Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №35 за 2024 рік

16 s. · 28 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

„Niech żyją budziciele duszy narodowej!”

Wręczenie Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki 2024 to prawdziwie ludowe święto ducha i talentu! Halina DACJUK, dziennikarka. Zdjęcia Witalija PRYCHODKI To wyraz godnego uhonorowania wysokim odznaczeniem Artystów, którzy każdą swoją twórczą komórką pracują dla Ukrainy! To szczere pragnienie potężnego grona miłośników, by podzielić się radością laureatów i tym samym ją pomnożyć! To obdarowanie laureatów najwyższą pochwałą, na którą w pełni zasłużyli. To siła słowa Szewczenki, które zabrzmiało w powitalnym przemówieniu przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana, w pierwszych minutach wybrzmiało «Testamentem» i triumfowało przez wszystkie trzy godziny uroczystości! To znakomite Osobistości, które zdobyły uznanie i sławę swoją artystyczną i obywatelską postawą oraz pasjonackim oddaniem Ukrainie. To głos sumienia narodu, przy którym zebrało się dobrych sto osób! „Jeszcze na ziemi będzie raj... Będzie miłość, ludziska” – powtarzała artystka Maria Prijmaczenko. Wydaje się, że prapostać tej szczerej miłości do ojczystego kraju, słowa i kultury odczuliśmy na uroczystości wręczenia Narodowej Nagrody. Wśród nagrodzonych jest dziennikarka, pisarka, działaczka społeczna Ludmiła Łysenko. Dziękuję, droga pani Ludmiło, za «Plejadę», od której zaczęło się nasze żywe, niezależne telewizyjne życie, za Pani wybitną trylogię o Marii Prijmaczenko! Przez całe życie dziwiłam się, jak można było stworzyć tak fantastyczne zwierzęta, a teraz dziwię się, jak można było napisać tak fantastyczną książkę o Autorce zwierząt, kwiatów i ptaków. Proszę się nie zatrzymywać i niech Bóg pomaga! „Cała literacka twórczość Majdańskiej przypomina mi do dziś tajemniczą świątynię Oranty”… – powiedział kiedyś o obecnej laureatce Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, pisarce, reżyserce i dramatopisarce Sofii Majdańskiej, Dmytro Pawłyczko. Według jej scenariuszy powstała pierwsza „Czerwona Ruta” (1989) oraz niezrównane widowisko „Na kamieniu zasiejemy” w Pałacu Kultury „Ukraina” (1998). Narodową nagrodę im. Tarasa Szewczenki pani Sofia zdobyła również za książkę utworów dramatycznych i libretto „Powrót Orfeusza”. Potrzebna mi jest ta ziemia, Jeszcze nią nie narodziłem się, Jeszcze nią nie nażałowałem się... – mówi przed obliczem śmierci bohater poematu Orfeusz. W dniu wręczenia Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej Ukraina czciła swoich poległych obrońców i obrończynie. W tym symbolicznym zbiegu motto obecnych czasów brzmi: walka o wolność Ukrainy trwa, i ponad wszystko pragniemy, byśmy jak najszybciej odnieśli Zwycięstwo. Aby każde młode ukraińskie życie mogło się rozwinąć. Tam, na rumowiskach ziemi, zasiane zostaniemy jak plewy, i gdzieniegdzie znów wzejdziemy! Zdążymy wczepić się w życie. Skrzydłami, ogniem, miłością, kwieciem! Znów nam wybujać nad światem! Dziękuję, droga pani Sofio, za to, że mam możliwość i przyjemność odkrywać wasze „tajemnicze pisma”, u podstaw których leży ogniste Słowo Kobzarza i Frankowe. Pisarka Antonina Cwid otrzymała Narodową Nagrodę im. Tarasa Szewczenki za książkę „Tajemnice Tarasa Szewczenki”. To fascynująca historia z nowym spojrzeniem na życie Tarasa, jego uczucia i przeżycia. To zdumiewające odkrycia osobistego świata Poety, o którym dotąd nie wiedzieliśmy! Ze swoją książką pani Antonina objechała 10 krajów! Podczas spotkań pisarka zbiera pomoc dla Sił Zbrojnych Ukrainy, szpitali. Zatem książka o Kobzarzu pracuje na Zwycięstwo. Wielocenne Słowo pani Antoniny utwierdza Ukrainę. Wysokim tytułem laureata Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej 2024 uhonorowano Wasyla Kujbidę, działacza społecznego i politycznego, znakomitego poetę i prosvityanina. Serdeczne życzenia i wdzięczność za czyn, panie Wasylu! Wśród tegorocznych laureatów – niezwykły artysta, laureat nagrody im. Iwana Ohijenki Jurij Nahulko. Jego unikalne obrazy to swoiste filozoficzne przypowieści, przenikające Ukrainą. Pana Jurija nie było na wręczeniu, w tym czasie modlił się na Athos za Ukrainę, napisawszy w sieci wiersz, który nie poddaje się żadnej wątpliwości: „I nie ma innej ziemi dla serca. I nie będzie...” W tym dniu wręczono medale „Budowniczy Ukrainy” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Nagrodę otrzymał Andrij Niczytajło, dziennikarz, działacz społeczny, którego dwaj synowie i zięć walczą na froncie. Dziękujemy, szanowny panie Andriju, i życzymy, aby wrócili do domu z Zwycięstwem. Najwyższą nagrodę Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” otrzymał doktor nauk filologicznych, profesor, tłumacz, działacz społeczny, niestrudzony proświtianin Dmytro Czystiak. Szewczenkowskie słowo po francusku w wykonaniu pana Dmytra stało się prawdziwą perełką wieczoru. Serdecznie gratulujemy, panie Dmytrze! Laureatów przyszli powitać skrzypek i przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko, kobziarze Taras Kompanicz̆enko i Swiatosław Sylenko. Każdy centymetr kwadratowy memorialnej sali Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy promieniał radością. Każdy człowiek, który przyszedł na ceremonię wręczenia nagród, – bez przesady – jest osobowością: prozaicy, poeci, artyści, muzycy, działacze społeczni, pedagodzy, naukowcy. Słowem – światło narodu! Dlatego też zdjęcia wyszły jasne i trochę wielkanocne w Wielki Dzień! Takie wydarzenia utwierdzają nas jako naród. Jeszcze raz pokazują nasze niewyczerpane talenty kulturalne i zdolność narodu do tworzenia w każdych warunkach. Przekonują, że nasz duch jest niezłomny! Mój naród istnieje! Mój naród zawsze będzie! Nikt nie przekreśli mojego narodu! A dlaczego by nie pokazać tego święta we wszystkich ukraińskich kanałach telewizyjnych i radiowych, aby naładować energią naszych żołnierzy, młodzież słowem Kobzarza? Jednak kamer telewizyjnych i mikrofonów radiowych na święcie nie zauważyliśmy. Może dlatego, że ukrainocentrycznych jak dotąd jest niewiele? Obudźmy więc wolę, by być narodem. Chwała Ukrainie! Chwała Siłom Zbrojnym! Chwała „Proświcie”!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Kiedy się sieje, to i wschodzi…

Heorhij FILIPCZYK, akademik NAPN Ukrainy Zdjęcie Witalija PRYCHODKI Pierwszy września! Taki ciepły i niepokojący, radosny i smutny, „onlinowy i offlinowy”, a jednak pełen nadziei Dzień. Bo dopóki uczą się Dzieci, jest i będzie Życie. Życie tworzyć będzie Pedagog. Nie ma cięższej pracy niż nauczycielska, Nie ma bardziej wyczerpującej pracy od nauczycielskiej. Gdzie nerwy palą się jak chrust suchy, Gdzie serce rwie się w szeptach i dymie. Ale nie ma szczęśliwszego losu, Kiedy Człowiek z rąk Twoich, Nauczycielu, Idzie w świat – o kroplę świat staje się bardziej ludzki. Te wrażliwe wersy pochodzą z dramatycznego poematu Iwana Dracza „Duma o nauczycielu”, stworzonego w dalekim 1976 roku. Poświęcony był on wybitnemu człowiekowi – Wasylowi Suchomłynskiemu. Autorowi ponad 40 monografii i książek, 1200 opowiadań i bajek, 600 artykułów. Ale co najważniejsze – poemat wywyższał Suchomłynskiego w pełnej krasie jako Pedagoga, podkreślając niezwykłą wagę tego ogólnoludzkiego i powszechnego zawodu Nauczyciela: „Każdy z nas nauczyciela ma, czytelniku, Wszyscy jesteśmy tylko uczniami i nauczycielami…”. Wtedy ognisty talent młodego i zapalczywego Dracza dotknął w tamtych niełatwych latach wartości znaczących również dla czasów obecnych, bez których edukacja staje się martwa, wyobcowana z narodu. Po pierwsze. Ukraińskiej etnopedagogiki, która była wmontowywana przez wielkiego Nauczyciela na wskroś w nowatorskie idee pedagogiczne, etyczne i estetyczno-humanistyczne zasady kształtowania Człowieka. Po drugie. Ukraińskiego Słowa, wywyższonego w obrazie najpotężniejszego środka wychowania świadomości narodowej młodzieży. Dracz w trójjedynej ekspozycji zwrócenia się („Słowo do czytelnika”, „Słowo do reżysera”, „Słowo do redaktora”) w nieco innych formach artystycznych, ale z taką samą bohemistyczną pasją „wyznaje”, podobnie jak Suchomłynski, znaczenie dla Narodu Języka Ojczystego. Zwrócenie się Poety w formie „słowa” do Pedagoga nie jest przypadkowe, wszak W. Suchomłynski na Ukrainie był jednym z pionierów takiej „kultury pedagogicznej”, w której Słowo utwierdzało się jako najwyższa wartość Pisma Świętego („Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Słowo było Bogiem”), jako decydujący środek tworzenia Człowieka. Właśnie wtedy, gdy I. Dracz pisał swój dramat pedagogiczny, gdy wciąż dominowała „stalinowska pedagogika”, gdy nieustannie działały okrutne wobec ukraińskości różnorodne zakazy i wrogie ideologemy polityczne, na świat wyszedł 5-tomowy zbiór dzieł Wasyla Suchomłynskiego, w których utwierdzano Ideały Słowa („Słowo o słowie”, „Słowo nauczyciela”, „Słowo do uczniów”, „Słowo do rodziców”, „Słowo do spadkobiercy”…). Dlatego nauczyciel obdarzony Słowem jest (według Dracza) „całkowitym dramatem. To węzeł wszystkich wiatrów, które wieją zewsząd”. Ono wychowuje, inspiruje, uszlachetnia, tak jak i gnębi oraz zabija. Przypominają się materiały językowo-komputerowego konkursu sprzed 20 lat (2003 r.), zamieszczone w „Krymskiej Switłyci” – ogólnoukraińskiej gazecie społeczno-politycznej i literackiej, które dotyczyły misji nauczycielstwa w wtedy jeszcze nieokupowanym przez moskali Krymie. Co ciekawe, na łamach gazety zamieszczano równolegle fragmenty poematu „Duma o Nauczycielu” oraz rozważania-oceny krymskich pedagogów dotyczące roli Nauczyciela w kształtowaniu światopoglądu. Zwłaszcza nauczyciela przedmiotów ukrainoznawczych. Wszak już wtedy część edukatorów z niepokojem mówiła o niedocenianiu (świadomym ignorowaniu!) tego kierunku w procesie nauczania i wychowania. Bo uważali, że „od nauczyciela języka ukraińskiego zależy, czy język ukraiński stanie się ojczystym dla uczniów-krymian, czy młode pokolenie poczuje, że ich mała Ojczyzna to część Ukrainy, naszej wielkiej Ojczyzny. Język i literatura ukraińska, historia Ukrainy, ukrainoznawstwo – wszystkie te przedmioty kształtują stosunek ucznia do rodzinnego kraju, jego tradycji, historycznej przeszłości”. Jednakże na te dość zasadnicze i istotne aspekty polityki oświatowej „władza” nie reagowała. Jako przykład: spośród 600 szkół na ukraińskim Krymie tylko w 7 placówkach nauczanie odbywało się w języku ukraińskim (państwowym). To ta gorzka lekcja, którą musimy dobrze przyswoić, rozpoczynając rok szkolny, ponieważ ignorowanie w jakimkolwiek aspekcie kluczowej zasady pedagogicznej ukrainoznawstwa jest niebezpiecznym przejawem ignorowania bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Jeszcze jedną wartościową rzecz trzeba zapamiętać z tego artystyczno-filozoficznego utworu Dracza, który, nie będąc formalnie pedagogiem, z subtelną psychologiczną uwagą podszedł do najskrytszych źródeł i początków, które rodzą najwyższe uczucia i szlachetne czyny. Są nimi Miłość, Godność, Człowieczeństwo. Dlatego, jakby solidaryzując się z Suchomłynskim, opisuje on poprzez własne postrzeganie świata najwyższe emocje, wybuchające miłością do Człowieka, biorąc za podstawę wielkość i jednocześnie klasyczną tragedię mężnego twórcy dobra, J. Korczaka. Idąc na dobrowolną śmierć w obozie koncentracyjnym wraz ze swoimi uczniami, wzniósł on na najwyższy punkt człowieczeństwa sztandar wyższej Idei – miłości i szacunku do dzieci. Bo jak zaznaczał ten wybitny pedagog w swojej książce „Król Maciuś Pierwszy”: „Wszystko na świecie – z dziecka. I w dziecku – koniec”. Tylko Miłość rodzi Piękno Czynu! Mamy nadzieję, że obecny niepokojący Pierwszy Wrzesień, który wita młodzież ciągłymi ostrzałami rakietowymi i bombowymi, doda Pedagogom, nam wszystkim nie tylko gamy kłopotów, ale i siły oraz zapału, aby dobro nie omijało Naszego domu. Czyńmy tak, aby Nauczyciel, Nauczyciel, Profesor, Pedagog był właśnie w te wojenne czasy w najwyższym poszanowaniu ze strony Państwa, Narodu, Rodziców, Uczniów i Studentów. Wtedy dusza Jego rozbłyskać będzie jeszcze większą Miłością do Człowieka, do Ukrainy. Bo Pedagog to rdzeń naszego Zwycięstwa. Wielokrotnie wspominany i niezapomniany Iwan Dracz pisał: Pielęgnuje pedagog przyszłość losu – Jakich za dziesięć, za piętnaście lat Niesie w sobie wszystkie losy jasnoczołe… To nauczyciele, najlepsi nasi ludzie, Pielęgnują nas dla wszystkich krętych dróg. Bolą przyszłością, szkoło, twoje piersi – Niech święci się twój prosty próg! Szanujmy Ukraińskich Poetów i Pedagogów. Oni są Wojownikami Światła, Opiekunami naszej Duchowości, Państwowości, Ukraińskości! Zofia Rusowa w okresie zmagań wyzwoleńczych Ukraińców o swoje państwo i wolność twierdziła, że „dla narodu, który żyje nie według własnej duszy, a cudzym rozumem, nie mając swojej (dobrej) szkoły, zamknięte są drzwi do rozwoju swoich sił kulturowych, przeznaczone są mu nędza ekonomiczna i śmierć kulturowa”. Ten paradygmat światopoglądowy nigdy, nawet w najtrudniejszych okresach naszej historii, przepełnionej tragediami i bólami, zrozumiałymi, a często i niewidocznymi zagrożeniami oraz wyzwaniami, nie tracił swojej znaczącości, znajdował odzwierciedlenie w działaniach następnych pokoleń. Bo i wtedy poprzez czuciowo obolałą duszę, emocję, bicie własnego serca rodziły się jasne myśli, nowe idee, marzenia i wiara. Uczucia rodziły idee, a wzloty myśli przekształcały się w wysokie poczucie „jednej rodziny”, wpływając na ukraiński świat. Właśnie w niszy najbardziej skomplikowanego modelu „człowiek-człowiek”, funkcjonującego w gąszczu różnorodnych zjawisk, wydarzeń, faktów, edukacja to zbliżała się, to oddalała od prawdziwych ocen, prawdy, norm etycznych. I kiedy nakazano rozmyślać, przemawiać, „wychowywać” jedynie półprawdą (w najlepszym przypadku), która zatruwa duszę, to zawsze znajdowali się ci pedagodzy, którzy „zapalali” światło. I na myśl przychodzi wspomnienie o skromnym, twórczym i godnym pedagogicznym świetle – Iwanie Ziazjunie. Właśnie w przeddzień Pierwszego Września (dziesięć lat temu) społeczność naukowo-pedagogiczna Ukrainy żegnała go na jego rodzinnej Czernihowszczyźnie. Mądry Nauczyciel nauczycieli, którego znałem od czasów tektonicznego politycznego przełomu lat 80., będąc jeszcze Ministrem oświaty ludowej, bardzo naturalnie i śmiało (jak na tamte czasy) zareagował na koncepcję „szkoły narodowej”, która żywiołowo i burzliwie budowała się wtedy w wielu obwodach Ukrainy. W tym niełatwym okresie wsparł on najbardziej pożądaną i społecznie wartościową ideę wspomnianej Zofii Rusowej, która niestrudzenie propagowała prawdę, że „rodzima szkoła narodowa jest pierwszym politycznym i socjalno-pedagogicznym wymogiem każdego narodu, który zrzuca z siebie łańcuchy…”. Wśród pedagogów akademickich mało kto równał się z nim w przekonaniu, że wychowanie w ukraińskiej edukacji szlachetnej, zacnej, patriotycznej, wykształconej Osobowości, zdolnej do samorozwoju, samodoskonalenia, może dokonywać się jedynie w niszy narodowej Kultury i Szkoły, poza którymi nie do pomyślenia jest wprowadzanie ogólnoludzkich wartości oraz ideałów wolności, sprawiedliwości, prawdy i dobra. Nie tylko jako Nauczyciel, Profesor, Rektor, Akademik NAPN Ukrainy, ale i wielki Miłośnik ludzi, Miłośnik mądrości, śmiało twierdził i rozwijał w teorii oraz w praktyce słynną, światowej klasy ideę pedagogiczną wielkiego oświeceniowca J. Pestalozziego „Menschenbildung” (formowanie człowieka), filozofię serca G. Skoworody i P. Jurkiewicza oraz koncepcję K. Uszyńskiego o zgubności „realnej” edukacji, jeśli nie jest ona rozwijana humanitarnie, jeśli nie krzewi rozwoju ludzkiego ducha, zabijając w człowieku człowieka. Bo rozwój cywilizacyjny, Naród potrzebują nie tylko technologicznych, ekonomicznych, praktycznych kompetencji, ale i, przede wszystkim, duchowych, irracjonalnych wartości, wysokich uczuć, za które idzie się na poświęcenia. Ćwierć wieku temu w „Pedagogice Dobra” napisze: „Główne w człowieku to jego duchowość na zasadach kultury narodowej”. Ze szczególnym szacunkiem odnosił się do Nauczyciela, Szkoły, Uniwersytetu, uważając, że właśnie na nich spoczywa odpowiedzialność za realizację najwyższej misji – darowania swojemu Narodowi i Państwu tego, co najskrytsze – wykształconej i wychowanej młodzieży, uświadamiając sobie, będąc optymistycznym idealistą i romantykiem, że życiodajny początek i końcowy rezultat ludzkiego bytu znajduje się właśnie w rękach Nauczyciela. Na niego nakłada się główna praca narodowego przebudzenia, wzrostu i postępu rodzimego narodu. Ziazjun wypowiadał te sentencje w te „smutne” lata, kiedy nauczycielstwo według danych Państwowej Służby Statystyki Ukrainy znajdowało się wśród 5 najmniej prestiżowych i opłacanych zawodów, przekonując wszystkich i wszystko, że pedagog jest „podstawową siłą społecznego odtwarzania – kultury, ekonomii, polityki”. Jednak uważał pedagoga za prawdziwego Mistrza nie tylko wtedy, gdy ten „nauczył się mówić 'chodź tutaj' z 15-20 odcieniami oraz odzwierciedlać 20 niuansów w twarzy, figurze, głosie”, ale, przede wszystkim, jest zdolny (według Suchomłynskiego) „w każdym swoim wychowanku widzieć człowieka… Zanim pomyśli się o wiedzy, trzeba wzbudzić w uczniu ludzką Godność”. Zaprawdę, stwórz najpierw człowieka godnym, a wtedy niech wykonuje swoje obowiązki. Ale do tego samemu, twierdził, należy być takim. Bo nie można dać innemu tego, czego samemu się nie posiada. Atrakcyjną cechą dla wielu była jego postawa obywatelska, w którą bardzo kulturowo odpowiednio wkładał krytyczność myślenia i nietolerancję wobec biurokratycznej pychy, ducha współodczuwania i inteligentnie adekwatną reakcję na świat zewnętrzny. Nie cierpiał tych, którzy, nie mając ani moralnego, ani zawodowego prawa, zakładali, nie będąc przykładem do naśladowania, na siebie togę „nauczyciela”. „Z woli przypadku – pisał I. Ziazjun – możnowładcy wszystkich czasów i narodów, którzy z jakiegoś powodu zawsze przypisywali sobie funkcje wielkich nauczycieli i wielkich wodzów, odchodzili i odchodzą w niebyt. O nich od razu zapominają. I tylko Wy, Nauczycielu, pozostajecie wiecznie wyznawaną Wartością, niepodległą Czasowi i merkantylnym drobnostkom chwili”. Iwan Ziazjun w rozmowach, szczerych pogawędkach, otwartych dyskusjach często poruszał bolesne tematy wychowania narodów i, przede wszystkim, swojego. Z wielkim zachwytem opowiadał o systemie wychowawczym Japonii, zwłaszcza jego artystyczno-estetycznym składniku, jednocześnie żałował niedostatecznego wdrażania idei pedagogicznych W. Suchomłynskiego w narodowej przestrzeni edukacyjnej, w tym czasie gdy inni, szanując ukraińskiego klasyka, tłumaczą jego utwory w milionowych nakładach. Radził młodym (i nie tylko) naukowcom, którzy próbują badać w kontekście metodologicznym miejsce, rolę, istotę ukraińskiej myśli filozoficznej, etycznej, estetycznej, psychologicznej, pedagogicznej, politycznej, socjologicznej, aby pamiętali jedną aksjomatyczną zasadę – zrobić to można jedynie na podstawie głębokiego studiowania i przemyślenia tych stron historii narodowej i kultury narodowej, które nie pi- Heorhij Filipczuk, Pawło Mowczan, Ludmyła Suprun, Mykoła Hołomsza, Ludmyła Łysenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

stawali się zdobywcami, przybyszami, kolonistami, a swoimi Oświecicielami i Budzicielami. Przy takim podejściu wychowanie Narodu opierać się będzie na własnej fundamencie tworzącym naród, a w edukacji narodowej wdrażana będzie koncepcja „zbierania kwiatu z całego świata”, aby prezentować przede wszystkim dla samych siebie naszą cywilizacyjną ciągłość bytu, utwierdzać w duszach Ukraińców osobistą, narodową, państwową Godność, aby uniwersalność osiągnięć kultury narodowej kształtowała realną podmiotowość Ukrainy w przestrzeni światowej. Wszak Ukraińcy obdarowali świat unikalnymi wartościami dziedzictwa światowego — od osiągnięć w kosmosie i sferze komputerowo-cybernetycznej po fenomenalną kulturę pieśniarską, z których dumna jest zarówno Ukraina, jak i ludzkość. Wzlotami ducha i talentu wnosili oni do skarbca kultury ogólnoludzkiej własny narodowy dorobek. Zawsze z zachwytem mówił o niedoścignionych osiągnięciach pieśniarskiego dziedzictwa narodowego, które według poszczególnych badań liczy około 800 (!) tysięcy pieśni, co jest liczbą dwukrotnie większą niż we wszystkich krajach Europy. Solidaryzował się on z myślą i inicjatywą ukraińskiej inteligencji, że muzeum „Ukraińskiej pieśni” w Kijowie jednak powstanie, co będzie godną odpowiedzią na wyzwania czasu. A póki co w centrum Kijowa na miejscu śmierci Niebiańskiej Sotni zdołano jedynie… na „muzeum meduz” (?!). Niezwykle silną stroną „Pedagogiki Dobra” Ziazuna jest model kulturowy, który w najbardziej istotny sposób wpływa na realny proces nauczania i wychowania. Święcie wyznawał on ideę ukraińskiego uczonego-pedagoga K. Uszynskiego, który, badając praktyki edukacyjne w krajach Europy, zaznaczał, że zasadnicza różnica ich edukacji narodowej polega na silnym, szczególnym stosunku do swojej Ojczyzny, wartości rodzimokulturowych, rodzimojęzycznych i że „W Europie nie ma ani jednego najmniejszego narodu, który by nie szczycił się swoją narodowością”. Dlatego uważał, że jakichkolwiek „reform” nie doświadczałaby ukraińska edukacja oraz jej treść i filozofia, jakkolwiek nie wpływałyby na nią zmiany przemysłowe, informacyjne, technologiczne, polityczne, światopoglądowe, to wysokie i oddane poczucie szacunku i miłości do swojej Kultury, rodzimego Narodu i Państwa jest wiecznie stałą jednostką. Wtedy i wypełnianie konstytucyjnego obowiązku przez państwo – „wspierać konsolidację i rozwój ukraińskiego narodu, jego świadomości historycznej, tradycji i kultury” – nabierze realności, a „Boże, nam jedność daj!” stanie się narodowo pożądaną wartością, którą powinny być na wskroś przesiąknięte treść edukacji, proces wychowawczy i kulturotwórczy, przestrzeń informacyjna, badania psychologiczno-pedagogiczne. Na tym gruncie wychowywać Naród, krzewić siłę i autorytet Państwa Ukraińskiego. Taki był dla niego ideał wychowawczy we współczesnej Ukrainie, takie prozdrowotne środowisko socjokulturowe tworzył akademik Iwan Ziazun. A słowa wypowiedziane przez niego w „Pedagogice Dobra” posłużą jako wieniec pamięci: „Mój narodzie, moja Ukraino! Żadne z dzieł ludzkich na Waszych terenach nie ośmieli się życiem swoim Was zdradzić czy Was zignorować, bo narodzone one są dla jednego: Was sławić. Jak ojca i matkę, jak Ród swój wielki, jak rodzimą Ziemię, jak jedyną Ojczyznę!” Ukrainę! Ten swoisty testament pedagogiczny, istniejący w słowie i czynie, znajduje się poza granicami czasu i przestrzeni, nie posiada barier resortowych, zawodowych, korporacyjnych, służąc wszystkim i dla wszystkich. Szczególnie taka nastrojowość była odczuwalna podczas niedawnego świątecznego Dnia dla laureatów Narodowej nagrody imienia Tarasa Szewczenki: Sofii Majdańskiej, Ludmyły Łysenko, Antonii Cwid, Wasyla Kujbidy, Jurija Nahułka. Ukrainocentryczna szewczenkowska idea „Swoją Ukrainę kochajcie!”, która w rzeczywistości jest naszą narodową Ideą, uroczyście obramowywała to ogólnoukraińskie wydarzenie. Honorowano artystów, jednocześnie aktywnych działaczy społecznych, którzy zdobyli swoje uznanie zawodowe, szacunek ludzi nie tylko za obsesyjne służenie Muzom, ale także za wyjątkową wysokość obywatelskości, ukraińskości, patriotyczności, które już od wielu dziesięcioleci są nieodłącznymi składnikami ich twórczości życiowej. To ta pasjonarna część inteligencji narodowej, która buduje swoje imię nie dzięki tytułom, nagrodom, stanowiskom, karierowym wzlotom, a przede wszystkim drogą bardzo naturalnej i etycznie odpowiedniej reakcji na ukraiński świat, kiedy w bólach, radościach, zwycięstwach i krzywdach adekwatnie i twórczo odpowiadają na los swojego Narodu, Ukrainy. Społeczne, narodowe uznanie pracy, myśli i serca dostojników ukraińskiego Ducha. Nawet najbardziej sakralna sala Narodowego muzeum literatury, przepełniona do granic, dodawała jakiegoś uroku tej uroczystości, takiego niezwykłego, już nieco zapomnianego odczucia w warunkach wojny, z wyciem syren i bombardowaniami. Samo zgromadzenie było utkane z wielu znanych działaczy kulturalnych, utalentowanych i szlachetnych, każdemu z których można poświęcać osobne prezentacje i benefisy. Wszystko tutaj widziane, usłyszane, przeżyte jedynie potwierdzało aksjomatyczną zasadę wysokiej Pedagogiki – „kiedy się sieje, to i wschodzi”. Takiego poziomu atmosfery duchowej nigdy nie wyreżyserujesz, nie wynajmiesz, nie kupisz, bo to – „filozofia serca”, która, zdaje się, jest zdolna objąć wszystkie 9 najwyższych Muz. Prawdziwy szczytowy kunszt Pedagogiczny, który tworzą ludzie, nie zawsze formalnie będący pedagogami. Dlatego zadaniem (metodologicznym i metodycznym) współczesnej ukraińskiej edukacji – od „macierzyńskiej” szkoły do uniwersytetów i akademii – jest aktywne wychodzenie poza wąskoresortowe granice, synergetycznie wpuszczając do „szkoły” utalentowanie, kreatywność, krytyczność, duchowość, emocjonalność. Maksymalna interakcja z intelektualnym, moralno-etycznym, duchowym, kulturowym potencjałem Narodu. Czyż nie o tym można powiedzieć, przymierzając się do sprawców tego pełnego treści wydarzenia, którzy dzisiaj prezentowali w Słowie i artystycznym Obrazie całą historyczną gamę naszego Bytu. Od pradawnej mitologii ukraińskości, Trypilla i Epoki Książęcej do Tarasa Szewczenki, Marii Prymaczenko i współczesnej Wojny. I cały ten wieczny pochód ukraińskości, odtworzony przez naszych utalentowanych twórców, obramowywany był przez tak samo współbrzmiących duchem znaczących współczesnych artystów, którzy przyszli witać laureatów. „Choreja Kozacka”, Taras Kompanyczenko, Kyryło Stecenko, Swiatosław Syłenko, Tetiana Nehrij… Poruszająco wrażliwym dla wszystkich obecnych było krótkie przemówienie Andrija Neczytajły, którego synowie są dzisiaj na froncie, i któremu przewodniczący „Proświty” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan wręczał najwyższą nagrodę prośwityjską „Budowniczy Ukrainy”. Ale chce się nie pominąć jeszcze jednej nie- Andrij Neczytajło przeciętną Osobistość, człowieka szczególnego estetyczno-poetyckiego talentu, skrzypaczkę z konserwatorium, niezwykle skromną i szlachetną Kobietę, moją krajankę Sofiję Majdańską. To o niej, jeszcze całkiem młodej i nieznanej poetce, prawie pół wieku temu (1975 r.) prawdziwie napisze w czasopiśmie „Dnipro” Dmytro Pawłyczko: „Przyjrzyjcie się temu szerokiemu i precyzyjnemu myśleniu. Każdy wiersz – to odkrycie, świeża metafora, jubilersko oszlifowana w słowie… Sofija dobrze rozumie niełatwość naszego pisarskiego, obywatelskiego obowiązku. Na jej drodze będą nowe, ważniejsze osiągnięcia”. Mistrz Słowa miał rację i był wizjonerem, bo w rzeczywistości córka sławnego rodu Majdańskich nigdy nie zeszła z drogi, która prowadzi do ukraińskiej Świątyni. To o jej obywatelskim czynie jeszcze w dalekie radzieckie lata 80. z natchnioną nostalgią mówił K. Stecenko, kiedy wykazywała swoją stanowczość i siłę w kwestii przeprowadzenia w Czerniowcach pierwszego festiwalu „Czerwona Ruta – 1989”, którego aktywnym uczestnikiem był sam Kyryło. Już po zakończeniu uroczystego wydarzenia jedna z profesorek narodowej instytucji akademickiej, której rzadko trafia się tak szczęśliwa okazja bywać na podobnych wydarzeniach społecznych, szczerze powie: „Na takich ludziach trzymała się i trzyma zawsze Ukraina”. Dodajmy tę bezstronną i sprawiedliwą ocenę Pawło Mowczan, Sofija Majdańska do wieńca licznych i serdecznych gratulacji. Jednakże mnie chce się wyrazić raczej nie opinię, a emocję o tej rzeczy, która znajduje się poza kadrem, o tej skoworodowskiej „niewidzialnej widzialności”, która charakteryzuje jeszcze jedną jakość naszych „solenizantów”. Przypomina się, wybaczcie za takie swoiste porównanie, kiedy V. Hugo pisał śmiały pamflet na Napoleona, to robił to w Brukseli, kiedy H. Heine tworzył satyrę „Niemcy. Baśń zimowa”, to miejscem schronienia dla niego służył Paryż. A kiedy Taras Szewczenko wyrażał swój gniewny protest przeciwko carskim satrapom Moskowii, to swój „Sen” – ten wspaniały poemat wolności – pisał, nie bojąc się, wprost obok pałaców samozwańczych władców i ciemiężycieli. Właśnie o tę pozornie mało zauważalną paralelę warto przypominać młodzieży. Bo dzisiejsi nasi laureaci już przez to są znaczący, że nie zdradzili czynu Tarasa… Pozostawali na Ukrainie, żyli i żyją nią oraz wiernie jej służyli, nie przestając oddawać Ukrainie krzepy i wzlotu swoich myśli. Wasyl Kujbida, urodzony na „Sybirach” i wychowany przez niezłomnych rodziców, wysłanych przez Moskala na zgubę za miłość do Ukrainy; Jurij Nahułko, obdarzony przez Boga artysta, wychował synów, którzy obecnie w walkach bronią Ukrainy; Ludmyła Łysenko po zniszczeniu przez raszystów muzeum Marii Prymaczenko ani na chwilę nie poddawała się skrzywdzonemu losowi, tworząc unikalną trylogię o wybitnej Ukraince; Antonija Cwid, pozostawszy bez dachu nad głową, badała nieodkryte strony „życia” Szewczenki, spotykając się z Ukraińcami-wygnańcami w obcej stronie, „wpłacając datki” dla rannych Wojowników; a wspomniana Sofija Majdańska „wypielęgnowała” swój nowy utwór „Powrót Orfeusza” całkiem blisko tych miejsc, gdzie nieprzerwanie bili rakietami ordyńcy, próbując pokonać ukraińską Wiarę i narodową Pamięć. Swoją życiową twórczością oni jakby potwierdzali, że nie wyjdzie wam, przeklęci Moskale. Bo można zdobyć na pewien czas terytorium, zniszczyć zasoby, można zabić nawet cywilizację, ale wiecznie niezdobytą będzie nasza Narodowa Kultura – najdroższy skarb Ukraińskiego Narodu i Państwa. W bajce dla dzieci „Czarodziejska szabla” S. Majdańskiej są słowa francuskiego podróżnika, który przekonuje świat: „Kto choć raz pobył na Ukrainie, ten już nie może rozstać się z nią, bo ona swoją pięknością i bogactwem przyciąga każdego człowieka, jak magnes żelazo”. Święta prawda. Uczcijmy i my tych godnych, prawdziwie nagrodzonych Artystów, Poetów, Malarzy i Pedagogów, którzy są strażnikami jej Piękna, Ukraińskości. Wiwat budzicielom narodowej duszy! Sława Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„Jedyny kraj na świecie, w którym historia uważana była za coś zakazanego…”: nieodrobione lekcje reżysera Dowżenki

10 września przypada 130. rocznica urodzin Ołeksandra Dowżenki – ukraińskiego reżysera filmowego, pisarza, działacza społecznego. Fraza, która została wyniesiona do tytułu artykułu, jest fragmentem zapisu w dzienniku artysty z 12 kwietnia 1942 roku. Dowżenko pogrążył się w rozmyślaniach o naszej gorzkiej historii, szukając w przeszłości odpowiedzi na globalne wyzwania: dlaczego Hitler tak szybko zajął Ukrainę? Artysta próbował znaleźć odpowiedź w zaniedbanym wychowaniu historyczno-patriotycznym: „Jedyny kraj na świecie – zapisał w dzienniku – w którym na uniwersytetach nie wykładano historii tego kraju, gdzie historia uważana była za coś zakazanego, wrogiego i kontrrewolucyjnego”. Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych, profesor Brak prawdziwej historii Ukrainy, w jego przekonaniu, pozwolił „mnożyć się dezerterom” i „rosnąć słaboduchom oraz sprzedawczykom”. Nie potępiał ich i nie oskarżał, a wręcz przeciwnie – ze łzami prosił o wybaczenie „za złe wychowanie, za duchowe kalectwo w wielkim czasie”. Takie było jego postrzeganie roli historii w wychowaniu narodu. Sowiecki reżim totalitarny pozbawił Ukrainę niepodległości państwowej, dokonał dwóch Hołodomorów, skonfiskował mienie, deportował na Syberię setki tysięcy ukraińskich rolników, wpajał siłą propagandy patriotyzm. Zastraszona represjami politycznymi ukraińska inteligencja stroniła od historii, omijała ją. „Nikt nie chciał uczyć się na wydziale historycznym. Wysyłano w trybie przymusowym. Profesorowie byli aresztowani niemal co roku, a studenci wiedzieli, czym jest historia, że historia to paszport do zguby” – podkreślał artysta. Dlaczego „w wielkim czasie” zwrócił się ku roli historii, jakby przeszłość mogła uratować świat. Dla Dowżenki historia Ukrainy, którą przewracał ze łzami, to nie suma wiedzy, nie podręcznik szkolny i chronologia abstrakcyjnych wydarzeń. Była przez niego postrzegana znacznie szerzej i głębiej: „Historia jest wypadkową wszystkich duchowych sił i zdolności narodu”. Przeszłości, poza milczącymi i zastygłymi zabytkami architektury, nie od razu się dostrzeże. Źródła archiwalne w składnicach milczały, ale artysta wiedział o rozstrzeliwaniach ukraińskich kobiet za kłosy zboża w 1933 r. Wychowywały nie szkolne programy z historii, które pompowały zombie-patriotów stalinowską propagandą, lecz paląca potrzeba samoobrony i samozachowania. Przestroga Dowżenki promieniowała z jego obolałego serca. Nie miał wykształcenia historycznego, jedynie przesłuchał siedem godzin wykładów z historii powszechnej i nowej rosyjskiej w Kijowskim Instytucie Handlowym w 1917 r. Reżyser filmowy bez fachowego wykształcenia stworzył arcydzieła światowej kinematografii, ale pozostawał niezadowolony, ponieważ nie nakręcił filmu o sławnych zaporoskich kozakach. Zakazanie przez Stalina scenariusza powieści filmowej „Ukraina w ogniu” i koszmar wojny rozbudziły „uśpione sumienie” artysty i obywatela. 27 kwietnia 1942 r. zapisał: „Przeczytałem znów historię Ukrainy. Boże, jakaż ona smutna i bezradośna. Jakaż nieudana i bezbrzeżna”. Dwutomowa „Historia Małorosji” Mykoły Markewycza z połowy XIX w. wywarła na reżyserze głębokie wrażenie. Od przeczytanego płakał, a od tego, co zobaczył na froncie, przejrzał na oczy. Korespondent wojenny Dowżenko rozmyślał nad przyczynami krwawej rzezi. Wydarzeń, których był uczestnikiem i świadkiem, nie uważał za klasyczną wojnę, a za „chorobę naszej planety w stadium ostrego kryzysu”. Kraje ze wszystkich stron świata właśnie przeszły covid, ale nie zaradziły chorobliwemu przejawowi raszyzmu. Kierownictwo polityczne Rosji świadomie przekreśliło prawo międzynarodowe, podstawowe dokumenty powojenne, zasady dobrosąsiedztwa, własne zobowiązania. Jego ostrzeżenie „możemy powtórzyć” stało się rzeczywistością. Rosyjska agresja przeciwko Ukrainie splugawiła wszystkie normy chrześcijańskiej moralności, rozłamała cerkiew prawosławną, jako że jej metropolita pobłogosławił rosyjskie wojsko do zabijania Ukraińców, prawosławnych, katolików, dorosłych i dzieci, niszczenia szkół i szpitali. Zło się obudziło, sprowokowało starcie dwóch nieprzejednanych cywilizacji: demokratycznej i autorytarnej. Świat okazał się niezdolny do zatrzymania Putina, który wymachuje nuklearną pałką. Rozpadł się według wartości moralno-etycznych: ktoś współczuje Ukraińcom i pomaga, krwiożerczy dyktatorzy wspierają Putina, przestraszeni przyssali się do rury gazowej i naftowej, inni proponują kapitulację przed agresorem. Z jakich lekcji historii skorzystać, aby znaleźć wyjście? Ani ostrzeżenia ONZ, ani Memorandum Budapeszteńskie, ani porozumienia helsińskie, nic nie wpływa na agresywną i szowinistyczną politykę agresora. Ukraińcy demonstrują światu cuda heroizmu i odwagi, broniąc swojej ziemi, rodzin, swojej przyszłości. Piszemy nową stronę naszej historii narodowej, której odrębność nie wpisuje się w kontekst abstrakcyjnej dyscypliny – „Ukraina i świat”, którą proponuje nasze Ministerstwo Oświaty i Nauki. Musimy przyswoić lekcje i przestrogi Dowżenki, poświęcać więcej uwagi historii ukraińskiej, nie chować się za zintegrowane kursy wykładowe. Przelewamy krew za prawo bycia w rodzinie krajów europejskich, a niektórzy stawiają przeszkody, poniżają, naśmiewają się z nas. Synchronizacja wiedzy historycznej o otaczającym świecie to dobra sprawa, ale można ją osiągnąć przy obecności klasycznych i ustalonych kursów wykładowych – „Historii Ukrainy” oraz „Historii powszechnej”. Ucz się od obcych, a swego nie porzucaj. Dość schylać się przed kimś, klękając na kolana. Nasza integracja to nie intelektualna profanacja, a długa i wyczerpująca praca dla uznania nas za partnera, równego wśród równych. Lekceważąc historię narodową, dość łatwo rozpuścić się w globalnym świecie, stracić własną odrębność. Wyzwania geopolityczne i zagrożenia, spowodowane rosyjską agresją, skłoniły „kolektywny Zachód” do sformowania „antyputinowskiej” koalicji, udzielenia Ukrainie pomocy finansowej i wojskowej. W latach II wojny światowej istniała koalicja antyhitlerowska, a USA zaproponowały dostawy broni i amunicji (tak zwany „lend-lease”). Przerażające obrazy rozprawy Rosjan w Buczy obiegły światowe agencje informacyjne. Świat zobaczył i przeraził się. W dalekim 1942 r. Anglia i Ameryka nie demonstrowały filmu Dowżenki „Bitwa o Ukrainę”. Oburzenie reżysera miało wtedy kontekst klasowo-ideologiczny i humanistyczny: „nasi przyjaciele-sojusznicy, którzy nienawidzą nas i gardzą nami, dążą do naszego osłabienia, jeśli nie zguby, ci nasi przyjaciele i dozujący naszą krew nie chcieli pokazywać swoim narodom naszego krwawego obrazu”. Reżyser przedwcześnie skarżył się na „przyjaciół-sojuszników”, jako że jesienią 1943 r. Stalin kategorycznie zabronił powieści filmowej artysty „Ukraina w ogniu”, postawił krzyżyk na jego twórczości, ale pozwolił żyć, by ten wycieńczał się od cierpień. W nowoczesnym świecie nie istnieją przyjaciele, a jedynie partnerzy, choć i oni gotowi są zdradzać. Rosja udowodniła to swoim haniebnym czynem, przekreślając własne porozumienia w Budapeszcie. Nikt na świecie nie czeka na silną Ukrainę, a w sensie humanistycznym nie będzie postrzegał naszej tragicznej i heroicznej historii. Doświadczenie międzynarodowego uznania Hołodomoru-ludobójstwa jest zbędnym dowodem, a istnieje niemało „białych” i „krwawych” plam z naszymi sąsiadami, dlatego integracyjny kurs historii „Ukraina w świecie” to lękliwy i przedwczesny zamiar. Lepiej zadbać o właściwe nauczanie historii w szkołach i na uniwersytetach, a nie skracać godziny, wyjaławiać odrębność ukraińskiej historii narodowej. Wszystko, co dotyczy jej, a także „równoległe światy” krajów i narodów, można delegować do kursu „Historii powszechnej”. Każdego dnia zabijają Ukraińców, a świat bawi się, chowając za globalnymi górskimi horyzontami, czasami nudzi się, budzi na chwilę od błysków rosyjskich rakiet manewrujących nad Ochmatdytem. Dostarczają nam broń przez ponad dwa lata, ale dozowanie odbywa się według żartobliwej zasady stokrotki – „kocha, nie kocha”, dozując przelewanie ukraińskiej krwi. Ukraina jest założycielką ONZ w 1945 r., czyli równa wśród równych. Jest już zintegrowana z przestrzenią światową, ale autorytatywna organizacja międzynarodowa jest bezsilna wobec agresywnej pozycji Rosji. Międzynarodowy przestępca przewodniczy w Radzie Bezpieczeństwa, reprezentuje sprzeczny świat, pobłaża i broni sobie podobnych, a my liczymy na jakiś program edukacyjny z historii o roli i miejscu Ukrainy wśród światowych potworów. Ukraińscy historycy już planowali napisanie wspólnego podręcznika historii z Rosją, w którym miały dominować rosyjskie schematy historyczne. Wiemy o oświadczeniach Putina dotyczących zwycięstwa Rosji w wojnie 1941–1945 r. bez Ukraińców. W dziennikach Dowżenki pojawia się ogólna liczba ofiar – „czterdzieści milionów”, z których od 13 do 15 mln to Ukraińcy. Oto wam cena braterstwa: całkowite ignorowanie wkładu w zwycięstwo. Idea wspólnego podręcznika historii ukraińsko-rosyjskiej, z którą długi czas nosili się na Ukrainie i w Rosji poszczególni historycy, miała na celu unifikację narodowej odrębności narodu ukraińskiego, jego kultury, języka, przeszłości. Putin przymilnie mówił wtedy o bratnim narodzie ukraińskim, o wspólnej historii i wspólnych słowiańskich korzeniach, ale nie rezygnował z roli starszego brata. Kreml nie porzucał prób ekspansji politycznej, zajęcia kijowskiego tronu drogą wyboru swojego prezydenta, mianowania ministrów resortów siłowych, korpusu bojarów w Radzie Najwyższej. Majdan, a w rzeczywistości niepokonany naród ukraiński, rozwiał wszystkie nadzieje. Otwarta wojna zburzyła rusofilskie hasło „Na wieki razem”. Idea o podręczniku historii („Ukraina i świat”), która niedawno wypłynęła na powierzchnię, może powtórzyć los wspólnej narracji ukraińsko-rosyjskiej. Złowrogi zamiar „denacjonalizacji” Ukraińców, zastosowany przez Putina, ostatecznie pokazał zdziczałą azjatyckość z domieszkami stalinizmu i wielkomocarstwowego szowinizmu. Coś podobnego obserwowano w 1942 r., kiedy faszystowscy okupanci zmuszali uczniów do nauki języka niemieckiego, wydawali nawet odpowiednie dokumenty o wykształceniu i rejestracji urodzeń. Armia Czerwona i władza sowiecka pozostawiły ludzi na pastwę wroga. Około dwóch milionów osób błąkało się w pobliżu linii frontu, porzuconych i zapomnianych. Powracając na tereny Ukrainy, „wyzwoliciele” uważali ich za sprzedawczyków, dlatego sformowali oddziały „czarnoswietników” i nieuzbrojonych rzucili do walki. Naród znalazł się między dwoma ogniami, czuł się zdemoralizowany i zagubiony, jak po kontuzji. Przebywając pod Wałujkami, Dowżenko zanotował w notatniku: „Denacjonalizowany historycznie nieświadomy naród, zaplątany i skonsternowany, i czymś w istocie niezadowolony, ciemny, ciemna masa etnograficzna toczy się w przepaść niebytu”. Podobnych udręk doznaje ludność okupowanych przez Rosję terytoriów ukraińskich, ale stawia heroiczny opór. Dla walczącego narodu ważne jest posiadanie nowoczesnej broni, dobrze wyszkolonych wojowników, ważnej idei narodowej, która by inspirowała. Historia, jako koncentracja duchowych sił narodu, ma stać się przewodnikiem, mostkiem, poręczą dla zwycięskiego pochodu. W latach zwątpienia społeczeństwo traci orientację i psychologiczną zdolność do obrony i zwycięstwa. Dowżenko ostrzegał: „Naród, który nie zna swojej historii, jest narodem ślepców”. Wychowanie historyczne ma dotyczyć ukraińskiej młodzieży, społeczeństwa w ogóle, aby nie zabłądzić w gąszczu globalnego świata, nawet mając domorosłych przewodników. Historia Ukrainy ma być przedstawiona w narodowych podręcznikach krajów europejskich, ale nie możemy narzucić Węgrom, Polsce, Francji własnych upodobań. Wspólne mogą być zbiorowe monografie historyków różnych krajów, ale nie podręczniki. Mają one inny status, inne zadanie wychowawcze i misję narodowo-wychowawczą. Aby nabyć obywatelstwo kraju europejskiego, należy znać język i jego historię. Oto i cała integracja przeszłości i teraźniejszości: chcesz być obywatelem – wybieraj język rdzennego społeczeństwa, szanuj jego kulturę. Historia ukraińska ma własnych bohaterów, wybitnych działaczy, artystów, utalentowany i pracowity naród, dość pokojowy, czasami zbyt niespieszny i tolerancyjny. Sławni kozacy wybierali hetmanów, a z czasem łajali ich i naśmiewali się. Coś podobnego działo się z naszymi prezydentami: wysuwali i wybierali w zaciętych dyskusjach, a z biegiem czasu nie dobierali słów dla charakterystyki. Historia, jakkolwiek przykro, nie zawsze uczy. Ona jedynie konstatuje fakty, choć bolesne, ale prawdziwe. Dowżenko nie ominął społeczno-antropologicznego portretu Ukraińców. „Nasza niechęć jeden do drugiego, brak szacunku, nasz brak solidarności i wzajemnego wsparcia, nasze naplucie na swój los i los swojej kultury są absolutnie porażające i, obiektywnie, absolutnie nie wywołujące u nikogo dobrych uczuć, bo na nie nie zasługujemy” — pisał w rozpaczy i desperacji. W 1919 r. Dowżenko służył w wojsku S. Petlury, widział przejawy atamańszczyzny. Ukraińcy, w jego przekonaniu, mieli nieco wypaczoną psychikę narodową, przebywając między różnymi ogniami i okolicznościami. Pojęcie „wolności osobistej istnieje u nas, jako coś indywi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dualistyczne i anarchistyczne, jak poczucie wolności (stąd indywidualizm i hetmaństwo). Być może wpłynęły na niego książki historyczne, ale ogólnie rzecz biorąc była to prawdziwa interpretacja narodowego charakteru. Nie negował on poczucia godności i heroizmu, które przepełniały znaczne grupy społeczne Ukraińców. Z historyczną przeszłością nie wolno żartować, lekkomyślnie rozdzielając ją według biurokratycznych kwot podręczników różnych systemów edukacji. Z jakiegoś powodu we wspólnym ukraińsko-rosyjskim podręczniku historii nie zapisano ziem obwodów woroneskiego, kurskiego, dońskiego oraz Starodubszczyzny, zamieszkanych przez Ukraińców, jako części Ukrainy. Podobnych kolizji może powstać bezliczna ilość także z naszymi zachodnimi sąsiadami, a być może i z dalszymi, biorąc pod uwagę małżeństwa dynastyczne wczesnego średniowiecza. Dowżenko również się dziwił: dlaczego wspomniane terytoria, które w różnych czasach były „zamieszkane wyłącznie Ukraińcami” – „nie zostały przyłączone do Ukrainy – USRR według zasady etnograficznej”. A odpowiedź jest dość banalna: ideologiczny uniwersalizm radzieckiego patriotyzmu z kłamliwym internacjonalizmem. Artysta, którego przygnębiała świadomość radzieckiego człowieka i rzeczywistość, ujawnił własny sekret: „nie zamierzaliśmy wojować z Rosją ani się z nią kłócić”. W takich okolicznościach po co nam przyłączać wymienione terytoria etniczne, Kubań, Krym, o przekazaniu którego Ukrainie rozmowy toczyły się od 1943 r. Oto odpowiedź o epokowym znaczeniu. Nikt na świecie ani w Ukrainie nie myślał o realności rosyjskiej agresji, nawet na początku 2022 r. Komentarzy może być bezliczna ilość, lecz teraz nic nie są warte. Myliła się absolutna większość ukraińskiego społeczeństwa, zwłaszcza polityki, z wyjątkiem dawnych dysydentów, którzy mieli obozowe zastrzeżenie wobec rosyjskiego szowinizmu i wściekłości. Ocknęli się spóźnieni, ale rzucili się na omawianie „russkiego miru”, jego filozoficznych i kulturologicznych korzeni. Rosja szykowała się do zagarnięcia Ukrainy, dbała o armię, agenturę, zombifikowała własny naród. Zdziczały styl życia rosyjskiej prowincji służył za społeczny rezerwuar korpusów armijnych. Dowżenko miał rację, mówiąc, że „jakość wojny to jakość organizacji społeczeństwa, narodu”. W Rosji jest dość armatniego mięsa, wystarczy tylko skropić je świętą wodą patriarchy Cyryla, wydać pieniądze na wódkę, a ono gotowe jest pokornie umrzeć za „Rassieju”. W 1942 r. Dowżenko wierzył w zwycięstwo, ale niepokoiły go powojenne lata: „Czy nasi ludzie znów zbiorą się na Ukrainie?”. Myślał o ewakuowanych obywatelach, o młodych Ukraińcach wywiezionych do Niemiec, którzy mieli zapełnić miasta i wsie „zamiast zmarłych od wroga, od moru, od kuli i stryczka”. Obawiał się, że „na nasze ruiny najadą obcy ludzie i utwierdzą na niej mieszaninę”, zatem „będzie ona nie Rosją, nie Ukrainą, a czymś takim, o czym nawet myśleć smutno”. Aktualne rozważania nie „zgniłego inteligenta”, lecz ukraińskiego patrioty narodowego, po prostu wielkiego humanisty, który troszczył się o rodzinny kraj. Nieprzypadkowe obawy, biorąc pod uwagę miliony przesiedleńców, uchodźców na wszystkich kontynentach, zwłaszcza młode pokolenie o zdeformowanej mentalności i znajomości języków europejskich. Młodzież musi znać własną historię, nie stronić od historii świata, lecz tworzyć nową historię Ukrainy, którą dziś chronią heroiczni wojownicy. Chwała Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ołeksandr Swiatotskyj: „Jestem przekonany, że Ukraina, świat i prawda w tej wojnie zwyciężą”

300 lat temu Moskwa podstępem przywłaszczyła sobie historię Ukraińców i Ukrainy. Dziś władca Kremla musi wymyślać nowe kłamstwa o Ukrainie, by zmusić nas do wyrzeczenia się swojej przeszłości. Ale Ukraińców nie da się złamać, bo szanujemy swoją państwowość, swoje państwo, swoją historię. O ukraińskiej państwowości i budowaniu państwa, a także o tym, dlaczego Rosja chce zniszczyć Ukrainę, rozmawialiśmy z redaktorem naczelnym czasopisma prawniczego „Право України”, doktorem nauk prawnych, profesorem, akademikiem Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy Ołeksandrem Swiatotskim. – Ołeksandrze Dmytrowyczu, jakie są, według Pana, motywy wroga w obecnej wojnie? – Moskiewski dyktator nie zaprzecza i nie ukrywa, że ich celem jest całkowite zniszczenie narodu ukraińskiego. To likwidacja niepodległej państwowości Ukrainy, zniszczenie Ukrainy jako podmiotu prawa międzynarodowego i rzeczywistości geopolitycznej. I oczywiście motywem tego celu, który realizuje Kreml, jest utrata Ukrainy. A utrata Ukrainy to dla nich poważna klęska. Tracą powłokę, którą Rosja ponad 300 lat temu sobie stworzyła drogą oszustwa i przywłaszczenia historii Ukraińców i Ukrainy. Jak wiadomo, w latach 1547–1721 istniało Królestwo Moskiewskie na czele z moskiewskim carem. Ostatni car, Piotr I, dążył do tego, by „przebić okno do Europy”. I udało mu się to, pokonując potężne państwo, Szwecję, w 20-letniej wojnie północnej. 22 października 1721 roku, w dniu uroczystości z okazji pokoju ze Szwecją, Piotr I postanowił zmienić swój tytuł na cesarski, a nazwę Królestwa Moskiewskiego na Imperium Wszechrosyjskie. Po łacinie była to „Russia”. Wszystkie mapy od XIII wieku oddzielnie oznaczały nazwy Moskovia i Russia. Ale Russia to była Ukraina. Już po 22 października 1721 roku Piotr I wydał polecenie wycofania map. Wysłał za granicę, po całej Europie, swoich posłańców, aby zastąpili mapy nowymi, na których nie było Moskwy, a była tylko Rosja. Tak Moskale przemienili się w Rosjan, Królestwo Moskiewskie – w Imperium Rosyjskie, a moskiewski car – w cesarza wszechrusi. Zatem Moskowia, Rosja – to z definicji państwo totalitarne, w którym przez dziesięciolecia panują dyktatorzy, a ostatni z nich jest u władzy już ponad 20 lat i zamierza rządzić jeszcze wiele dziesięcioleci, posługując się różnymi przekrętami. Niestety, ten kłamliwy kraj tak po prostu się nie uspokoi. – W praktyce istnienie niepodległej Ukrainy odbiera im teraz historyczny rdzeń, na którym budują całą swoją państwowość. Ale Ukraina musi przywrócić historyczną prawdę… – Oczywiście, tracąc Ukrainę, tracą historię. Muszą teraz wymyślać nowe kłamstwo na miejsce tego, które istniało od 1721 roku. Teraz twierdzą, że Ukraina nie miała własnego państwa i nie była zdolna je mieć. Jakoby stworzył ją Lenin w 1922 roku, a od tamtego czasu, jak oświadcza kremlowski dyktator, Ukrainie „odcięto” te terytoria, które posiada. Co więcej, Stalin „przyłączył” do Ukrainy także Zachodnią Ukrainę, Zakarpacie, Północną Bukowinę. I otóż „z łaski barina” Ukraina otrzymała w 1991 roku, jak twierdzi Putin, te terytoria, do których nie ma żadnego związku, w tym także Krym. To absolutne kłamstwo. Ale teraz nadszedł czas, moment prawdy, moment prawdy, kiedy prawda musi zwyciężyć. I świat jest tak urządzony, że światło zwycięża ciemność. A światło to wolność. Tak samo historyczne kłamstwo zwycięża historyczna prawda. A historyczna prawda polega na tym, że my, Ukraińcy, jesteśmy wspaniałym, bohaterskim narodem, który ma swoją ponad tysiącletnią historię. Zabraniano nam o tym mówić, wszystkie archiwa były zamknięte i nikt nie mógł pracować ze źródłami, które pokazałyby prawdziwość naszej przeszłości. Cieszymy się, że prezydent Wołodymyr Zełenski trzy lata temu podpisał Dekret „O Dniu Ukraińskiej Państwowości”, w którym jasno napisano, że „w celu utwierdzenia ciągłości ponad tysiącletniej historii ukraińskiego państwotwórstwa, opierając się na historii ukraińskiej państwowości, sięgającej swoimi korzeniami czasów założenia miasta Kijowa i rozkwitu państwa za czasów księcia kijowskiego Włodzimierza Wielkiego – twórcy państwa, który przyjęciem w 988 roku chrześcijaństwa poświadczył cywilizacyjny wybór Rusi Kijowskiej… kierując się Aktem proklamowania niepodległości Ukrainy z 24 sierpnia 1991 roku, zatwierdzonym 1 grudnia 1991 roku powszechnym głosowaniem, dbając o dobro Ojczyzny i broniąc suwerenności, integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy, a także mając na uwadze konieczność utwierdzenia sprawiedliwości historycznej” ustanowiono to święto. Dzięki Dniu Ukraińskiej Państwowości po raz pierwszy od wielu lat odnowiliśmy naszą historię i połączyliśmy w jeden proces państwotwórczy te etapy państwowości, o których dziś już wiemy, bo mamy dostęp do wszystkich materiałów archiwalnych. – Czy należałoby włączyć do preambuły naszej Konstytucji fragment tego dekretu, w tej części, w której wyliczone są państwowe formacje Ukraińców? – Myślę, że warto. Bo rzeczywiście, obecnie większość obywateli nie rozumie tego zjawiska, tej kategorii – państwowości, państwa. I kiedy napotykamy informacje o państwie i państwowości, bardzo często te terminy traktuje się jako synonimy, ale jednak nie są to synonimy. I państwo, i państwowość, i państwotwórstwo – różnią się. Te trzy pojęcia składają się na naszą przeszłość, naszą historię. I musimy rozumieć różnicę między nimi. Wybitny działacz państwowy czasów UNR Wołodymyr Wynnyczenko w 1949 roku, już przebywając na emigracji we Francji, napisał „Testament dla bojowników o wyzwolenie”, w którym zwrócił uwagę na kwestie państwa i państwowości. Rozumiał państwowość jako ustrój całego materialnego i duchowego bytu całego narodu, jego narodowości, gospodarki, polityki, kultury, jako ogromny złożony proces. I dziś to określenie może być do przyjęcia. Ukraińską państwowość definiował jako kompleks instytucji gospodarki, polityki, kultury, duchowości, które działają na terytorium zamieszkanym przez wspólnotę narodową i które zapewniają rozwój tej wspólnoty narodowej w teraźniejszości i przyszłości. I rzeczywiście tak jest. Wołodymyr Wynnyczenko podkreślał, że państwowość to swoisty korzeń państwa. Państwa może nie być, a państwowość pozostaje. Jest ona zjawiskiem stale działającym. Wszystkie atrybuty państwowości przekazywane są z pokolenia na pokolenie, a są to instytucje gospodarki, kultura, duchowość i język. Język to najbardziej fundamentalny atrybut każdej państwowości. Nie bez powodu u nas wciąż toczą się takie bitwy wokół języka. Dobrze, że dziś większość ludności jednak troszczy się o utrwalenie języka, już i mówi, i rozumie znaczenie języka. Oczywiście, gdy jest język – będzie i państwo. Thomas Davis, irlandzki poeta pierwszej połowy XIX wieku, pisał, że państwo powinno bronić języka bardziej niż swojego terytorium. Utrata ojczystego języka i przyjęcie obcego to tragedia. Państwo to zwieńczenie państwowości, organizacja władzy politycznej. Musimy dziś, mając niepodległe państwo, przywracać nasze atrybuty państwowości we wszystkich ich przejawach, musimy intensyfikować badania naukowe, szukać ich i odnajdywać w archiwach, zwłaszcza za granicą, popularyzować historię naszej państwowości. I to będzie bardzo pożyteczne dla nas, bo na tym opierają się wszystkie kraje świata. Szanują one swoją państwowość, swoje państwo, swoją historię. „Kto nie zna swojej przeszłości, ten nie jest wart przyszłości, kto nie wie o chwale swoich przodków, sam nie jest wart szacunku”. Tak mówił nasz ukraiński pisarz Maksym Rylski. – Jakie są główne etapy ukraińskiego państwotwórstwa po uzyskaniu niepodległości państwowej? Jakie wydarzenia radykalnie wpłynęły na nas po 1991 roku? – Przez te lata przeszliśmy trudną drogę, zaszły pewne wydarzenia, które zjednoczyły ludzi i pokazały, że razem coś znaczymy. Dziś ponad 80% obywateli Ukrainy popiera zachodni wektor rozwoju i ukraińską tożsamość. Odbyły się etapy państwotwórcze, które wyróżniały się burzliwymi wystąpieniami Ukraińców. To Pomarańczowa Rewolucja, Euromajdan i Rewolucja Godności, którymi zademonstrowaliśmy nasze dążenie do integracji europejskiej. A pełnowymiarowa wojna pokazała, że nie jesteśmy po prostu narodem ukraińskim, ale narodem zjednoczonym wokół idei Ukrainy, naszej historii. I odparliśmy atak, na co nie liczyli nasi wrogowie, którzy chcieli wziąć Kijów „w trzy dni”. Teraz jasne jest, że wróg nie zdoła zwyciężyć, jak by tego nie chciał, jak by nie grozić ruchami kremlowski dyktator bronią jądrową – nie zdoła złamać Ukrainy. Dlatego wierzymy, mamy nadzieję i widzimy, że świat nas wspiera. Poparcie całego świata to także ogromny sukces. 141 państw dwukrotnie głosowało w Organizacji Narodów Zjednoczonych – potępiły agresję Rosji wobec Ukrainy i poparły ukraińską formułę pokoju. Moment prawdy, który nam tak jasno zapowiedział nasz wybitny prorok Taras Szewczenko, moim zdaniem nadszedł. Jego słowa – „Walczcie, a zwyciężycie! Bóg wam pomaga! Za was prawda, za was sława i wolność święta!” – były proroczе. Ten czas nadszedł i na pewno pokonamy odwiecznego wroga. Ale, niestety, bardzo, bardzo wysoką ceną. Tą ceną jest śmierć tysięcy naszych żołnierzy, żołnierzy światła, jak nazywamy naszych wojskowych. Oddają dziś swoje życie za to, byśmy wreszcie utrwalili się w tych wartościach, które panują w cywilizowanym świecie. Dążymy do wejścia do nowoczesnej cywilizacji, która wyznaje wolność, demokrację, prawa człowieka, praworządność, równość. I jestem przekonany, że Ukraina w tej wojnie zwycięży, że świat w tej wojnie zwycięży i że prawda, bez wszelkiej wątpliwości, w tej wojnie zwycięży. Rozmawiał Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

o przystąpieniu do Rosji. Takie deklaracje wywoływały uśmiech u poważnych polityków, jednak podobne „referenda” zaplanowane na 11 września 2022 r. na terytoriach Ukrainy okupowanych przez wojska rosyjskie nie wywołują już śmiechu. W sierpniu 2022 r. deputowany Dumy Państwowej Michaił Szeremet oświadczył: „Uważam za celowe powrót do kolektywnego systemu dobrowolnego zjednoczenia suwerennych państw w jeden wojskowo-polityczny i gospodarczy blok, zdolny skutecznie przeciwstawiać się zachodniej ekspansji i agresji. Prototypem nowej konfederacji może stać się wielki i potężny ZSRR”. Jakie dokładnie państwa mają wejść w skład tego nowego związku, polityk nie sprecyzował, ale podkreślił, że „pod względem rozmiarów może ono przewyższyć granice Związku Radzieckiego”. Zatem mimo niewiarygodnych porażek i ogromnych strat w wojnie z Ukrainą w Rosji nie przestają snuć planów odbudowy imperium, które ma wykroczyć poza granice dawnego ZSRR. Cel nie jest ukrywany – wzmocnienie potęgi Rosji i przywrócenie jej dawnej chwały kosztem zniewolenia innych krajów i narodów. Zdania tych narodów Moskwa nie pyta i nie zamierza się z nimi liczyć. Zupełnie oczywiste jest, że imperialna ekspansja zagraża nie tylko najbliższym sąsiadom Rosji, lecz także pokojowi i bezpieczeństwu całego świata. Ale szczytem kremlowskiego imperialnego absurdu są słowa przewodniczącego Dumy Państwowej Rosji Wiaczesława Wołodina, wypowiedziane 6 lipca 2022 r. z trybuny parlamentu: „Ameryka niech zawsze pamięta. Jest tam część jej terytorium – Alaska… Więc my też mamy co odzyskiwać”. Czymże to jest, jak nie wymownym nawiązaniem do terytorialnych pretensji rosyjskiego wysokiego urzędnika wobec USA dotyczących Alaski, sprzedanej w 1867 r. za 7 milionów 200 tysięcy dolarów? Teraz w Rosji twierdzą, że car sprzedał ją za bezcen. Z całego powyższego wyraźnie widać, że Rosjanie nie chcą liczyć się z suwerennymi interesami innych narodów, prawem międzynarodowym i światowym porządkiem prawnym; osławione „zbieranie ziem” i wojna zdobywcza pozostają ich ideą narodową. Ta agresywna i zbrodnicza

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Dlaczego wojnę nazwano „specjalną operacją wojskową”

Dmytro CZOBIT. Ciąg dalszy. Początek w nr 34 z 2024 r. W ciągu jesieni 2021 r. – zimy 2022 r. z ust rosyjskich deputowanych i propagandystów nieustannie płynęły groźby pod adresem Zachodu, że „mogą powtórzyć” i jeszcze raz zająć Warszawę oraz Berlin, a także dotrzeć do kanału La Manche. Nawet białoruski dyktator, przyjaciel i sojusznik Putina, Łukaszenka, w przededniu rosyjskiej agresji w wywiadzie dla moskiewskiej telewizji chwalił się skutecznością wojsk sojuszniczych w porównaniu z wojskami NATO i groził, że w razie konfliktu w Europie szybko dotrą do kanału La Manche: „Zanim oni się tam obrócą i sprowadzą tutaj jakieś wojska, my będziemy już stać przy kanale La Manche”. Łukaszenka najwyraźniej wypowiedział intencje wojenne, które omawiał i przygotowywał z Putinem. Zatem z Kremla groźba była kierowana nie tylko przeciwko Ukrainie. Putin i Łukaszenka byli zbyt pewni swoich możliwości wojennych, dlatego przygotowywali się nie tylko do wojny z Ukrainą, ale także do szeroko zakrojonych działań wojennych w Europie Zachodniej. A wszystko to miało na celu główny cel – przywrócenie Imperium Rosyjskiego siłą militarną. W tym tkwi korzeń zła. O tym, że nie są to tylko słowa, świadczą konkretne działania wysokich rangą urzędników Rosji, skierowane na przygotowanie opinii publicznej oraz stworzenie politycznych i prawnych podstaw do przyłączenia do Federacji Rosyjskiej nie tylko byłych terytoriów ZSRR, ale i Imperium Rosyjskiego. Tak oto w dniach przygotowań do ataku na Ukrainę w rosyjskiej przestrzeni informacyjnej rozkręcano temat tak zwanych terytorialnych „podarunków” Rosji dla byłych republik radzieckich. Przy tym mówiono nie tylko o Ukrainie, ale także o innych suwerennych państwach. W ten sposób przygotowywano opinię publiczną do planowanego łańcucha przyłączeń tak zwanych „odwiecznie rosyjskich ziem” po udanej, jak sądzili, „operacji specjalnej” na Ukrainie. Oto kilka konkretnych faktów. 10 grudnia 2021 r. przewodniczący komitetu ds. parlamentu Federacji Rosyjskiej Wiaczesław Nowikow w pierwszym kanale rosyjskiej telewizji długo mówił o nielegalności wyjścia byłych republik ze składu ZSRR, o tym, że całe terytorium Kazachstanu zostało „nielegalnie” oderwane od Rosji w 1991 roku. Stwierdził on między innymi: „Kazachstan po prostu nie istniał… terytorium Kazachstanu to wielki podarunek ze strony Rosji i Związku Radzieckiego”. Warto podkreślić, że W. Nowikow posiada stopień naukowy doktora nauk historycznych, dlatego jego słów nie można odbierać jako nieprzemyślanych, a jedynie jako takich, które wyraziły imperialne zamiary kremlowskiego kierownictwa. Potwierdzają to dalsze wydarzenia. Następnego dnia W. Nowikowa poparł jego kolega, deputowany Dumy Państwowej Rosji Jewgienij Fiodorow, który zwrócił się do przywódców suwerennego Kazachstanu: „Chcecie odchodzić, towarzyszu Nazarbajew, Tokajew? Dobrze, bierzcie swoje walizki, zwracajcie terytorium, miasto Wierny – Ałmaty i całą resztę, i odchodźcie”. Inny rosyjski deputowany, Sułtan Hamzajew, opowiedział się za przeprowadzeniem referendum w sprawie przyłączenia Kazachstanu do Rosji. Przy tym oświadczył: „Azja Środkowa to rosyjska ziemia!... Popieram przeprowadzenie referendum w Kazachstanie w sprawie zjednoczenia Kazachstanu z historyczną ojczyzną – Rosją”. Wystąpienia Nowikowa, Fiodorowa i Hamzajewa wywołały wielki rezonans w Rosji i Kazachstanie, przed placówkami dyplomatycznymi tych państw w Moskwie i Ałmaty pojawiły się banery, media zalały dyskusje. Z perspektywy tamtych grudniowych wydarzeń 2021 roku można teraz śmiało wyciągnąć wniosek: w ten sposób Rosjan i świat przygotowywano do odbudowy Imperium Rosyjskiego. Po już zaplanowanej rozprawie z Ukrainą kolejną ofiarą miał stać się Kazachstan – największe pod względem powierzchni po Federacji Rosyjskiej państwo byłego ZSRR i trzecie pod względem potencjału gospodarczego. W kolejce do moskiewskich objęć Kreml ustawił także inne państwa byłych imperiów radzieckiego i carskiego. 9 czerwca 2022 r. wspomniany deputowany J. Fiodorow złożył w Dumie Państwowej Rosji projekt ustawy „O uchyleniu uchwały Rady Państwa ZSRR z 6 września 1991 r. o uznaniu niepodległości Litwy”. A dzień wcześniej – 8 czerwca 2022 r. – asystent prezydenta Rosji Putina, Władimir Miedinski, wypowiedział się o przyszłym rozszerzeniu Federacji Rosyjskiej do granic Imperium Rosyjskiego. Miedinski powiedział to publicznie podczas wystąpienia na forum „Historia przyszłości. Obraz Piotra”. Urzędnik przypomniał, że do niedawna terytorium Rosji stanowiło 1/6 część lądu ziemskiego (dokąd w czasach imperium wchodziły, oprócz obecnych członków WNP i krajów bałtyckich, także Finlandia i ponad połowa Polski). „Teraz trochę mniej. Ale to nie na zawsze” – oświadczył Miedinski. Obecni na sali zareagowali na oświadczenie asystenta Putina o dalszym rozszerzeniu terytorium kraju-agresora oklaskami. Nastrój publiczności odpowiadał poglądom przeważającej większości Rosjan. Pod wpływem niespotykanej na świecie jednostronnej prorządowej propagandy, całkowitego braku opozycji i alternatywnej opinii, wprowadzeni w błąd Rosjanie są gotowi wspierać zbrodnicze zamiary Putina i jego reżimu dotyczące nowych podbojów i rozszerzenia granic Rosji. Podobne neoimperialne nastroje podzielał także były prezydent Rosji, a obecnie zastępca sekretarza Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej Dmitrij Miedwiediew. 1 sierpnia 2022 r. na jego stronie „W kontakcie” pojawił się post, w którym twierdzono, że Gruzja i Kazachstan zawdzięczają swoje istnienie Imperium Rosyjskiemu. W tekście zaznaczono, że Kazachstan jest sztucznym państwem, a zjednoczona Gruzja w ogóle nie istniała przed podbojem Kaukazu przez Rosję w XIX wieku. Na stronie byłego prezydenta pisano, że z „paradami suwerenności” czas już skończyć. Oprócz tego D. Miedwiediew oświadczył, że Federacja Rosyjska rzekomo wyruszy w „kolejną wyprawę w celu przywrócenia granic naszej Ojczyzny”. Sztuczne i niepełnowartościowe państwa, zdaniem D. Miedwiediewa, nie mają prawa do istnienia, dlatego powinny znów stać się częścią Rosji. Bardzo interesujące jest to, że podobne myśli wyrażał także Putin, w szczególności w odniesieniu do Kazachstanu powiedział: „Kazachowie nigdy nie mieli państwowości”. Prezydent Rosji podkreślił, że Kazachstan stworzono sztucznie „na terytorium, na którym państwa nie było nigdy”. Czyli Putin twierdził, że Kazachowie nigdy nie mieli ani państwowości, ani samego państwa na ziemiach obecnego Kazachstanu, poza rosyjskim. Tymi tezami Putin, Miedwiediew i inni rosyjscy imperialni szowiniści próbowali uzasadnić prawo Rosji do włączenia w swój skład bezpaństwowych, jak ogłosili, narodów i ich ziem. Zadziwiające! Mamy XXI wiek, a na Kremlu wciąż marzą o odzyskaniu byłych rosyjskich kolonii, zagarniętych w brutalnych wojnach kolonialnych XVIII–XIX w., aby ich kosztem wywyższyć Rosję. Jeśli iść za imperialną logiką Rosjan, to czy nie wszystkie kraje Afryki, Oceanii i większość krajów Azji należałoby przywrócić do dawnego stanu kolonialno-imperialnego, bo w czasie ich zniewolenia nie miały państwowości? A co wtedy zrobić z Bułgarami wołżańskimi? Ten naród miał swoje państwo Bułgarię prawie pięć wieków przed zaproszeniem wikinga Ruryka do Ładogi! Czyli państwowość Bułgarów jest o pół tysiąclecia starsza od oficjalnie ogłoszonej państwowości Rosji! Bułgarzy to jedyny naród w Europie, który zdołał rozbić wojska Czyngis-chana w 1223 roku. W obecnej Moskowii ten starożytny naród bezlitośnie rusyfikują, w spisach ludności jego przedstawicieli celowo i umyślnie zapisują jako „Rosjan”, a szczególnie upartych – nie jako Bułgarów, lecz jako Bułgarów (z bułgarskiego)! Jedna litera, a jakaż to gigantyczna fałszerstwo! Oto taka „równouprawnienie” narodów w putinowskiej Rosji. Putin i jego reżim negują prawo do samostanowienia narodów i ich państwowość tylko na tej podstawie, że rzekomo nie miały one państwa na swoim terytorium. Jeśli iść za putinowską logiką na odwrót, to narody Rosji, które miały własną państwowość, mają bezwarunkowe, pełne i legalne prawo do jej przywrócenia. Do takich należą przede wszystkim Tatarzy kazańscy w Powołżu, Czerkiesi, Czeczeni i Dagestańczycy (zbiorcza nazwa kilku spokrewnionych narodowości) na Kaukazie. Nie mówiąc już o historycznych spadkobiercach słynnych państw – Chiwy, Chorezmu, Buchary i Samarkandy w Azji Środkowej. Jeśli kierować się logiką Putina-Miedwiediewa, to Ukraińcy Kubania i Zielonego Klina bez wątpienia mają prawo do samodzielnych państw, bo mają tradycje tworzenia państwowości na tych ziemiach, dokąd zagnało ich znienawidzone Imperium Moskiewskie. Ukraińskie tworzenie państwowości było także na Dolnym Podonie, włącznie z Nowoczerkaskiem i Taganrogiem. Teraz prawie wszystkich Ukraińców zapisano tam jako Rosjan, ale większość dobrze pamięta swoje ukraińskie korzenie. Wśród takich zrusyfikowanych Ukraińców był także pierwszy prezydent ZSRR Michaił Gorbaczow, który na Kubaniu do siódmego roku życia porozumiewał się w rodzinie i w stanicy Priwolnaja tylko w języku ukraińskim, a rosyjskiego zaczął uczyć się dopiero w pierwszej klasie! Nawiasem mówiąc, według słów byłego prezydenta Rosji D. Miedwiediewa, jego babcia była Ukrainką, jej ojciec nosił nazwisko Kowal, a już córkę rusyfikatorzy zapisali jako Kowalową. Gdyby rzeczywiście byli etnicznymi Rosjanami, to nazwisko po rosyjsku powinno pisać się Kuzniecow, wszak ukraińskie kowal tłumaczy się na rosyjski jako kuzniec. Teraz poszczególni potomkowie zrusyfikowanych Ukraińców, tacy jak Miedwiediew i przyjaciele Putina, bracia Kowalczukowie, propagują ideę, jakoby „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, ale fakt bycia mankurtami przez poszczególne osoby nie jest podstawą, by pozbawić 45-milionowy naród ukraiński pamięci historycznej i odrębności. Warto tu przypomnieć również wymowne słowa ministra spraw zagranicznych Federacji Rosyjskiej Siergieja Ławrowa o tym, że „NATO stało się czysto geopolitycznym projektem, skierowanym na przejęcie terytoriów, które osierociały w wyniku rozpadu Organizacji Układu Warszawskiego i Związku Radzieckiego”. Z tych słów wynika, że Rosja pragnie udawać swoistą „mamę” w stosunku do byłych carskich kolonii i państw satelickich komunistycznego ZSRR, które do dziś uważa za swoje „dzieci-sieroty”. Na tym neoimperialnym tle deputowani rosyjskiego parlamentu zaczęli mówić o „nielegalnym” wyjściu ze składu ZSRR innych republik, stwierdzili nawet, że Finlandia i Polska również bezprawnie wyszły ze składu Imperium Rosyjskiego w latach 1917–1918! Jeszcze w 2015 r. zastępca Dumy Państwowej W. Żyrynowski zaproponował uznanie za nielegalne oddzielenie się od Rosji terytoriów, które nastąpiło po 1 stycznia 1917 roku, oraz podkreślił konieczność powrotu Polski i Finlandii. On sam zaproponował przeprowadzenie w krajach bałtyckich referendów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ta idea ogarnęła Rosję od góry do dołu. Najpierw wyraźnie objawiła się w haśle „Krym nasz!”. Dalej Rosjanie marzą o tym, by „naszą” miały stać się Ukraina, Kazachstan, Mołdawia, Gruzja, kraje bałtyckie i Azji Środkowej, czyli dawne republiki radzieckie, a także Finlandia, Polska, a nawet Alaska i Kalifornia, które w swoim czasie również wchodziły w skład Imperium Rosyjskiego. Rosjanie snują pomysły rewizji i anulowania międzynarodowych traktatów w celu zwrotu Rosji rzekomo „utraconych” przez nią obcych ziem, nad którymi wcześniej bezprawnie panowała jako okupant i kolonizator. Przy tym w Rosji jakoś zapominają, że kij ma dwa końce. Ich sąsiedzi, w tym Finowie i Estończycy, mają znacznie więcej praw do zwrotu ziem, które Rosja samowolnie zagarnęła, a które są ich odwiecznymi ziemiami etnicznymi. Także Chiny dobrze pamiętają o swoich terytoriach historycznych, zagarniętych przez Rosję w XVIII–XIX w., dlatego według obecnej logiki Kremla mają pełne i zgodne z prawem prawo do unieważnienia narzuconego siłą traktatu aigunskiego z 1858 r. i konwencji pekińskiej z 1860 r., na mocy których ogromne ziemie Północno-Wschodnich Chin przeszły do carskiej Rosji i zaczęły nazywać się rosyjskim Przyamurjem, Primorjem i Dalekim Wschodem, z takimi ośrodkami jak Chabarowsk i Władywostok. Nawiasem mówiąc, pierwotne nazwy Chabarowska to Boli, a Władywostoku – Haishenwai, co w tłumaczeniu z chińskiego oznacza „Zatokę trepangów”. A trepang to jadalne zwierzę podobne do kalmara, zwane także ogórkiem morskim. Chińczycy dobrze pamiętają o swoich ziemiach historycznych, które zagarnęła Moskiewszczyzna. Już w 2023 r. w Chinach oficjalnie przywrócono na mapach dawne chińskie nazwy obiektów geograficznych na chińskich ziemiach zagarniętych przez Rosję. Obecny rosyjski Ussuryjsk to dawny chiński Szuangczengcy; Błagowieszczeńsk – Hailanbao; Nerczyńsk – Nibuczu; Mikołajewsk – Miaojie; wyspa Sachalin również należała do Chin i nazywała się Kuejdao. Oznacza to, że nieposkromione imperialne apetyty moskiewskiego Kremla mogą zaprowadzić go tam, dokąd on wyraźnie się nie spodziewa. Jednak najdalej w rosyjskich ambicjach imperialnych poszedł chyba były wicemarszałek Dumy Państwowej Rosji W. Żyrinowski. W książce „Ostatni rzut na Południe” oraz w mediach wielokrotnie używał sformułowania, że „rosyjski żołnierz umyje swoje buty w Oceanie Indyjskim”. Światowa ekspansja aż wylewa się z moskiewskiego Kremla. Cel jest oczywisty – uczynić Rosję „wielką” kosztem zaboru obcych krajów i poniewierania innych narodów. Słowa kremlowskich przywódców o roszczeniach terytorialnych wobec innych państw są wspierane podsycaniem w państwach suwerennych, przede wszystkim w dawnych republikach ZSRR, rosyjskiego separatyzmu. Sprzyjało temu ciężkie dziedzictwo imperialne, które objawiło się w zmianie sytuacji demograficznej w dawnych rosyjskich koloniach. Miejscowych patriotów i przeciwników rosyjskich komunistów obrzucano epitetem nacjonalistów i stale deportowano ich ze wszystkich kolonii na Syberię, na Dalską Północ i do innych odległych rejonów imperium, a na ich miejsce przesiedlano Rosjan. W rezultacie w zagarniętych przez Rosję koloniach zmieniała się sytuacja demograficzna. Przesiedleni pod sztandarami tak zwanej braterskiej pomocy Rosjanie utworzyli tam znaczną warstwę ludności. Mniejszości narodowe Rosjan stanowiły dość znaczny odsetek. Najwięcej ich było na Łotwie – 27%, dalej szła Estonia – 24%, Kazachstan – 21%, Ukraina – 17%, w pozostałych dawnych republikach radzieckich Rosjan było mniej niż 10%. Wśród rosyjskojęzycznej ludności dawnych republik radzieckich Federacja Rosyjska próbowała rozniecać ogniska regionalnego separatyzmu. W tym celu wykorzystywała agenturę i całkiem legalne organizacje. Na przykład w Kazachstanie paramilitarna organizacja społeczna „Russkoje kazaczestwo” występowała z żądaniami nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego, zezwolenia rosyjskojęzycznym obywatelom na uzyskanie drugiego obywatelstwa rosyjskiego, a nawet domagała się przyłączenia Północnego Kazachstanu do Rosji. Tak więc rosyjska agentura robiła w Kazachstanie wszystko to samo, co wcześniej czyniła na ukraińskim Krymie i na Donbasie. Oprócz tego moskiewskie idee w Kazachstanie propagowały takie organizacje, jak „Fundacja «Russkij mir»”, „Russkij centr”, „Russkij dom”, „Rossotrudniczestwo” i inne. Pod pozorem upowszechniania rosyjskiej kultury i oświaty faktycznie zajmowały się działalnością antypaństwową i wywrotową. Podobną działalność te same organizacje prowadziły w innych państwach suwerennych. Do 2014 r. działały one aktywnie również na Ukrainie. Tak na Zakarpaciu prorosyjskie organizacje przy udziale rosyjskiego konsulatu we Lwowie i Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego przez lata intensywnie rozdmuchiwały sztucznie stworzony problem Rusinów, których ogłoszono czwartym wschodniosłowiańskim narodem, ściśle związanym z Rosjanami. Już w toku wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz po aresztowaniu w Moskwie generała FSB Biesiady, który odpowiadał za działalność wywrotową na Ukrainie, wyszło na jaw, że na ten cel wydano 4 mld dolarów USA! Te kolosalne środki kierowano na przygotowanie gruntu ideologicznego pod „zjednoczenie” z Rosją w celu odrodzenia Imperium Rosyjskiego, które znów miało stać się supermocarstwem. Właśnie to było głównym celem rosyjskiej działalności wywrotowej na Ukrainie, w Kazachstanie i w innych państwach na terytorium dawnego ZSRR. Jednak nie tylko rosyjskie kierownictwo dążyło do poszerzenia imperium i swojej dominacji na świecie. Podobne imperialne dążenia panowały w głowach zwykłych Rosjan nie przez lata, lecz przez stulecia. W związku z tym przytoczę uderzający przypadek, o którym opowiedział znany rosyjski pisarz Eduard Topol. W czasach swojej młodości pracował jako korespondent moskiewskiej gazety „Komsomolska Prawda” i w 1973 r. przebywał w delegacji twórczej w Jakucji. Pewnego razu, jadąc w czterdziestostopniowy mróz łapanym samochodem przez tajgę, rozmówił się z młodym kierowcą. Ma 26 lat, mieszka w Leńsku, w akademiku, w pokoju dla trzech osób, od sześciu lat stoi w kolejce po mieszkanie. Z powodu problemów z zakwaterowaniem nie może się ożenić i założyć rodziny. Dalej cytuję E. Topola: „I wtedy młody człowiek radośnie oznajmił: – A my daliśmy w Angoli! Zdziwiłem się: – Co my daliśmy? – No jak to! – mówi. – Teraz Angola jest nasza! Tu nie wytrzymałem: – Zaczekaj. Po jaką cholerę ci Angola? Ale on nadal się uśmiechał: – A nic! Niech będzie! Rozumiesz? Jakucka tajga powyżej koła podbiegunowego, 26-letni kawaler nie może się ożenić, ponieważ, mieszkając w robotniczym akademiku, od sześciu lat stoi w kolejce po pokój; w sklepach, oprócz „spirytusu pitnego”, tylko lecho i bycze ogonki w pomidorach, a jednak: „A my dali w Angoli!” Od tamtego czasu minęło pięćdziesiąt lat. Rozpadło się imperium zła o nazwie „Związek Radziecki”, pozostały w przeszłości pieriestrojka i przyspieszenie, zginęła jelcynowska demokracja, ale co twierdzi Rosja? – A my daliśmy w Syrii!.. A Krym nasz!.. A możemy „powtórzyć”! Według sondażu moskiewskiej „Agencji Badań Społecznych” z lutego 2022 roku, kilka dni przed rozpoczęciem „specoperacji”, ponad połowa Rosjan była za inwazją na Ukrainę i gotowa była wyruszyć na wojnę albo posłać tam swoich synów. Jak napisał Aleksander Hercen w związku z wojną krymską, „cały kraj ogarnęła syfilis patriotyzmu”. Zostało to powiedziane półtora wieku temu, a później także Lew Tołstoj ostrzegał: „Dopóki będziemy wychwalać „patriotyzm” i wychowywać go w młodych pokoleniach, będziemy mieć broń, która niszczy zarówno fizyczne, jak i duchowe życie narodów, będą też wojny, straszliwe, przerażające wojny, takie, do jakich się przygotowujemy i w których kręgu teraz wprowadzamy młodych, deprawując ich swoim „patriotyzmem”. Pod pojęciem „patriotyzmu” Lew Tołstoj rozumiał dążenie do podboju nowych ziem. Ale Rosja nie usłyszała ani Hercena, ani Tołstoja. I Włodzimierz Żabotyński podsumował myśl o Rosjanach: „Jeśli można wyrazić zbiorową duszę w jednej formule, to wziąłbym na nią słynne słowa Stołypina: „Tak było, tak będzie”. Te słowa ujawniają prawdziwą imperialną istotę Rosji i Rosjan oraz ich główną historyczną „misję”, przez wieki skierowaną na zagarnianie cudzych krajów i poniewieranie innych narodów. Ten proces Rosja nazywa „zbieraniem ziem”. Cóż tu powiedzieć? Naród rosyjski ciężko zachorował, dotknął go wirus kolonialnego imperializmu. Epidemia nazywa się „sobiranije ziemil”, od czasów Iwana Groźnego była i teraz pozostaje narodową ideą Rosjan. Tej rosyjskiej idei narodowej bez wojny nie da się wcielić w życie. „Sobiranije ziemil” i wojna są nierozłączne. To jest taka rosyjska choroba narodowa. Podobna choroba całego narodu już doprowadziła ludzkość do II wojny światowej. Rosjan trzeba leczyć oświatą, za pomocą wolności słowa, na zasadach demokracji, prawdy i w zrozumiały dla nich język ostrzec ich, aby nie doszło do III wojny światowej. Rozpętana przez Putina rosyjsko-ukraińska wojna pochłonęła już setki tysięcy istnień, przyniosła Ukraińcom i narodom Federacji Rosyjskiej wiele cierpienia, i nie wiadomo, co czeka w przyszłości. Po co Putinowi i jego zbrodniczemu reżimowi ta tragedia i tak ogromne ofiary? Dla odbudowy Imperium Rosyjskiego i jego fałszywej wielkości – innego wyjaśnienia nie ma. Mianowicie kosztem likwidacji suwerennych państw – członków ONZ i poniewierania innych narodów Putin stara się osiągnąć znaczne zwiększenie kolonialnej potęgi Rosji. Pierwszym ogniwem w tym głęboko zbrodniczym łańcuchu stało się niezależne i samodzielne państwo Ukraina – najważniejsze i decydujące ogniwo neoimperialnego projektu pod nazwą „Wielka Rosja”. Zatem na Kremlu mieli i najwyraźniej nadal mają ogromne ambicje odbudowy Imperium Rosyjskiego i przekształcenia go w wiodące supermocarstwo świata. Tą drogą Rosjanie będą podążać tak długo, dopóki nie napotkają znaczącego oporu. Myśleli, że szybko dotrą do kanału La Manche, ale ugrzęźli na Donbasie. Jednak Rosja ma wciąż znaczny potencjał wojskowy. Wylizawszy rany odniesione na Ukrainie, rosyjski zwierz może znów podjąć kolejną próbę „powtórzyć” i „powrócić”, czym stale straszy świat. W związku z tym warto przypomnieć, że w historii Europy był już podobny przypadek. Hitler również dążył do czegoś „powrócić”, by poszerzyć i uwielbić Cesarstwo Niemieckie – Trzecią Rzeszę; nie powstrzymywały go ogromne straty ludzkie, zniszczenia i wołające o pomstę zbrodnie wojenne. Był przekonany, że buduje na tysiąc lat naprzód. Przy tym Hitler powiedział: „Wobec wielkiego celu żadne ofiary nie wydają się wielkie”. Putina również nie powstrzymują wielkie rozmiary ofiar. Ale Hitlerowi i Putinowi zapewne nie były znane słowa jeszcze jednego wielkiego zdobywcy o podobnym, jak u nich, nieudanym doświadczeniu – Napoleona Bonaparte: „Od wielkiego do śmiesznego – jeden krok”. U Putina wychodzi nie tylko „śmieszne”, jak u prawdziwie wielkiego Napoleona, ale także tragiczne, jak u opętanego Hitlera. Demagogia o tak zwanej „denazyfikacji” i „demilitaryzacji”. Putin pleciał bzdury o „nazistach”, „banderowcach” i „narkomanach”, którzy rzekomo „zasiedli w Kijowie i wzięli w zakładnicy naród ukraiński”. Wzywał ukraińskich wojskowych do działań sprzecznych z prawem i do puczu wojskowego: „Bierzcie władzę w swoje ręce, pewnie nam z wami będzie łatwiej się dogadać”. A mówił to nowoczesny faryzeusz, który przez 8 lat przekonywał cały świat, że ukraińska Rewolucja Godności i haniebna ucieczka do Rosji trzykrotnie skazanego przez sądy Janukowycza i jego bandy korupcjonistów i zdrajców to „przewrót państwowy”! Zwracając się do Rosjan, Putin szczególnie podkreślił, że „rosyjscy żołnierze z powodzeniem wykonują zadanie ochrony naszego narodu i naszej „ojczyzny”. Według Putina wychodzi więc, że Rosjanie i Turcy z Ałtaju, Jakuci i Buriaci z Syberii Wschodniej bronią „ojczyzny” w odległości 5–7 tysięcy kilometrów od swojej ziemi, w zupełnie obcym dla nich suwerennym kraju. Cóż to za „obrona”? Ale nie najważniejsze zdanie Putina brzmiało: „Nie zostawiono nam innego wyboru. Przygotowywano się, by nas zniszczyć, a specjalna operacja wojskowa Rosji to nie tylko walka z nazizmem, który podniósł głowę – to bitwa o przyszłość, o istnienie Rosji jako takiej”. Tu w każdym słowie jest nieprawda, bo wszystkie przyczyny są wymyślone, a co do „przyszłości Rosji” – kto jest winien Putinowi i Rosjanom za ich wybór i za rozpętaną przez nich agresję? I choć Putin nazwał pełnoskalową wojnę w Ukrainie „specjalną operacją wojskową”, nie zmienia to istoty agresji. Na zakończenie Putin ostrzegł państwa trzecie przed ingerencją w konflikt i oświadczył, że „odpowiedź Rosji będzie natychmiastowa i doprowadzi was do takich konsekwencji, z jakimi w swojej historii jeszcze nigdy się nie spotkaliście”. Na tle postawienia w podwyższoną gotowość bojową rosyjskich tzw. „sił powstrzymywania”, słowa te były odbierane jako otwarta groźba użycia broni jądrowej. Cała treść wystąpienia Putina świadczyła o jego niewiarygodności, kłamstwie i oszczerstwach. Takimi przede wszystkim są putinowskie twierdzenia o tak zwanym „nazizmie”, „ludobójstwie narodu Donbasu”, „samoobronie” Rosji, „denazyfikacji” i „demilitaryzacji” Ukrainy. Była to manipulacja terminami dla usprawiedliwienia brutalnej agresji i licznych naruszeń fundamentalnych zasad prawa międzynarodowego. Nieprowokowany, bezprawny i wiarołomny napad Rosji na Ukrainę oraz wystąpienie Putina „O przeprowadzeniu specjalnej operacji wojskowej” jasno pokazały wszystkim, że Federacja Rosyjska była i pozostaje Imperium Zła i jest największym zagrożeniem dla pokoju na całym świecie. Mimo znacznej ilości usprawiedliwień wojennej agresji Rosji przeciwko Ukrainie, które zawierało jego przemówienie z 24 lutego 2022 r., nie powiedziano tam nic o jej prawdziwych przyczynach, motywach i celu. Problemu tego nie wyjaśnili również inni przedstawiciele kremlowskiego reżimu. Tak, już na początku szeroko zakrojonej inwazji wojsk rosyjskich na terytorium Ukrainy minister obrony FR Siergiej Szojgu oświadczył, że „Rosja została zmuszona do rozpoczęcia specjalnej operacji wojskowej w celu ochrony ludzi przed ludobójstwem, a także demilitaryzacji i denazyfikacji Ukrainy, zapewnienia jej statusu nieatomowego i neutralnego”. Zatem powtórzył i rozszerzył kłamliwe bzdury swojego szefa. A w przededniu agresji, przemawiając przed rosyjskim generalicjem, ten sam Szojgu powiedział: „Wszystko to jest tymczasowe, nasz kraj znów stanie się wielki i silny, znów będzie Związek Radziecki i nikt nigdy i nigdzie nie odejdzie”. Te słowa Szojgu wielokrotnie transmitowano w telewizji – wyraźnie, jasno i jednoznacznie mówiły o przywróceniu w nowej jakości Związku Radzieckiego, z którego już „nikt nigdy i nigdzie nie odejdzie”. Zatem Szojgu otwarcie ujawnił plany Putina dotyczące potrzeby odbudowy tak zwanej Wielkiej Rosji. Właśnie Putin wielokrotnie publicznie mówił, że norma radzieckiej konstytucji o prawie republik radzieckich do swobodnego wystąpienia ze Związku Radzieckiego była największym błędem, którego następstwem stał się rozpad ZSRR. Zatem prawdziwym celem agresji było odtworzenie Imperium Rosyjskiego. Pierwszą ofiarą na tej drodze wybrano najważniejsze ogniwo – Ukrainę, jednak rzeczywiste zamiary i plany w Moskwie starano się ukryć, dlatego też zniekształcano przyczyny wojny i stale wymyślano nowe. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dziej, którzy mówili wyłącznie w języku ukraińskim. Byli to kozacy. Przesiedlono ich z Siczy Zaporoskiej. Wałentyn Sperkacz i Dmytro Biłyj zapoznali obecnych z niektórymi faktami historycznymi. Wojska rosyjskie otoczyły Sicz Zaporoską i zaproponowały kozakom wyjazd na Kubań. Znaczna część z nich popłynęła czółnami, inni pojechali brzegiem. Wołami wieziono rozebrane kozackie cerkwie, bibliotekę monasteru Mgarskiego, archiwum Kozaczyzny Zaporoskiej. Inni (około siedmiu tysięcy) nie chcieli podlegać carskiemu ukazowi. Przenieśli się nad Dunaj – do tureckiego sułtana wysłali delegację z prośbą o pozwolenie na życie w tych stronach. Nad filmem reżyser pracował na Kubaniu razem z operatorem Serhijem Łyseckim, ówczesnym prezesem Gildii Operatorów Filmowych. Ważne fakty historyczne wspominali uczestnicy spotkania. Na Kubaniu były trzy Hołodomory. Początkowo miasto nazywało się Jekaterynodarem. Rzekomo Katarzyna II podarowała je kozakom. W archiwum KGB pan Wałentyn znalazł pożółkłe papiery – archiwum ukraińskiego kozactwa, które zaświadczyły, że w rzeczywistości miasto założyli kozacy i nazwali Nową Siczą. Kozaków tam przyprowadził Sawa powrotu na Ukrainę, pozostał w Incie na osiedleniu do 1959 roku, zbudował razem z Hryhorijem Koczurem dom do zamieszkania z rodzinami. W 1960 roku pozwolono mu wrócić na Ukrainę, a później, dzięki Maksymowi Rylskiemu, – osiedlić się w Irpieniu, gdzie mieszkał już jego obozowy towarzysz Hryhorij Koczur. Dmytro Pałamarczuk pozostawił po sobie znaczny dorobek poetycki i prozatorski w dziedzinie przekładu. Są to utwory J. Verne’a, H. Wellsa, G. Flauberta, A. France’a, H. de Balzaca i innych. W 1995 roku ukazała się książka jego wybranych wierszy i przekładów „Podzwonne”, uporządkowana przez poetę Leonida Czerewatenkę. W 1966 roku w serii „Perły światowej liryki” pojawiły się „Sonety” Szekspira w cudownych przekładach Pałamarczuka. Przetłumaczył on wszystkie 154 sonety Szekspira, za co został nagrodzony dyplomem Królowej Wielkiej Brytanii. Dmytro Pałamarczuk zmarł 15 listopada 1998 roku w 84. roku życia. Jego imieniem nazwano uli-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Kuban to Ukraina!

W ostatni dzień lata w Muzeum Maksyma Rylskiego odbyło się niezwykłe spotkanie odwiedzających z wybitnymi twórczymi osobowościami: reżyserem filmowym Walentynem Sperkaczem, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, laureatem Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki oraz innych nagród, oraz Dmytrem Biłym, ukraińskim pisarzem, badaczem Kubania, banduryści, doktorem nauk historycznych, profesorem. W rozmowę włączył się także redaktor naczelny tygodnika „Słowo Proświty” Ihor Zots. Aby rozumieć teraźniejszość i przewidywać przyszłość, trzeba znać przeszłość. Manipulatorzy, którzy to wiedzą, starają się albo niszczyć dokumenty historyczne, artefakty, dziedzictwo kulturowe, albo przywłaszczać sobie dobra kulturalne, albo je fałszować. Dlatego filmy dokumentalne Walentyna Sperkacza są tak ważne dla społeczeństwa, bo są nasycone faktami od świadków wydarzeń i ich potomków. Walentyn Sperkacz nakręcił ponad sto filmów dokumentalnych, w tym „Ziemia moich przodków”, „Zaporożcy za Dunajem”, „Kubańscy kozacy”, „Nieznany Pearl Harbor pod Połtawą” i inne. Jeśli choćby na chwilę się zatrzymamy, pojawia się wiele pytań dotyczących dzisiejszych Ukraińców, związanych z historyczną przeszłością. Jednym z takich pytań jest kwestia terytorialna i etniczna. Na przykład o ukraińskim Kubaniu można się dowiedzieć z filmu reżysera „Kubańscy kozacy”. Pan Walentyn uważa: „Jestem przekonany, że prędzej czy później Kuban i Ukraina będą razem!” Aby stworzyć film, pan Walentyn jeździł na Kuban, widział chaty kryte słomianymi strzechami, lu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wojownicy światła

Ihor Zoc, Wałentyn Sperkacz, Dmytro Biłyj Biłyj i Antin Hołowatyj. Za każdym kozakiem były przypisane obowiązki, które miały być święcie wypełniane. Trzymali dyscyplinę. Jeśli jakiś kozak był pijany albo przeklinał, to przywiązywano go do drzewa i chłostano nahajkami. Na Kubaniu kozacy stworzyli 49 kureni, które z czasem zaczęto nazywać stanicami. Pierwsza kapela bandurzystów powstawała na Kubaniu. Za czasów Hołodomorów i masowych mordów ludności enkawudziści szukali przede wszystkim kozaków, aby ich zniszczyć. Niszczyli kulturę. Kozakom na Kubaniu zmieniano nazwiska. Trzeba było, żeby zapomnieli swoją historię. Ale ile by nie ścierali, mimo wszystko po wsiach ludzie mówią i śpiewają po ukraińsku, zostawiają swoje prawdziwe nazwiska, zachowują pamięć o Ukrainie. Jak pisał Taras Szewczenko: Nasza duma, nasza pieśń Nie umrze, nie zginie... Oto gdzie, ludzie, nasza sława, Sława Ukrainy! Film W. Sperkacza „Kubańscy kozacy” nie tylko można, ale i warto obejrzeć. Natalia WESELYCKA, starsza pracownica naukowa muzeum Maksyma Rylskiego Zdjęcie autorki w 2002 roku, a na budynku ustanowiono tablicę pamiątkową w 2009 roku. Zespół twórczy miasta Irpień pod kierownictwem krajoznawczyni Ołeny Płaksinej przygotował autorski projekt „Ukraiński Szekspir”, który zapoznaje nie tylko z twórczością wielkiego dramaturga, ale i z twórczością wybitnego ukraińskiego tłumacza Dmytra Palamarczuka, dzięki któremu bohaterowie Szekspira przemówili językiem ukraińskim. Kompozytor Jurij Blinnikow ułożył muzykę do 11 sonetów Szekspira w przekładzie Palamarczuka. W 2019 roku w zamku w Żytomierzu odbył się koncert „Ukraiński Szekspir”, gdzie brzmiały sonety w wykonaniu znanych śpiewaczek. W lutym 2024 roku koncert „Ukraiński Szekspir” odbył się w Barcelonie. A teraz przygotowuje się jego przeprowadzenie także w Londynie, w muzeum Szekspira, poinformowała Ołena Płaksina, która obecnie mieszka w Hiszpanii. W ramach projektu wyszedł także dwuczęściowy film dokumentalny „Ukraiński Szekspir”, którego fragment obejrzeli uczestnicy wydarzenia. Przygotowała ta grupa twórcza także książkę o Dmytru Palamarczuku, obecnie szukają wydawcy. Patriotyczne, ciekawe i ciepłe było spotkanie w bibliotece. Dziękujemy grupie ludowego chóru amatorskiego „Pamięć”, który wykonał podczas wydarzenia patriotyczne pieśni (na zdjęciu). Ołena CYHANENKO, m. Irpień 31 sierpnia na Placu Sofijskim w Kijowie otwarto wystawę „Wojownicy światła”, poświęconą pamięci obrońców Ukrainy, którzy zginęli podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej. O tym poinformowało Ministerstwo ds. Weteranów. Autorką, inicjatorką i organizatorką wystawy „Wojownicy światła” jest Wira Łytwynenko – mama bojownika o pseudonimie „Wektor”, przewodnicząca organizacji społecznej „Rodziny poległych obrońców Ukrainy „Serce nAZOWni”. Osiągnięcie ostatecznego Wakułenko W. P. Proczysteń: poezja/ Wołodymyr Wakułenko. Charków: Styl Izdat, 2024. – 132 s. Dawne ukraińskie słowo „proczysteń” oznacza „czyściec”. Dla ukraińskiej tradycji chrześcijańskiej to pojęcie nie jest zbyt charakterystyczne, jest bliższe podstawowym pojęciom kościoła rzymskokatolickiego. Ale na Ukrainie zawsze byli i będą, wśród innych, także katolicy, a poezja też jest swoistym kościołem, który ma połączyć wszystkich. Jedna z legend o czyśćcu przedstawiona jest na okładce. Grzeszne dusze stoją w śmiertelnym krwawym błocie, które jest uosobieniem ich przyżyciowych działań. Ale jedni stoją w tym błocie po szyję czy uszy, a niektórzy już po piersi, jeszcze inni po pas. Dlaczego? Modlitwy obecnie żyjących krewnych i bliskich – to ich podpora, żeby nie utonąć w piekielnym błocie. I im więcej tych modlitw, tym dusza stoi wyżej i w końcu może się oczyścić. To jest właśnie czyściec. Te słowa wyjaśnień są autorskie i należą do znanego słobożańskiego poety, publicysty, znanego działacza społecznego Wołodymyra Prokopowycza Wakułenki, który z hojnością siewcy podarował mi swój nowy tomik poetycki „Proczysteń”. Wyrazistą cechą stylu poetyckiego Wakułenki jest bezapelacyjna precyzja wypowiedzi, jakaś zdumiewająca siła odrzucenia wszystkiego, co cudzoziemskie i nikczemne, zagłębienie się w wysokie ludzkie i utopijnie ziemskie osiągnięcie. Wakułenko nie jest postmodernistą czy nowatorem, mistrzowsko włada formą sylabotoniczną, ma wyczucie języka, miarę i współbrzmienie z samą materią słowa. Takie odczucie, że on na poziomie genetycznym czuje każdy atom naszego języka – to czysto słobożański poeta, ale i artysta z szerokim spojrzeniem na literaturę. A uczucie, które wyrośnie, na całe życie jedyne, to jak ostatnia szansa na to, że świat ten nie zginie. A jeszcze i takie odwiecznie zmysłowe filozofemy: „Największa świata tajemnica / nie w dawnych ciemnych księgach. / Nie w tym, komu jaka cena, / nie w spiskach czy intrygach”, „A wszystkie najlepsze uczucia / Wychowują się od małego. Inaczej – w czym sens życia? / Kochaj swoją westalkę”. To nie inaczej jak interpretacje rzeczywistości w intuicyjnym widzeniu ziemskiego. Raczej pragnienie pozbycia się tego, co nieakceptowalne, obcego, sztucznie stworzonego. Bo u Wołodymyra Wakułenki słowo żyje, słowo, wypełnione sensami naturalnego wzrostu. „Nie łżyj!” – oto główny lejtmotyw tomiku „Proczysteń”. Poezja, która zasługuje na uważne przeczytanie, pochlebną ocenę czytelników i społeczności literackiej… Są „my” i „oni”, którzy za hojność naszą jeszcze i gotowi drzeć z nas już i siedem skór. Lecz już nam nie uwarzyć z nimi kaszy z siekiery. Dość. My idziemy na szturm. My szliśmy tam nie na majdanowy wiec – nam kłamcy dawno nie w dziwowisko. My szliśmy wtedy nie na spoczynek wieczny – go nie będzie. Nas on ominął. Naprawdę, można poczuć przenikanie nie tylko dźwięku czy rytmiki, ale i obrazowych odcieni, zmianę kolorów, które mogą stać się przesłanką samej techniki pisania. Tu i swoisty eksperyment… Bo przecież jak ważne jest narastanie sensów, obrazowych palet, językowo wzbogacać strofę. Stanisław NOWYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Upamiętniliśmy rodaków

W Dniu Niepodległości w Irpińskiej Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Maksyma Rylskiego zebrali się mieszkańcy Irpienia, twórcza inteligencja, aby upamiętnić rodaków, którzy walczyli o niepodległość Ukrainy, a także obchodzić 110. rocznicę urodzin Dmytra Pałamarczuka – poety, tłumacza, więźnia obozu w Intie w Komi ASRR w latach 1948–1954, gdzie odbywał karę za udział w UPA. Ciężko pracował w kopalni, a następnie jako kolektor, badając jakość węgla. Właśnie w obozie opanował kilka języków obcych. Języka francuskiego Pałamarczuk uczył się u byłego niemieckiego ambasadora we Włoszech, angielskiego – u wnuka cukrownika i mецената Mykoły Tereszczenki. Dzięki znajomości z Hryhorijem Kocziurem zajął się działalnością tłumacza. Po zwolnieniu, bez prawa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

uki, oświaty, biznesu i kultury końca XIX – początku XX wieku. Kolejnym miejscem wycieczki jest Chmielnicki Obwodowy Muzeum Sztuki, gdzie w latach 80. mieściły się redakcje obwodowych gazet „Korczahinec” i „Radzieckie Podole”. To tutaj pracował Mykoła Fedunec. O jego pracy w redakcji, prowadzonych przez niego działach tematycznych oraz ciekawych historiach z życia dziennikarza opowiedział Wasyl Horbatiuk. Chmielnicki Obwodowy Muzeum Literatury stał się ostatnim miejscem wycieczki. Wasyl Horbatiuk, dyrektor tego muzeum, opowiedział uczestnikom o historii powstania placówki oraz o wkładzie Mykoły Fedorowycza w jej rozwój. Tu obecni obejrzeli ekspozycję, na której umieszczono informacje o poecie, zapoznali się z jego fotografiami i rękopisami. Ponadto wybrzmiewały tu wiersze Mykoły Fedunca. I będą wybrzmiewać długo… Dopóki zachowana będzie pamięć o znanym artyście. Oklaski, kwiaty, książki i szczere emocje. Mamy nadzieję, że także dalej piosenki Wołodymyra Iwasiuka będą inspirować Anastazję do nowych osiągnięć i zwycięstw, a koncert w Czerniowieckim Obwodowym Memorialnym Muzeum Wołodymyra Iwasiuka pozostanie jasną kartą w twórczej biografii wykonawczyni. Wychowanka studia wokalnego „Awtograf” KBU „Czerniowiecki Centrum Usług Kulturalnych”, laureatka międzynarodowych konkursów i festiwali Alona Strynatko, stypendystka miejskiej nagrody imienia Wołodymyra Iwasiuka 2024 roku (kierowniczka – zasłużona artystka Ukrainy Maria Loburak), przygotowała dla obecnych gości muzyczne powitanie – piosenkę „Dumy moje” (wiersze Tarasa Szewczenki, muzyka Artema Pywowarowa). Serdecznie dziękujemy za wieloletnie partnerstwo i owocną współpracę wiernym przyjaciołom Czerniowieckiego Obwodowego Memorialnego Muzeum Wołodymyra Iwasiuka – duetowi „Skrynia”, zasłużonym artystom Ukrainy Marii i Wołodymyrowi Loburakom oraz znanemu ukraińskiemu realizatorowi dźwięku Wasylowi Waskanowi za wspaniałą oprawę muzyczną.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Literacka wycieczka jako pamięć o artyście

Zoja FILIPPENKO, kierowniczka działu krajoznawstwa Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej. W Chmielnickim odbyła się literacka wycieczka „Chmielnicki w życiu Mykoły Feduncia” w ramach obwodowego cyklu „Żyłem, tworzyłem, odkupowałem, kochałem..!”, który w tym roku zainicjowała Chmielnicka Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa wspólnie z Chmielnickim Obwodowym Muzeum Literackim oraz Chmielnicką Obwodową Organizacją Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy z okazji 80. rocznicy urodzin poety, dziennikarza, członka NZPU i NZJU, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, laureata międzynarodowej nagrody literackiej imienia Iwana Koszeliwcia, obwodowych nagród literackich imienia Tarasa Szewczenki i imienia Wołodymyra Bułajenka, Chmielnickiej Miejskiej Nagrody imienia Bohdana Chmielnickiego, pochodzącego ze wsi Susziwci w Biłohirskiej osiedlowej wspólnocie terytorialnej, a także w ramach projektu „Chmielnicki – jednoczmy się dla Zwycięstwa”, który jest ukierunkowany na wsparcie zdrowia psychicznego i integrację społeczną wszystkich poszkodowanych przez wojnę. Na wydarzenie przybyli pisarze, specjaliści z obwodowych muzeów i bibliotek, osoby wewnętrznie przesiedlone, które mieszkają w Chmielnickim. Kateryna Czaban, dyrektorka Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej, opowiedziała o projektach, ich organizatorach oraz wydarzeniach, które już się odbyły. Poinformowała, że celem literackiej wycieczki jest chęć zapoznania mieszkańców i gości miasta z historią Chmielnickiego, jego zabytkami historycznymi i architektonicznymi, a także z życiem i twórczością Mykoły Feduncia. Opowiedziała o lokalizacjach i trasie, którą swego czasu chodził poeta. Przedstawiła przewodniczkę Katerynę Danyłową, pracownicę Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, która poprowadziła wycieczkę między lokalizacjami. O działalności życiowej poety opowiedział Petro Malisz, pisarz, przewodniczący Chmielnickiej Obwodowej Organizacji NZPU. „Poezja Mykoły Feduncia jest jasna, prosta, ale za tą prostotą dostrzeżemy wielką mądrość…”, – zauważył Petro Iwanowycz. Swoimi wspomnieniami o Mykole Fedorowyczu podzieliła się Nina Szmurikowa-Hawryluk, pisarka, członkini NZPU, laureatka obwodowej nagrody literackiej imienia Mykoły Feduncia. Odczytała wiersz „Pamięci Mykoły Feduncia” i przekazała w darze bibliotece naukowej książki „Czas świtu” Leonida Zakordoncia, poety, członka NZPU, pochodzącego z Biłohirszczyzny. Obecnym zaprezentowano wystawę książek „Niepowtarzalność ojczystego słowa” ze zbiorów biblioteki. Z biblioteki uczestnicy wyruszyli do kolejnej lokalizacji – do budynku nr 115/1 przy ulicy Proskuriwśkoho pidpillia, gdzie od lat 80. w mieszkaniu nr 9 mieszkał Mykoła Feduniec z żoną Ołeksandrą Wanżułą. Po śmierci poety na fasadzie tego budynku przez rodzinę i społeczność została ustanowiona tablica pamiątkowa. Wasyl Horbatiuk, dyrektor Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego, opowiedział historię jej odsłonięcia. Dalej wycieczka kontynuowała się ulicą Kamjanećką. Uczestnicy odwiedzili podwórko, gdzie znajdował się dawny budynek Związku Artystów Plastyków i dowiedzieli się o historii pomnika barona Münchhausena. Zatrzymali się na skrzyżowaniu ulic Proskuriwśka i Kamjanećka, gdzie przewodniczka opowiedziała o 600-letniej historii miasta Płoskyriwci – Proskuriw – Chmielnicki, jego głównych kamieniach milowych historii. Na skrzyżowaniu ulic Podilśka i Soborna pani Kateryna opowiedziała historie o remizie strażackiej (obecnie kino „Planeta”), sklepie „Dytiaczyj swit” oraz fontannie z żabkami. Z czasem wycieczka przeniosła się na ulicę Proskuriwśką (dawną Ołeksandriwśką). Przewodniczka mówiła o historii rozwoju miasta, nadzwyczaj ważne jest wsparcie rodziny. Na koncert do dawnego domu Iwasjuków przybyła cała przyjazna wielka rodzina młodej piosenkarki – dziadek, babcia, rodzice Anastasiji z młodszymi córkami Anną i Chrystyną, ciotka, przyjaciele. Mama Anastasiji, Ulana, z zachwytem oglądała ekspozycyjne sale muzealne, dziękowała za możliwość zobaczenia występu swojej starszej córki, którą czerniowiecka publiczność przyjęła ciepło i radośnie. Nasti w Czerniowcach obdarowywano

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Pieśń inspiruje i uskrzydla

Ołena ŁOHINOWA, młodsza pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka „Popularność pieśni Iwasiuka upatrujemy również w tym, że nie są one obliczone na pojedynczego, konkretnego adresata, lecz są bliskie wszystkim ludziom (młodym i starszym). Pieśni Wołodymyra Iwasiuka to twórczość „wysokiej duchowej ekologii” (według określenia jego druha Wasyla Zinkewycza). Stąd też wysokość zamysłów i uczuć. Powtarzamy raz po raz, że jego pieśni wchodzą do złotego funduszu współczesnej ukraińskiej estrady. Najwyższą nagrodą dla geniusza nie są tytuły, zaszczyty i dyplomy, lecz jego uczciwe i jasne imię. Wołodymyr Iwasiuk to ukraiński Orfeusz, utalentowany kompozytor i poeta-pieśniarz, znany na świecie. Niech więc wiecznie żyje pieśń pośród nas” – tak przejmująco pisała Nina Wasyliwna Hujwaniuk (1949–2013), znana ukraińska językoznawczyni, doktor nauk filologicznych, profesor Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Ju. Fedkowycza. Niedawno zainaugurowano wspólny projekt muzyczny „Ty u mene jedyna” (Jesteś dla mnie jedyna) Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka wspólnie z KBU „Czerniowieckie Centrum Usług Kulturalnych” (klub twórczej młodzieży „Autograf”). W projekcie rozbrzmiewać będą utwory Wołodymyra Iwasiuka oraz współczesnych ukraińskich kompozytorów w wykonaniu młodych, utalentowanych śpiewaków i śpiewaczek. 75. rocznicy urodzin kompozytora, Bohatera Ukrainy Wołodymyra Iwasiuka (1949–1979) poświęcony był koncert „Pisnia bude pomizh nas” (Pieśń będzie pośród nas) laureatki międzynarodowych konkursów i festiwali, zwyciężczyni Ogólnoukraińskiego festiwalu współczesnej pieśni i muzyki popularnej „Czerwona ruta” 2024 roku Anastasiji Juśkiw (m. Brzeżany), która została pierwszą uczestniczką tego znaczącego projektu. Goście Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka usłyszeli ulubione kompozycje Ukraińców: „Tilky raz cwite lubow” (Tylko raz kwitnie miłość) (wiersze Bohdana Stelmacha, muzyka Wołodymyra Iwasiuka), „Swit bez tebe” (Świat bez ciebie) (wiersze Wasyla Babucha, muzyka Wołodymyra Iwasiuka), „Bałada pro dwie skrypky” (Ballada o dwóch skrzypcach) (wiersze Wasyla Marsiuka, muzyka Wołodymyra Iwasiuka) oraz pieśni, do których wiersze i muzykę napisał Wołodymyr Iwasiuk: „Dwa persteni” (Dwa pierścienie), „Kołyskowa dla Oksano czky” (Kołysanka dla Oksanki), „Pisnia bude pomizh nas” (Pieśń będzie pośród nas) w ciekawych aranżacjach i wykonaniu charyzmatycznej Anastasiji Juśkiw. Poruszyła wszystkich obecnych także ukraińska pieśń ludowa „Kamiana hora” (Kamienna góra). Anastasija Juśkiw jest rodowitą mieszkanką malowniczego miasta Brzeżany w obwodzie tarnopolskim, z którym w ten czy inny sposób związane są tak sławne postacie jak Bohdan Łepkyj, Łewko Łepkyj, Iwan Franko, Wołodymyr Hnatiuk, Andrij Czajkowskyj, Franz Kokowśkyj, Osyp Makowej, Ołena Kulczyćka, Spyrydon Łytwynowycz, Osyp Kowszewycz, Denys Siczyńskyj, Sołomija Kruszelnyćka, Markijan Szaszkewycz, Sydir Twerdochlib i wielu innych. Nastia dorasta w rodzinie, w której ponad wszystko ceni się ukraińską kulturę, ukraińskie słowo i pieśń. Wśród jej zainteresowań są śpiew, taniec, teatr. Śpiewu uczy się w wzorowych studiach wokalnych „Krok” oraz „ART-KROK” (kierownicy Roman i Roksołana Wydyszi). Zwycięstwa odnosiła na otwartym ogólnoukraińskim festiwalu-konkursie ukraińskiej pieśni ludowej „Sołowiejko” (Słowik) (Tarnopol, 2017, 2019 r., III nagroda); międzynarodowym festiwalu-konkursie twórczości dziecięcej i młodzieżowej „Krysztalewyj żajwir” (Kryształowy skowronek) (Tarnopol, 2020 r., II nagroda); międzynarodowym festiwalu kultury łemkowskiej „Dzwo ny Łemkiwszczyny” (Dzwony Łemkowszczyzny) (2019 r.); Ogólnoukraińskim festiwalu-konkursie sztuk „Pysankowa krajina” (Kraina pisanek) (Krzywy Róg, 2020 r., II nagroda) i in. Anastasiji udawało się łączyć zajęcia wokalne z nauką na ocenę celującą w kolegium. W tym roku została studentką Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. I. Horbaczewskiego oraz Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Hnatiuka. Anastasija Juśkiw dała pięć koncertów charytatywnych na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy. Dla każdego człowieka niezwy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Zmartwychwstanie po pół wieku

Mykoła PROCIUK. Kontynuacja. Początek w nr 34 z 2024 r. Działania bojowe rozpoczęły się 21 kwietnia 1944 roku. A główna bitwa rozegrała się pod Hurbami 24 kwietnia 1944 roku. Otoczywszy 3500 powstańców, bolszewicy już w myślach świętowali zwycięstwo. Wydawało im się, że ukraińskim powstańcom nie pozostało nic innego, jak tylko podnieść ręce do góry i poddać się do niewoli. Czyż może wytrzymać niezorganizowany chłopski tłum przed 30-tysięcznym bolszewickim wojskiem, uzbrojonym w czołgi, samoloty, artylerię? Co mogą zrobić ich żałosne cztery armatki. Ale nie wiedzieli bolszewiccy dowódcy, że ci wołyńscy „wieśniacy” całą zimę opanowywali niełatwą naukę wojskową. Nie dawał im spokoju dowódca Kropywa. I musieli oni po rajdach bojowych i czuwaniach kopać okopy, zajmować obronę, iść do ataku, kłuć bagnetem wyimaginowanego wroga, czasem niezłośliwie przeklinając wymagającego Kropywę. Bo i sami dobrze rozumieli konieczność niełatwej żołnierskiej nauki. A na każdych 10-15 powstańców był u nich dobrze wyszkolony młody dowódca – absolwent szkoły podoficerskiej, który mógł samodzielnie, w oderwaniu od głównych sił, kierować swoim niewielkim oddziałem, czy rojem. I wytrwali powstańcy w bitwie pod Hurbami. Szczególnie wyróżnili się żołnierze kurenia Storca, którzy na kilka godzin przykuli do siebie wszystkie wrogie siły. Część kurenia wraz z kurennym Storcem heroicznie zginęła w nierównej walce. Ale dzięki temu dowództwo zdołało zorganizować nową linię obrony, a później – wyprowadzić powstańców z okrążenia. Bitwa pod Hurbami jest, bez wątpienia, szczytem walki partyzancko-powstańczej na Południowym Wołyniu. Po niej walka wyzwoleńcza przeszła w zasadzie w fazę podziemną. W celu aktywizacji tej walki Kropywa wyprowadza w kwietniu i na początku maja 1944 roku z Podola na Południowy Wołyń część oddziału Omelana Hrabcia-Batka, ale wkrótce i sam ginie podczas bolszewickiej obławy. Stało się to w 1944 roku we wsi Kordyszów na Szumszczyźnie. Najmniej chciałbym cokolwiek w biografii ojca poprawiać lub dodawać. Swoje zadanie widziałem w tym, by logicznie powiązać i jak najdokładniej przedstawić znalezione wiarygodne fakty jego życiorysu, a także odpowiednie wydarzenia i okoliczności – tło. Skąpo, niechętnie, oddawał czas każdy fakt czy wydarzenie z jego biografii. Wszystko to rozrzucone małymi wtrętami, aluzjami w wielu pracach drukowanych, wspomnieniach, dokumentach archiwalnych. Przechowywały się kiedyś i w naszej rodzinie listy i fotografie ojca. Ale kiedy 10-11 maja 1946 roku moskiewska bolszewicka hołota wraz z polskimi komunistami siłą wysiedlali nas z rodzinnych stron, z sokalskiego Zaburza-Zakerzonia do ZSRR, to pośród ludzi szerzyły się pogłoski, że trzeba wszystkie zdjęcia i dokumenty uczestników UPA zniszczyć, żeby wróg nie miał żadnych świadectw. I kiedy już przebywaliśmy na stacji Sokal-Zaburze w oczekiwaniu na towarowy pociąg, który miał nas dostarczyć do „socjalistycznego raju”, to nasza mama spaliła wszystkie zdjęcia i inne pisemne świadectwa o tacie. Zostawiła tylko jedną jego wojskową fotografię, na której jest z dwoma przyjaciółmi, i wszystko. Latem 1942 roku ojciec ostatni raz odwiedził nas, swoją rodzinę. Przywiózł piękny album fotograficzny z wytłoczonymi różami na okładce. Na pierwszej stronie tego albumu był zrobiony jego ręką napis: „Na pamiątkę mojego pobytu w Kijowie” i data. Tę stronę z napisem mama również wyrwała z albumu i spaliła. Zatem w naszej rodzinie nie pozostał ani jeden listek, ani jedno napisane słowo czy litera o ojcu. Dlatego całą informację trzeba było szukać w innych źródłach. Radośnie było na duszy, kiedy inni ludzie, którzy nigdy nie znali siebie nawzajem, podawali jednakową informację. Takie fakty uważałem, poza wszelką wątpliwością, za wiarygodne i opierałem się na nich przy sporządzaniu życiorysu ojca. Tak stało się przy ustalaniu daty i okoliczności zranienia Kropywy. Początkowo otrzymałem od pielęgniarki UPA Łarysy Medwedczuk-Topoli (m. Krzemieniec) jej wspomnienia o tym, że na początku grudnia 1943 roku leczyła rannego Kropywę. A po pewnym czasie swoje wspomnienia przesłał mi łącznik UPA-Południe Hryhorij Ilczenko (m. Perszotrawenśk, Siczysławszczyzna). Potwierdził on fakt, że Główny Dowódca UPA Roman Szuchewycz-Czuprynka, który w listopadzie 1943 r. przebywał na Południowym Wołyniu, mianował Omelana Hrabcia-Batka Dowódcą UPA-Południe, a Wasyla Prociuka-Kropywę – jego szefem sztabu. Dokładnie opisał okoliczności zranienia Kropywy podczas rajdu na Winniczyznę pod koniec listopada 1943 roku. Zatem nieznający się między sobą ludzie przedstawili wydarzenia sprzed ponad pół wieku prawdziwie i wiarygodnie, logicznie powiązane w czasie. Takie znaleziska cieszyły mnie, dawały impuls do dalszych poszukiwań. Współcześni historycy, którzy zajmują się badaniem Ruchu Oporu naszego narodu w latach wojny, ograniczają się do studiowania i publikacji materiałów archiwalnych. Wspomnienia uczestników UPA uważane są za nie zawsze prawdziwe z powodu słabych możliwości ludzkiej pamięci. A do szeroko zakrojonego statystycznego zbierania wspomnień (organizowanie celowych ekspedycji z aparaturą do nagrań audio i wideo) potrzebne są znaczne środki. Mnie mimo wszystko udało się, przy całkowitym braku jakiegokolwiek wsparcia finansowego, zebrać choć kilka wspomnień uczestników UPA. Bo wiedzieli, że jest to potrzebne dla naszej przyszłości, dla Ukrainy. Wierzyli, że ich wspomnienia dotrą do ludzi i znajdą swojego czytelnika. Starałem się wykorzystać także ustne wspomnienia byłych uczestników Ruchu Oporu. Bardzo często te same wydarzenia i fakty były przedstawiane przez różnych ludzi niejednakowo i sprzecznie, tak że znalezienie „ziarna prawdy” było bardzo niełatwe. Dla przykładu opowiem, jak udało się znaleźć informację o bitwie części kurenia Kruka z Niemcami na chutorze Kozaczczyna i jaka rola w tym przypadała Kropywie. Pierwszy krótki opis tej bitwy znajdujemy we wspomnieniach kurennego UPA Maksyma Skorupśkiego-Maksa. Kiedy pierwszy raz w 1992 roku czytałem jego wzmiankę o tej bitwie, zwróciłem uwagę na to, że podaje się tu konkretny fakt walki między UPA a Niemcami wiosną 1943 roku na Krzemieniecczyźnie. Ten fakt od razu całkowicie przekreślił całą wieloletnią komunistyczną kłamliwą propagandę (która szerzy się do teraz), że UPA była rzekomo stworzona przez Niemców. Ale o tym, że ta bitwa ma bezpośredni związek z moim ojcem, wtedy jeszcze nie mogłem wiedzieć. Wiedziałem, że wtedy Kropywa był zastępcą Kruka i mógł tam być, ale dokładnej informacji jeszcze nie było. Wszystko wyjaśniło się później. Jeszcze w 1995 roku Przewodniczący Bractwa żołnierzy OUN-UPA Szumszczyzny (Tarnopolszczyzna, Południowy Wołyń) Martyn Hołowatiuk powiadomił mnie, że wytrwale szukają miejsca pochówku powstańców, którzy zginęli w walce z Niemcami na chutorze Kozaczczyna, aby uczcić ich pamięć. Samego chutoru Kozaczczyna już dawno nie ma. Znajdował się w odległości 3 km na północny zachód od wsi Zabara, miał gdzieś około 20 zagród. Kilkakrotnie palili go to brunatni, to czerwoni okupanci, ale mieszkańcy cały czas odbudowywali swoje domy. Już po wojnie na rozkaz bolszewickich okupantów wszystkie budynki zostały rozebrane, a mieszkańcy przesiedleni w inne miejsca. Wołyński chutor Kozaczczyna przestał istnieć, na jego miejscu teraz było czyste pole. Dlatego znalezienie miejsca Odnalezienie grobu powstańców nie było łatwe. Naoczni świadkowie mogli wskazać go tylko w przybliżeniu. Jednak kiedy zaczynano kopać we wskazanym miejscu, niczego nie znajdowano. W 1997 roku postanowiono szukać miejsca pochówku nie za pomocą pojedynczych przypadkowych wykopów-sondaży, lecz konsekwentnie, kopiąc rowy co metr. Taka metoda przyniosła pozytywne rezultaty. Już w piątym rowie odnaleziono powstańcze groby. Trzynastu powstańców spoczywało tutaj w zbiorowej mogile, ale tylko pięciu udało się ustalić imiona i nazwiska, a ośmiu pozostało nieznanych. Na miejscu powstańczego pochówku patrioci z rejonu szumskiego usypali wysoką kozacką mogiłę, postawili krzyż. Poświęcenie mogiły i uczczenie pamięci powstańców odbyło się 28 września 1997 roku. Tłumnie było tego dnia przy rzekomo już zapomnianej powstańczej mogile. Czytano wyryte na kamiennych płytach święte słowa: „Wieczna pamięć żołnierzom OUN-UPA, którzy oddali swoje życie za wolność Ukrainy, za honor i wolność narodu. Polegli w boju z okupantami 20 kwietnia 1943 roku: Horoszko Stepan, Pletiuk Iwan, Tkaczuk Marian, Chwestiuk Jakiw, Chwestiuk Semen, Nieznany, Nieznany, Nieznany, Nieznany, Nieznany, Nieznany, Nieznany, Nieznany”. Wśród innych szanownych mówców udzielono głosu byłemu mieszkańcowi chutoru Kozaczczyna i naocznemu świadkowi tego boju, Dmytrowi Supińskiemu. Jego wystąpienie dosłownie mnie oszołomiło. Opowiedział, że powstańcami dowodził wtedy Kropywa i złożył świadectwo o okolicznościach oraz przebiegu walki. Ta opowieść została później przedstawiona w książce tarnopolskiej pisarki Neonili Kremianczanki „Miała matka trzech synów”. Szkic literacki o dowódcy Kropywie podano tam w formie wyimaginowanej rozmowy między ojcem a synem. Czyli rozmowy między moim ojcem – dowódcą UPA Kropywą – a mną, jego synem Mykołą. Szkic tak właśnie się nazywa: „Rozmowa z ojcem”. Z tego szkicu można było już uzyskać znacznie więcej informacji o tym boju i o udziale w nim mojego ojca. Ale rozmyślając nad okolicznościami tego starcia, zadawałem sobie jedno pytanie. Jak mogło dojść do tego, że Niemcy zaatakowali znienacka? Dlaczego nie wystawiono niezawodnej warty? Kropywa miał już w tamtym czasie niemałe doświadczenie bojowe i taki błąd był dla niego niedopuszczalny. Odpowiedź na to niełatwe pytanie znalazł przewodniczący Bractwa OUN-UPA rejonu szumskiego, Martyn Hołowatiuk, po szczegółowym przestudiowaniu wszystkich informacji, które udało mu się zebrać. Zdrada – oto przyczyna nagłego ataku Niemców. Opowiadanie Martyna Hołowatiuka „Bój na chutorze Kozaczczyna” przytoczono poniżej. Przy tworzeniu życiorysu niektóre nielogiczne świadectwa trzeba było odrzucić, a niektóre przejrzeć i wziąć pod uwagę. Oto czytam we wspomnieniach kurenia Maksyma Skorupskiego-Maksa: „W noc z 9 na 10 dzień września (1943 r. – M. P.), dokładnie o godzinie pierwszej, łuna pożaru jedenastu kołchozów oświetliła cały rejon berezdowski. W tę noc w stronę łuny pożaru kierowali się niedobitki sotni Kropywy, który zaraz po moim odejściu został również wysłany na Winniczyznę. Niemcy na drodze ich rozbili, sam Kropywa był ranny. Kilkudziesięciu strzelców jego sotni nad ranem przybyło do mnie, a ja skierowałem ich przez łączność na południe do grupy Eneja”. Analizując tę informację, zwróciłem uwagę na to, że odległość od północnych rejonów Winniczyzny do rejonu berezdowskiego na Szumszczyźnie, gdzie przebywał sztab Eneja, jest prawie jednakowa – 110-120 km. A potem z rejonu berezdowskiego, gdzie przebywał Maks, trzeba było jeszcze iść z powrotem, na południe, a to w linii prostej jeszcze 70 km (realnie taka odległość nawet przy istnieniu dróg zwiększa się nie mniej niż o 25%). Jakiż sens miały „rozbite na Winniczyźnie niedobitki”, by robić taki hak – nie mniej niż 85-90 km? I czy widać było „łunę pożaru”, którą rozpalił Maks na Berezdowszczyźnie, aż do Winniczyzny? Bardziej prawdopodobne, że Kropywa w tym czasie prowadził rajd nie po Winniczyźnie, a po Kamieniecczyźnie i Żytomierszczyźnie (30-40 km na południowy wschód od Berezdowa), gdzie właśnie wpadł w zasadzkę. A gdzież był sam Kropywa, skoro Maks więcej nic nam o nim nie donosi? Znaczy to, że go wtedy nie widział. Dopiero później ze wspomnień Hryhorija Ilczenki dowiedziałem się o tym, że rzeczywiście Kropywa był ranny podczas rajdu na Winniczyznę. Ale stało się to pod koniec listopada 1943 roku, a nie na początku września, jak podał Maks. Potwierdzają to również wspomnienia pielęgniarki UPA Łarysy Medwedczuk-Topoli, która leczyła rannego Kropywę w grudniu 1943 roku. Zatem Maks, wspominając na Zachodzie w 1946 roku minione boje, dopuścił się nieścisłości w czasie, którą jednak udało się naprawić. To znana właściwość ludzkiej pamięci. Głównym celem dla Maksa było wtedy opisanie spalenia przez niego 11 kołchozów rejonu berezdowskiego. Epizod z „niedobitkami” Kropywy był dla niego dodatkowy, poboczny, nie główny. Ale poruszając ten temat, Maks przypomniał sobie, że gdzieś w tym czasie Kropywa był ranny na Winniczyźnie, i podał to wszystko razem, wiążąc całą informację w jeden „węzeł”. Ogólnie ustalono, że najbardziej cenną i wiarygodną informację autorzy wspomnień zawsze podają wtedy, gdy piszą o wydarzeniach i faktach, w których sami brali udział lub przynajmniej osobiście je obserwowali. A jeśli przekazują plotki, to tutaj już trzeba spodziewać się nieścisłości i przekręceń. Moja metoda polegała na tym, że najważniejsze fakty z życiorysu ojca (czas, miejsce, stan, wydarzenie) podawałem głównie tylko wtedy, gdy potwierdzały się z co najmniej dwóch niezależnych od siebie źródeł. Jeśli zaś w takich źródłach były sprzeczne informacje, to ich nie podawałem. Tak Maksym Skorupski-Maks i Łuka Pawłyszyn-Ihor podali informacje, które czasowo i miejscowo się pokrywały, a w istocie były sprzeczne. M. Skorupski-Maks podaje: „W połowie lutego (1944 r. – M. P.) z rozkazu sztabu Grupy UPA-Południe dowódca Kropywa od-“

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wezwali na stanowisko szefa sztabu Grupy Wschód, a na jego miejsce mianowano mnie”. Dalej Maks opisuje, jakie zmiany kadrowe zaszły po kilku dniach: “Przyjechał łącznik od Kropywy; pisał mi w grypsie, bym wraz ze swoim pocztem przybył do sztabu. Na chutorze Dibrowa, koło wsi Zabara, zastałem sztab w niepełnym składzie, bo był on już właściwie rozwiązany, dowódca Kropywa pozostawał na miejscu (czyli na ziemi krzemienieckiej, w podziemiu. – M. P.), a mnie przydzielono do Grupy Wschód na miejsce Kropywy. Tak my, umówiwszy się na szybko co do łączności i ustaliwszy hasło, rozjechaliśmy się każdy w swoją stronę. Prowidnyka Lemisza i pułkownika Ihora odnalazłem we wsi Tylawka”. A Łuka Pawłyszyn-Ihor informuje: “Szefem sztabu armii został były ziemianin, petlurowski pułkownik Pawczuk (Połtawczenko) (najprawdopodobniej to Ołeksandr Danyłenko – “Połtawczenko” (“Dańko”, “Pawczuk”), który lubił wspominać przeszłość)”. Przypominam, że w obu źródłach mowa o tej samej jednostce wojskowej – o Grupie UPA-Południe z niewielką (10-12 dni) różnicą w czasie. Tym sprzecznościom nie ma co się dziwić. W połowie lutego trwały już walki pod Dubnem, sowieccy partyzanci czynili swoje czarne dzieło po wsiach Wołynia, zabijając jeszcze przed frontem ukraińskich patriotów i sympatyków UPA, których wskazywali seksoci – agenci NKWD. Trzeba było operacyjnie rozstawić na miejscach zaufanych i doświadczonych dowódców powstańczych, co w warunkach narastającego napięcia i ogólnego zamieszania nie było łatwe. Na starszych dowódców powstańczych z nadzieją zwrócone były oczy tysięcy powstańców. Gdzie powinni być w tym czasie Lemisz, Enej, Czernyk, Kropywa? Jak optymalnie, z korzyścią dla sprawy, wykorzystać ich autorytet i cechy osobiste? Błąd mógł bardzo drogo kosztować. Najmniejsza niepewność, niezdecydowanie, wątpliwości, wahania niechybnie doprowadzą do żywiołowej paniki, do katastrofy. Stawiam przypuszczenie, że przy rozstrzyganiu o miejscu Kropywy, początkowo przeciągnął go do siebie, opierając się na rozkazie Szuchewycza, dowódca nowo utworzonej Grupy UPA-Południe Lemisz. Ale potem Enej, który tak samo musiał w dalszej kolejności przejść do podziemia, dowiódł, że Kropywie lepiej pozostać w podziemiu na ziemi krzemienieckiej. Bo dobra znajomość terenu i ludzi da mu możliwość działania samodzielnie i skutecznego pomagania stamtąd nowo utworzonej Grupie rajdowej, utrzymywania z nią niezawodnej łączności. A “melnykowcowi” Maksowi Enej jednak nie ufał i dowodził, że powinien on być pod stałą kontrolą, czyli w składzie Grupy UPA-Południe. Wszystkie mianowania na odpowiedzialne stanowiska przeprowadzano w atmosferze ścisłej tajemnicy i pozostawały one “za kadrem”. Błyskawiczne przetasowania kadrowe w tamtych warunkach były nieuniknione. Dlatego i Maks, i Ihor mieli należyte uzasadnienia dla podania w swoich wspomnieniach takich informacji, które przy analizie porównawczej okazały się sprzeczne. Każdemu badaczowi działalności bojowej UPA-Południe już przy pierwszym zapoznaniu się z literaturą na ten temat widać, jak wielka jest tu rozbieżność opinii. Historyk UPA Petro Mirczuk podaje, że dowódcą UPA-Południe był Omelan Hrabec-Batko, szefem sztabu – Kropywa. O narodzinach UPA-Południe pisze tak: “Wiosną 1943 roku zaczynają żywiołowo organizować się oddziały UPA na Prawobrzeżu. W Chołodnym Jaru zaczyna działać oddział pod dowództwem dowódcy Kosta (możliwe, że był to Iwan Biłyk. – M. P.), naddnieprzańca, byłego starszyny Armii Czerwonej, a na Humańszczyźnie oddział pod dowództwem dowódcy Ostapa, też naddnieprzańca. Duszą tego ruchu był 60-letni Dziad Taras, szef sztabu oddziału Chołodnego Jaru, były uczestnik walk powstańczych w Chołodnym Jaru po pierwszej wojnie światowej. Na pomoc tym oddziałom wychodzi z Wołynia 6 sotni UPA pod dowództwem d-cy Eneja. Tak dochodzi do stworzenia drugiej części UPA pod względem terenu działań “UPA-Południe” pod dowództwem d-cy Batki, Prowidnyka Generalnego Okręgu OUN na Ziemiach Środkowo-Ukraińskich (prawdziwe nazwisko Omelan Hrabec, rodem z ziemi cieszanowskiej, zginął w walce z bolszewikami na Winniczyźnie 10 czerwca 1944 roku)”. M. Skorupśkyj-Maks nazywa dowódcą UPA-Południe Eneja. Czyli w jego rozumieniu wszystkie jednostki wojskowe UPA, które znajdują się na terenach południowego Wołynia, miały wspólną nazwę UPA-Południe. Łuka Pawłyszyn-Ihor pisze o nowo sformowanej w lutym 1944 roku Grupie UPA-Południe, dowódcą której był Wasyl Kuk-Lemisz, Kowal, a szefem sztabu od końca lutego – znowuż ten sam Kropywa. A Maks także twierdzi, że pod koniec lutego we wsi Kołodno Kropywa został mianowany szefem sztabu Grupy, dowódcą której był Lemisz. Tylko tę Grupę nazywa on UPA-Wschód. Dziwić się tu nie ma czemu. Każdy autor, w miarę swoich kompetencji i dostępności skąpych (bo były tajne) informacji, przedstawił nam swoją opinię. A my teraz, mając przed sobą jeszcze dokumenty archiwalne, możemy wyciągnąć odpowiednie wnioski. Przy badaniu dokumentów archiwalnych wyraźnie wyłania się jedna bardzo ważna cecha walki powstańczej na południowym Wołyniu. Ta cecha polega na jej eksterytorialności. Już od września 1943 roku Enej wysyła 6 sotni (około 900 powstańców) do Chołodnego Jaru. We wszystkich rozkazach i raportach Grupy “Bohun” w pierwszej kolejności podawana jest informacja o rajdach oddziałów na Wschód i Południe, a dopiero w drugiej kolejności – o działalności oddziałów stacjonarnych (czyli o walkach o utrzymanie terytorium). W dokumentach innych wołyńskich Grup (WO) UPA (Zahrawa, Turiw) w pierwszej kolejności mowa o walkach lokalnych, czyli walkach o utrzymanie terytorium. “Węzełków”-zagadek w biografii bojowej Kropywy nazbierało się wiele. Czy wszystkie one zostały poprawnie rozwiązane? Wszystkie te pytania powstawały i były rozstrzygane już później, po identyfikacji Kropywy i po pochowaniu jego szczątków w Szumsku 6 listopada 1994 roku. A początkowo głównym pytaniem dla mnie było określenie dokładnie i jednoznacznie, że ten Kropywa, o którym wspominają w swoich książkach P. Mirczuk, M. Skorupśkyj, W. Szczehliuk, to jedna i ta sama osoba – mój ojciec Wasyl Procuk. Chcę podkreślić, że poszukując śladów swojego ojca, pół wieku po jego śmierci, szukałem nie znanego dowódcy UPA i nie Bohatera, a starałem się wypełnić swój synowski obowiązek. I oto moja zradziecczona i skomunizowana świadomość byłego sowieckiego oficera twarzą w twarz zderzyła się z ojcowską powstańczą duszą. I ta dusza zapytała mnie: “Kto ty jesteś?” I odpowiedziałem: “Ja Wasz syn Mykoła, tato”. I spojrzał wtedy na mnie ojciec niewidzącymi oczodołami ze swojej rozbitej czaszki, i w jednej chwili spadła ze mnie, jak niepotrzebne łuski, dziesiątkami lat sztucznie wszczepiana wszystkimi środkami i sposobami komuni- Nieznani powstańcy. Zdjęcie z archiwum SBU nistyczna ideologia, i stałem się tym, kim urodzili mnie moi rodzice i kim zawsze miałem być – po prostu Ukraińcem, synem swojego Wielkiego Narodu. Oto pytania, które wymagają największej uwagi: 1. Jaki był osobisty wkład Kropywy w formowanie Grupy UPA-Południe jako Szefa Sztabu Wojskowego? Dopiero niedawno wyjaśniły się nowe informacje odnośnie UPA-Południe. Dokumenty archiwalne, znalezione przez naukowców Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa NAN Ukrainy, istotnie zmieniają naszą wiedzę w tej kwestii, która dotychczas bazowała na znanej pracy P. Mirczuka „Ukraińska Powstańcza Armia. 1942–1952”. 2. Kiedy mimo wszystko zginął dowódca Kropywa? Przecież nawet we wspomnianej wyżej pracy Mirczuka podano dwie daty jego śmierci. Tak na stronie 90 czytamy: „13 maja 1944 roku w walce we wsi Kordyszów na Ostrożczyźnie zginął dowódca Kropywa, szef sztabu grupy UPA-Południe, członek Krajowego Prowodu OUN, znany z walk przeciwko hitlerowskim i stalinowskim okupantom”. Zauważę, że wieś Kordyszów położona jest na Szumszczyźnie (7 km na płd.-zach. od Szumska), a na Ostrożczyźnie wsi o takiej nazwie nie ma. A na stronie 243 podano: „W czasie przejścia frontów stan UPA-Południe był taki: Dowódca UPA-Południe płk Batko (Omelan Hrabec), zast. dowódcy Anton (zginął 24 grudnia 1943 roku), Szef Sztabu Kropywa (zginął 13 czerwca 1944 roku)”. Zatem nawet w jednej książce dopuszczono się takich rozbieżności. A kiedy takich źródeł nazbierało się już ponad dziesięć! Kiedy dopiero zaczynałem poszukiwania w latach 1992–1994 i miałem jeszcze mało wiadomości o działalności ojca w UPA, to skłaniałem się ku myśli, że zginął 13 maja 1944 roku, dlatego że taka data była podana w większości znanych mi wtedy źródeł drukowanych. Choć już wtedy pułkownik UPA Wasyl Kuk w rozmowie ze mną wspominał, że Kropywa jeszcze latem 1944 roku żył. Tak samo mieszkanka wsi Kordyszów Olha Basarab, która chowała Kropywę i jego towarzysza broni w ogródku w dniu śmierci, wspominała, że to było latem. Ale uważałem, że trzeba wierzyć wydrukowanym dokumentom, bo ludzka pamięć może się mylić, i podałem tak, jak było wydrukowane w czasopiśmie „Ideja i czyn”, nr 9, 1945 r. – 13 maja 1944 roku. Ale w ostatnim czasie dotarły do mnie nowe dokumenty archiwalne, że swój ostatni bój dowódca Kropywa przyjął 13 czerwca 1944 roku. Na dzień dzisiejszy ostatecznie ustalono datę śmierci Kropywy – 13 maja 1944 r. (Przyp. H. D.). Podałem te przykłady, żeby pokazać Wam, szanowny czytelniku, jak niełatwo zdobywało się prawdziwą informację o dowódcy Kropywie. Ależ to tylko kilka epizodów. A ile ich było – rajdów, walk, potyczek! Każde słowo w jego bojowej biografii trzeba było dosłownie wydobywać spod ziemi, wyrywać z ciemności zapomnienia. Bardzo żałuję, że w swoim czasie nie spotkałem się z Petrem Dużym ze Lwowa. Dopiero ze wspomnień Hryhorija Ilczenki dowiedziałem się, że P. Duży jesienią 1943 roku był na Krzemieniecczyźnie. Zapewne mógłby wiele opowiedzieć mi o tacie. Ale straconego nie wrócisz, bo on już odszedł od nas. Tak stało się i z łączniczką Kropywy Nadią Terniuk ze wsi Wielka Iłowica. Nieubłagany czas robi swoje. Cały czas czułem swój obowiązek – przekazać naszemu społeczeństwu prawdę o walce mojego ojca i jego bojowych przyjaciół. Przecież dziesięcioleciami prawda o tej walce była zniekształcana, przemilczana, chowana w archiwach. Nadszedł czas powiedzieć słowo Prawdy. Sprawa komplikowała się przez cały szereg obiektywnych okoliczności. Przede wszystkim tym, że sam ojciec zrobił wszystko, żeby na wieki pozostać Nieznanym Powstańcem. Wszyscy powstańcy mieli pseudonimy. Ale wszyscy wiedzieli, że Kruk to Iwan Kłymyszyn ze wsi Wereszczaki, bo w kureniu było wielu jego ziomków. A Kropywa był prawie jedyny z Sokalszczyzny i kto on był naprawdę, nikt nie wiedział. OUN wymagała całkowitego samozaparcia. Od tego czasu, jak odszedł z UPA i stał się Kropywą, to już ani żona, ani dzieci, ani jego rodzona matka nie wiedzieli nic o nim. Tak by i odszedł w zapomnienie, gdyby nie wielka siła Bożej łaski, która zawsze była nad nim. Zmartwychwstaniem jego imienia Bóg jeszcze raz pokazał swoją wielką siłę nad okolicznościami i czasem! I napisane wersy o ojcu można uważać za moją próbę wyjaśnienia przyczyny cudownego z łaski Bożej zmartwychwstania imienia i czynu dowódcy UPA Wasyla Procuka-Kropywy po pół wieku zapomnienia! Oczywiście, niektóre logiczne przypuszczenia musiałem sobie pozwolić. Teksty wszystkich rozmów, monologów i dialogów są wymyślone przeze mnie. Ale czytelnik, analizując przebieg odpowiednich wydarzeń, sam może się upewnić, że podobne rozmowy mogły wtedy się odbywać. Znane mi były tylko niektóre fakty, w szczególności takie. W noc z 18 na 19 stycznia 1941 roku przy przejściu przez niemiecko-sowiecką granicę Wasyl Procuk został aresztowany i wysłany do więzienia NKWD w m. Łuck. W łuckim więzieniu poznał i zaprzyjaźnił się z mieszkańcem wsi Bereżanka (Łanowiecczyzna) Wołodymyrem Hraboweckim. Ta znajomość potem w znacznej mierze określiła jego dalszy los. Podczas rozstrzeliwania więźniów przez enkawudzistów 23 czerwca 1941 roku im obu – Wasylowi i Wołodymyrowi, udało się uratować od śmierci. Mniej więcej od lipca-sierpnia 1941 roku do czerwca-lipca 1942 roku decyzją Prowodu OUN Wasyl Procuk pracował jako tłumacz w jakiejś niemieckiej instytucji, najpewniej w „Lienszafcie” w m. Szepietówka. Według świadectw Hryhorija Ilczenki gdzieś wtedy (czyli w lipcu-sierpniu 1941 roku) spotkał się z członkiem głównego Prowodu OUN i swoim ziomkiem Iwanem Kłymiwem – Legendą. Od lipca 1942 roku żadnych wieści o miejscu pobytu naszego ojca nie mieliśmy. W Bereżance od tego czasu nie mieszkał. Dlaczego więc podałem, że Wołodymyr Hrabowecki był aresztowany przez enkawudzistów przy próbie przejścia niemiecko-sowieckiej granicy, przecież bezpośrednich dowodów na to nie mam? To rzeczywiście tak. Ale, rozmyślając nad przytoczonymi wyżej „suchymi” faktami, doszedłem właśnie do takiego wniosku. Gdyby Wołodymyr był aresztowany w swojej wsi Bereżance na Łanowiecczyźnie, to i śledztwo, i karę odbywałby w innym miejscu – w Tarnopolu, Krzemieńcu, czy nawet w Dubnie. A do łuckiego więzienia kierowano w zasadzie „naruszycieli granicy”, których sowieccy pogranicznicy wyłapywali przy próbie przeprawy przez rzekę Zachodni Bug na Zachód. Byli to w większości młodzi ukraińscy patrioci, z „wyzwolonej” przez bolszewików we wrześniu 1939 roku Zachodniej Ukrainy. Zobaczywszy, co naprawdę przedstawia sobą przyniesiony na bolszewickich bagnetach „socjalistyczny raj”, skosztowawszy wszystkich „uroków” kołchozowego życia, ukraińska młodzież masowo uciekała na zachód, nawet nie wyobrażając sobie, co ich tam, na okupowanym przez Niemców zachodzie czeka. Ale wiedzieli dokładnie, że nic gorszego niż bolszewickie piekło-samowola na ziemi być nie może. Takim uciekinierem był i Wołodymyr Hrabowecki. Myślę, że i wersja o ówczesnej znajomości Iwana Kłymyszyna i Wołodymyra Hraboweckiego ma ważne argumenty. Ich rodzinne wsie Wereszczaki i Bereżanka znajdują się na Łanowiecczyźnie, niedaleko jedna od drugiej. Obydwaj jeszcze przed wojną byli członkami OUN. Wiadomo także, że Iwan Kłymyszyn granicę przeszedł i potem był na szkoleniu w niemieckiej szkole dywersyjnej. A Wołodymyrowi Hraboweckiemu wtedy, niestety, nie poszczęściło się… Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Utwierdźmy prawdocentryczne przekonanie na ukrainocentrycznych podstawach!

Wasyl ŁYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki W dzisiejszej przestrzeni informacyjno-humanitarnej toczy się ostra wojna informacyjno-psychologiczna, która ogarnęła nie tylko Ukrainę, inne kraje europejskie, ale i cały świat. Jedną z globalizacyjnych przyczyn jej rozprzestrzenienia się jest pełnowymiarowa ludobójcza, terrorystyczna, niszcząca wojna Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Pod kłamliwymi hasłami „specjalnej operacji wojskowej” przeciwko nazistom, faszystom, mazepincom, petlurowcom i banderowcom, którzy rzekomo przejęli we Kijowie władzę na Ukrainie, moskiewscy najeźdźcy za wszelką cenę dążą do zniszczenia samodzielnego państwa Ukrainy, a Ukraińców jako etnosu, narodu i nacji. Tej wrogiej celowi poprzedziła ukierunkowana manipulacyjna propaganda o „rosyjskiej misji ogólnoludzkiego ocalenia”, która obecnie przybiera najbardziej wyrafinowane odcienie, aby psychologicznie wbić najbardziej jadowite ostrze w serce i duszę każdego Ukraińca, każdego człowieka. Szczególne niebezpieczeństwo zdradliwej rosyjskiej informacyjno-psychologicznej ukierunkowaności polega na tym, że opiera się ona na postmodernizmie, posttotalitaryzmie, postkolonializmie, posthumanizmie, które zrodziły postprawdę i postestetykę. Teolog, doktor Myrosław Tatarin z Uniwersytetu św. Hieronima (Kanada) podkreślił, że zjawisko postprawdy otworzyło pole informacyjne, na którym emocjonalnie manipuluje się mitami. Na takim informacyjno-psychologicznym polu ludność wierzy różnym fałszywkom, czyli wierzy w nieprawdę przedstawianą przez tak wielki autorytet jak „Prawda”. Postprawdę, czyli mistrzowsko skonstruowaną nieprawdę, potężnie wykorzystują rosyjscy ideolodzy, politycy, środki masowego przekazu, mieszając grzeszne z prawym. „Prawdziwe i fałszywe otrzymują jednakowy status – niezależnego stanowiska, opinii publicznej. Wszystko ma jednakową wagę, znaczenie – zaznacza W. Karaczenciew. – Prawda staje się używaną rzeczą”. Ukraina – ofiara kremlowskiej agresji – zrównywana jest z gwałcicielem, niszczycielem – Federacją Rosyjską. Legiony moskiewskich botów, fałszywych kont kłamstwa w szacie prawdy mnożą się dzięki możliwościom technicznym ZMK, mediów społecznościowych, przenikających nie tylko ukraińskie społeczeństwo, ale także Europę, Amerykę i nawet Afrykę, ukazując Ukrainę w zniekształconym świetle. W warunkach dominującego rozpowszechniania rosyjskiej fałszywej informacji, skierowanej przeciwko ukraińskim narodowo-obywatelskim, państwotwórczym, moralno-duchowym wartościom, życiodajnej tożsamości i demokratycznym zasadom rozwoju cywilizowanych krajów świata, w której emocje przeważają nad racjonalną oceną faktów, wydarzeń, zjawisk, nadzwyczajnie wzrasta funkcjonalno-humanistyczna misja dziennikarskiej prawdomówności. Aby w Ukrainie wszędzie zapanował duch prawdy, który żyje w słowach Szewczenki „w swojej chacie swoja prawda, i siła, i wola”, ideologia, polityka i działalność ZMK, mediów społecznościowych muszą opierać się na ukraińskocentrycznych, narodotwórczych zasadach w organicznej jedności z prawdocentrycznością. Prawdocentryczność i ukraińskocentryczność jako jedyna w swoim rodzaju misja dziennikarstwa w duchowy sposób zapewniają fundamentalne warunki wstępne, aby, jak mówi Iwan Franko, Ukraina stała się gospodarzem, a nie sługą wobec świata. Bez wątpienia nowe teoretyczno-praktyczne osiągnięcia w dziedzinie dziennikarstwa są niemożliwe bez gruntownego przemyślenia istoty komunikacji z czytelnikami, widzami i słuchaczami na zasadach moralno-duchowej prawości, której wizja czerpie siłę ze studni narodowego, ukraińskocentrycznego ducha. Ideowe jądro prawdy. W „Słowniku języka ukraińskiego” i „Wielkim objaśniającym słowniku współczesnego języka ukraińskiego” zaznaczono: „prawda to to, co odpowiada rzeczywistości; istota rzeczy. Pewien zbiór wiarygodnych wiadomości o czymkolwiek. Rzeczywisty stan rzeczy”. Kandydat nauk filozoficznych, docent Katedry Filozofii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Andrij Baumejster słusznie zauważył, że słowo „prawda” wiąże się przede wszystkim ze sferą moralną i społeczno-prawną. W dawnym ukraińskim państwie Ruś „prawda” była odpowiednikiem łacińskiego Lex („prawo”). Narodowy zabytek „Ruska Prawda” Jarosława Mądrego to zbiór norm prawnych (praw) dawnego ruskiego=ukraińskiego prawa zwyczajowego, analogiczny do kodeksów prawnych narodów germańskich (Leges barbarorum). „Słowo »istina« ma szersze znaczenie. Chodzi o to, co odpowiada faktom, jest »naprawdę« (czyli »rzeczywiście«, »realnie«). »Prawda« bardziej odpowiada łacińskim słowom Lex i justitia (»prawo«, »sprawiedliwość«, »prawość«), a »istina« – łacińskiemu veritas”. Wołodymyr Monomach w „Pouczeniu” (utwór bywa też nazywany „Napomnieniem”, „Napomnieniem Wołodymyra Monomacha swoim dzieciom”, „Pouczeniem dla dzieci” itd.) wzywał: „Nie naśladuj złoczyńców, rozmawiaj bez obłudy, wiele rozumiej; nie pieniej się słowem, nie szkaluj w rozmowie; postępuj pobożnie, tłum gniew; miej czyste myśli, pobudzając siebie do dobrych czynów ради Pana…”. Wołodymyr Monomach zwracał uwagę na główne cechy charakteru człowieka-chrześcijanina: prawdomówność, uczciwość, pracowitość, miłość bliźniego. Hryhorij Skoworoda pisał, że prawda jest podstawą rozwoju społeczeństwa. Badaczka L. O. Kostriukowa z Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Ołesia Honczara podkreśliła, że szczególną cechą prawdy jest wyraźne ideowe jądro, które skupia w sobie cały jej potencjał aksjologiczny i etyczny. Doniosłość tej myśli w kontekście misji dziennikarstwa polega na tym, że „prawda to nie tylko wiarygodna informacja o czymkolwiek. Posiada ona właściwość społecznej organizacji doświadczenia jako sądu i wyrazu prawdziwych wartości... Prawda zakłada nie tylko wiedzę o fenomenie tego świata, lecz obejmuje emocjonalno-zmysłowe przeżycie w odniesieniu do potrzeb, interesów, ideałów, poglądów i celu”. Kandydat nauk z zakresu komunikacji społecznej Oleh Dżolos, rozpatrując prawdę jako główny środek oddziaływania na kształtowanie u Ukraińców narodowo-obywatelskich, ideowo-patriotycznych przekonań i moralno-duchowych wartości, podkreślił, że „prawda nie powinna zależeć od narzędzi, za pomocą których dziennikarz tworzy treść. Bo dziennikarstwo – to przecież prawda”. Jednak w przestrzeni informacyjno-humanitarnej nie słabnie antyukraińska manipulacyjna propaganda „russkiego miru” z wykorzystaniem takich pojęć jak „prawda” i „istina”. Jednocześnie kremlowscy ideolodzy i politycy, środki masowego przekazu różnymi sposobami i metodami próbują pe- Rysunek Ołeksija Kustowskiego świat odbielić najnowszą totalitarną ideologię – raszyzm, który wchłonął w siebie szowinizm, nazizm, faszyzm, komunizm i rasizm. „Raszyzm to praktyka barbarzyństwa, która chce sprowadzić cywilizowany świat do dzikości życiowych wyobrażeń i wartości moskoroców, zaprzecza prawom i wolnościom” – podkreślają I. Zaiec i W. Wowk. Hybrydowa wojna Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie zaostrzyła kompleksowy problem prawdy w dziennikarstwie, który motywuje do pogłębionego wyjaśniania natury istotowych cech, sensów i funkcjonalnych właściwości prawdy. W tym kontekście szczególną uwagę zwracamy na aktualne, gruntowne badanie „Prawda jako społeczno-komunikacyjna kategoria dziennikarstwa” autorstwa S. I. Petrenko. Doktor filozofii Switłana Petrenko określiła i scharakteryzowała podstawowe społeczno-komunikacyjne funkcje prawdy, uzasadniła zasadę prawdocentryczności w systemie wartości osobowości dziennikarza. „Prawdocentryczność i egocentryczność są diametralnie przeciwstawne i wzajemnie wykluczające się. Egocentryczność buduje i utwierdza „swoją prawdę”. Prawdocentryczność jako zasada zapewnia realizację naturalnych właściwości – funkcji prawdy oraz społecznej misji dziennikarstwa” – podkreśla S. Petrenko. Zatem kwestia prawdocentryczności bezpośrednio wiąże się z moralno-duchowymi, narodowo-obywatelskimi, zawodowymi wartościami osobowości dziennikarza oraz prawdą jako wartością determinującą, której żywotność opiera się na fundamentalnych podstawach ukraińskocentryczności. Rosyjskie terrorystyczne samowolne działania. Dość często w ocenie pewnych okoliczności, sytuacji można usłyszeć: „Każdy ma swoją prawdę, a Istota zawsze jedna”. Dlatego, rzekomo, nie ma podstaw, by szukać jakiejś szczególnej prawdy. W rzeczywistości chodzi nie o brak prawdy, lecz o różne podejście, interpretacja przez ludzi istoty tych samych faktów, wydarzeń i zjawisk, o subiektywnym momencie, który nie istnieje sam z siebie, lecz opiera się na zbiorze wiedzy, na pozycji światopoglądowej, która warunkuje możliwość odróżnienia prawdy od kłamstwa, „światła od ciemności” (A. Szeptycki), zbliżenia się do Prawdy. „Prawda istnieje niezależnie od tego, kto i co o niej myśli. Prawda nie należy do żadnego człowieka, bo nie jest subiektywna. Ona po prostu jest. Jest poza czasem. Prawda jest boska. Prawda i Bóg – to słowa synonimy”” – czytamy w mediach społecznościowych. Bo „na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Słowo było Bogiem”. W Słowie obecny jest Duch Święty, który jest twórczą energią życia. Droga do duchowego odnowienia człowieka wiedzie przez prawdziwe Słowo. Taras Szewczenko wierzył, że jego Słowo jest „wielkie” i „święte”, „ciche, dobre, łagodne” Słowo, które dał mu Bóg, otworzy prawdę niewidomym i głuchym na duchowo-moralne oświecenie, na ukraińską narodową samoświadomość. Wtedy powstanie Ukraina. I rozwieje ciemność niewoli, Świat prawdy zajaśnieje, I na wolności pomodlą się Dzieci niewolnicze!.. Jednak także dziś smuci to, że, „według definicji Karla Gustava Junga, duch nie pozbył się demonizmu, a ludzkość, rozwijając naukę i technologię, zbliża siebie do niebezpieczeństwa opętania – podkreśla akademik Mykoła Żulinski. – Archetyp ducha wciąż nadal służy zarówno dobru, jak i złu, bo współczesny człowiek nie wyrzeka się współpracy z duchem ciemności, czego dowodzi terrorystyczna samowola putinowskiej Rosji, w której całkowicie zniszczono moralną autonomię człowieka”. Duchem ciemności i kłamstwa, samowoli i despotyzmu głęboko przesiąknięta jest cała historia istnienia Moskwy=Rosji. Dziś niezwykle ważne jest ujawnianie ukraińskiej, rosyjskiej, europejskiej i światowej ludzkości źródeł, korzeni informacyjno-psychologicznej i wojskowej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Złodziejstwo, cynizm, podstępność, chciwość, okrucieństwo, zaborczość, które maskują tak zwanym rosyjskim mesjanizmem, są cechami wszystkich moskiewskich systemów państwowych. Wybitny francuski historyk Alain Besançon w książce „Święta Ruś” (przekład na język ukraiński Tarasa Marusyka) zacytował swojego rodaka Michelet: „Rosjanin to kłamstwo. Kłamstwo – we wspólnocie, fałszywej wspólnocie. Kłamstwo – w obszarniku, kapłanie i carze […] najbardziej kłamliwi spośród kłamliwych, najwyższe kłamstwo, które wieńczy wszystkie kłamstwa”. Charakteryzując historyczną drogę kształtowania się carskiej moskiewskiej=rosyjskiej i komunistycznej imperii ZSRR, Alain Besançon słusznie podkreślił,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

że Lenin nieustannie powoływał się na jakobiński epizod rewolucji francuskiej, na utopijny etap tej historii, na jej krwawy etap. Lenin lubował się w krwi i nie widział niczego piękniejszego niż „bezlitosne represje”. „Bezlitosnymi represjami” przesycony był Związek Radziecki, przede wszystkim Ukraińska SRR. Imperium zła próbuje reanimować Putin wraz ze swoją czarnokrwistą hordą, stosując metody leninowsko-stalinowskie i hitlerowskie. Alain Besançon słusznie podkreślił, że nikt nie został ukarany za zbrodnie komunizmu, podczas gdy powieszono tylu nazistów. W państwie rosyjskim było coś groźniejszego, coś bardziej zniekształconego, niż w dawnym reżimie Europy, a nawet w jej najdawniejszych czasach. Pod prawdziwymi mesjanistycznymi hasłami także dziś w Federacji Rosyjskiej rządzą złowieszczość, podstęp, okrucieństwo, zwyrodnienie, a prowadzona jest imperialna polityka zaborcza. Konflikt między prawdami trwa Setki lat brutalnego panowania Moskowii=Rosji w Ukrainie doprowadziły do pojawienia się tak zwanych „tatarskich ludzi”. Właśnie ci ludzie, jak pisał filozof Oleh Hryniw, „nasz pierwszy i wciąż nieodpokutowany grzech. Od nich wzięli początek wszyscy odszczepieńcy. Wielki naród się rozłamał, a sąsiedzi nie zwlekali z wykorzystaniem naszych swarów. Tylko Opatrzność Boża uratowała nas od wiecznego podziału…”. Niestety, w przestrzeni informacyjnej konflikt między dwiema prawdami (narzuconą moskiewską imperialną „prawdą”, którą dziś potężnie propaguje się) a naturalną, prawdziwą ukraińską prawdą narodową) trwa, nasila się, bo chodzi o los Ukrainy, język, kulturę, tożsamość narodową, wolność humanistycznej działalności życiowej. Dla pogłębionego zrozumienia istoty obecnej walki między prawdami trzeba brać pod uwagę fakty historyczne, wydarzenia, zjawiska. Na przykład: czyja prawda jest bardziej żywotna dla Ukrainy: prawda ochlokraty Iwana Briuchowieckiego, który jako pierwszy z ukraińskich hetmanów udał się na poklon do moskiewskiego cara i, jak opisywał Mychajło Hruszewski, „przedstawił carowi prośbę od siebie i starszyzny, aby car przejął na siebie zarząd nad Ukrainą, pobierał wszelkie dochody, a w tym celu wysłał na Ukrainę swoich wojewodów i wojsko, a także aby metropolitę dla Ukraińców przysłano z Moskwy”, i na dodatek prosił dla siebie o przydzielenie mu dworu w Moskwie, rangi bojarskiej, a także o ożenek „z moskiewską dziewką”, – czy prawda arystokraty Iwana Wyhowskiego, ukraińskiego patrioty, który, opierając się na kozackiej starszyźnie, tworzył przesłanki do utwierdzenia niezależnego państwa ukraińskiego, a 8 lipca 1659 r. w bitwie pod Konotopem odniósł błyskotliwe zwycięstwo nad armią moskiewską. Równocześnie Mychajło Hruszewski zastanawiał się: czy na korzyść Ukrainy była rycerska prawda koszowego Iwana Sirki, który właśnie wtedy, po przekonującym zwycięstwie pod Konotopem nad odwiecznymi wrogami, Moskalami, gdy hetman Wyhowski wraz z Tatarami zaczął wypędzać moskiewskich wojewodów z ukraińskich miast, pełen grzechu pychy i zazdrości, Iwan Sirko napadł na Krym, zmuszając Tatarów do pilnego porzucenia Wyhowskiego, co w końcu zatrzymało dalszy pochód wojska kozackiego. W powieści artystyczno-dokumentalnej „Okupacja, czyli Prawda o ukraińskim Kijowie 1941–1942 rr.” Bohdan Czerwak wymodelował scenę, w której Ołeh Ołżycz, zwracając się do bojowych braci, ocenia destrukcyjne procesy w ruchu narodowo-wyzwoleńczym, gdy ukraińscy patrioci o różnym widzeniu taktyki i strategii zwalczania wroga często stawali się ofiarami jeden drugiego, zadając tym niepowetowaną szkodę całemu ruchowi narodowemu. „To jest ów Duch Ruiny, duch stepu, który tkwi w psychicznym układzie naszego narodu od czasów książęcych, poprzez hetmanszczyznę i zmagania wyzwoleńcze lat 1917–1921, aż po dzień dzisiejszy. To ów duch, który dał nam w historii Teterę, Briuchowieckiego, Sirkę, Puszkara, którzy buntowali się przeciwko własnym hetmanom i spiskowali z sąsiadami to z północy, to z południa, to z zachodu, występowali z nimi przeciwko własnemu narodowi i hetmanom i wydawali ich wrogom na pal albo sami ich zabijali”. Historia Ukrainy, niestety, obfituje w przykłady okrutnego przeciwstawiania się prawd. Stepan Andrijaszyn wskazał dwie najbardziej sprzeczne prawdy: „prawdę narodowego socjalisty Wołodymyra Winniczenki i prawdę nacjonalisty Dmytra Doncowa”. Cały bieg historii XX wieku przekonująco świadczy o tym, jak niewspółmiernie wysoką cenę zapłacił naród ukraiński za moskiewskie rządy komunistyczne. Zupełnie przeciwna jest nauka, w której podstawie położono główne wartości narodowe, powołane do odrodzenia i utwierdzenia niezależnego, samodzielnego państwa ukraińskiego. Dmytro Doncow podkreślał, że „…wszystkie wysiłki Narodu, wszystkie sfery życia duchowego i społecznego muszą być skierowane na osiągnięcie niepodległości politycznej, na utwierdzenie narodowej Prawdy… Wszystko, co od tego odwodzi, powinno żelazną wolą narodu być odrzucane, niszczone”. Bez wątpienia tylko wola narodu, który wyznaje prawdę narodową, jest gwarantem rozwiązania problemów społeczno-gospodarczych, oświatowo-kulturalnych, polityczno-ideologicznych rozwoju ukraińskiej Ukrainy. Tymczasem akademicy I. K. Biłodid i P. P. Tołoczko, wyznając moskiewską prawdę, byli gorliwymi zwolennikami rosyjsko-ukraińskiej dwujęzyczności, co w rzeczywistości oznaczało – rosyjską jednojęzyczność w Ukrainie, która miała doprowadzić do ostatecznego zniszczenia języka ukraińskiego – zasadniczego nerwu tożsamości narodowej. Oni, jak zauważał Heorhij Filipczuk, popierali ukrainofobów w rodzaju mojsjejenkowych, czarodiejewych, aleksiejewych, łuzanów i występowali przeciwko „zaniepokojonym o język” I. Dziubie, A. Pohriebnemu, O. Ponomarowi, S. Płaczyndzie, P. Mowczanowi, W. Czornowołowi, których działalność opierała się na ukrainocentrycznej prawdzie. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Miejsce siły – w Wielkim Kuninecu

Valentyna SEMENIAK Zdjęcia autorki Ten domek na pagórku jest jak ta bajkowa łódeczka, która tonie w morzu kwiatów i kąpie się w delikatnych promieniach słońca. Kwiatów jest bardzo dużo! Są wszędzie: rosną od samego progu aż do wiejskiej ulicy. Najwięcej ich jest jednak na ogrodzie. Zastałam tam kwitnienie hibiskusów. Ich wielkie kwiaty kwitną tylko jeden dzień. Przy domu – okazały krzew kaliny, której grona już płoną, przypominając o końcu letniej pory. Tu mieszka nauczycielka informatyki, wolontariuszka Larisa Mokrycka. Wielki Kuninec to jej rodzinna wieś i ona nie wyobraża sobie życia gdzie indziej. Larisa wychowała się w wielodzietnej rodzinie, była najstarsza. Mama pracowała na fermie jako dojarka, a tata – jako łącznik w Ukrtelekomie. Wiktor – jeden z jej braci, teraz jest na froncie. W 2015 roku jako jedyny ze wsi walczył w ATO, był uczestnikiem działań bojowych. Kiedy rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja, został zmobilizowany. W tym momencie Larisa już wiedziała, czym to jest, nie z cudzych słów i nie z wiadomości. „Te okopy, to błoto, jak sobie przypomnę…” – mówił kiedyś brat, wróciwszy z ATO. A pewnego razu zadzwonił do siostry: „Myślałem, że widziałem wszystko na wojnie, ale dopiero teraz zrozumiałem, że praktycznie nic nie widziałem. To nie ta wojna”. „Przeżyliśmy szaloną zimę – wspomina pani Larisa – każdego dnia się z nim żegnaliśmy. Bardzo trudno mi o tym mówić…” Wolontariat pani Larisa zaczęła na początku wojny. Pierwsi zbierali się nauczyciele. Dopóki trwała zima, a potem wiosna, lepiono pierogi, przygotowywano sałatki. Wraz z nadejściem ciepła przychodziło coraz mniej ludzi. W rezultacie została garstka nauczycieli. Kobieta nie potrafiła nic nie robić. Pakowano, składano, ludzie przywozili produkty. W tym czasie jej siostra w Lanivciach była w zespole dziewcząt, które suszyły produkty do przygotowania „barszczu banderowskiego”. Z początku kobieta podchodziła do tego przedsięwzięcia sceptycznie. Przecież jak można tak przesuszyć produkty, żeby potem nadawały się do jedzenia? Jednak kiedy w upalnym czasie od chłopaków zaczęły napływać dobre opinie, zamyśliła się… A siostra zaproponowała, żeby robić to tak samo. Pewnej niedzieli kobieta pojechała na pakowanie do Lanowców i zaczęła uważnie się przyglądać… Burak, marchew, ziemniaki, fasola, mięso – wszystko było suszone i pakowane w woreczki, które zgrzewano próżniowo. „A czemu by nie?” – pomyślała wtedy pani Larysa. Tym bardziej że w domu miała suszarkę produkcji lwowskiej. Szczegółowo wypytała siostrę, jak to robić. Niedługo potem suszyła już warzywa i przekazywała do Lanowców. „Czemu przekazujesz tam? Róbcie sami i pakujcie – poradziła później siostra. – Jest mama, jest Nela (rodzona ciotka pani Larysy, której udało się wyjechać z Ochakowa. – W. S.)” Tak też zrobiły. Połączywszy siły we trzy, najpierw robiły suchy barszcz na 2,5 litra wody. Zalewasz wrzątkiem – i po 10–15 minutach masz już 2,5 litra gęstego czerwonego barszczu. Dość pożywny i smaczny. Zaczęły suszyć niezbędne składniki i pakować. „Barszcz kozacki po kunińsku” Obecnie w ich asortymencie są „Barszcz kozacki po kunińsku”, zupa ziemniaczana z mięsem, zupy: grochowa „Kozacki aromatyczny” z grzankami, makaronowa, ryżowa – „Najedzony kozak”, gryczana – „Apetyczna”, rosół ogórkowy, miodowe orzeszki, pasta Amosowa, energetyczne przekąski, energetyczne batoniki, tołstolobik w oleju. Łanowieckie dziewczęta nadal gotują kaszki mleczne, produkty przekazuje im cała Ukraina. „Podzieliłyśmy się na dwie drużyny – opowiada pani Larysa. – „Banderowski barszcz” i „Kozackie dania dla Sił Zbrojnych Ukrainy po łanowiecku”, do której należy nasz oddział w Kuninkach. Nas jest trzy w grupie, czasem dołączają dziewczyny ze wsi, bo we trzy jest bardzo ciężko. Czasem są takie duże zamówienia, że trzeba pracować nocami”. Na początku wojny wolontariuszka założyła grupę na Facebooku, przez którą prosiła ludzi o pomoc, chodziła do sąsiadów ze wsi. A już w zeszłym roku, kiedy zaczęły dojrzewać warzywa, chętnych do pomocy nie brakowało. Pani Larysa wracała do domu, a przy drzwiach już leżały pełne worki i torebki. Podczas gdy ona była w pracy, jej bliskie pomocnice obierały warzywa, a potem wspólnie je suszyły. W domu są pawy suszarki. Była jedna z sztabu Łanowczan, ale „spaliła się”, więc w razie potrzeby przyda się na części zamienne. Kobieta zabrała do siebie suszarkę ojca, bo wraz z podwyżką cen energii elektrycznej rodzicom-emery- Larysa Mokrycka na podwórku rodzinnej sadyby: emerytom opłata będzie nie do udźwignięcia. „Pensję mam, dodaje pani Larysa, sama sobie radzę. Prąd opłacam z własnych środków”. W Wielkokuninieckim oddziale projektu „Kozackie potrawy dla SZU po łanowiecku” w zespole są trzy osoby: Larysa Mokrycka, Nelia Syvkova (ciocia ze strony ojca) i Nadija Kubińska (mama Larysy). Mają już swój rytuał: wstają wcześnie, rozkładają do pudełek po 50 saszetek zupek i idą do swoich spraw. To już jak taśma produkcyjna. Gdy trwały wyłączenia prądu, kobiety suszyły tylko mięso, bo przygotowane warzywa przechowują się jeszcze od wiosny. Jesienią będą suszyć z nowych zbiorów. Zapytania o produkcję napływają od starowiszniweckich wolontariuszy, bardzo dużo także bezpośrednio od wojskowych. „Są wolontariusze, których dobrze znamy, więc przekazujemy przez nich, opowiada pani Larysa. Dzięki Bogu jest bezpłatna dostawa Nową Pocztą, kody promocyjne zamawiamy zawsze z wyprzedzeniem. Na saszetce naszej produkcji spożywczej jest kod, żeby łatwo było obejrzeć w sieci naszą stronę. Nawiasem mówiąc, na dno pudełka kładziemy list, w którym zawsze ostrzegamy i prosimy: „Jeśli nasz produkt trafił do was za pieniądze, zwróćcie się bezpośrednio do nas. Dla wojskowych nasz produkt jest całkowicie bezpłatny. Robimy to z datków, które dają nam ludzie”. A ponadto pedagog i wolontariuszka Larysa Anatoliiwna włącza do współpracy uczniów miejscowego gimnazjum. Dzieci wykonują aniołki, piszą listy i rysują rysunki. Ich drobne upominki także wkładają do wspomnianego zestawu. Pani Larysa aktywnie współpracuje z 105. brygadą, gdzie służy jej młodszy brat. „Wszyscy moi znajomi wolontariusze i ja ciągle szukamy, jeśli nie kół, to czegoś innego potrzebnego do sprzętu, mówi pani Larysa. Jeśli państwo nie będzie wspierać wolontariatu, nie wiem, co będzie…” W sadybie Larysy Mokryckiej panuje jakaś szczególna magnetyczna siła, wyjątkowa przestrzeń, do której chce się wrócić jeszcze raz. A do tego cisza, którą rzadko przerywa przeciągłe kukurydzkie „Ku-ku-ri-ku!” kogutów. Wracając do domu, zrozumiałam, na czym polega jej sekret (tej siły). Podwórko Mokryckiej, w przeciwieństwie do innych, nie ma ani płotu, ani sztachet, ani bramy, ani furtki. Jest tam prawdziwa, bezkresna swoboda, aż chce się rozpostrzeć ręce jak skrzydła i ścieżką od samego progu zbiec, zlecieć z góry na dół, jak w dzieciństwie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Mariana Bodnar: „Teatr, kino, muzyka i wystawy leczą fantastycznie!”

– Proszę opowiedzieć, jak ten projekt pojawił się w Pani życiu oraz o procesie przygotowania samego spektaklu, jego wewnętrznej kuchni. – Wszystko odbyło się jak w dobrych profesjonalnych teatrach. Najpierw ogłoszono casting, do którego przygotowywaliśmy i wykonywaliśmy arię z opery. Dalej reżyser Iwan Urywśkyj stawiał różne zadania dramatyczne i rozmawiał z uczestnikami. I w końcu, wraz z dyrygentem-inscenizatorem Witalijem Fizerem, wybierali i określali, kto do jakiej roli w inscenizacji pasuje, a kto nie. Zaproponowano mi rolę Pierwszej Rusałki, z czego bardzo się ucieszyłam. Ale to opera Łeontowycza, który jest przede wszystkim kompozytorem chóralnym, dlatego wszystkie główne postacie kobiece tak czy inaczej są częścią chóru i wykonują wszystkie utwory chóralne. Właściwie chór jest główną postacią. Osobno wyodrębniona jest linia Kozaka. Proces inscenizacji był nadzwyczaj ciekawy, twórczy i, powiedziałabym, oddychający. Przed rozpoczęciem procesu inscenizacyjnego gotowa była już i przedstawiona przez nas koncepcja, niesamowita kinematograficzna scenografia oraz szkice kostiumów. A dalej zaczęliśmy poruszać się od sceny do sceny, napełniając tę czy inną sytuację energetyką, kontekstem, emocjami i plastyką. Był to elastyczny proces, wszystko napełniało się i zmieniało w zależności od zmiany sytuacji, przejścia na scenę, pracy z dekoracją i rekwizytem. Kiedyś nasz dyrygent-inscenizator Witalij Fizer, który stworzył piękną aranżację muzyki Łeontowycza, powiedział, że najważniejsze, abyśmy stali się zespołem. Wiecie, było uczucie, że jesteśmy jednym przyjaznym, harmonijnym, twórczym organizmem, który z zachwytem tworzy coś nowego, świeżego i nieoczekiwanego, wspiera się nawzajem, inspiruje i czerpie morze przyjemności. Było super. A co najważniejsze – stworzono ciekawą nowoczesną koncepcję, obalono pewne stereotypy o kozakach i rusałkach, poruszono tematy konsumpcjonizmu, zanieczyszczenia środowiska i relacji międzyludzkich. Zawsze podobają mi się nowatorskie, nowoczesne rzeczy i estetyka, a tutaj jest ona bardzo potężna. Składnik estetyczny jest bardzo ważny we wszystkich inscenizacjach Urywśkiego, od scenografii po kostiumy i rozmieszczenie postaci na scenie. Czasem miałam wrażenie, że to niczym kadry z filmów Sorrentino. I tutaj chciałabym zaznaczyć niesamowitą pracę artystki Tetiany Owsijczuk, to właśnie ona stworzyła całe piękno na scenie, była na wszystkich próbach i przymiarkach, i kiedy zgodnie z plastycznymi elementami spektaklu trzeba było coś zmienić w kostiumach – to od razu się zmieniało. A to, jak wyczuła każdą z dziewcząt i każdej idealnie dobrała wszystko – od obuwia po okulary i makijaż – jest po prostu niesamowite. – Co może Pani powiedzieć o swojej bohaterce? – Pierwsza Rusałka najwięcej opowiada o sobie w pieśni-opowieści, dlaczego i jak trafiła do wód Dniepru. Właściwie według historii, ona tam pierwsza się znalazła. Jeszcze studiując utwór przed castingiem, wychodząc od słów pieśni, zaczęłam trochę rozmyślać nad jej charakterem i motywacją, próbować przepuścić jej przeżycia przez siebie (zawsze tak robię). W arii Pierwszej Rusałki jest dla mnie dużo dramatyzmu i siły. Jest tam rozpacz, uraza, złość, beznadzieja, ale znalazłam dla siebie moment przełamania, kiedy pozwoliła sobie, opowiadając tę historię dziewczętom-rusałkom, okazać swój prawdziwy ból, tęsknotę, być może żal za życiem, którego nie zdążyła przeżyć. Ale bierze się w garść, zaciskając zęby, zbiera rozbite szkiełka swojego serca i idzie dalej. Moja bohaterka jest dla mnie zdecydowanie silna, z wewnętrznym kręgosłupem, ona na pewno nie płacze (chyba że czasem po cichu tęskni, żeby nikt nie widział). Chroni i strzeże całej wspólnoty Rusałek, w istocie jest ich „alfą” (tak ją dla siebie nazwałam), wspiera i broni zasad oraz tradycji tego nowego podwodnego świata, nowego życia dziewcząt, które zagubione się w nim znajdują, jak Nowa Rusałka. Razem napełniają go piękną kobiecą estetyką i energią. I to jest takie piękne, wykwintne. – Klasyczna opera wystawiona w nowoczesnym stylu. Jak Pani do tego podchodzi? – Wspaniale. Jestem osobą o nowoczesnych poglądach, więc lubię nowe, progresywne rzeczy, podobają mi się twórcze eksperymenty. Najważniejsze, żeby była przemyślana koncepcja, właściwe wartościowe przesłania. Wiele oper na świecie wystawianych jest w nowoczesnej interpretacji. To super, ponieważ są one współbrzmiące z teraźniejszością. Zresztą nie ma nic nowego. Tak naprawdę wszystko się powtarza: natura człowieka, relacje międzyludzkie, charaktery i zachowanie, zmieniają się tylko epoka, czas, ubrania, dekoracje. Więc dlaczego nie przenieść wydarzeń w nowoczesność i nie porozmawiać o tych rzeczach, które dziś są aktualne i bolesne? – Wcześniej grała Pani głównie w operetkach i musicalach, a tutaj opera. Oczywiście specyfika się różni? – Z wykształcenia jestem śpiewaczką operową, ale cieszę się, że pracuję właśnie w teatrze muzycznym i z tak szerokim spektrum gatunków, bo to bardzo ciekawe, różnorodne zarówno pod względem energetyki, jak i techniki wykonania. Do tego jest to zawsze odważne twórcze wyzwanie. A ja takie lubię, bo to rozwój. Jeśli chodzi o porównanie opery i innych muzycznych gatunków wokalnych – w każdym są swoje osobliwości, trudności, swój sposób śpiewania (zwłaszcza jeśli porównywać operę/operetkę i musical), reżim głosowy. Na przykład w operze trzeba stale śpiewać w manierze akademickiej. Jest to trudne, ale i łatwe zarazem, jednak trzeba dobrze rozgrzać aparat głosowy i oddech. I najważniejsze – opanować zdenerwowanie. W naszej operze „Na Rusałczaną Wielkanoc” śpiewaliśmy bez przerwy ponad godzinę, ponieważ chór rusałek, w którym śpiewają wszyscy, jest stale na scenie i śpiewa oprócz tego, co wykonujemy, jeszcze nasze partie solowe. Zawsze porównuję śpiew operowy ze sportem, bo to właśnie jest sport. Bez odpowiedniego przygotowania, reżimu, samokontroli albo nie uda się zaśpiewać, albo można przesadzić i zaszkodzić swoim strunom głosowym (to jak podnieść na siłowni niewłaściwy ciężar, i to jeszcze bez rozgrzewki). Operetka też ma swój szczególny składnik: to połączenie partii wokalnych i tekstu dramatycznego. Wokal również jest akademicki, przygotowanie do śpiewu takie samo jak do opery, ale tutaj jest inne wyzwanie (zwłaszcza dla śpiewaków akademickich) – tekst dramatyczny, który musi brzmieć jak zwykła rozmowa, a nie śpiewane słowa. To już zmiana maniery głosowej i trzeba umiejętnie balansować, ostrożnie to łączyć, nie forsować tekstu (zwłaszcza gdy jest na muzyce), aby łatwo wyjść na klasyczną, a do tego wysoką arię. A musical – to w ogóle inne podejście: zupełnie inaczej pracuje krtań, struny, podanie dźwięku jest inne, dużo tańca, драйву (energii), emocji, tekstów. Tutaj ważne jest również utrzymanie silnej formy fizycznej, kontrolowanie emocji i praca nad oddechem. Bo energetycznie, zwłaszcza takie musicale jak „Chicago”, „Rodzina Addamsów”, „Pół żartem, pół serio”, są niezwykle potężne. To maraton, trzeba rozłożyć swoje siły na cały spektakl i przy tym nie tracić zapału. Bardzo lubię za to musicale. Ogólnie wszystkie gatunki są wspaniałe. Każdy ma swoją estetykę, emocjonalność, szczególny składnik. Interesuje mnie praca w różnych gatunkach. Tak, to dużo pracy nad głosem i to wyzwania, ale przecież to jest właśnie najciekawsze. – Co wpłynęło na Pani wybór zawodu? – Przyznaję, że w dzieciństwie nie miałam głosu. A kiedy miałam sześć czy siedem lat, rodzice postanowili oddać mnie do szkoły muzycznej. Kiedy zobaczyłam bandurę, to od razu chciałam nauczyć się grać na tym instrumencie muzycznym. Ale mnie nie przyjęli, bo nie umiałam śpiewać i nie miałam słuchu. Mamie zaproponowano oddanie mnie na skrzypce. Nie powiem, żebym była zachwycona tym instrumentem, chociaż łatwo mi przychodził. Od pierwszej klasy uczyłam się dość skomplikowanych utworów, brałam udział w koncertach i konkursach. Jednak skrzypce odegrały kluczową rolę w rozwoju mojego słuchu i muzykalności. Kiedy miałam około piętnastu lat, pojechaliśmy z rodzicami pierwszy raz za granicę, nad morze do Bułgarii. Mieszkaliśmy w ośrodku turystycznym, a obok co wieczór odbywały się dyskoteki. Pewnej nocy usłyszałam piosenkę Celine Dion „My Heart will go on”. I wszystko. Tak zakochałam się w tej piosence, że pojawiło się nieodparte pragnienie śpiewania. Początkowo rodzice nie traktowali tego poważnie. Ale mój tata, artysta, zawsze wspierał twórcze dążenia córki. Podarował wieżę muzyczną z mikrofonem. W tamtym czasie chciałam śpiewać estradę, muzykę pop. Przyjaciel taty miał swoje studio nagrań w Tarnopolu. Powiedział, że nie mam popowego głosu, jest w nim jakaś płaczliwość. Wtedy nie przywiązywałam do tego wagi, występowałam w szkole, zdobyłam zwycięstwo na jednym festiwalu, dużo koncertowałam, śpiewając od szkoły tę samą Celine Dion (którą do dziś uwielbiam). Po jakimś czasie zaproponowano mi przesłuchanie u jednej wykładowczyni w Tarnopolskiej Szkole Muzycznej. Powiedziała, że mam głos operowy. Wcześniej o operze nawet nie słyszałam, ale zainteresowałam się. Wtedy już dostałam się do Akademii Kijowsko-Mohylańskiej (moje pierwsze wykształcenie – magister kulturoznawstwa), ale w miarę możliwości przyjeżdżałam do tej wykładowczyni. W pewnym momencie zdecydowałam się równolegle wstąpić do Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Krótko mówiąc – do tej kwestii wracałam w kilku etapach i nie od razu zdecydowałam, że to moja ostateczna droga, moje marzenie, za którym powinnam podążać. Zdążyłam popracować jako dziennikarka w różnych kanałach telewizyjnych, później w służbie informacyjnej Sekretariatu Prezydenta Wiktora Juszczenki. Kiedyś w ręce wpadła mi płyta z muzyką neoklasyczną, operą. Tak mnie to poruszyło, nastąpił ten sam turning point, poczułam, że znów strasznie chcę śpiewać, że tym razem nie ustąpię. Moją pierwszą nauczycielką śpiewu w Ukrainie była Nadija Kudela. Potem wstąpiłam na wydział wieczorowy Narodowej Akademii Muzycznej do klasy Diany Petrynenko. Przez rok tam studiowałam, a potem złożyłam dokumenty do rzymskiego konserwatorium St. Cecilia, które ukończyłam. Oprócz włoskiej szkoły uczyłam się jeszcze Estill Voice Craft, którego techniki pomogły mi rozwinąć manierę podania głosu, potrzebną do wykonywania ról w musicalach. – A jak los zetknął Panią z Narodową Operetką Ukrainy? – Studiowałam w Rzymie, potem w Wiedniu. Ale jestem z tych ludzi, których cały czas ciągnie do domu, do rodziny. Po Rewolucji Godności w Ukrainie był prawdziwy zryw, uniesienie, rozwój. Z mężem zdecydowaliśmy, że zdobyte wiedzę i umiejętności powinniśmy pokazywać i rozwijać w domu, wnosić swoje talenty do rodzinnego kraju. Początkowo mieszkaliśmy w Użhorodzie (tam teraz mieszka moja rodzina, chociaż sama jestem z Tarnopola), potem zdecydowaliśmy się wrócić do Kijowa. Właśnie wtedy dowiedziałam się, że w Narodowej Operetce Ukrainy będzie przesłuchanie. Złożyłam dokumenty i po przesłuchaniu przyjęto mnie do teatru. Początkowo dostałam rolę Cyganki w operetce „Marica”. Potem były „Klucz na bruku”, „Mister X”, „Biała Wrona”, „Rodzina Addamsów”, „Pół żartem, pół serio”, „Moskalycia”, miał być „Bal”. Tak zaczęłam pracować w ukochanej operetce. – Ma Pani ulubione role? – Strasznie podoba mi się Morticia Addams z musicalu „Rodzina Addamsów”. Trzeba było przejść długą drogę zmiany siebie, głosu, maniery rozmowy i zachowania, żeby się w nią wcielić. Początkowo nikt nawet nie oczekiwał, że się uda. Reżyser Kestutis Stasys Jakštas mówił, że ten wizerunek nie jest mi do końca właściwy, bo jestem energiczna, wesoła, szybko mówię, emocjonalna. A to ma być całkowite przeciwieństwo. Ale jestem bardzo wytrwała i pracowita, lubię wyzwania, które zmuszają do pracy nad sobą, doskonalenia się. Trochę się przyhamowałam. Chociaż tak naprawdę znaczna część wizerunku Morticii – to właśnie ja. Silna, powściągliwa, zewnętrznie zimna i twarda, a wewnątrz kochająca i pełna ognia tanga. Dalej pogłębiałam ten wizerunek, uważnie słuchałam wszystkich wskazówek reżyserskich i zadań. W ogóle lubię pra- W Narodowej Operetce Ukrainy pod koniec sezonu teatralnego odbyła się premiera opery Mykoły Łeontowycza „Na rusalski Wielkanoc”. Rolę Pierwszej Rusałki wykonuje solistka-wokalistka teatru Mariana Bodnar. Dzisiaj pani Mariana jest gościem „Słowa Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ać z różnymi reżyserami; w teatrze Imieniowi zawsze dopisywało szczęście do najlepszych. Każdy reżyser to cenne źródło wiedzy, podejść, technik, unikalnego widzenia i stylu. Każdy wnosi dla aktora coś wartościowego dla rozwoju, ważne jest, by to wychwycić i uważnie przyswoić. Bliskim (dziś jej brakuje) był także spektakl „Moskalica”, w reżyserii Włady Biełozorenko. Na premierze w tym przedstawieniu grała zaproszona aktorka. Nie spodziewałam się, że po pewnym czasie zaproponują mi zagranie tej roli. To było wielkie wyzwanie, bo była to wyjątkowo dramatyczna rola ze skomplikowanym tekstem dramatycznym, niezwykle emocjonalnymi, psychologicznymi monologami. Nie jestem aktorką dramatyczną z wykształcenia, ale jaki to był niesamowity zachwyt pracować nad tak złożonymi stanami emocjonalnymi, przeżyciami, nad tak kompleksową, wielowarstwową postacią i jej historią! Moskalica – bliska mi rola, zarówno pod względem postaci i historii (zauważalnie współbrzmiała z historią mojej babci, która została zesłana na Syberię na 10 lat), jak i pod względem dramatycznej treści. To rola, o której można tylko marzyć. Mam nadzieję, że kiedyś otrzymam szczęście pracować jeszcze nad tak trudnym materiałem, właśnie dramatycznym. Jeździliśmy z „Moskalicą” do Chersonia na festiwal „Melpomena Taurydy”. To jedyny raz, kiedy byłam w tym mieście. A rola Moskalicy była ostatnią przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji. W tym czasie intensywnie przygotowywaliśmy spektakl plastyczno-dramatyczny „Bal” włoskiego reżysera Matteo Spiacci. Tworzyłam interesującą bohaterkę, wyrazisty, dramatyczny obraz, który utrzymywał swoją linię przez różne epoki. Ale na dzień przed premierą rozpoczęła się Wielka Wojna. Nowa rola Pierwszej Rusałki jest dla mnie również bardzo ważna i bliska. A w tym roku wiele pracowaliśmy nad wspaniałym musicalem „Chicago” w reżyserii szefa naszego teatru Bohdana Strutyńskiego. Mam nadzieję wkrótce pokazać wam jeszcze jedną swoją ulubioną bohaterkę. Ogólnie obserwuję, że wykształca się pewien typ moich bohaterek. To silne kobiety, z kręgosłupem, silną wewnętrzną energetyką. Często są emocjonalne, nieco impulsywne, charyzmatyczne, z poczuciem empatii wobec innych i wyostrzonym poczuciem sprawiedliwości. I prawie we wszystkich jest jakaś figlarna, komiczna składowa. Dlatego interesują mnie zarówno dramatyczne, jak i komiczne postacie. – Grają Państwo na różnych scenach. Czy odczuwa Pani różnice? – Być może na dużej scenie trzeba mocniej zaakcentować głosem, energetyką, objąć sobą całą salę, na małej scenie jest inaczej – widać całą fałsz w grze. Dlatego trzeba grać prawdziwie, oddając się swojej postaci do końca, zawsze i wszędzie, więc wielkość sceny nie będzie mieć znaczenia. Oczywiście starannie się przygotowuję, by być pewną tekstów, mizansceny, śpiewu i tańca, ale na scenie stajesz się inną osobą, zarówno w plastyce, jak i w rozmowie, przeżywasz cudze życiowe historie, reagujesz na wydarzenia, które właśnie w tej chwili dzieją się na scenie (a czasem mogą pójść nie zgodnie z planem), żyjesz w partnerze i tworzysz zupełnie inny świat. To niezwykłe, fantastyczne uczucia, które trudno nawet opisać. Na małej scenie (scena 77) grałam Moskalicę, a także w komicznej operze „Klucz na bruku” Offenbacha. Widownia jest bardzo blisko, a ja lubię kontaktować się z widzami, czuć ich, widzieć oczy i reakcje. Wcześniej, nawet kiedy robiłam koncerty solowe czy projekty muzyczne, były one w kontakcie z publicznością. – Czy takie koncerty odbywają się dzisiaj? – Na razie nie. W tym roku nie mam ochoty ani pewnego zasobu energii. Jest teatr, podoba mi się to, co się w nim dzieje teraz, było wiele projektów, dwie trudne duże premiery, intensywne okresy przygotowań do nich. Zajmuję się też fotografią. Przelewam tam część swoich myśli i przeżyć o wojnie, o ludziach. Staram się przysłonić rzeczywistość pozytywnym obrazem. W nowym sezonie będzie wiele nowych ciekawych projektów. Między innymi „Orfeusz i Eurydyka” we współpracy z francuską ekipą produkcyjną. Być może w perspektywie zrobię koncert. – Jak dla Pani rozpoczęła się pełnoskalowa wojna? – Jak już opowiadałam, przygotowywaliśmy spektakl „Bal”. Codziennie od rana do wieczora byliśmy w teatrze. Tworzyliśmy, żyliśmy w intensywnym procesie twórczym. Każdy aktor tworzył swój charakterystyczny, rozpoznawalny obraz według nowych technik reżysera. A kiedy jesteś zaangażowany w proces tworzenia, to jest bardzo interesujące, całkowicie pochłania. Następnego dnia miała się odbyć próba generalna, a w nocy wszystko się zaczęło… Mój mąż obudził się z myślą, że musi zatankować samochód. I kiedy był na stacji benzynowej, zaczęły się eksplozje. Wrócił po mnie. Najpierw postanowiliśmy pojechać do przyjaciół za miasto, w pobliże Hostomela i Buczy. Ale pojechaliśmy dalej, do rodziny na Zakarpacie. Wiktoria i Kiestutis Jaksztas, którzy wystawiali w naszym teatrze „Rodzinkę Addamsów”, bardzo się o nas martwili, dzwonili do wszystkich i zaprosili nas do Kowna. Pojechałam do nich z przyjaciółką. Byłam tam kilka dni, przyjaciółka została z kotami, mieszka, uczy się i już stamtąd wolontariuje. A potem pojechałam do znajomych muzyków do Niemiec, robić to, co mogłam i powinnam – koncerty w Niemczech w poparciu dla Ukrainy i na zbiórkę funduszy. Potem zaproszono mnie do Wielkiej Brytanii. Tam poznałam wolontariuszy „Support Ukraine”, razem zaczęliśmy robić koncerty i projekty muzyczne w poparciu dla Ukrainy oraz zbierać pieniądze na Siły Zbrojne. W pewnym momencie zaproponowano mi naukę w Guildhall School of Music and Drama, jednej z najlepszych szkół performatywnych na świecie. Trudno było odmówić takiemu prezentowi. Jednak w sierpniu zeszłego roku wróciłam na Ukrainę, tu czekały na mnie rodzina i ulubiona praca. Czas spędzony za granicą nie minął na próżno. W Anglii zdobyłam bardzo ważne rzeczy – nową wiedzę, nowe brzmienie i pewność siebie. Teraz mam jeszcze większą przyjemność z wychodzenia na scenę niż wcześniej. – Wspominała Pani już o pasji do fotografii… – Mój ojciec, Jurij Bohdan, był znanym malarzem, można powiedzieć, że dorastałam w bohemsko-artystycznym kręgu. Od dzieciństwa rysowałam, chciałam mieć twórczy zawód. Kiedy wstępowałam na Akademię Kijowsko-Mohylańską, wybrałam kulturoznawstwo, bo ma ono związek ze sztuką. Był okres, kiedy na pewien czas straciłam głos. Zaczęłam głębiej interesować się malarstwem. Kiedy mieszkałam na Zakarpaciu, nawet organizowałam plenery, sympozja. Podczas jednego z plenerów poznałam malarza Mykołę Żurawla i jego żonę Darinę. Ona fotografowała mnie kilka razy. Zaczęłam przyglądać się, jak powstaje kadr. Już wcześniej robiono zdjęcia telefonem komórkowym, a po tym zaczęły wychodzić lepsze. Pewnego dnia przyszło zrozumienie, że jestem już gotowa spróbować użyć profesjonalnego aparatu. Kupiliśmy aparat, ale w tym czasie mój ojciec zmarł na covid. Moralnie było bardzo ciężko. Przez jakieś pół roku go nie dotykałam. Aż pewnego zimnego wieczoru zrobiłam pierwszą sesję zdjęciową – siebie samą. Wielu się spodobało. Od tego wszystko się zaczęło. Najpierw fotografowałam koleżanki z teatru do portfolio i eksperymentów. Szczególnie udana wyszła pierwsza sesja, na której fotografowałam Darinę Cyhipę. Do dziś jest jedną z najbardziej artystycznych i estetycznie wyszukanych. Potem było wiele ciekawego, wiele poszukiwań, wiele bohaterów w kadrze, czasem niezwykle ciekawych bohaterów, nowych poprzeczek, które sobie stawiam, a niektórych osiągnięć. Dla mnie teraz to nie tylko hobby, lecz już drugi zawód, w którym bardzo lubię się rozwijać, szukać, odnajdywać siebie. To nie daje spokoju mojemu mózgowi, bo wciąż szukam swojej super-idei i superkadru. Niedawno zrealizowałam projekt „Nie milcz. Niewola zabija” (gazeta pisała o nim w jednym z poprzednich numerów). – Czy są role, o których Pani marzy? – Pierwsze, co przychodzi do głowy – jeśli musical, to chyba Mary Poppins. Czuję, że to ja. W operze – Rusałka (znowu, ale tym razem Dvořáka) albo Małgorzata w „Fauście” Gounoda. Chciałabym też zagrać więcej ról dramatycznych, takich jak ta w „Moskalicy”, zwłaszcza z ukraińskiej klasyki. Takie role to możliwość intelektualnego rozwoju i bardzo głębokiego poszukiwania. – Co chciałaby Pani powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Wszystkim znajdować siły, wierzyć, nie poddawać się i nie tracić siebie ani człowieczeństwa wobec siebie nawzajem w tym bardzo trudnym, bardzo stresującym czasie. Musimy być spójni jak nigdy dotąd, przynajmniej w swoich życiowych czy zawodowych mikroświatach. W podświadomości zapisuje się nam cały negatyw, wszystkie stresy i przeżycia, które trwają już trzeci rok. Z tym trzeba będzie dalej żyć i powoli przezwyciężać i leczyć. Jako przeciwwagę – trzeba znajdować miejsce na radość, na pozytyw, na emocjonalne przeładowanie i rozładowanie. Fantastycznie leczą teatr, kino, rozmowy, dobra muzyka, wystawy. Można po prostu stworzyć jakieś nowe zainteresowanie, nowe kursy, naukę, które będą odciągać uwagę, a co najważniejsze – napełniać. „Warto mieć cel, wtedy można przetrwać każdą trudną sytuację” (Viktor Frankl). I nie zapominać wspierać wszystkim, czym można, Siły Zbrojne, bo tylko dzięki ich walce, ofiarności, wytrwałości i bohaterstwu wciąż żyjemy i mamy szczęście nie tylko mówić o teatrze, życiu i marzeniach, ale też pracować i tworzyć. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ogień zahartowanych nie przypala!

„Ogień zahartowanych nie przypala” – sympozjum ceramiki monumentalnej, pierwszy wspólny i wyjątkowo potężny projekt Organizacji Społecznej „Kongres ukraińskich ceramologów” oraz Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa, realizowany dzięki Ukraińskiemu Funduszowi Kultury w ramach programu grantowego „Odrodzenie działalności kulturalno-artystycznej”, LOT 1 „Odrodzenie działalności kulturalno-artystycznej”. Przez miesiąc na terenie Narodowego Muzeum Garncarstwa siedmiu ukraińskich tytanów sztuki garncarskiej, przeciwstawiając się rosyjskim najeźdźcom, będzie tworzyć z gliny gigantyczną historię najnowszej Ukrainy. „W czasie, gdy żołnierze Sił Zbrojnych chronią granice naszego państwa za cenę własnego życia, artyści Ukrainy starają się nie przerywać swojej twórczej pracy ani na chwilę, bo w istocie kontynuują tworzenie wielkiej ukraińskiej kultury. Wróg chciał, żebyśmy się zatrzymali, żebyśmy przestali to robić, ale my nigdy nie przestaniemy w swoim nieustępliwym pragnieniu dalszego budowania naszego ukraińskiego państwa” – powiedział dyrektor generalny Narodowego Muzeum Garncarstwa Ołesź Poszywajło podczas uroczystej ceremonii otwarcia sympozjum. Zgodnie z warunkami projektu każdy z uczestników ma stworzyć monumentalną rzeźbę o wysokości pięciu metrów na temat bohaterskiej walki narodu ukraińskiego z raszyzmem. „Tworzenie wielkich prac garncarskich to kontynuacja tworzenia kodu ukraińskiej kultury, kodu ukraińskiego garncarstwa. Tymi pracami będziemy przemawiać do świata swoimi emocjami, swoim pragnieniem wysławiania i umacniania naszego państwa. Podczas tego miesięcznego подвижництва będziemy nie raz wspominać, jaka jest nasza Ukraina, będziemy mówić o historii ukraińskiej ceramiki, historii osiągnięć uczestników naszych sympozjów” – zaznaczył Ołesź Poszywajło. Jasnymi iskrami niegasnącego ogniska garncarskiego stali się utalentowani artyści-ceramicy, których twórcze projekty najpełniej oddały zadany temat. Oto nazwiska i geografia: Jurij Wojtowycz (Małutianka, obwód kijowski); Inna Hurżij (Połtawa); Andrij Iljinski (Kijów); Jurij Mirko (Opisznia, Połtawszczyzna); Tetiana Pawłyszyn-Swiatun (Lwów); Jana Pietrowa (Mieżyricz, Czerkaszczyzna); Serhij Radźko (Mieżyricz, Czerkaszczyzna). Uroczyste otwarcie odbyło się, artyści, uzbrojeni w glinę, zajęli swoje stanowiska w pracowniach. Najbardziej zahartowani z zahartowanych, dziś tutaj, w Opiszni, „podjęli twórczą walkę” o kulturę Ukrainy! Już za miesiąc na terenie muzeum garncarstwa pojawi się kolejna niezwykła lokalizacja, z dziełami ceramiki artystycznej i wspaniałymi postumentami ukraińskiego garncarstwa, przesiąkniętymi miłością i wiarą w Ukrainę oraz nienawiścią do najeźdźców. „Ogień zahartowanych nie przypala”! Żarliwy płomień – jednocześnie dający życie i niszczycielski – każe drżeć i wstrzymywać oddech w oczekiwaniu… Wróg niszczy ogniem, a ceramicy ogniem czynią cuda, tworzą nowe słowo ukraińskiej ceramiki!.. Switłana PRUHŁO, kierowniczka służby informacyjnej Narodowego Muzeum Garncarstwa. Zdjęcie: Jurko Poszywajło

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Stołeczne batoniki” – inicjatywa wolontariacka

Pod koniec sierpnia odbyła się ceremonia wręczenia nagród zwycięzcom regionalnego konkursu „Dobroczynna Kijowszczyzna-2023”. Spośród 1604 zgłoszeń, które w tym roku wpłynęły do Konkursu Krajowego, z Kijowa i obwodu kijowskiego zarejestrowano 513. Jest to rekordowa liczba w całej historii konkursów regionalnych, organizowanych od 2012 roku przez Stowarzyszenie Dobroczyńców Ukrainy. W konkursie „Dobroczynna Kijowszczyzna-2023” wyłaniano po 4 zwycięzców w 13 nominacjach: „Synergia dobra: efektywne partnerstwo”, „Wolontariusz roku”, „Dobroczynność regionalna”, „Dobroczynność w obronie Ukrainy”, „Wolontariat zbiorowy”, „Dobroczynność sektora pozarządowego”, „Dobroczynność w edukacji”, „Platforma dobra”, „Dobroczynność w ochronie zdrowia”, „Dobroczynność w sferze społecznej”, „Akcja dobroczynna”, „Dobroczynność lokalna” oraz „Innowacje w dobroczynności”. Razem było ich zatem 52, a także 5 laureatów honorowej nagrody od komitetu organizacyjnego Krajowego Konkursu „Dobroczynna Ukraina”. Wolontariusze stale zbierają pieniądze na drony i wyposażenie, na leczenie rannych, na rzeczy dla poszkodowanych w wyniku ostrzałów. Dzieci robią świece okopowe, kobiety plotą maskujące siatki i „kikimory”, przygotowują „zakrutky” dla chłopców na front… Wśród różnorodnych inicjatyw, które w czasie wojny pomagają wojskowym i cywilom, poszkodowanym w wyniku rosyjskiej agresji, w nominacji „Innowacje w dobroczynności” wyróżniono zespół „Stołecznych batoników”, zorganizowany w maju 2022 roku przez pisarkę Tetianę Czerep-Peroganycz. Jej mieszkanie przekształciło się w pracownię do wyrobu energetycznych witaminowych przysmaków, o które wojskowi stale proszą. Przede wszystkim trafiają na pierwszą linię frontu i do szpitali. Wolontariusze zbierają się zazwyczaj raz w tygodniu, a czasem także dwa, trzy razy. W skład batoników wchodzą jądra orzechów, orzeszki ziemne, nasiona dyni, słonecznika, kminku, lnu, płatki owsiane, miód, czekolada, rodzynki, suszone śliwki, morele suszone, daktyle, figi, żurawina, jabłka, gruszki, porzeczki, maliny, cytryny, pomarańcze, kandyzowane ananasy, wiórki kokosowe itp. Na składniki zbiera się ofiary na kartę: 5354 3210 3177 6660. Dzięki naturalnym składnikom i wartościowym substancjom odżywczym takie granole są znacznie lepsze niż Snickersy. Na przykład, jeśli wojskowi są na dyżurze, w zwiadzie i nie ma możliwości gotowania, – biorą dla wsparcia 2-3 batoniki i to wystarcza, by wytrzymać. W pudełkach z przekąskami kładzie się także dziecięce rysunki i drobne rękodzieła-pamiątki. Co niezwykłe, zespół wolontariuszy „Stołecznych batoników” wysłał już na front ponad 4 tony energetycznych przysmaków! Pod koniec sierpnia batoniki pojechały do Sumów, a 1 września – na Charkowszczyznę. W lipcu, na wniosek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, osiem wolontariuszek inicjatywy „Stołeczne batoniki” (Tetiana Czerep-Peroganycz, Switłana Wasiuta, Julia Zachoża, Wiktoria Buket, Natalia Szulika, Olena Jurczenko, Olha Gusiewa i Jewhenija Danylienko) zostało odznaczonych medalem Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego „Za ofiarność i miłość do Ukrainy”. A teraz ich ofiarną pracę słusznie doceniła także niezależna rada ekspercka jednego z największych branżowych konkursów w kraju. Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn