Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Ruska Besida» – ziarno, które obficie wydało plon

Слово Просвіти, №35 за 2021 рік

i przyciąga magią duchowości: “przypowieść w Ewangelii opowiada, jak pewien gospodarz obsiewał niwę. Kiedy siał, jedno ziarno padło na drogę i ptaszek je zabrał; drugie padło między krzewy, które je zagłuszyły; trzecie na kamień, gdzie uschło. Czwarte zaś – na ziemię płodną, wykiełkowało i przyniosło stokrotny plon. Tak zasiewał i ojciec Wasyl Prodan (pierwszy kierownik Ruskiej Besidy) nasienie prawdy i jedno ziarno padło na płodną ziemię i przyniosło bogaty urodzaj. A ziarnem tym jest towarzystwo Ruska Besida… Czterdzieści lat temu jak ono powstało, małe, niewidoczne, wydawało się, że zmarnieje, zamrze pośród obojętności i wrogości. Jednak ono nie zamarło, a utrzymało się i wzrosło dzięki przypływowi nowych sił, które je wspierały, wspomagały…” Posłowie do książki napisał historyk Serhij Dobrzanśkyj – docent katedry historii Ukrainy Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza. “Ukraińcy w XIX wieku przeżywali trudne czasy upadku własnej tożsamości… Dlatego aktywni, świadomi Ukraińcy rozpoczęli odrodzenie tradycji i języka dzięki różnym kółkom i organizacjom. Bukowina pod tym względem pozostawała w tyle. Taki stan rzeczy zapewne trwałby jeszcze długo, gdyby nie interwencja biskupa Jewhena Hakmana. To właśnie on nadał impuls i pewność idei stworzenia pierwszej organizacji społecznej na Bukowinie”… Warto dodać, że biskup był nieustępliwy w tworzeniu Ruskiej Besidy w kontrze do Rumunów, którzy coraz bardziej uciskali Bukowinę, wypierając nasz język, edukację, pieśń, zwyczaje. W książce jest 28 rozdziałów, z których każdy wyraźnie odpowiada nagłówkom i jest obramowany ilustracjami. Pomimo niemal całkowitego pozytywu ówczesnej Proświty, wyłożonego na stronach książki, autor nie ukrywa prawdziwego faktu historycznego o moskalofilskim kierunku, obranym przez organizację z powodu trudności finansowych. Lecz aktywnie przeciwstawiała mu się postępowa proukraińska bukowińska młodzież, zwłaszcza gdy Ruską Besidę kierowali Jewhustyn Pihulak, Omelan Popowycz, a gazetą “Bukowyna” kierował Jurij Fedkowycz. Pojawiają się popularne wydawnictwa “Biblioteka dla młodzieży”, “Łastiwka”, tworzone są czytelnie. Właśnie wtedy “Bukowińska Proświta” staje się towarzystwem, które reprezentuje Ukraińców przed władzami austriackimi kraju i ostatecznie utwierdza język ukraiński obok niemieckiego i rumuńskiego. “…Panowie gromado! – pisze autor Jewhenij Dmytriw. – Porzućmy obojętność, a bierzmy się do pracy. Ruska Besida skończyła 40 lat swojego istnienia i wkracza w piątą ich dziesiątkę. Oddajmy wszystkie nasze siły na korzyść towarzystwa i bukowińskiego ludu, aby na 50. rocznicę założenia Ruskiej Besidy z dumą móc obejrzeć bogate jej osiągnięcia dla naszego narodu…” Podobne apele i w istocie wielka praca oświatowa trwały do początku I wojny światowej… W okresie przedwojennym stworzono 6 filii, 150 czytelni z 13 tysiącami aktywnych prośwician. Pojawiają się setki tytułów książek. Niestety, I wojna światowa i okupacja rumuńska zadały silny cios ruchowi ukraińskiemu, a co za tym idzie Ruskiej Besidzie, której działalność falowo to wznosiła się, to opadała… I w końcu, jak twierdzi historyk O. Dobrzanśkyj, wraz z ustanowieniem w 1938 roku dyktatury w Rumunii na towarzystwo nałożono jedynie funkcje reprezentacyjne. A z przyjściem na Bukowinę władzy radzieckiej cały ukraiński ruch społeczny i Ruska Besida zostały zakazane. Na długie 40 lat ukraińskie słowo i myśl trafiły pod ścisłą kontrolę systemu radzieckiego. Dopiero w 1989 roku, wraz z osłabieniem reżimu radzieckiego, udało się wznowić działalność “Bukowińskiej Proświty”. I praca ta była znacząca i skuteczna. Ogromny entuzjazm, odwaga aktywistów-prośwician, śmiałość, popularyzacja ukraińskich tradycji, wyszywanek, wcześniej zakazanych pieśni strzeleckich i powstańczych, ukraińskiego Kościoła itp. odegrały kluczową rolę w narodzinach ducha i fundamencie niepodległości Ukrainy, której 30-lecie obchodzimy w tym roku. Kronikę Proświty (Ruskiej Besidy) za 40 lat ze 153 musimy kontynuować my, współcześni proświcianie. “…Waszym (naszym) obowiązkiem jest przystępować (dołączać) do niej (Proświty, Ruskiej Besidy) nie dziesiątkami, a tysiącami, trudzić się wraz z nią na niwie Proświty, wykonywać i realizować w kraju wszystko to, co ona zaplanuje i postanowi dla dobra narodu. Czyż nie zlekceważymy chlubnie rozpoczętego dzieła dźwigania narodu z kajdan ciemnoty, czyż czterdziestoletni nieustanny trud nie jest marnizną, którą można by zmarnować, a trzeba go żwawo kontynuować i powiększyć nowymi siłami! Stańmy w szeregach Proświty i uprawiajmy niwę jedności i zgody!” P.S. W książce podano biografie kierowników “Proświty” kraju z lat 1989–2021: Mykoły Hawaleszka, Tarasa Kyjaka, Wiktora Kosiaczenki, Heorhija Kożolanka, Tamary Minczenko, Ostapa Sawczuka.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn