapania mnie przez organy MGB – ukrywaliśmy się we dwoje z „Madiarem” – Matwijiukiem Petrem. – Proszę wymienić swoje miejsca ukrywania się. – Od 1944 do 1945 roku ukrywałam się u swojej siostry – Kostiuk Marfy. W 1946 roku – u Uliany Ryżuk, w Kordyszowie. W 1947 roku ukrywałam się w Kruholcu, u Łakej Tekli. Od końca 1947 roku ukrywałam się we wsi Oderadiwka, przeważnie u Sawczuk Justyny, a także na chutorze u Kriuczkowskiej Nadiji. Schronu ja i „Madiar” nie mieliśmy, chociaż „Madiar” miał kryjówkę na polu leśnictwa na chutorze Oderadiwka, ale my w niej ani razu nie siedzieliśmy”. 1 września 1949 roku aresztowanej Babij Ulycie („Śnieżynce”) przedstawiono oskarżenie z artykułów 54-I „a” i 54-II KK USRR o to, że od końca 1943 roku była członkiem antyradzieckiej nacjonalistycznej OUN. Do przedstawionego oskarżenia przyznała się w pełni. Sprawę Ulyty przekazano do Krzemieńca, gdzie po drugim kręgu kontynuowano śledztwo z przesłuchaniami. Teraz już przy innych enkawudzistach opowiadano historię z zatrzymaniem. Jak w noc Przemienienia na oderadiwskim polu Ulyta z „Madiarem” brali kołchozową pszenicę, położyli na wóz 50-60 snopów, i w tym czasie niepostrzeżenie podeszli do nich żołnierze. „– „Madiar” nagle zeskoczył z wozu, chwycił mnie za rękę i pobiegł do lasu. Żołnierze zaczęli puszczać rakiety, i ja, przebiegłszy metrów 5-6, upadłam na ziemię. Podbiegł do mnie żołnierz, a inni pognali za „Madiarem”. Jemu udało się uciec, a mnie zatrzymali razem z wozem. Ja początkowo pokazałam, że mieszkam w Oderadiwce i podałam zmyślone nazwisko i imię. Ale kiedy”
Ulyta Babij (stoi druga od prawej) wśród rodziny mnie przywieźli do wsi, przyznałam się, kim jestem i skąd. – Co zmusiło panią do ukrywania się? – Do wstąpienia do OUN ukrywałam się przed władzami niemieckimi, ponieważ chciano mnie wysłać na roboty do Niemiec. A od lipca 1943 r., czyli od momentu wstąpienia do OUN, również mieszkałam nielegalnie. Z powodu tych okoliczności byłam w nielegalnej sytuacji aż do aresztowania w 1949 r. – Gdzie kończyła pani kursy OUN i z jakich zagadnień? – Na kursach byłam tylko raz, jesienią 1943 roku, w ciągu trzech dni, na chutorze w pobliżu wsi Ludwiszcze, gdzie uczyło się nas 16 dziewcząt. Kursy prowadziła dziewczyna z Uhorska, pseudonimu, nazwiska i imienia nie pamiętam. Ze mną były członkinie OUN, z których znam tylko Tetianę Wasyluk, zabitą jesienią 1946 roku, za co – nie wiem. – Gdzie była pani uczestniczką zebrań OUN? W okresie pracy jako podrejonowa gospodarcza brałam udział w zebraniach podrejonowych gospodarczych w Kordyszowie, w domu podrejonowego OUN – Wołodymyra Kondratiuka – „Kowal” (zabity w 1947 roku przez żołnierzy we wsi Kordyszów). Zebrania prowadziła Lidia Szafaruk – „Jaryna”, w sprawie zaopatrzenia w produkty, odzież, zioła lecznicze i bandaże. Oprócz tego, wspólnie z Tetianą Wasyluk, prowadziłam zebrania stanicznych gospodarczych we wsi Kordyszów – w sprawie zaopatrzenia w produkty, odzież, bandaże i zioła lecznicze. W okresie mojej pracy jako podrejonowa UCK i sanitariuszka, dwa razy byłam na zebraniach podrejonowych UCK i sanitariuszek. Jedne były we wsi Hołybisy, a drugie w Bołożówce, prowadziły je rejonowa OUN i rejonowa UCK „Jaryna” – Lidia Szafaruk (aresztowana przez ORW) oraz „Wysznia” – nazwiska nie znam, aresztowana w 1947 roku. Na zebraniach omawiano kwestie zaopatrzenia w zioła lecznicze, bandaże, watę i medykamenty. Innych zebrań nie pamiętam. – Proszę wymienić terytorium podrejonu OUN. – W okresie pracy jako podrejonowa gospodarcza i podrejonowa OUN, w obsługę wchodziły wsie: Kordyszów, Hołybisy, Kruholec, Rochmanów, Kotlariwka, Sosniwka, Ludwiszcze i Tylawka z Oderadiwką. W okresie pracy jako podrejonowa UCK i sanitariuszka wchodziły wsie Kordyszów, Hołybisy, Kruholec, Kotlariwka, Sosniwka. – Proszę wymienić członkinie OUN organizacji stanicznej we wsi Kordyszów. – W momencie, kiedy byłam staniczną-gospodarczą OUN we wsi Kordyszów, członkiniami stanicznej OUN były: Jewdokija Parchomiuk, aresztowana przez ORW w 1947 r.; Hanna Szweć, aresztowana przez ORW w 1947 r.; Ludmyła Puhacz, aresztowana w 1947 r.; Wasylyna Karpećka, aresztowana w 1947 r.; Wasylyna Poliszczuk, aresztowana w 1947 r.; Tetiana Daciuk, aresztowana w 1947 r.; Hałyna Kljasztorna, podrejonowa OUN ds. łączności, przebywa w nielegalnej sytuacji; Olha Łypka, staniczna sanitariuszka OUN, obecnie zamężna; Jaryna Szerhej, staniczna ds. łączności OUN, obecnie zamężna; Tetiana Melnyczuk, członkini stanicznej OUN. – Kto był stanicznymi sanitariuszkami pani podrejonu OUN? – W okresie mojej pracy jako podrejonowa OUN-UCK i sanitariuszka, miałam w każdej stanicy po jednej sanitariuszce. We wsi Kordyszów – Olha Łypka, mieszka w domu. We wsi Kruholec – Nina Łakej, aresztowana w latach 1946-1947. We wsi Hołybisy – Paraska Synycia, aresztowana w 1948 r. We wsi Kotlariwka – Marija Hradećka, aresztowana w latach 1946-1947. – Proszę wymienić podrejonowe UCK i gospodarcze? Ile było podrejonów? – W rejonowym prowidzie OUN w rejonie szumskim były cztery podrejony, wymienić ich nie mogę, jako że były dla mnie nieznane, a ich pseudonimów nie pamiętam, ponieważ mam teraz bardzo słabą pamięć. (…). 14 października 1949 roku w mieście Krzemieniec została przesłuchana oskarżona Ulyta Babij. „ – Kogo z rannych bandytów pani leczyła? – W okresie przebywania w OUN-UPA leczyłam 6-7 osób. „Buket”, 20 lat, przebywał w UPA, leczyłam go na kwaterze i w schronie Paraski Synyci w Hołybisach. Zabity w 1947 roku w Żołobkach. Innych osób nie pamiętam, były dla mnie wszystkie nieznane. – Jakie są znane pani miejsca bandyckich schronów-magazynów? – Znana mi jest kryjówka w domu członka OUN Tymofija Finniczuka we wsi Hołybisy, zajmował stanowisko stanicznego we wsi Kruholec. Kryjówka znajduje się pod komorą. Utrzymywała ją żona, która została wysiedlona w 1947 roku do odległych obwodów ZSRR. Inne kryjówki zostały odkryte przez żołnierzy jeszcze przed moim zatrzymaniem, a także wykryte magazyny z produktami i odzieżą jeszcze przed moim aresztowaniem przez ORW. – Ile zgromadziła pani dla OUN-UPA bandaży, ziół leczniczych, płótna, odzieży i produktów żywnościowych? – Nie pamiętam i podać ilości nie mogę, jako że zaopatrzenie trwało w ciągu dwóch-trzech lat”. (…) 17 października 1949 roku w Krzemieńcu, Ulycie przedstawiono oskarżenie na podstawie artykułów 54-Ia, 54-II KK USRR oraz artykułu 4 Dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 4 czerwca 1947 roku o odpowiedzialności karnej za rozkradanie mienia państwowego i społecznego. „Słowo Proświty” kontynuuje publikację historii uczestniczek OUN ze wsi Kordyszów na Tarnopolszczyźnie, stworzonych na podstawie spraw archiwalnych i wspomnień. Oczywistym staje się fakt działalności potężnej organizacji, która w otoczeniu podwójnego wroga walczyła o ideały Niepodległej Ukrainy. Zrozumiałym staje się też to, że właśnie dzięki sieci OUN i UPA, działającym w całej Ukrainie, został wykonany ważny ofiarny krok ku naszej Niepodległości. W tym miejscu stała chata siostry Ulyty, Marfy. Zdjęcie z lat 60.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
