MYKOŁA DMYTRENKO
JURIJ MOSENKIS
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy (NAPN)
Mijający sierpień upłynął (obok ludzkich tragedii i nieznośnego bólu) także pod znakiem uroczystego uczczenia twórczości Dmytra Zahula (135. rocznica!). Jasna postać w literaturze ukraińskiej, obdarzona swoistym talentem, która swoją poetycko-filozoficzną wizją kształtowała symbolicznymi obrazami, estetycznymi i moralno-etycznymi ideałami naszą narodową wizję świata. Struny jego słowa, mimo całej często wyrafinowanej metaforyczności, zawsze bardzo czule dotykały najskrytszych marzeń, które wrzały nadziejami i dążeniami tego tak mu bliskiego, niestety rozdartego imperiami i najeźdźcami Narodu. Kiedyż dla ciebie zabrzmią dzwony, narodzie? Kiedy umilkną twoje przekleństwa. Dyskursy symbolizmu, spojrzenie na poezję jako na sztukę wyżyn, ówczesne modernistyczne gusta i prądy, nieustanne poszukiwanie „swego nieba” (za Wołodymyrem Kobylańskim) nie odebrały Poecie ani odrobiny „poczucia jedności rodziny”, etycznego obowiązku służby swojemu wielkiemu rodowi, by „przynieść szczęście, przynieść wolność”, swobodę, lepszy los narodu.
Świąteczne wydarzenie – prezentacja i wręczenie nagród laureatom Literackiej Nagrody im. Dmytra Zahula 2025 roku. Głębokie i piękne, przesiąknięte ukraińskością wystąpienie profesora Wołodymyra Antofijczuka. Laureaci: Pawło Mowczan – wybitny ukraiński Poeta, działacz społeczno-polityczny, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Jak o nim powiedział referent (przewodniczący komisji): „Najwyższy wzorzec poetyki symbolicznej, w którym ziemskie i niebiańskie, historyczne i wieczne zlewają się w jeden duchowy obraz świata”. Znany ukraiński rzeźbiarz, autor pomnika i tablicy pamiątkowej Dmytra Zahula – Wołodymyr Hamal. Zespół twórczy Katedry Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej i Plastycznej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza: kierowniczka katedry Myrosława Żaworonkowa, wykładowca Ołeksandr Tołoszniak, studentki trzeciego roku Władysława Bodnar, Ołeksandr Wacyk, Julija Hunko, które wykonały serię osiemnastu obrazów inspirowanych wierszami Dmytra Zahula; Jarosława Melniczuk (pośmiertnie), docent Katedry Literatury Ukraińskiej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Honorowymi dyplomami i podziękowaniami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zostali wyróżnieni dyrektor Liceum im. Dmytra Zahula w Milijewie Ołeksandr Kuzyk oraz znani pedagodzy tej placówki za aktywną pracę na rzecz kształtowania narodu i patriotyczne wychowanie młodzieży.
Wydawało się, że w ten Dzień Zahul swoją duszą, sercem i talentem łączył wszystkie platońskie Muzy. Poezja, Muzyka, Malarstwo, Gracja, Historia, Nauka… Czuło się, że dziś jest pośród nas, tutaj, w rodzinnym Milijewie, któremu w tym roku wypada 580 (!) lat. Poeta-filozof, poeta-liryk jakby ożywiał swoją „małą ojczyznę” (według ocen ówczesnych znanych ukraińskich literaturoznawców) „wieczną tęsknotą ludzkiego serca” (Jakubski B. „Dmytro Zahul”. K., 1931). Tęsknotą za rodzinnym krajem, za Ukrainą, otoczoną wolą i soborną dolą. Bo w tamtych czasach dramatycznych wydarzeń narodowo-wyzwoleńczych zmagań, kiedy P. Tyczyna wyraża ogólnonarodowy ból o „rozdartym na strzępy Kijowie”, a M. Semenko pisze: „Z przeciętym gardłem i zlodowaciałym uśmiechem warg / Stałem i nie wiedziałem, dokąd ruszyć…”, Zahul tworzy swoją ranliwą wyobraźnią Artysty „Koń o czarnej grzywie” (1919), który Machnął rozczochranym ogonem. Na ziemię padł czarny cień, Leży ziemia krzyżem. Krzyżem – Z opluty Chrystusem. Jednak motywy biblijne i symbolika jego Wiersza nie gasiły, nie oddalały życiowo palących realiów, przeciwnie, jedynie wzmacniały to emocjonalno-uczuciowe napięcie duszy i serca Poety. Jak zauważał ówczesny krytyk literacki O. Bileckyj, u młodego Zahula „jest, oprócz poezji i miłości, jeszcze jedno głębokie uczucie: to – miłość do rodzinnej ziemi, tęsknota za rodzinnym krajem… Kiedy zabrzmi żalem skrzydlata pieśń”. Naprawdę jego „czysta sztuka” symbolisty była przesiąknięta na wskroś miłością, nieugaszoną zakochaniem w swoich „wyżynach”, w praojcowskiej ziemi rodzinnej, przenosząc tę wysoką emocję przez burze, niepogody i ludożercze stalinowskie obozy. Bo, jak pisał Poeta, Kiedy czasem się zdrzemnie, śni mu się Podgórze i myśl wraca na rodzinne podwórze. Oczywiste, że właśnie ta na pierwszy rzut oka skromna poetycka reakcja na światłocień „małej ojczyzny” była tą stężoną cnotą wzniosłości siły jego duszy, czerpiącej moc i żywotną energię z rodzinnej ziemi. Kiedy na serce nasunie się smutek, Słyszę twój szum, Twoją wolną pieśń (Czeremosz).
Ciąg dalszy na str. 2
PRENUMERATA—2025
Tygodnik „Słowo Proświty" (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty" za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy" na 2025 rok (str. 22).
Cena wynosi: 1 mies. — 65 hrn. 3 mies. — 195 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
go (dla wykształcenia) do czerniowieckiego gimnazjum, tak jak Iwan Franko, który nauczył go „czuć” się Ukraińcem. Jego „uczniostwo”, jak zaświadczają współcześni, było szersze niż młodych naddnieprzańskich poetów, posiadając nie lada poetycką erudycję, solidnie znając historię powszechną, literaturę antyczną i europejską, filozofię…”. Brat w duchu W. Kobylański pisał o nim: „Rozwijasz książkę i od razu przekonujesz się, że stoisz przed poważnie zarysowaną indywidualną jednostką, która tworzy, a nie pisze wiersze według cudzych wzorców”. Konkordyzm w lirycznym, tragicznym i epickim. Kiedyś wielki Francuz J. Racine, charakteryzując ewolucję procesów literackich, pisał: „Dramat wieńczy lirykę i epos”. Obecnie przywołuje się te słowa w odniesieniu także do D. Zahula, który na granicy swojej czterdziestki w końcu przemówił wielkim dramatyzmem swojego Słowa, zajmując w historii ukraińskiego symbolizmu należne pierwszorzędne miejsce. W rozprawie B. Jakubskiego (1931 r.) powiedziano, że „On nie należy ani do naddnieprzańskiej, ani do galicyjsko-bukowińskiej literatury, a w ogóle – do ukraińskiej literatury”. Jego symbolizm, jak i napełniony niepokojami oraz iluzorycznymi nadziejami realizm, zrastały w nim duchową twórczą psychologię, kiedy wewnątrz nieustannie walczyły „niebo i ziemia…”. Niebo go wabi, ale i ziemia jest mu słodka. Tak opisywał twórczość utalentowanego Bukowińczyka J. Sawczenko. Słodycz rodzinnej ziemi, miłość do ludzi, synowska oddźwięczność Ukrainie – wszystko to najdroższe, dla czego D. Zahul żył i tworzył, patrząc w zaświaty, gdzie odnajdywał jasne niebo Wolności dla swojego Narodu, idąc na szafot w 1944 roku za obronę tych cnót i wysokich celów. Ale ani moskiewskie Sybiry, ani kołymskie łagry nie były w stanie zabić ducha tego Oświeciciela Prawdy, Sprawiedliwości i Wolności, który przez całe życie obsesyjnie i ofiarnie służył Człowiekowi, swojemu Rodowi, Narodowi, Ukrainie. Dzisiaj z bólem serca znowu i znowu słuchamy muzyki jego własnego Serca. Odnajdę i oświecę Każdą ścieżkę człowieczą, Odnajdę każdą duszę, Z błota wyprowadzę na suchy ląd, I skieruję zbłąkane nogi Na drogi, na rozłogi. Daj, Boże, siły i krzepy, by nie zeszła Ukraina z „drogi” Zwycięstwa, Pokoju i Dobra. Sławmy poszukiwacza i śpiewaka „Ukraińskiego Nieba” – Dmytra Zahula! Sława Ukrainie! Georgij FILIPCZUK Zdjęcie ze źródeł otwartych
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Poszukiwacz Ukraińskiego Nieba», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1
Takimi dźwiękami, tonami, liniami, odczuciami i wartościami przekazywał swoje duchowe porywy Dmytro Zahul. Przecież nawet pośród nadzwyczaj codziennych i osobistych odczuć, ustalonymi rzeczami dla niego w poezji i badaniach literackich zawsze były wybitne i wysokie ideały wolności, swobody, jedności ukraińskości. Rzeczywiście, kiedy ten sam brat po piórze i cechu ukraińskich symbolistów P. Tyczyna w 1919 roku (rok wydania zbioru Zahula „Mara”) wykrzykuje: „Rosjo, Rosjo, Rosjo moja!”, to D. Zahul w zupełnie innym światopoglądowym i politycznym wymiarze daje druzgocącą (alternatywną) ocenę tamtym tragicznym wydarzeniom oraz ich sprawcom, zaznaczając, że „…zdrajca Kijów.., / Uwieńczony czerwonymi kwiatami.., / Wita głośno wrogów”. Już wtedy dobrze uświadamiał sobie istotę moskiewszczyzny, która była dla Ukrainy „dawnym wrogiem, północnym krukiem”. Naukowo, przystępnie i profesjonalnie tę stronę w życiorysie Poety naświetla we wstępnym artykule do wspaniałego wydania (D. Zahul. Cienkostrunna harfa: Poezje. – Wyżnica: Czeremosz, 2025), a także prezentując laureatów nagrody im. D. Zahula, wspomniany już przeze mnie profesor Uniwersytetu Czerniowieckiego imienia Jurija Fedkowycza Wołodymyr Antofijczuk. W tamtym rozczochranym okresie w Kijowie w ciągu trzech lat władza zmieniała się aż dwanaście razy. Ale największą katastrofą stało się przyjście armii morderców i maruderów-przestępców pod dowództwem szowinisty murawjowa, który urządził krwawe orgie, niszcząc pomniki ukraińskiej kultury, zabijając i poniżając uczucia narodowe ludu. Popisując się, ten wielkomocarstwowy moskiewski wandal niszczył artylerią domy, sobory, cerkwie, wybitne zabytki historyczne, które nie miały żadnego znaczenia wojskowego, bezlitośnie rozstrzeliwując wszystkich, którzy rozmawiali po ukraińsku lub okazywali sympatie do Centralnej Rady. Wandalizm wobec wszystkiego tego, co dla D. Zahula jako aktywnego twórcy kultury było narodową świętością. Wszystko to przypomina ludobójczą „kaligrafię” dzisiejszych putlero-raszystów. Bo kiedy w Miliewie na Bukowinie czczono sławnego Poetę, to Kijów po raz kolejny doświadczył straszliwego bombardowania, z masowym mordowaniem dzieci i ludzi cywilnych. Nic nowego pod słońcem. Konająca moskiewska hydra kontynuuje nienasycone krwiożercze zapędy dzikusów. Jednak nie tylko smutek towarzyszył jego poetyckim wzlotom, a raczej niepohamowana wiara w młode ukraińskie serca, dlatego też wzywał społeczeństwo: „Nie dajcie ginąć młodym sercom!”. Te młode, wypełnione jeszcze nieutraconymi nadziejami serca, krzewił liryką, eposem i heroiką. „Wychowany” tradycjami i ideałami słowa Szewczenki, formując siebie w niszy uwagi i twórczości duchowego odrodzenia takich znanych działaczy ukraińskiej kultury jak S. Smal-Stocki, O. Kobylańska, B. Łepkyj, O. Popowycz, O. Makowej, S. Jaryczewski, otrzymawszy solidne wykształcenie w ukraińsko-niemieckim gimnazjum oraz na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Czerniowieckiego, opanowawszy tajniki antycznej (greckiej, łacińskiej), europejskiej kultury i języków, studiując prace Nietzschego i Schopenhauera, Drahomanowa i Kanta, budował, przekazując „innym”, własne poetyckie „Ja”, opierając się na wysokich wzorcach ogólnoludzkich, ludowych. O takim światopoglądowym horyzoncie Zahula świadczą jego utalentowane przekłady: „Słowo o wyprawie Igora”, „Mazepa” Byrona, utwory Wergiliusza, Horacego, Schillera. Przetłumaczywszy 13 niemieckich poetów, warto wyróżnić, że pierwszy przekład Schillera („Pieśń o dzwonie”) odbył się w 12. roku życia poety. „Faust” Goethego, który wyszedł w Wiedniu w 1918 roku, jak i „Księga pieśni” Heinego (1919) stały się najlepszymi przekładami na język ukraiński. A eseje i artykuły naukowe („Faust w historii literatury światowej” (1918), „Poezja jako sztuka” (1919), „Współczesna liryka ukraińska” (1919), „Poetyka” (1923), „Rym w Kobziarzu” (1924), „Wzrost i siła twórczości P. Tyczyny” (1925) i inne już wtedy były przydatne dla wyższej ukraińskiej szkoły, która tak i nie zdołała uwolnić się z moskiewsko-bolszewickich sideł. Ze słów wspomnianego krytyka Jakubskiego „każdy jego artykuł był aktualny, pobudzał myśl i tego nie zapomni Zahulowi literatura ukraińska”. Jego Poezja służyła swoistym etycznym i estetycznym punktem odniesienia, który zdawał się przemawiać: „Nie zbliżać się do ideału piękna poeta nie śmie”. Dlatego też cechą charakterystyczną dla tej Poezji jest taka „wykwintna kombinacja barw, tonów, słów, linii, ruchów. Widzą ją ci, którzy czytają jego dzieła artystyczne”. Szereg poezji Zahula stał się pieśniami ludowymi („W pogoni za bujnym wiatrem”, „Przychodzisz do mnie każdej nocy” i in.). M. Zerow, podkreślając „dar lekkiego muzycznego wiersza, jego melodyjnych wersów”, mówił o tych czarach, kiedy odpoczywa ucho po niezdarnej wersyfikacji niektórych innych „poetów” ukraińskich. W tym burzliwym 1918 roku powie o Zahulu: „Autor ma iskrę Bożą”, i zawiera w sobie to, co daje nadzieję na rozwój („Knyhar”, 1918, nr 7). Jednak Zahul, będąc „najwyrazistszym przewodnikiem naszej poezji”, „energicznym nowatorem przekładowej działalności poetyckiej”, jednym z „pionierów” estetycznych poszukiwań w naszej literaturze, znawcą antycznej, europejskiej poezji i filozofii, naukowym badaczem, historykiem literatury, najbardziej cenił Słowo Tarasa Szewczenki, twierdząc i przekonując innych, że „Szewczence nikt dorównać nie może”. „Rym Szewczenki – pisał – jest celowy, niewymuszony, niewyszukany”, a jego rymowi może pozazdrościć każdy z naszych współczesnych mistrzów. Naprawdę to właśnie on w tamtych trudnych dla ukraińskości czasach jako jeden z pierwszych zaczął mówić o wysokim kunszcie słowa Szewczenki. Wtedy, w 1924 roku, jego 10-stronicowy artykuł pozostawał niemal jedynym w naszej ubogiej literacko-teoretycznej dziedzinie, która nieustannie poddawana była prześladowaniom, cenzurze i represjom, jeśli nie zaczęła służyć „molochowi”. Choć warto przyznać, że ten burzliwy i skomplikowany czas, kiedy dokonanym faktem stała się deukrainizacja Ukrainy „sowieckiej”, nie mógł nie wpłynąć na jego własną ideowo-estetyczną ewolucję, kiedy to rodziły się w nim także takie wersy: Trzeba zerwać te wieńce Z białych lilii i białych begonii, Niech rozkwitają nasze kwiaty Pociechy, szaleńczo czerwonej! Wtedy do poezji D. Zahula także gwałtownie wdarły się „październikowy wichr” i barwy rewolucji, a jego trzeci zbiór „Nasz dzień” (Charków, 1925) zaświadczył do pewnego stopnia nawet o „narodzeniu” poety-romantyka rewolucji. A kiedy w 1927 roku wyszedł podsumowujący zbiór poezji D. Zahula „Motywy” z „Autobiografią” i utworami z pierwszej połowy dekady, to w poszczególnych dziełach nawet przejawia się jako apologeta nowej epoki, deklarując jako krytyk: „Prawdziwej nowej liryki nie będzie u nas do tego czasu, dopóki rewolucja nie wejdzie w naszą krew i kości”. Jednak, na szczęście, Zahul nie stał się jej głosicielem i przewodnikiem, a wszelkimi sposobami, kierując organizacją „Zachodnia Ukraina” (1926–1933) i redagując jej almanach, próbował w warunkach stalinowskiej polityki wykorzeniania, realizowanej pod przywództwem kaganowicza, wprowadzać wartości ukraińskości na Ukrainie, dążyć do realizacji odwiecznego celu narodu ukraińskiego – „Być razem!”. Tę muzykę „własnego serca” tworzył, odnajdując jej błogosławioną tonalność w życiu i twórczości Szewczenki, Franki, Fedkowycza, Stefanyka… Przez całe życie szukał „swojego nieba”, wsłuchując się w Słowo Szewczenki („Słuchaliśmy twoich głosów…”), pamiętając jego ostrzeżenie, że „naród bez własnej charakterystycznej (narodowej) cechy, jak kisiel, pozbawiony smaku”. Wydaje się, że ani na chwilę nie opuszczała go myśl i dążenie do osiągnięcia jedności podzielonej ukraińskości. Zakochany w liryce swojego sławnego rodaka Jurija Fedkowycza, święcie wyznawał jego skryte narodowe marzenie: Jednocz naszą Bukowinę Z Czerwoną Rusią. Niech Czeremosz spieniony, I Czarny, i Biały, Z bracią ruską Nas więcej nie dzieli. (Do mojego brata Ołeksy Czerniawskiego…) Tego uczył się bez ustanku, bez przerwy. Dlatego też nauczył się najtrudniejszej nauki — „być wdzięcznym”, przede wszystkim swojemu nauczycielowi W. Zawadiukowi, który pomógł sprowadzić go-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
którego funkcjonariusze organów ścigania schwytali w obwodzie chmielnickim. Jak donosił „Focus”, napastnik otworzył ogień osiem razy i zniknął z miejsca zdarzenia. Według lwowskiego dziennikarza Mykoły Saweljewa, przestępca strzelał prawdopodobnie z pistoletu Makarowa z tłumikiem. Na kilka dni przed zabójstwem mężczyzna w kurtce i kasku firmy dostawczej „Glovo” regularnie pojawiał się w pobliżu sąsiedniego budynku, pomimo upału. Poseł na Sejm Mykoła Kniażycki wyraził przypuszczenie, że w sprawie może być obecny rosyjski ślad. Według niego, zabójstwo Parubija to próba Moskwy nie tylko zastraszenia, ale i fizycznego zniszczenia ukraińskich liderów politycznych. „Andrij Parubij był symbolem naszej walki, człowiekiem, który stał na Majdanie ramię w ramię z Ukraińcami, który ucieleśniał wiarę w wolność, w siłę ducha naszego narodu. Jego zabójstwo to nie tylko fizyczny akt terroru, to próba zabicia nadziei, złamania kręgosłupa państwu, które wyrosło na krwi i poświęceniu. Ale historia wie: Ukrainy nie da się zastraszyć. Zraniona Ukraina przetrwa. Bo każdy cios wroga czyni nas silniejszymi, a każde zabójstwo zamienia ofiarę w sztandar walki. Putin i jego reżim nie unikną kary. Za każdy strzał, za każde zabójstwo, za każdy zniszczony los odpowiedzą przed Międzynarodowym Trybunałem. To nie patos, to nieuchronność. Sprawiedliwość może być odłożona, ale nie jest anulowana. Obowiązkiem każdego ukraińskiego oficera i sierżanta jest rozwiązanie tej zbrodni. To nie jest po prostu postępowanie karne – to sprawa honoru. Obowiązkiem służb specjalnych i towarzyszy broni jest odpłata. Nie zemsta dla samej zemsty, a sprawiedliwa odpłata, która oczyści ziemię z katów. Parubij oddał swoje życie za ideę wolności, za Ukrainę. Naszym obowiązkiem jest sprawić, by ta śmierć nie była daremna. By każdy Ukrainiec wiedział: walczymy nie tylko o granice, walczymy o prawo do życia w wolności. To strzał w demokrację. To strzał w Ukrainę. Ale to także sygnał dla całego świata: nie poddamy się. Podniesiemy się nawet po największym bólu. I z każdą ofiarą, z każdym nowym bohaterem – przybliżamy dzień, w którym wróg uklęknie przed prawdą” – napisał na swojej stronie na Facebooku Mykoła Hołomsza. Oles Sołowiej, tryptyk „Soborność ducha”, 2024—2025 r.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna Daciuk, dziennikarka, Kijów. Zdążyliśmy! 1 września niektórzy z nas zanurzą się w naukę. Ktoś – po raz pierwszy! A dzisiaj, 31 sierpnia, przez godzinę wędrowaliśmy po wystawie „Sztuka tysiącleci. Ukraina w poszukiwaniu źródeł”, poświęconej wielkiemu archeologowi, odkrywcy cywilizacji trypolskiej Wikentijowi Chwojce. Chodziliśmy, przyglądaliśmy się, rozpoznawaliśmy prace wspaniałych artystów, naszych przyjaciół – Ołeksandra Melnyka, Ołesia Sołowia, Ołeksandry Hordijec, Wiry Barynowej-Kułeby, Wasyla Korczynskiego. Wystawa jest przebogata pod względem różnorodności form, gatunków, nazwisk, stylów, adresów. A łączy ją zakorzenienie w ukraińskiej symbolice, w najgłębszej tradycji narodowej. Wyszliśmy oświeceni, naładowani i uskrzydleni. I nawet jeśli chłopiec i dziewczynka czegoś do końca nie zrozumieli, to najważniejsze zapamiętali. To, na przykład, że niedaleko Domu Artysty – na Górze Kiriłowskiej – Wikentij Chwojka odkrył kulturę, która ma ponad 20 tysięcy lat. Wchodząc w podziemny kijowski portal, sam był zdumiony jego starożytnością i siłą. Przeprowadziwszy zakrojone na szeroką skalę wykopaliska, znajdując niemało świadectw, doszedł do wniosku, że tutaj tysiące lat temu żyli ludzie wysokiej kultury rolniczej. Nasi z wami pra-pra-... Silni, mądrzy, wytrwali, twórczy, oni nawet na ciosach mamuta coś rzeźbili. PieOłeksandra Hordijec przy afiszu, którego podstawą stał się jej obraz „Kolor Ziemi”, 2008 r.kli chleb, budowali mieszkania. Rozmawiali ze słońcem, wiatrem, wodą. Kochali tę ziemię i pielęgnowali żyto jak życie. Więc my jesteśmy potomkami autochtonów, osiadłego ludu rolniczego, który żył tutaj od dawnych, pradawnych czasów. Tutaj są nasze źródła, prawda, siła i niezwyciężoność. ...Myślę, że zasiane dzisiaj ziarenka radości wzejdą w dziecięcych sercach szczerą miłością do rodzinnego świata. Daj Boże! Ołeksandr Melnyk przy swoim obrazie. Tryptyk „Ruś” („Ziarna”, „Matka”, „Płacz”), 1982 r.ników Ukrainy Halyna Kozak, autorka powieści „Dziewczyna na białym koniu”, w której opowiada się o narodowowyzwoleńczej walce OUN-UPA na ziemi bereżańskiej oraz wydarzeniach na chutorze Wesniwka w Denisowie; kierownik działu Muzeum Walk Narodowowyzwoleńczych obwodu tarnopolskiego Ihor Skoblak, a także kierownik gabinetu dydaktyczno-metodycznego artystycznych placówek oświatowych Tarnopolskiego Obwodowego Centrum Metodycznego Twórczości Ludowej Zynowij Hirniak. Program artystyczny uświetniły występy Tarnopolskiej Orkiestry Wojskowej 44. Samodzielnej Brygady Artylerii imienia hetmana Danyła Apostoła pod kierownictwem p.o. dyrygenta wojskowego sztab-sierżanta Wasyla Kyzyma. Większość uczestników tego zespołu przeszła przez prawdziwy tygiel wojny w najnowszej historii Ukrainy. To potomkowie bohaterów przeszłości, którzy dzisiaj swoją sztuką podtrzymują ducha walki towarzyszy broni. Program dopełnił uczniowski duet w składzie Dmytro Biłyj i Wiktorija Hawryszok przy akompaniamencie gitary Mychajła Biłego. Wydarzenie, przybliżające uczczenie wydarzenia sprzed 82 lat, zakończyło słowo Bohdana Sawaka, którego inicjatywa stała się podstawą tych uroczystości, gdyż zawsze pragnął zachowywać i przekazywać następnym pokoleniom pamięć o heroicznej historii naszego narodu. Na zakończenie zabrzmiał hymn UPA „Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie”.
Tłumaczenie maszynowe
1 września we Lwowie odbyły się uroczystości pożegnalne zamordowanego 30 sierpnia byłego przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, deputowanego ludowego z ramienia „Europejskiej Solidarności” Andrija Parubija. Jego pogrzeb odbył się 2 września na Cmentarzu Łyczakowskim. Nabożeństwo żałobne odprawiono w Soborze św. Jura we Lwowie, dokąd przybyły setki mieszkańców miasta, aby oddać hołd politykowi. 1 września w stolicy na Majdanie Niepodległości odbyło się osobne pożegnanie. Pod wieczór zebrało się tam ponad pół tysiąca ludzi z kwiatami i zniczami. „Przyszłam tutaj, bo we Lwowie być nie będę mogła. Odszedł zbyt wcześnie, nie doczekawszy zwycięstwa” – podzieliła się jedna z obecnych, przekazuje „Suspilne”. Wśród tych, którzy przyszli uczcić pamięć polityka, byli jego partyjni koledzy. Petro Poroszenko przypomniał, że Parubij był komendantem Majdanu i symbolem walki o Ukrainę, porównując jego drogę życiową z losem Stepana Bandery. „Dla mnie Andrij kojarzy się z Majdanem. Był komendantem i dowódcą Majdanu. Jego życie współbrzmi z biografią Stepana Bandery. To, że ich obu dosięgła rosyjska kula, też nie jest przypadkowe” – opowiedział Poroszenko. Przypomnijmy, 30 sierpnia we Lwowie na ulicy Serhija Jefremowa Parubij zginął od strzałów nieznanego napastnika. W nocy z 31 sierpnia na 1 września prezydent Wołodymyr Zełenski poinformował o zatrzymaniu domniemanego zabójcy – 52-letniego lwowianina,
Tłumaczenie maszynowe
Olha HAWRYSZOK, prowadząca program, kustosz zbiorów Muzeum Krajoznawczego w Denysowie. W Muzeum Krajoznawczym w Denysowie otwarto wystawę poświęconą 82. rocznicy III Nadzwyczajnego Wielkiego Zjazdu OUN. A na chutorze Wesniwka pod Denysowem odbyły się kolejne uroczystości, które odbywają się tutaj corocznie, począwszy od 2013 roku. Obchody te zostały zapoczątkowane w trudnych czasach, gdy w Ukrainie rządziła Partia Regionów, czyli „janukowycze”. Jednak wtedy dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Denysowie Bohdan Sawak, pomimo sytuacji politycznej, otrzymawszy zgodę od zastępcy przewodniczącego Tarnopolskiej Rady Obwodowej Ołeha Boberskiego oraz przewodniczącego Rady Rejonowej w Kozowej Petra Repeły, zorganizował pierwsze upamiętnienie, poświęcone 70. rocznicy Trzeciego Zjazdu. Dlaczego w Niepodległej Ukrainie o tym zjeździe wspomniano po raz pierwszy dopiero w 2013 roku? A dlatego, że wcześniej wszelkie informacje o I (przeprowadzonym w 1929 roku w Wiedniu), II (przeprowadzonym w 1941 roku w Krakowie) oraz III (który odbył się 21-25 sierpnia 1943 roku już na ojczystej ziemi) były utajnione. O tych zjazdach za panowania w Ukrainie moskiewskiego imperium nikt nie wspominał, a ten, kto coś wiedział, trzymał usta na kłódkę. Było to śmiertelnie niebezpieczne, bo wtedy nawet ściany miały uszy. W tamtym czasie w przestrzeni medialnej szerzyły się jedynie kłamstwa o tym, że wszyscy Ukraińcy, poza „burżuazyjnymi nacjonalistami”, z otwartymi ramionami i kwiatami witali „czerwonych wyzwolicieli”. Upamiętnienie rocznicy Trzeciego Zjazdu rozpoczęło się wspólnym wykonaniem Hymnu Ukrainy, minutą ciszy przy akompaniamencie Tarnopolskiej Orkiestry Wojskowej 44. Oddzielnej Brygady Artylerii imienia hetmana Danyła Apostoła, wspólną modlitwą i panichidą za Bohaterów, którzy oddali swoje życie – zarówno dawniej, jak i obecnie – za wolność i los Ukrainy. W imieniu wdzięcznych potomków u podnóża pomnika delegatów zjazdu złożono kwiaty. Ze słowami powitania wystąpili zastępca przewodniczącego Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Pawło Żurba oraz przewodniczący Kupczynieckiej wspólnoty terytorialnej Ihor Krajinśkyj. O wydarzeniach sprzed 82 lat na chutorze Wesniwka opowiedział dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Denysowie, honorowy członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki oraz Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Bohdan Sawak. Wystąpili również deputowany Tarnopolskiej Rady Obwodowej, zastępca przewodniczącego obwodowej organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Mychajło Tymoszyk; pedagożka, członkini Lwowskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisar-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
działania – cechy, które kształtowały tego wielkiego Mistrza. Bez wątpienia rozumiał on pod pojęciem “kultury pedagogicznej” technikę i technologię interakcji mistrza z obiektem jego pracy... Wielostronność, różnorodność, precyzja, wzorowy stan narzędzi twórczości, umiejętność posługiwania się nimi tak samo subtelnie, jak wspaniały muzyk włada skrzypcami. Choć zdawał sobie sprawę, że metoda, nawet najdoskonalsza, nigdy nie stanie się zamiennikiem istoty edukacji, jej treści i ducha. Dziś wspominam niezapomnianego Iwana Dracza, który z bólem serca budował Słowo o tym szczytowym Nauczycielu – Wasylu Suchomłynskim. Pielęgnuje pedagog przyszłość losu – Tych, co za dziesięć, za piętnaście lat Niosą w sobie wszystkie losy jasnoczołe… To nauczyciele, nasi najlepsi ludzie, Pielęgnują nas dla wszystkich krętych dróg. Lecz dziś mało jest powiedzieć i słownie bronić aksjomatycznej potrzeby, że “Człowiekowi potrzebne jest człowieczeństwo”. Młodemu człowiekowi potrzebne jest działanie, potrzebny jest czyn do naśladowania (Rób jak ja!), godny nauczyciel, własny narodowy system wychowania ukraińskiego Narodu. Ponieważ godnego Ukraińca, a nie poganiacza do ideału nowych “egipskich kotłów”, zdoła wyhodować tylko osobisty przykład Nauczyciela, obdarzonego wysoką kulturą pedagogiczną. Wykonywać to niezwykle ważne zadanie zdolna jest codzienna, sumienna, uczciwa i twórcza praca Nauczyciela, potwierdzając słowa J. Komeńskiego, że sprawa nauczyciela, skromna z zewnątrz, jest jedną z ogromnych spraw w historii. Ukraina wierzy Tobie, Nauczycielu! Więc natchnienia, sukcesów, wzlotów i szczęśliwych dróg wam, drodzy Ukraińscy Pedagodzy! Sława Ukrainie! Lidia Ochrymenko przychodzi z obozowiczami, jako pierwsza na ukraińskich terenach niszczy ukraińskiego nauczyciela i księdza. Dlatego każdy z nas na swoim miejscu musi być gospodarzem na Ukrainie”. Z drżeniem obecni wysłuchali pieśni do słów Kobziarza. Finalnym akordem zabrzmiały pieśni do słów Wiktora Krupki i Jurija Jasińskiego. Spotkanie zakończono wspólnym zdjęciem. Również w tych dniach Natalię Chomjak, członkinię Rady Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki, zastępczynię dyrektora ds. dydaktycznych Żytomierskiego Fachowego Kolegium Kultury i Sztuki im. I. Ohijenki, nagrodzono podziękowaniem przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy za znaczący osobisty wkład w społeczno-ekonomiczny i kulturalno-oświatowy rozwój państwa, znaczące osiągnięcia w działalności zawodowej, aktywną działalność społeczną, sumienną pracę oraz wysoki profesjonalizm. W Żytomierskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym odbyło się wręczenie Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Iwana Ohijenki, o czym szeroko opublikowano w “Słowie Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
1 września. Wspomina się o tej porze zupełnie inną atmosferę, napełnioną radościami, nadziejami, kwiatami… Ale obecnie – wojna. Setki tysięcy, miliony okaleczonych losów. Ogromne, niepowetowane straty tego, co najcenniejsze – ludzi. Co dalej? Jaka przyszłość czeka tych, których zawsze nazywaliśmy obiecującym skarbem Narodu? Naturalne jest, że dzisiaj brzmią wskazówki i życzenia dla uczniów i studentów dotyczące kreatywności, patriotyzmu, krytycznego postrzegania świata… Jednak nie opuszcza mnie myśl, że mimo wszystko naszym najgroźniejszym problemem pozostaje światopoglądowy (cywilizacyjny!) wybór „Drogi”. W którą stronę (na poziomie ogólnonarodowym, a nawet uniwersalnym, wszak około 10 milionów rodaków-Ukraińców znajduje się poza granicami Ukrainy) będzie zmierzać Edukacja. Nie daj Boże dopuścić, aby nawet w poszczególnych placówkach, miejscach i głowach nagle zaświtała myśl – by po raz kolejny próbować „przyjaźnić się”, kształtować mentalną równowagę świadomości w rodzaju „jaka różnica”, znów „wierząc” katu. Bo wtedy ukraiński Naród czekać będzie ten horror osobistej tragedii, który został opisany w „Błękitnych etiudach” M. Chwylowego („Szlachetne gniazdo”), gdzie przedstawiono cierpiącego ukraińskiego człowieka, „uszczęśliwionego” przez Moskali i przebywającego w przygnębiającym i wstrętnym stanie psychicznym, kiedy jest „szczęśliwy, że nie zabili, nieszczęśliwy, że żyje”. Dzisiejsza misja edukacji, „nowej” ukraińskiej szkoły – uniemożliwić taką tragikę postrzegania świata przez Ukraińców, taką ludobójczą rzeczywistość bytu. W tym celu konieczne jest ukształtowanie odpowiedniej kultury pedagogicznej, która, opierając się na dawnej zasadzie pedagogicznej (prawdziwość w słowach i czynach), musi być obecna wszędzie – w środowisku edukacyjnym, kulturalno-artystycznym, naukowym, informacyjnym. „Precz z Moskwą!” – to podstawowa zasada etyczna współczesnej ukraińskiej szkoły. Kult kultury, przede wszystkim narodowej, należy postrzegać jako metodologię współczesnej edukacji, służącą nie tylko prawdzie historycznej, intelektualizacji i humanizacji Osobowości, ale także stającą się bezpiecznikiem, przestrogą, ochroną przed ekspansją zła w przyszłości, będąc obecnie pomocną dla Zwycięstwa, wzmacniając Ducha Narodu – naszej niezwyciężonej siły. Bo na swojej historycznej drodze Naród Ukraiński tracił wiele, często to, co najdroższe – ziemię, terytoria, zasoby, konstytucję, niepodległość, a nawet państwowość. Jednak mimo wszystko był zdolny do odzyskiwania. Dlaczego?! Bo nie tracił swojej narodowej Duszy. Dlatego też obecna zaborcza wojna przeciwko Ukrainie prowadzona jest nie tyle o terytoria, co przede wszystkim o zniszczenie ukraińskiej Tożsamości, narodowej Pamięci, Kultury, ukraińskiego Języka, osobistej Godności, Państwowości. Wszak tylko upokorzywszy te najwyższe cnoty Narodu, Moskale mogliby zrealizować swój odwieczny czarny zamysł, urzeczywistniając na swoją korzyść hamletowskie pytanie – „Być albo nie być?!”. Nie uda się, wrogu. Wierzymy, że właśnie Edukacja stanie się tą najpewniejszą bronią, która będzie służyć jako strażnik naszej Tożsamości i Państwowości. W tym celu treść, filozofia edukacji musi opierać się na najlepszych narodowych, ogólnoludzkich osiągnięciach i skarbach, wysokiej kulturze pedagogicznej. Ideały T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki, I. Mazepy i M. Michnowskiego, jak i K. Uszyńskiego, H. Waszczenki, Sofii Rusowej oraz wielu innych gigantów myśli pedagogicznej muszą stać się podstawą dla póki co umownie „nowej ukraińskiej szkoły”. Dobrze, że w przededniu Pierwszego Września (19 sierpnia 2025 roku) przyjęto wreszcie Uchwałę Rady Najwyższej, którą ustanowiono Nagrody RN Ukrainy imienia Filipa Orlika, Borysa Hrinczenki, Wasyla Suchomłynskiego; Stypendia RN Ukrainy imienia Iwana Ohijenki, Hryhorija Skoworody… Sprawiedliwie, ponieważ na Ukrainie w tamtych niełatwych czasach, kiedy jeszcze dominowała „stalinowska pedagogika”, jednym z pionierów „kultury pedagogicznej” był właśnie W. Suchomłynski. To właśnie wtedy wielki Nauczyciel po raz pierwszy wprowadza to pojęcie do obiegu polityki edukacyjnej, jej teorii i praktyki. Ten natchniony oświeciciel edukatorów w kulturze pedagogicznej wyróżniał najwyższą jakość tego, kto jest powołany do tworzenia Osobowości. W artykule „Społeczeństwo i nauczyciel” powie: „Prawdziwym pedagogiem może uważać się tylko ten, kto w każdym swoim wychowanku widzi Człowieka… Zanim pomyśli się o wiedzy, trzeba obudzić w uczniu ludzką godność”. Poza godnością niemożliwa jest moralna wewnętrzna schludność, dążenie do samodoskonalenia, czczenie, ubóstwianie Życia. To subtelne wyczucie ludzkiej natury, znajomość jej psychologii, wysoki takt i szacunek do wychowanka jako podmiotu procesu wzajemnego
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wolne państwo moje” zorganizowała Lidia Ochriemenko. Wśród zaproszonych gości byli przedstawiciele władz, administracja biblioteki oraz członkowie Proświty. Anastasija Hołub i Hanna Tukmakowa, studentki katedry sztuki scenicznej Żytomierskiego Państwowego Uniwersytetu im. I. Franki, oraz młodzi uczestnicy obozu przygotowali piękne i inspirujące występy. Z powitalnym słowem do obecnych zwrócili się Swiatosław Wasylczuk, przewodniczący obwodowego oddziału „Proświty” im. T. Szewczenki, oraz pisarka, członkini Proświty Maria Zinowczuk. Spotkanie literacko-artystyczne „Siła w słowie” zgromadziło członków Proświty, pisarzy, dziennikarzy, aktywistów społecznych z Żytomierza oraz artystów z Kijowa. Wydarzenie odbyło się na Polesiańskim Uniwersytecie Narodowym.
– Po uzyskaniu niepodległości staramy się doprowadzić do tego, by język ukraiński nabrał znaczenia państwowego i by zajmowały się nim właśnie instytucje państwowe. Jako przewodnicząca towarzystwa podróżuję i rozmawiam z nauczycielami, proponując im zakładanie oddziałów „Proświty”. A oni mi mówią: „Po co? Mamy państwo, a ono powinno się tym zajmować”. Ale, niestety, państ-
Uczestnicy spotkania „Siła w słowie”
...wą obecnie kierują ci, dla których nasze wartości duchowe i język nie są potrzebne, w najlepszym razie, a w gorszym – odnoszą się do tego wrogo. Dlatego my, społeczeństwo, powinniśmy się jednoczyć i kierować, popychać władzę w kierunku potrzebnym dla społeczeństwa. Zgodnie z taką zasadą społeczeństwo działa na całym świecie – zaznaczył Świętosław Wasylczuk.
Gość z Kijowa Maksym Odariuk przedstawił się jako artysta, poeta, prozaik i dramaturg. Pan Maksym zaprezentował nową książkę poezji „Ambiwalentność”, napisaną wspólnie z mariupolską poetką Olgą Liaszko, która obecnie mieszka w Tarnopolu. Autorów łączy to, że od 2022 roku w pełni przeszli na język ukraiński.
Dla mieszkańców Żytomierza Maksym Odariuk odczytał poezję o Hołodomorze oraz tematyczne, o słowie. Temat spotkania kontynuowały własnymi wierszami członkinie Proświty Maria Zinowczuk, Antonina Kołosowska, Jewgenija Jurczenko. Pani Jewgenija przeprowadziła quiz „Wolny kraj”. Najaktywniejsi otrzymali upominki.
Rozmowa przybrała formę swobodnej dyskusji o wadze posiadania życiowej postawy, wychowaniu młodzieży, czystości języka ukraińskiego; szczególną uwagę poświęcono problemowi nadmiernego używania wulgaryzmów oraz sposobom rozwiązania tego zjawiska.
Lirycznym dopełnieniem spotkania były występy barda Jurija Iwanca: „Słowo – to nasza broń, szansa, by pokonać i wykorzenić to zło z naszego życia i przestrzeni. Przez wiele lat żyliśmy w niewoli, gdzie więcej rosło plew niż ziarna. Teraz wciąż często słyszy się „język”. A po latach od odzyskania przez Ukrainę niepodległości rozumiesz, że nauczyciele i duchowni nie dopracowali. A Moskal, kiedy
Tłumaczenie maszynowe
Ostatnio Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło kolejny okrągły stół z cyklu „Problemy bezpieczeństwa narodowego Ukrainy” na temat „Czerwone i czarne ścieżki w polityce światowej”. Głos zabrali Pawło Mowczan, Heorhij Filipczuk, Iwan Zajeć, Serhij Prysuchin, Jurij Nahułko, Wałerij Franczuk, Mykoła Hołomsza, Petro Juszczenko, Petro Czerneha oraz inni znani działacze. Podczas wydarzenia do uczestników zwróciła się online przedstawicielka ukraińskiej społeczności w New Jersey (USA) w sprawie ochrony Ukraińskiego Centrum Kultury, któremu grozi zniszczenie. O tej sytuacji – w materiale, który przekazał przewodniczący kijowskiej „Proświty”, artysta ludowy Ukrainy Kyryło Stecenko. Uczestnicy spotkania powitali również obecnych na posiedzeniu nowych laureatów nagrody im. Iwana Ohijenki. Serhij Prysuchin, Iwan Zajeć oraz Mykoła Waśkiw otrzymali to zaszczytne wyróżnienie w Żytomierzu, a Dmytrowi Czystiakowi Pawło Mowczan wręczył nagrodę podczas okrągłego stołu (na zdjęciu). Uczestnicy okrągłego stołu, omówiwszy gruntowne i wysoce aktualne referaty przewodniczącego „Proświty” Pawła Mowczana, członków Rady Głównej „Proświty” Iwana Zajcia oraz Mykoły Hołomszy, poświęcone wyzwaniom dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy oraz szeregowi tendencji w światowej geopolityce, zaznaczają: 1. Wojna Rosji przeciwko Ukrainie (od 2014 roku) jest globalnym wyzwaniem dla międzynarodowego systemu bezpieczeństwa, który ukształtował się po II wojnie światowej. Nie bez powodu przedstawiciel USA ds. Ukrainy Keith Kellogg zauważył, że od 1945 roku tak okrutnej i niszczycielskiej wojny Europa jeszcze nie znała. 2. Czerwone ścieżki nieudolnej i krótkowzrocznej „dyplomacji” wyglądają żałośnie na tle czarnych ścieżek moskiewskiej agresji przeciwko cywilizowanemu światu. 3. Ukraiński Naród płaci wysoką cenę za wolność, demokrację, cywilizowaną przyszłość dla Europy i świata w całości. 4. Państwo ukraińskie jako instrument samorealizacji ukraińskiego Narodu ma prawo do sprawiedliwego i słusznego pokoju poprzez zwycięstwo nad zachłannym i zatrutym imperialnym szowinizmem agresorem. 5. Państwo ukraińskie nie zrezygnuje ze swojej strategicznej drogi do UE i NATO jako jedynych możliwych zabezpieczeń bezpieczeństwa i ekonomicznie wartościowych bezpieczników przed ponowną agresją Federacji Moskiewskiej przeciwko Ukrainie. 6. Zapewnienie wstąpienia Ukrainy do Unii Europejskiej oraz NATO jest kluczowym strategicznym zadaniem, skierowanym na ochronę interesów narodowych i wzmocnienie zdolności obronnych państwa zgodnie z ustalonymi kryteriami. Realizacja tego zadania jest decydującym czynnikiem gwarantowania bezpieczeństwa zarówno Ukrainy, jak i całej Europy, w szczególności w kontekście przywrócenia integralności terytorialnej i osiągnięcia sprawiedliwego pokoju. Dla jego pomyślnego rozwiązania niezbędne jest dalsze wzmacnianie wysiłków dyplomatycznych, międzyparlamentarnych i międzypaństwowych. 7. W związku z niewykonaniem warunków Memorandum Budapeszteńskiego z 1994 roku, które przewidywało gwarancje integralności terytorialnej i nienaruszalności Ukrainy, jednak zostało faktycznie zignorowane przez stronę rosyjską, która od 2014 roku prowadzi bezpośrednią agresję przeciwko Ukrainie poprzez okupację Autonomicznej Republiki Krymu i części Donbasu, a w 2022 roku dokonała pełnoskalowej inwazji – aktualizuje się kwestia przywrócenia statusu Ukrainy jako państwa posiadającego broń jądrową. Taki środek rozpatrywany jest jako ważny instrument strategicznego odstraszania i zapewnienia równowagi sił w związku z długotrwałym rosyjskim zagrożeniem. Do realizacji tego zadania niezbędne jest przyjęcie odpowiedniej ustawy przez Radę Najwyższą Ukrainy oraz uzyskanie zgody ze strony instytucji międzynarodowych. 8. Biorąc pod uwagę fakt, że rosyjski totalitaryzm stanowi zagrożenie nie tylko dla Ukrainy, ale i dla globalnego bezpieczeństwa, a także uwzględniając transformację paradygmatów współczesnego porządku światowego oraz konieczność tworzenia nowych efektywnych instytucji międzynarodowych w związku z niezdolnością ONZ do należytej ochrony Ukrainy przed zakrojoną na szeroką skalę rosyjską agresją, pojawia się kwestia formowania al- Ukraińskiego Centrum Kultury oraz Kompleksu Pamięci świętego Andrzeja. Zakazu jakichkolwiek zmian w planowaniu przestrzennym, które pozwolą na niekulturalne, nieduchowe lub komercyjne wykorzystanie terytorium, historycznie poświęconego ukraińskiemu kościołowi i społeczności. Anulowania jakichkolwiek decyzji lub inicjatyw skierowanych na demontaż, wyburzenie lub zmianę przeznaczenia Ukraińskiego Centrum Kultury bez dokładnego omówienia ze społecznością. Publicznego ujawnienia wszystkich planów prawnych, finansowych i urbanistycznych związanych z tą własnością, z zagwarantowaniem pełnej przejrzystości i odpowiedzialności. Przeprowadzenia obowiązkowych otwartych konsultacji i wysłuchań z udziałem parafian, członków ukraińskiej społeczności, organizacji kulturalnych i duchowieństwa przed podjęciem jakichkolwiek decyzji. Opracowania strategicznego planu zachowania całego kompleksu z uznaniem go za obiekt chronionego dziedzictwa kulturowego i duchowego Ukraińców w USA. Plan działań 1. Znaleźć alternatywne rozwiązania zamiast sprzedaży i zmiany przeznaczenia: Przeprowadzić niezależny audyt finansowy potrzeb i wyzwań kompleksu. Rozważyć modele wspólnego zarządzania z udziałem społeczności. Znaleźć i pozyskać alternatywne źródła finansowania (granty, darowizny, mecenat). Opracować inicjatywy z zaangażowaniem społecznym, które wspierają misję centrum (wynajem pomieszczeń na wydarzenia, programy kulturalne, partnerstwa).
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ternatywnego sojuszu wojskowego. 9. W związku ze stanem wojennym rozwiązanie nakreślonych kwestii wymaga zastosowania operacyjnych środków przez odpowiednie instytucje państwowe w celu zapewnienia ostatecznego zwycięstwa nad wrogiem i zagwarantowania bezpieczeństwa Ukrainy. Uczestnicy okrągłego stołu uważają za celowe zaproponowanie Najwyższemu Dowódcy, przewodniczącemu RBNiO, Prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu: 1. Zaktualizować Strategię bezpieczeństwa narodowego z uwzględnieniem nowych realiów geopolitycznych oraz techniczno-wojskowych. 2. Nakierować Radę Najwyższą Ukrainy i rząd na wzmocnienie krajowego kompleksu obronno-wojskowego i usunąć wszelkie biurokratyczne przeszkody na drodze jego rozwoju. 3. Polecić MSZ nieugięte przestrzeganie kursu na współpracę z rządami państw partnerskich w ramach ONZ, UE, NATO oraz innych międzynarodowych tworów i organizacji, kierować lwią część 2. Zainicjować negocjacje z udziałem społeczności: Svitanok NYC Inc jest gotowe wystąpić jako pośrednik w konstruktywnym dialogu między władzami kościelnymi, organizacjami społeczności, liderami kultury i przedstawicielami diaspory. Zorganizować serię otwartych okrągłych stołów, publicznych forów i grup roboczych w celu wypracowania wspólnych rozwiązań. 3. Stworzyć wspólną strategię długoterminowego rozwoju: Założyć Radę Konsultacyjną ds. ochrony dziedzictwa przy Ukraińskim Kościele Prawosławnym USA. Opracować strategiczny plan zrównoważonego rozwoju i zachowania całego kompleksu, uzgodniony ze społecznością. Dlaczego to jest ważne Ukraińskie prawosławne centrum metropolitalne, znane również jako Kompleks Pamięci świętego Andrzeja, jest największym ukraińskim centrum religijnym i kulturalnym w USA. Od 1950 roku służy ono jako duchowe i kulturalne serce Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego USA (UKP-USA) oraz szerszej diaspory. Ukraińskie centrum kulturalne, zbudowane w 1980 roku, ucieleśnia pamięć o zniszczonych cerkwiach, bibliotekach i archiwach na Ukrainie. Jest ono symbolem wytrwałości, miejscem zgromadzeń, obchodów, wydarzeń kulturalnych i zachowania ukraińskiej tożsamości. Działa tu ukraińska szkoła, która jest niezwykle ważna dla zachowania i szerzenia ukraińskiej kultury, zwłaszcza w warunkach wojny Rosji przeciwko Ukrainie. Liczba uczniów wzrosła wraz z początkiem wojny i wiele wysiłków na rzecz wzmocnienia międzynarodowych sankcji przeciwko krajowi-agresorowi, zwłaszcza w sferach nośników energii i finansów, pogłębić pracę nad formowaniem Międzynarodowego trybunału ds. zbrodni wojennych kraju-agresora przeciwko ludzkości. 4. Korupcję w aparacie państwowym zrównać ze zdradą stanu. 5. Ostatecznie zakazać moskiewskiego kościoła na Ukrainie. 6. Program dekolonizacji Ukrainy we wszystkich sferach życia społecznego. „Precz z Moskwą z Ukrainy” musi stać się ważną częścią formuły ukraińskiego zwycięstwa nad wrogiem. 7. Wzmocnić odpowiedzialność za naruszenie Ustawy o języku państwowym przez aparat państwowy i deputowanych wszystkich szczebli. Ze swojej strony Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jest zawsze gotowe do konstruktywnej współpracy na rzecz ukraińskiej przyszłości w ramach swoich możliwości i kompetencji. W imieniu i z upoważnienia Rady Głównej „Proświty” – Pawło MOWCZAN dzieci-uchodźców i rodzin polegają na Ukraińskim centrum kulturalnym w celu wsparcia swojego życia. Cmentarz memorialny z ponad 8 000 grobów ukraińskich duchownych, żołnierzy i działaczy kultury jest miejscem pielgrzymek i pamięci dla pokoleń ukraińskich Amerykanów oraz największym ukraińskim cmentarzem w Ameryce Północnej. Plany sprzedaży, zmiany strefowania lub wyburzenia części kompleksu zagrażają duchowej i kulturalnej integralności tego świętego miejsca, zbudowanego i utrzymywanego dzięki ofiarom ukraińskich imigrantów i ich potomków. Dlaczego Svitanok NYC Inc prowadzi tę inicjatywę Svitanok NYC Inc – to organizacja, która broni interesów Ukrainy i ukraińskiej diaspory w USA. Wierzymy, że zachowanie Ukraińskiego centrum kulturalnego i całego Kompleksu Pamięci świętego Andrzeja jest moralnym obowiązkiem wobec naszych przodków, przyszłych pokoleń i Boga. Jesteśmy gotowi: Udzielić wsparcia eksperckiego, zasobów i facylitacji dla negocjacji. Opracować trwały plan zachowania tego obiektu. Zapewnić, aby głos ukraińskiej społeczności został usłyszany. Inicjator petycji: Svitanok NYC Inc. Ołeksandr TARAN, prezes *Tekst petycji został dostarczony przez jej inicjatorów
Tłumaczenie maszynowe
Petycja*
Wstrzymać sprzedaż, zmianę przeznaczenia terenu (zonowania) oraz rozbiórkę Ukraińskiego Centrum Kultury w Memorialnym Kompleksie św. Andrzeja w New Jersey — chronić jedność ukraińskiego dziedzictwa duchowego i kulturowego w USA! My, niżej podpisani członkowie ukraińskiej społeczności, diaspory i nieobojętni obywatele (dalej — „Ukraińska społeczność”), wyrażamy stanowczy protest i głębokie zaniepokojenie w związku z zamiarem sprzedaży, zmiany przeznaczenia terenu oraz potencjalnej rozbiórki Ukraińskiego Centrum Kultury przy Memorialnym Kompleksie św. Andrzeja, znajdującym się w Somerset w stanie New Jersey. Ten kompleks jest nie tylko świętym ośrodkiem duchowym dla Ukraińców, ale także kulturowym i historycznym centrum narodowej pamięci. Przechowuje on materialne i duchowe skarby naszego narodu.
Ukraińskie Centrum Kultury zostało zbudowane dzięki niestrudzonym wysiłkom i hojnym ofiarom ukraińskiej społeczności Stanów Zjednoczonych oraz diaspory. Powstało jako żywy memoriał dla kościołów, bibliotek i archiwów zniszczonych w Ukrainie i ma na celu zachowanie chrześcijańskiego i kulturowego dziedzictwa narodu ukraińskiego. Centrum jest związane z jednym z najbardziej znanych ukraińskich kościołów w Ameryce Północnej i od lat 80. XX wieku jest (i nadal pozostaje) podstawą ukraińskiego życia w USA. W budynku Ukraińskiego Centrum Kultury działa ukraińska szkoła, która odgrywa decydującą rolę w zachowaniu ukraińskiej kultury,
zwłaszcza teraz, gdy wielu Ukraińców zostało zmuszonych opuścić ojcowiznę z powodu wojny Rosji przeciwko Ukrainie. Liczba uczniów szkoły znacznie wzrosła, a społeczność ukraińska, w tym wielu dzieci-uchodźców, zależy od działalności Centrum. Przez dziesięciolecia ten ośrodek pomagał Ukraińcom i nadal to robi dziś – w jednym z najtrudniejszych momentów w historii Ukrainy.
Dlatego społeczność ukraińska – jako prawdziwi ofiarodawcy i moralni spadkobiercy tego miejsca – powinna mieć decydujący głos i brać aktywny udział we wszelkich dyskusjach i decyzjach dotyczących przyszłości tego wyjątkowego i ważnego obiektu dziedzictwa.
Na fasadzie Centrum Kultury umieszczona jest tablica pamiątkowa z napisem: „Z inicjatywy Najbłażeńszego Metropolity Mstysława i dzięki ofiarności wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w USA i diasporze zbudowano ten dom kultury ukraińskiej i poświęcono go 16 sierpnia roku Pańskiego 1987 dla uczczenia tysiąclecia Chrztu Rusi-Ukrainy. Wzniesiony na pamiątkę zniszczonych świątyń i spalonych księgozbiorów i archiwów w Ukrainie, będzie przechowywał w swoich murach chrześcijańskie skarby narodu ukraińskiego”.
Zniszczenie lub przeinaczenie tego miejsca stanie się zdradą tej misji.
Domagamy się: natychmiastowego wstrzymania wszelkich działań związanych z proponowaną sprzedażą, zmianą przeznaczenia terenu lub rozbiórką
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
powtórzyć inwazję. Usuńmy przesłanki ku temu już teraz!” – podkreśla Ihor Sniatynczuk. Mieszkańcy Kijowa mniej więcej po równo podzielili się w ocenie działalności frakcji „Europejska Solidarność” oraz „Głos” w Radzie Najwyższej, ale oceny te są najwyższe w rankingu ocen działalności wszystkich frakcji i grup ukraińskiego parlamentu, świadczą wyniki sondażu przeprowadzonego przez Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii (KMIS) w stolicy od 25 lipca do 3 sierpnia. W szczególności 47% kijowian uważa działalność frakcji „Eurosolidarność” za pożyteczną dla kraju, a 44% za niepożyteczną. Działalność frakcji „Głos” uważa za pożyteczną i niepożyteczną odpowiednio 41% i 45% mieszkańców ukraińskiej stolicy. Jednocześnie działalność frakcji partii „Sługa Narodu” 69% ankietowanych uważa za niepożyteczną dla Ukrainy, podczas gdy za pożyteczną – 26%, „Batkiwszczyny” – odpowiednio 77% i 15%, grup na bazie zakazanej „Platformy Opozycyjnej – Za Życie” – odpowiednio 85% i 6%. Na posiedzeniu stałej komisji Rady Miejskiej Kijowa ds. kultury, turystyki i komunikacji społecznej poparto projekt uchwały w sprawie przemianowania jednego z parków stolicy na cześć reżysera Serhija Paradżanowa. Informuje o tym RBC-Ukraina, powołując się na służbę prasową Rady Miejskiej Kijowa. Przemianować na cześć wybitnego reżysera Serhija Paradżanowa planują park „Junist” w rejonie sołomiańskim miasta. Rodzina znanego pisarza-szestdziesiatnyka Wałerija Szewczuka zakupiła laptopy dla dzieci dziesięciorga poległych i zaginionych bez wieści ukraińskich wojskowych. Odbyło się to 20 sierpnia, w dniu urodzin pisarza, w wydawnictwie „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”, informuje korespondent Ukrinformu. Zgodnie z rozporządzeniem szefa Czernihowskiej Obwodowej Administracji Wojskowej z dnia 8 sierpnia 2025 roku, posiadłość Dołynskiego wpisano do wykazu obiektów dziedzictwa kulturowego obwodu czernihowskiego. Informuje o tym społeczność „Ja kocham Siewierszczyznę” na Facebooku. Status ten gwarantuje historycznemu budynkowi ochronę państwową, oficjalne uznanie wartości historycznej oraz nowe możliwości dla zachowania. W wieku 90 lat zmarł legendarny ukraiński animator, ludowy artysta Ukrainy Radna Sachałtujew, który narysował m.in. postacie kultowego filmu animowanego „Wyspa skarbów”. Przez długi czas pracował w czasopiśmie „Pereć”. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Zmasowany atak, który Rosja przeprowadziła na Kijów i Ukrainę 28 sierpnia, stał się drugim pod względem skali w całym okresie pełnoskalowej inwazji i zademonstrował prawdziwe zamiary oraz cele Federacji Rosyjskiej. Stwierdzają to analitycy Instytutu Badań nad Wojną (ISW), o czym informuje wydanie „Nowoje Wremia”. Eksperci Instytutu Badań nad Wojną w swojej infografice przypominają, że atak z 28 sierpnia stał się również największym po spotkaniu Donalda Trumpa i Putina na Alasce 15 sierpnia. 28 sierpnia Rosja użyła 629 celów powietrznych, z których 589 zostało zestrzelonych lub stłumionych. Antyrekord ataków na Ukrainę został ustanowiony 9 lipca – 741 celów powietrznych. Potwierdza to wcześniejsze oceny ISW, według których Rosja wykorzystała przygotowania do szczytu na Alasce do gromadzenia dronów i rakiet, przeprowadzając mniej uderzeń przy użyciu mniejszej liczby celów powietrznych, aby w oczach administracji USA jawić się jako rzekomo „uczciwa” strona negocjacji. ISW prognozuje, że Rosja prawdopodobnie zintensyfikuje uderzenia na Ukrainę w najbliższych tygodniach, aby wykorzystać zapasy rakiet i dronów, które zgromadziła w tygodniach poprzedzających szczyt na Alasce. Moskwa, jak się wydaje, wznawia swoją szerszą kampanię uderzeń w infrastrukturę Ukrainy przed nadejściem jesieni i zimy, aby podważyć wolę Ukrainy do walki z rosyjską agresją, przypominają w ISW. Ostrzegają tam również przed ryzykiem coraz większej liczby ofiar wśród ludności cywilnej, ponieważ Rosja zwiększa i skaluje swoje ataki, w szczególności pod względem liczby celów i typu amunicji w zmasowanych uderzeniach. „SP” przypomina, że podczas barbarzyńskiego ataku raszystów na Kijów 28 sierpnia zginęło 25 osób, a 53 zostały ranne. „Ile jeszcze „czerwonych dywanów” musi rozścielić prezydent USA Donald Trump przed międzynarodowym przestępcą Władimirem Putinem i ile ataków rakietowych na cywilną ludność ukraińską musi jeszcze przeprowadzić główny terrorysta świata, aby w Międzynarodowym Trybunale Karnym wreszcie pojawiła się sprawa o rosyjski terroryzm państwowy i wspieranie tego terroryzmu przez amerykańskiego prezydenta?” – pyta na swojej stronie na Facebooku publicysta i działacz społeczny Wołodymyr Steciuk. „Na szczycie w Chinach znów wybrzmiały znajome sformułowania: zarówno Putin, jak i Xi Jinping nazwali wojnę Rosji przeciwko Ukrainie „ukraińskim kryzysem”. To nie przypadek, a świadomy sygnał polityczny. Czy Xi korzysta z kremlowskich narracji, czy ma własny obraz wydarzeń? Xi doskonale wie, co się dzieje. Chiny mają własny wywiad, dyplomację, globalne interesy gospodarcze. Mają wiarygodne informacje o agresji Rosji, ale wybierają słowo „kryzys”. To sformułowanie zdejmuje z Rosji status agresora i tworzy iluzję, jakoby odpowiedzialność była podzielona między obie strony” – napisał na swojej stronie na Facebooku polityk i działacz społeczny Mykoła Hołomsza. „Ci, którzy obecnie rządzą krajem, myślą nie o zwycięstwie w wojnie przeciwko Rosji, a w pierwszej kolejności o zwycięstwie w wyborach, które już sobie wymyślili w głowie” – powiedział generał major Serhij Krywonos na antenie kanału telewizyjnego „Kijów 24”. „Nie ma bardziej szkodliwej decyzji dotyczącej podniesienia poziomu zdolności obronnych i utrzymania ewentualnej części ludności Ukrainy, która mogłaby zostać zmobilizowana i zasilić szeregi naszych Sił Zbrojnych na froncie” – tak pan Krywonos skomentował zgodę rządu na wyjazd 18–22-letnich chłopców za granicę. W stolicy Ukrainy na Cmentarzu Berkowieckim dla uczczenia pamięci poległych obrońców odsłonięto drugi pomnik memorialny – krzyż kozacki, symbolizujący wytrwałość, wierność zasadom i niezłomność. Poinformował o tym mer Kijowa Witalij Kliczko, pisze wydanie „Diłowa stołycia”. Mer zaznaczył, że na Cmentarzu Berkowieckim pochowano około 1000 ukraińskich żołnierzy, a pomniki ustawiono na znak pamięci i uhonorowania wyczynu naszych obrońców. Podczas otwarcia Narodowego Wojskowego Cmentarza Memorialnego (NWCM) w obwodzie kijowskim między wsiami Hatne i Marchaliwka 29 sierpnia odbył się protest przeciwko decyzji o budowie w tym miejscu cmentarza memorialnego. Poinformował o tym kanał telewizyjny „Espreso”. Według aktywistów pochówki w wybranym miejscu grożą katastrofą ekologiczną: budowę prowadzi się na działce z wysokim poziomem wód gruntowych. Z tego powodu groby mogą być podtapiane, co stanowi zagrożenie dla 12 wsi obwodu kijowskiego. Ukraińcy w sierpniu zwiększyli zakup dolarów i euro w bankach. Jednak popyt na gotówkową walutę jest znacznie niższy niż na początku roku. Świadczą o tym dane Narodowego Banku Ukrainy (NBU), pisze Ołeksandr Biłous, RBK-Ukraina. Nowy rok szkolny w Polsce wystartował ze znaczącymi zmianami w systemie oświaty, które zainicjowało Ministerstwo Edukacji Narodowej. Wpłynęły one zarówno na treść programów nauczania, jak i na aspekty organizacyjne, w szczególności na dyscyplinę i rozwój fizyczny uczniów. Jedną z kluczowych nowości stało się nadanie językowi ukraińskiemu oficjalnego statusu drugiego języka obcego dla uczniów klas 7–8. Decyzja ta ma na celu wsparcie tożsamości kulturowej młodych Ukraińców, a także promowanie dialogu międzykulturowego w szkole, informuje Inkorr. „Ukraińcy mają małe zaufanie do mediów w ogóle. Ale relatywnie większe zaufanie jest do kanałów na Telegramie (29%) i kanałów na Youtube (24%). Międzynarodowym i ukraińskim mediom internetowym raczej ufa lub ufa 16%. Najbardziej Ukraińcy nie ufają jednolitemu maratonowi telewizyjnemu (39% nie ufa lub raczej nie ufa, 24% waha się, 19% trudno odpowiedzieć)” – czytamy w badaniu przeprowadzonym przez grupę socjologiczną „Rating”. Informuje o tym wydanie „OstroW”. W Kijowie na Placu Sofijskim otwarto wystawę „Wojownicy światła”, poświęconą Dniu Pamięci Obrońców Ukrainy. Poinformowano o tym w „Wieczornym Kijowie”. Na standach umieszczono ponad 300 portretów wojskowych, którzy zginęli, broniąc Ukrainy. Inicjatorką i organizatorką projektu jest Wira Łytwynenko, mama poległego bojownika o pseudonimie „Wektor”, przewodnicząca organizacji społecznej „Rodziny poległych obrońców Ukrainy „Serce nAZOWni””. To już czwarty rok z rzędu, kiedy przy Soborze Sofijskim prezentowane są zdjęcia bohaterów – bojowników OSP „Azow”, 3. Oddzielnej Brygady Szturmowej, 12. Brygady Gwardii Narodowej Ukrainy, a także ochotników, którzy zginęli w kotle iłowajskim. 23-letni Taras Chmara, syn ukraińskiego polityka i dysydenta Stepana Chmary, dobrowolnie poszedł bronić Ukrainy na froncie. O jego mobilizacji poinformowała przewodnicząca organizacji społecznej „Ogólnoukraiński ruch kobiecy „Za wolną Ukrainę”” Raisa Szmatko. Na Ukrainie ponad 500 szkół położonych na obszarach wiejskich znalazło się w obliczu zagrożenia zamknięciem z powodu zmniejszenia liczby uczniów. Zgodnie z nowymi wymogami placówki te mogą zakończyć swoją działalność już od 1 września 2025 roku. O tym opowiada wydanie AgroReview. Główną przyczyną prawdopodobnego zamknięcia jest znaczne zmniejszenie liczby dzieci w wiejskich wspólnotach. Niektóre szkoły mają zaledwie kilku uczniów w klasach, co nie pozwala zapewnić jakościowego procesu edukacyjnego i racjonalnego wykorzystania środków budżetowych. Władze rozważają kwestię optymalizacji sieci placówek oświatowych, aby skierować zasoby na modernizację i podniesienie jakości nauczania dla większej liczby dzieci.
Prawie 40% respondentów nigdy nie sprawdza wiarygodności informacji, kolejne 18% robi to zawsze. Takie są wyniki sondażu, który przeprowadziła grupa socjologiczna „Rejtynh” na zlecenie organizacji społecznej „Lwowski Mediaforum” oraz International Media Support. Poinformował o tym korespondent „Detektora media”. Częściej wiarygodność informacji sprawdzają mieszkańcy zachodu, młodzież (18-29 lat), respondenci z wyższym wykształceniem, a także wojskowi i weterani. 27 sierpnia, w 169. rocznicę urodzin Iwana Franki, w Drohobyczu odbyła się IX uroczysta ceremonia wręczenia nagrody laureatowi Międzynarodowej Nagrody imienia Iwana Franki. Informuje o tym strona internetowa Międzynarodowej Fundacji Iwana Franki. Zwycięzcą został ukraińsko-amerykański filolog, kandydat nauk filologicznych, doktor filozofii, profesor zwyczajny katedry języków i kultur współczesnych Uniwersytetu Pace (Nowy Jork) Andrij Danyłenko. Nagroda, zgodnie z decyzją 12 członków międzynarodowego jury z Austrii, Słowacji i Ukrainy, została przyznana za monografię „Od Biblii do Szekspira. Pantełejmon Kulisz i kształtowanie się ukraińskiego języka literackiego”. Petycja w sprawie ograniczenia druku, rozpowszechniania i promowania rosyjskojęzycznych drukowanych i elektronicznych produktów książkowych na Ukrainie zebrała wymagane 25 tysięcy głosów. Pisze o tym „Apostrof”, powołując się na stronę internetową Gabinetu Ministrów. Petycję zarejestrowano na stronie rządu 28 maja. Jej autorem jest pisarz i wojskowy Ihor Sniatynczuk. „Petycja jest wezwaniem do szerzenia idei narodowej i ochrony przed ekspansją kulturową ze strony Federacji Rosyjskiej... Ograniczenie rosyjskojęzycznych produktów drukowanych na Ukrainie to niezbędny krok do zwycięstwa w wojnie hybrydowej i droga do tego, aby obecna sytuacja nie powtórzyła się w przyszłości. Nie pozwolimy
Tłumaczenie maszynowe
Lesia KOROLYK-BOJKO. 24 sierpnia Papski Park w mieście Rzeszowie (Polska) przekształcił się w przestrzeń jedności, kultury i międzynarodowej solidarności. Właśnie tam odbył się międzykulturowy festiwal DIM FEST – barwne i głębokie w treści wydarzenie, które stało się platformą dialogu, wsparcia i zachowania ukraińskiej tożsamości za granicą. Zorganizowany przez Fundację „Ukraiński Dom w Rzeszowie” pod kierownictwem jej prezeski Anastasiji Płachtij oraz członkiń Fundacji Iryny Herasymowej i Chrystyny Diakun, festiwal zgromadził ukraińską społeczność, Polaków oraz gości z innych krajów, aby wspólnie uczcić Niepodległość Ukrainy i wyrazić solidarność w trudnym czasie pełnoskalowej wojny Rosji z Ukrainą. Wydarzenie odbyło się przy wsparciu Ambasady Ukrainy w Polsce, Konsulatu Generalnego Ukrainy w Lublinie oraz prezydenta Rzeszowa Konrada Fijołka. Festiwal rozpoczął się wspólną modlitwą o pokój na Ukrainie i na świecie, którą poprowadzili księża Kościoła rzymskokatolickiego oraz UKGK. Plastuni symbolicznie zapalili trzy świece, a wszyscy obecni uczcili minutą ciszy pamięć poległych Bohaterów. Uroczystą część otworzyły hymny Polski i Ukrainy w wykonaniu Anastasiji Płachtij. Z przemówieniami powitalnymi wystąpili Konsul Generalny Ukrainy w Polsce, prezydent miasta Rzeszowa, a także przewodniczący Rady Rejonowej Lwowa Andrij Sułym, który wręczył podziękowania pani Płachtij za jej wkład w zachowanie i popularyzację ukraińskiej kultury poza granicami Ojczyzny. Ważną częścią festiwalu była debata panelowa na temat „Rzeszów dla wszystkich: możliwości, wyzwania i potrzeby miasta”, zorganizowana przy wsparciu Regionalnego Ośrodka Debaty Międzynarodowej. Jej moderatorem był Marcin Piotrowski – dziennikarz, socjolog, koordynator Regionalnego Ośrodka Debaty Międzynarodowej, prezes Stowarzyszenia Folkowisko, dyrektor jednego z wiodących festiwali w Europie – Folkowisko, organizator licznych kampanii społecznych. Do dyskusji dołączyli przedstawiciele władz, edukacji, medycyny oraz organizacji społecznych. Wśród nich – dyrektor wydziału spraw obywatelskich i cudzoziemców Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie Tomasz Błażej, prezes Centrum Medycznego MEDYK, lekarz, kardiolog, stypendysta naukowy w Hamburgu i Filadelfii, inicjator wielu inicjatyw społecznych i edukacyjnych w sferze ochrony zdrowia – Stanisław Mazur, dyrektor Centrum Polonistyki Uniwersytetu Rzeszowskiego dr Małgorzata Kulikowska oraz Anastasija Płachtij. Poruszano głębokie tematy: integracja, dostęp do usług, przełamywanie barier oraz rola kultury w jednoczeniu społeczności. Drugą część festiwalu uświetnił uroczysty koncert, w którym połączyły się talenty Polski, Ukrainy i Włoch. Wśród uczestników – dzieci z ukraińskiej szkoły sobotniej „Winoczok”, grupa wokalna „Dudaryky”, wychowankowie przedszkola „Mały Ambasador”, działaczka społeczna i wolontariuszka Diana Kapla z córką Arianą, zespół pieśni autentycznej „Berehynia”. Wystąpili także ambasadorka ukraińskiej kultury i sztuki, honorowa ambasadorka Iwano-Frankiwska, Ambasador Pokoju, Ambasador ukraińskiej pieśni na świecie, gość z Włoch Lesia Korolyk, działacz kulturalny i społeczny, solista Filharmonii Lwowskiej Orest Cymbała oraz Anastasija Płachtij. Szczególnym momentem był flashmob z flagami, który symbolicznie zjednoczył Ukraińców na polskiej ziemi w miłości do Ukrainy. Finałowym akordem festiwalu był pokaz ognia w wykonaniu Teatru Ognia „Insomnia” – 12 minut emocji, sztuki i światła. Przez cały dzień w parku działały strefy interaktywne: strefa zdrowia od centrum medycznego MEDYK – z bezpłatnymi badaniami, nauką pierwszej pomocy przedmedycznej i możliwością podpisania deklaracji; strefa społeczna, gdzie zaprezentowały się organizacje międzykulturowe i plastuni; strefa kulinarna – z kuchnią ukraińską, polską, francuską i indyjską; strefa dziecięco-rozrywkowa – z animacjami, grami, warsztatami dla dzieci i dorosłych, które przeprowadziły członkinie organizacji społecznej „Federacja Kobiet na rzecz Pokoju na Świecie” Regina Garifullina i Natalia Maszyr, Caritas oraz inne organizacje; jarmark rzemiosła – z możliwością wsparcia ukraińskich mistrzów. Szczególną atmosferę festiwalu nadała charyzmatyczna i profesjonalna moderatorka Oksana Korol. Jej wyważony styl prowadzenia, szczerość i zrozumienie wartości takich wydarzeń uczyniły każdy moment jeszcze głębszym i bardziej znaczącym. Festiwal DIM FEST potwierdził: ukraińska kultura jest żywa, silna i godna tego, by być usłyszaną. Jest zdolna jednoczyć, uzdrawiać, wspierać i inspirować. Właśnie z takich inicjatyw buduje się nowoczesne europejskie społeczeństwo obywatelskie. Gdziekolwiek jesteśmy – wszyscy mamy Ukrainę w sercu i pewnie kroczymy przez świat, pozostawiając światło, muzykę i sensy, bo Ukraina – to ty i ja. Ukraina – to święta ziemia i święta jest jej Niepodległość. Aktywni wspierający projekt – Zoja Łohwynenko, menedżerka ds. public relations, redaktorka Centralnego Systemu Bibliotecznego rejonu hołosijiwskiego miasta Kijowa; Inna Łobanowska – kierowniczka działu tworzenia zasobów informacyjnych Państwowej Biblioteki Naukowo-Pedagogicznej im. W. O. Suchomłynskiego; Lubow Wasyljewa – kierowniczka chóru „Proświta” zostały nagrodzone medalami „Wolontariusz Ukrainy” organizacji społecznej „Narodowa Rada Kobiet Ukrainy” za wieloletnią oddaną pracę na rzecz społeczeństwa. Finałowy występ Wiktorii Ryżowej, dyrektorki wyspecjalizowanej szkoły I-III stopnia nr 232, był przepełniony miłością do Ukrainy. Dobrym słowem wspomniano absolwenta z 2008 roku wyspecjalizowanej szkoły I-III stopnia nr 138 rejonu szewczenkiwskiego miasta Kijowa Maksyma Suchenkę, który bronił Ojczyzny w składzie „Myrotworcia” i zginął pod Iłowajśkiem, wychodząc „zielonym korytarzem” w sierpniu 2014 roku. Po raz pierwszy na Ukrainie wybrzmiały dla szerokiego ogółu przejmujące do głębi duszy pieśni „Soniach” i „Maky” autorstwa kramatorczanki Zinajidy Dudarczyk. Pieśń nadeszła z Irlandii. Muzykę napisała córka pani Zinajidy, Ołena Pidopryhora. Warsztaty prowadzone przez Natalię Wołodinę-Panczenko, wykładowczynię Kijowskiej Dziecięcej Szkoły Sztuk nr 2 im. M. I. Werykiwskiego, oraz Nadiję Serdiuk, wykładowczynię Szkoły Sztuk im. M. D. Łeontowycza, pozostaną w pamięci obecnych. Z panią Nadiją tworzono aniołki, z panią Natalią przekształcano łuski w piękne dzieła sztuki. Wydarzenie zorganizowały i przeprowadziły wspólnie z partnerami „Centrum Rozwoju Duchowego i Inicjatywy Twórczej „Harmonia” Kijowskiego Obwodowego Centrum Pedagogiki Humanistycznej oraz „KNP” Centrum Komunikacji” VCENTRI HUB Hołosijiw. Wystawa artystyczna „Pamiętać, aby żyć!” dodała głębi wydarzeniu festiwalowemu. Unikalne lalki Nadiji Serdiuk i jej wychowanków ze szkoły sztuk na Trojeszczynie, prace mistrzyń zaprezentowała biblioteka dla dzieci im. Natalii Zabiły rejonu hołosijiwskiego miasta Kijowa, autorską rzeźbę małych form z „lekkiej” plasteliny zaprezentowała autorka tych słów, plastelinowe obrazy ze zwykłej plasteliny lepili uczniowie Iryny Dżuwaho, koordynatorki projektu, nauczycielki sztuki w liceum nr 38.
Tłumaczenie maszynowe
Natalia WESELYCKA, starsza pracownica naukowa literacko-pamięciowego muzeum Maksyma Rylskiego. 22 sierpnia w Centrum Komunikacji VCENTRI HUB Hołosijiw odbyło się wydarzenie „Wdzięczna pamięć ziemi”, poświęcone jednocześnie trzem ważnym datom w życiu ukraińskiego społeczeństwa: Dniu Flagi Państwowej – 23 sierpnia, Dniu Niepodległości – 24 sierpnia oraz Dniu Pamięci Obrońców Ukrainy – 29 sierpnia. Przed uczestnikami wydarzenia stanęło dość trudne zadanie: za pomocą środków sztuki przekonwertować energię bólu w energię zwycięstwa. Hymn Ukrainy, hymn duchowy, pieśni powstańcze w wykonaniu chóru „Proświta” pod dyrekcją Lubow Wasyljewej zainspirowały gości. Zabrzmiały pieśni poświęcone Siłom Zbrojnym Ukrainy oraz Ukrainie w wykonaniu nauczycielki klas początkowych gimnazjum nr 260 rejonu hołosijiwskiego miasta Kijowa Tetiany Fiałkowskiej oraz Andriany Ohazowycz, pedagoga-organizatora wyspecjalizowanej szkoły I-III stopnia nr 232 rejonu obołońskiego miasta Kijowa. Symbolami wydarzenia stały się trzy kwiaty: słonecznik – mak – róża. Słonecznik symbolizował żałobę, która miała przekształcić się w życie, ponieważ jest on symbolem Ukrainy. Mak – pamięć ziemi, która miała przekształcić się w jasną radość. Róża symbolizuje wieczne życie na ziemi, które nie ma zostać przerwane. Brzmiały wiersze w autorskim wykonaniu autorki projektu Natalii Weselyckiej, Natalii Kowalskiej, Tetiany Kowalczuk – uczestniczek „Klubu weekendowego” NMLU, Tetiany Fiałkowskiej, nauczycielki klas początkowych gimnazjum nr 260 rejonu hołosijiwskiego miasta Kijowa, uczennic szkoły nr 232 rejonu obołońskiego miasta Kijowa. Poruszyły ludzi wystąpienia-opowieści Natalii Weselyckiej, Natalii Kowalskiej i Olhy Hładyk o Donbasie – Kramatorsku, Horliwce, Słowiańsku. Donbas dzisiaj bardzo boli… Wieloletni przewodniczący kierunku artystycznego festiwalu – artysta-grafik Jurij Driuczenko,
Tłumaczenie maszynowe
Taras HOŁOTA, Dmytro KOLADENKO, Jurij MOSENKIS
Trzymając w rękach świeży tomik poezji Lubow Hołoty “Papierowy anioł” (Kijów: Ukrajinśkyj priorytet, 2024), nie traci się poczucia pulsu Ukrainy – przyrody, historii, teraźniejszości i przyszłości. Autorka subtelnie wyczuwa Wszechświat – niczym Pitagoras przelewając uniwersalne rytmy w dźwięki muzyczno-poetyckie (a ściślej – muzo-poetyckie). Wiersz inicjalny tomiku to niemal dantejskie rymy i niemal homerowska gra dźwiękami: W oknie odbicie – to Selena Zielonawe światło posyła I na ścianach pisze niestrudzenie Dziewczynki mojej imiona. Ja je widzę. Ta nocna syrena Rozkołysze zapomniane pisma – Przeczyta je morze Szkarłatne I na piaskach zbudowana ściana… W innej poezji do dantejskich rymów dodano też dantejskie rytmy – z “Komedii”, uznanej za wyrafinowanie boską: Płońcie, płońcie, moje kalendarze! Rozpływajcie się, jak popiół za wodą. Dzienniki i czasopisma na dnie leżą oślizłą granitową grzędą… Lata pokorne, tupcie hordą, wypatrując pokus i darów: nie świętujcie i nie biesiadujcie dni, które błądzą starczym krokiem! Znamienny jest model dźwiękowy poezji staroirańskiej, ogniopokłonniczej “Awesty”, nasycony pogańskimi motywami: Chlupnę szczodrze za horyzont do kropli winka – tam nie słońce zachodzi, tam wschodzi Rajce, by toczyć się stepem bez początku i końca, by droga baska powitała gońca…
Na Zakarpaciu podczas festiwalu literacko-artystycznego “Czendej-fest 2025”, który popularyzuje twórczość klasyka literatury ukraińskiej drugiej połowy XX wieku, prozaika, scenarzysty filmowego, działacza społecznego Iwana Czendeja, nagrodzono zwycięzców VII Ogólnoukraińskiego konkursu małej prozy imienia Iwana Czendeja. W tym roku konkurs odbywał się w trzech kategoriach – “Mała proza”, “Czendejoznawstwo”, “Scenariusze filmów krótkometrażowych”. Według słów Iwana Treszczaka, prezesa Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej Iwana Czendeja, na skrzynkę konkursową wpłynęło 200 utworów we wszystkich kategoriach z różnych zakątków Ukrainy oraz z 15 krajów świata. Opowiadania i nowele konkursowiczów dotyczyły najróżniejszych tematów, które bolą autorów. Jak trafnie zauważyła członkini jury, literaturoznawczyni Switłana Kyryluk, w tym roku było wiele utworów wartych uwagi, w większości dzieł przejawia się nowa wrażliwość, tak zwany metamodernizm, na tle różnych okoliczności w utworach zawsze na pierwszy plan wychodzą uczucia człowieka, wewnętrzny dramat bohaterów. Podczas uroczystości znana aktorka kina i telewizji Rymma Ziubina odczytała fragmenty utworów zwycięzców. Konkurs odbywa się anonimowo, dlatego nagradzanie w posiadłości pisarza 21 sierpnia oraz w osadzie Czynadijowo 22 sierpnia było poruszające zarówno dla laureatów, jak i dla członków jury. Zatem zwycięzcami konkursu 2025 roku zostali: Kategoria “Mała proza” Grand Prix wygrała Hałyna Jewtuszuk z opowiadaniem “Molfarka” (Czemeriwci, obwód chmielnicki). II miejsce Olha Tilna (Charków) za opowiadanie “Nie płaczcie nade mną”, Dmytro Łazutkin (Kijów) za opowiadanie “Bo. Ten, który przeżył”. III miejsce Ihor Antoniuk (Iwano-Frankiwsk) za opowiadanie “Hermes”, Julija Kucharczuk (Kijów) za opowiadanie “Niebieskie słonie”.
Awestyjska rytmika z elementami pantorymu (i znów ze słoneczną symboliką!) u Lubow Hołoty nie jest odosobniona: …wrony czy wrony skrzydła u nich czerwone – na wpół zgasłe słońce zwołuje styczniowy graj: tam, gdzie deszcze żelazne, tam, gdzie płacze bezłzowe kraczą: – nie umieraj!
Brzmią szewczenkowskie rytmy, idee, obrazy: …Nie ma wiary i modlitwy i nawet spokoju nie ma tej popielince, co na wietrze sobą wspomnienie przejmuje… Nie mniej poraża zdolność poetki do odczuwania sakralnej rytmiki heroicznej epiki Łesi Ukrainki: O piekielne męki matczyne, o wolności i mowo ukraińska, – sól i popiół na moich wargach..; – Naród, który pokona wroga i pigmejów. Czyj duch – Szewczenko. Słowo – Kameniar. Poetka – przyrodopokłonnica, wydobyte przez nią dźwięki personifikują kult Wszechświata: Spotkać słońce, pomodlić się do nieba, wciągnąć wiatr i myśleć życie..; W niebie pustym bezskrzydle wyje. – Stepie, mój stepie, kto kogo uczy?
Obserwujemy subtelne wyczucie archaiczno-folklorystycznych rytmów przyrody czasu: Bo wiek i wieczność – to i jest Ojczyzna. Od potomka świata i do potomka jeszcze. Dla Lubow język przyrody – to megametafora ludzkiego bytu, i ona współczesną Jarosławną zaklina-odczynia: Na rozstajach bociany kontuzjowane stoją na jednej nodze – Bóg rozkazał im łowić gadów – złapane jeszcze nie wszystkie… Ojcze niebieski, matko Przyrodo, uśmierzcie ludzkie bezładzie, spójrzcie: nad nami wzniesli się bohaterowie – niech zapadnie się gadzina..; Słowem ciebie odczyniam. Słowem ty przepasany. Słowo tobie mówi, abyś z niemocy zmartwychwstał! (tytuł – “Odczynianie”!) Sierpniowy kult drzewa świata przypomina staroegipskie święto podniesienia świętego słupa dżed oraz chrześcijańskie święto Podwyższenia: W sierpniu – każda królowa! Cudów jabłczastych nie zliczyć! Dar Drzewa Świata – Ucz się kochać i radować! Jednocześnie niektóre wersy filozoficznej liryki przypominają Księgę Koheleta (ze staroegipskimi i sumeryjskimi paralelnymi): niczym ostrze na osełce, niby żarna kamienne, stalowe łopaty i tłocznie przecierają noce i dni. Tomik jest bogaty w takie “formuły dźwiękowe”, jak szemrawa ciemność; zetrzeć śmierci znak z ręki; Poswistacz gwiżdże; W głosie słaba, w kłosie – goła; wołopas pasie; milcz mano moja mijaj moja mano. Miejscami rymowanie odtwarza całosłowne współbrzmienia epiki książęcej Ukrainy-Rusi: grodzisko – rodzi jeszcze, step – rośnie. Ukraina otworzyła światu Lubow Hołotę – Lubow Hołota otworzyła Ukrainie bezkresny Wszechświat. “Twój sygnał wywoławczy – Miłość!”
Moje słowo – moja Niezależność
Inna HONCZAR
Rozmaluję słowami drogi Nazbieram w każdą komórkę Najjaśniejsze barwy miłości, Żeby potem w najmniejszą szczelinę Je zobaczyć, przyznając się w słowie.
Obejmę coś swojego o świcie, Zapatrzywszy się duszą w niebo, I, złapawszy się na wahaniu, Zrozumiem, że więcej nie trzeba!
Rozmaluję słowami drogi I mnie to, wreszcie, się uda, Żeby do naszego z wami progu Powróciło ukraińskie szczęście!
Żeby znaki wszystkie na poboczu, Niby zwiastuny, były otwarte I świeciły nad ciemną nocą Najjaśniejszym żółto-błękitem! 15.06.2025
Mosty My wszyscy budujemy mosty Od duszy, która na strunach miłości Zaczyna w ciszy kwitnąć, Rozkoszując się szczęściem w rozmowie.
My wszyscy budujemy ścieżki, Kto jakie i komu jak się udaje: Ktoś haftuje jasne wersy, A u kogoś na strzępy wszystko się rwie. My wszyscy budujemy drogi, Zaplatając w każdą nadzieję, Żeby osiedlały się w gniazdach ptaki I radował się zbiorami ten, kto sieje!
My wszyscy – ten mały mostek Do wielkiej naszej marzenia, My silniejsi stajemy się z każdym krokiem, Bo inaczej po prostu nie umiemy!
My wszyscy wyrastamy z tych, Kto wracał do swojego progu, Budując uparcie mosty I wykuwając chwilę Zwycięstwa. 1.07.2025
Czwarte lato W przedwieczorze słoneczniki się kołysały, Żółto-błękitem wymarzywszy ton… Szukały księżyca, niebu się uśmiechały I szeptały z wiatrem w unison.
Jeszcze w płatkach cicho gwarzyły, Zostawiwszy w trawach letnie pieśni, Aż póki chmury skrycie nie przysiadły Na senne kwiaty wspomnieniem o dniach.
Mija lato, znów ono mija, Kwitnie słonecznik, deszczyk pije do dna… Biada, że sierpień znów wspomina Czwarte lato ukradła ta wojna… 1.08.2025
Uściski Ukrainy Świtający śpiew ptasi, Ukraińskie rodzinne niebo – To przestrzenie Ukrainy Przygarniam ja do siebie.
Każdy dotyk tego ranka I melodię świtania – Dzień nowy stoi na ganku, Przywdziawszy wiarę i nadzieję.
Barwinkowa cud-wiosno, Wdychałam twoją siłę, Jak wyszywaną szatę – Tajemniczą siłę rodu! Ja ze wszystkich tych piosenek Od ptasiego świtania Objęłam ukraiński poranek, Jakby po raz pierwszy – nie po raz ostatni! 11.05.2024 Inna Honczar mieszka w mieście Nowodniestrowsk w obwodzie czerniowieckim. Członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy (2008 r.), Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (2023 r.), laureatka obwodowej (obecnie już międzynarodowej) nagrody imienia Olhy Kobylańskiej w kategorii „Poezja” (2006 r.), miejskiej (miasto Nowodniestrowsk) nagrody literacko-artystycznej imienia Iwana Nahirniaka (2021 r.) oraz obwodowej (miasto Czerniowce) imienia Dmytra Zahula (2024 r.).
Tłumaczenie maszynowe
Aliona Milsent (Kijów) za opowiadanie „Głód – 22”
Wyróżnienia specjalne jury: Serhij Antonenko (Kijów) – „Za mistrzostwo w przedstawieniu fundamentalnych wartości rodzinnych w opowiadaniu „Dziadek””. Wiaczesław Dudar (Kropywnycki) – „Za trafność artystycznych detali w opowiadaniu „Brudas””. Kateryna Choł (Irpień, obwód kijowski) – „Za mistrzowskie ukazanie konfliktu świata wirtualnego i rzeczywistego w opowiadaniu „Śniadanie z Buddą””. Anna Pidliśna (Austin, Teksas, USA) – „Za mistrzowskie metaforyczne odtworzenie codzienności w opowiadaniu „W ogrodzie””.
Kategoria „Czendeeznawstwo” Grand Prix Kazimierz Burnat (Kazimier Burnat, Polska) za przekłady opowiadań Iwana Czendeja „Testament” i „Czajki lecą na Wschód” na język polski.
Laureaci i członkowie jury konkursu
Kategoria „Scenariusze krótkometrażowych filmów fabularnych” Grand Prix Mykoła Burmek-Diuri (Wynohradiw, obwód zakarpacki) ze scenariuszem „Nasz Salwador”. II miejsce Mykyta Ryżych (Tromsø, Norwegia) ze scenariuszem „Moja wojna”. III miejsce Oksana Artemenko (Kijów) ze scenariuszem „Nie boję się”.
Wyróżnienia specjalne jury konkursu: Wasyl Horbatiuk (Chmielnicki) ze scenariuszem „Na zarobek” otrzymał wyróżnienie „Za prawdziwe przeżycie ukraińskiego losu. Śladem Czendeja i naszych przodków”. Kostiantyn Sołowjenko (Kluż-Napoka, Rumunia) ze scenariuszem „Sprzedawca wojny” – „Za autorską fantazję, która zagraża rzeczywistości”.
Informację przekazało jury konkursu
Tłumaczenie maszynowe
Mirosława WOWK, doktorka nauk pedagogicznych, profesorka, członkini-korespondentka NAPN Ukrainy, m. Kijów
W nowym zbiorze znanego ukraińskiego pisarza i naukowca Mykoły Dmytrenki zamieszczono utwory o tematyce patriotycznej, pejzażowej, filozoficznej, intymnej i miłosnej. Autor „sieje kwiaty dobra na czarnoziem miłości” – miłości do Ukrainy, do matki, kobiety, dziewczyny, do całego świata. Głębokie i szczere uczucia patriotyczne, hart kozackiego ducha lirycznego bohatera łączą się z ciepłymi rodzinnymi relacjami, harmonizują z pięknem przyrody, urokiem miłości, filozoficznymi medytacjami oraz humorystyczno-ironicznymi nutami. W książce jest siedem swoistych, tematycznie ukształtowanych rozdziałów, których treść jest różnorodna, gdyż autor posiada niezwykły dar metamorfozy, artystycznego ujmowania i odtwarzania świata. Jego utworom właściwa jest obrazowa formulaiczność, szeroki zakres środków przedstawienia. Pierwszy rozdział „Zapatrzę się w twoje niebiosa, Ukraino” poświęcony jest przede wszystkim tematyce wojennej, walce Ukraińców z moskiewskimi okupantami. Kolejne rozdziały to: „Do rodzinnych źródeł przylgnąć”, „Za drogami – niepokoje”, „Odlatują w zaświaty moje letnie myśli”. Sporo uwagi poświęcono liryce miłosnej (rozdział „Kocham twój tajemniczy uśmiech”). Cykl „Czasem skrzydła anioła szeleszczą” zawiera oryginalne wzory o charakterze ironiczno-filozoficznym, zbudowane na rdzeniu-koncepcie „czasem” (osobny tomik „Czasem” wydano w 2020 roku). Rozdział zamykający – „Mikrowiersze”. Liryczny bohater zbioru – narodowo świadomy, patriotyczny współczesny człowiek, którego umysł i serce nie znają spokoju. Jest wojownikiem światła, walczy z okupantami-Moskalami, ujawnia wzory heroizmu i stałości ducha, cierpi, ale zachowuje optymizm, wiarę w Zwycięstwo i ukraińskiego człowieka. Niemal każdego Ukraińca dotyczą słowa: „A serce… Serce pokryte bliznami – wielościan wstrząsów”, gdyż na nasz los spadły straszliwe próby, „życie pod ostrzałem rakiet”, „rakiety rozdzierają niebiosa, stado szahedów znów leci na Kijów”, „Grzmi, świszczy, huczy i wybucha, ziemia buntuje się, a na drogach leje…”. W lirykce militarnej poeta przedstawia jesień na swój sposób, nie zgodnie z porą roku, stanem przyrody, lecz jako stan wojny: Ta jesień wcale nie jest złota: Ruda, zardzewiała, łzawa i krwawa… Dalej obraz-doprecyzowanie: A jesień płacze, skowyczy, łka: Jak liście poległy już towarzysze broni… Na zakończenie utwierdza się stałość ducha, niezłomność wiary: Ta jesień wcale nie jest złota, Ale mam tylko jedną drogę:
Tam, gdzie bitwa, gdzie sprawiedliwa zemsta, gdzie sławne Ukraińskie Zwycięstwo! („Do Zwycięstwa!”) Cykl wierszy wojennych Dmytrenki to zauważalny dorobek współczesnej ukraińskiej liryki wojennej. Autor krótko i artystycznie mocno ukazuje stan wojny:
Zgarnięto w okop… Kurhanuje się step.
Tam śmierć triumfuje – kosi.
Tłuste kruki
Wykrzykują rap… A matka Ukraina
Zawodzi… („Zgarnięto w okop…”)
Za tą konstatacją kryje się tragiczny los walczącej Ukrainy. Żołnierzy-patriotów wzmacnia wiara w zwycięstwo, nadzieja na spokojne i szczęśliwe życie w gronie rodziny, na spotkania z ukochanymi. Przez kilka lat w sieci społecznościowej Facebook masowo rozchodzą się – setki tysięcy wyświetleń! – wersy Mykoły Dmytrenki (czasem przypisywane Linie Kostenko), które jeden z żołnierzy napisał na kamizelce kuloodpornej:
Kochaj, kochaj, bo czas na ciebie nie czeka,
Zabiera twoje dni i noce.
Dopóki ciało spragnione, młode,
Kochaj! W starości kochają oczy… („Na plaży”)
Wielką rolę poeta przypisuje językowi, rodzimemu ukraińskiemu słowu, które tworzy i chroni naród i jest jedną z fundamentalnych cech państwa. W słowach „ogień, a nie próchno”, „słowa – nie popiół, nie plewy” trzeba zatem dbać o język, „jak o niebo, /Bo w niebo idą wszystkie słowa…”. Liryczny bohater-twórca szczerze wyznaje, że „ile słów on będzie miał”, przeleje je w szczęście, przytuli się do „jasnego słowa czystej prostoty” jak do najdroższego w życiu skarbu, w którym „miłość i dom, i dzwon żyta, /Studnia pamięci i źródło wiary…, modlitwa sumienia…”. Jego słowa mają skrzydła, „w duszy ich rozmach, jak na niebie”, „skrzydlatym wystarczy niebios…”. To poetyckie słowo, które „dojrzewa w głębi duszy”, nabiera cech wysokiej wartości, bo jego „czas oszlifował na diament”. Zatem: „Czasem ranę goi czas, czasem – lekarz, a słowo – zawsze!”.
Logiczny wniosek-imperatyw autora dotyczący roli każdego człowieka w językowym budowaniu państwa i własnej samorealizacji:
Nie gardź ukraińskim językiem,
On – strażnik i znak państwa,
Twoje duchowe wolne niebo,
Nieśmiertelny zodiak losu! („Strażnik i znak państwa”)
W wierszach dwóch pierwszych rozdziałów z patosem, lecz nie publicystycznie, a artystycznie przekonująco ukazano różne warstwy współczesnych realiów: poruszono problemy pamięci narodowej („Ukraińska droga”), wydarzeń międzynarodowych („Spadł samolot”), Pomarańczowej rewolucji i Rewolucji Godności („Za naszą Ukrainę”, „Na Majdanie – barykady”), znaczenie małej ojczyzny dla kształtowania człowieka-patrioty wielkiej Ojczyzny, sakralny stosunek do ziemi, rodowodu, narodu, co wcielono w motywy-koncepty: ziemia, matka, chata, rodzinna wieś, rodzinny kraj, Ukraina („Jestem Ukraińcem”, „Synowska modlitwa”, „Piosenka o mamie”, „Ręczniki”, „Stary chlew wraz z bratem wywracaliśmy”, „Rodzinne”, „Piosenka o rodzinnej wsi”, „Piosenka o Ziatkiwcach”, „I znów wieś – moja dusza i ukojenie”, „Podole”, „Pieśń ludowa”).
Odwiedziwszy około dwudziestu kilka krajów (w sprawach zawodowych naukowo-pisarsko-dziennikarskich i jako turysta), Mykoła Dmytrenko stworzył wiele znaczących wzorów poetyckich, spośród których wyróżniają się wiersze o Holandii („Niebo Holandii…”) oraz o Francji. Cykl pięciu wierszy o Paryżu, opublikowany we Francji i na Ukrainie, to zauważalny dorobek twórczy („Poeta i gołębica”, „Brzuch Paryża”, „Mona Liza”, „Nad Sekwaną”, „Ogród Luksemburski”). To utwory z ciekawymi obserwacjami, własnym przeżyciem zobaczonego, zaskakującymi porównaniami i uogólnieniami:
Gdzieś tam, wysoko, może i świecą gwiazdy,
Premiery szykują się – mają raj grot.
A w tym brzuchu… Gdzie lud – tam i bieda…
Jak kret w norze – naród ukraiński! («Brzuch Paryża»)
Poezjom z działu «Odlatują w iraj moje letnie myśli» właściwe są filozoficzno-pejzażowe motywy, w których zjawiska przyrody, przemiany są tożsame lub bliskie uczuciom lirycznego bohatera. W tych utworach, tak jak w przyrodzie, nie ma monotonii: rozważania o przeszłości i przyszłości, ulotność życia («Nie smuć się, nie smuć» – do tekstu melodię napisał kompozytor Ołeksij Kerekesha, piosenka wielokrotnie brzmiała w Ukraińskim Radiu, znajduje się na albumie audio «Dwa światy», USA), szczęście i smutek («Szumią deszcze cichutkie, litościwe»), wyrażenie tęsknoty za latem («Gaśnie zieleń», «Odlatują do Iraju jaskółki», «Biją deszcze w żółte bębny», «Kwitnie jesienny smutek»). Zrealizowano obrazowe paralele między zmianami pór roku a zmianami stanu duchowego lirycznego bohatera: jesienne przemiany przyrody kojarzą się z dojrzałością miłości, nadziejami («Jesień chmurzy się mgłą», «Gasi jesienne ognisko…»).
Obrazowo-motywowo i językowo-intonacyjnie różnorodny jest dział intymnej liryki miłosnej «Kocham twój tajemniczy uśmiech». Ukazano tu wielorakie przejawy miłości-kochania: wyrażenie nadziei na wzajemne uczucie, na spotkanie z ukochaną («Nie przyjadę. Nie zobaczę. Nie wybaczę», «O naszym spotkaniu śpiewała mi droga»), cierpienie z powodu niezrozumienia i niepełności w związku («Twojej milczącej zgody»), konieczność jedności duchowego i cielesnego między kochankami («Kocham twój tajemniczy uśmiech», «Przyśni się», «Głęboki smutek twoich oczu»). Koncepcyjne obciążenie ma u poety leksem-koncept szczęścia – określa się ono chwilowością spotkania z ukochaną («Zapatrzę się w twoje niebiosa», «Nie błagaj gorącymi ustami», «Na plaży»), wyrażaniem uczuć w listach («Stare listy miłosne» – również piosenka, można ją «wyguglać»), odrodzeniem miłości («Wydaje się, że wszystko minęło, odleciało», «Tulą się białe dzwoneczki konwalii»), nawet odczuwaniem zazdrości («Latem…»), grą miłosną («Nie zakochuj mnie w sobie», «Sikora zastukała w okno», «Zachwycam się dziewczętami jak grą»), nierzeczywistą formą istnienia miłości («Wymyśliłem cię»), marzeniami o przyszłym wspólnym życiu («Do ciebie, moja droga, spieszę»), tajemnicą kobiecego serca («Kołysze się srebrzysta pajęczyna», «Płoną moje dni jak dzikie ognisko»).
Czasem wydaje się, że autor i liryczny bohater są tożsami, lecz nie zapominajmy o specyfice obrazu artystycznego, nie przypisujmy poecie tego czy owego, bo tak można go przechwalić, nie docenić albo nawet urazić. Moim zdaniem w formie ironicznej liryczny bohater (a może samoironicznej – autor?) trafnie o tym powiedział:
Mabuć, idealna jestem osoba:
Nie palę, nie piję i nie grzeszę.
Tylko nie bierzcie mnie na drwiny,
Bo ja czasem trochę kłamię.
(«Zachwycam się dziewczętami jak grą»)
Głębokie, poruszające, melodyjnie czułe wiersze dojrzałego lirycznego bohatera z obrazami-uczuciami nasyconymi doświadczeniem życiowym («Nie błagaj gorącymi ustami», «Piosenka dla ukochanej», «Nadzieja», «Tulą się białe dzwoneczki konwalii», «Szczerba księżyca nad nami», «Rozczesuje wiatr zadymione warkocze», «Cichy plusk wody»). Wchodzisz w bogaty świat poetycki Mykoły Dmytrenki i nie chcesz wychodzić: magia mistrzowskiego słowotwórstwa trzyma w niewoli. Swoją autorską, oryginalną istotę literacko-artystyczną określił tak: «Jestem poetą nietradycyjnie tradycyjnym…». «Nietradycyjność» dotyczy sposobu poetyckiego odtwarzania świata. Szczególnie widoczne jest to w cyklu ironiczno-filozoficznych wierszy wolnych «Czasem», gdzie to słowo-koncept wieńczy nie banalną myśl, jakąś pewną cechę czy znak odkrycia, dostępnego nie wszystkim:
Czasem
Ptaki są podobne do ludzi:
To śpiewają, to krakają.
Czasem
Ptaki, tak jak ludzie, układają gniazda,
Czasem zostawiają je. Czasem Ptaki nie są podobne do ludzi: Ludzie na zimę Nie lecą do ciepłych krajów. A i latają one Czasem. O egzystencjalnie nieuniknionym i nieznanym powiedziano zwięźle i prosto: „Czasem w rzece, czasem w morzu, czasem w łyżce wody, czasem we śnie, czasem bez wieści… Zawsze – czasem”. Zbiór zamyka rozdział wierszy-miniatur na dwa-trzy wersy, w których skupiona jest pewna myśl-spostrzeżenie: „Gdzieś na dnie studni / Umiera dzień”, „Zmęczyła duszę obca ziemia, / Która osiadła na Ukrainie”, „W rzekę życia zarzucamy wszyscy sieć, / A złotą rybką jest tylko jedna…”. Indywidualno-autorska paleta językowa wyróżnia się ekspresywnością, oryginalnością stosowania artystyczno-estetycznych środków. Ludowo stylizowane poszczególne epitety, porównania („droga twarda jak kolano Baby Jagi”, „lato płonie jak świeca”), powtórzenia wyrazów synonimicznych („zażyli – zażywali dostatku”, „przybity niewolą-smutkiem”, „koniec ślepym łkaniom-jękom”), połączenia frazeologiczne („wystarczy już deptać barwinek”). Specyfika stylistycznej maniery poety określa się przez tworzenie okazjonalnych środków artystyczno-wyrazowych, które świadczą o niepowtarzalności autorskiego postrzegania świata. Ekspresywnie nasycone indywidualne porównania („ukraińska suknio – łatana siermiędzo”, „ukraińska człowieku – kryształowa łzo”, „dusza – malwa”, „kobieta – tajemnicza wieczna kara z własnego żebra”, „wiatr – wędrowny turysta”, „przystań cicha jak sen wstydu”). Metaforyczne konstrukcje głęboko emocjonalne, niepowtarzalne w odczuciach, z antropomorficznymi cechami, właściwymi modelowi менталного wyjaśniania świata, na przykład: „niech na ustach płonie łza”, „kwitnie jesienny smutek”, „noc owija się w szal”, „żal kłuje odlotem jaskółczym”, „(jesień) płacze złotem dystwy”, „przyszłość zasypała słoma zim”, „czarnoziem miłości”, „czarny krzyk pożółkłej łzy”, „w moich oczach ukłuły rzęsy-jeżyki”, „twoja miłość lodowo pali”, „mgła dolin”, „stawy oczu”, „zegar kukułek”, „ugór nadziei”, „kryształ źródeł”, „płatki nagich słów”, „noce i dni wiążą się w korale”, „zwijam w karteczki poczwarki lat”, „odlatują w ciepłe kraje moje letnie myśli”, „cichy smutek nagietków”. W tekstach niemało połączeń wyrazowych o charakterze oksymoronicznym, które wzmacniają wrażenie spójnego poetyckiego postrzegania świata przez autora („konaj, mój okrutny-ukochany niewolniku”, „obłudny kręciołek-przyjaciel”, „naga błyskawico-losie”). Mistrzostwo autora wyraża się w neologizmach, co świadczy o niezwykłej poetyckiej umiejętności słowotwórstwa przez pryzmat psychologizmu, realistyczno-romantycznego stosunku do świata („pieszczochy pośladków”, „było jej (duszy) i zimno, i jeszcze przeklęcie-okropnie, cierniście-kłująco”, „zaczaruję cię”, „a sercu tak słodko, różanokwietnie”, „lasy paprociokwietne”, „uśmiech ciepły, okojasny”). Poszczególne neologiczne frazeologizmy nabywają statusu skrzydlatych słów („miłość – to nieśmiertelność czuły drżenie”, „na starość kochają oczy”). Bohater liryczny zbioru to dobroserdeczny, pozytywny człowiek, który zrealizował się w życiu ziemskim i duchowym, w niebiosach „brał czynny udział”, „bywał w siódmym niebie”, a teraz pozostał „pod jednym niebem”. Jego „dusza za wiecznością zawodzi, / a serce bije się o ziemskie…”. Dlatego właśnie autor устами lirycznego bohatera wyraża szczerą wdzięczność: Dziękuję Niebu za słońce i gwiazdy, Księżyc jasny, pełnię tajemnic… Ziemię położyło pod nogi w pokorze, Los w darze dało złoty. („Dziękuję Niebu…”) Książka oryginalnie opracowana artystycznie pracami pisarki, naukowczyni Julii Szutenko – córki autora. Zbiór liryki „Kwiaty dobra” Mykoły Dmytrenki to zauważalne zjawisko we współczesnej poezji ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. Wśród licznych innych wersji powstania Kijowa znajdują się wschodnie: huńska, protobułgarska, chazarska, południowa grecka, północne skandynawska, a nawet fińska. Krótko rozważymy argumenty tych wersji. Kij – książę huński? Hipoteza o bliskości imienia Kija do nazwy księcia (oczywiście wodza) w językach jenisejskich (prajenisejskie *khiji) może być rozpatrywana w kontekście wersji o jenisejskim komponencie języka i plemienia Hunów. Zważywszy na sojusz Słowian i Hunów przeciwko Gotom, można przypuszczać jakiś udział Hunów w rozwoju Słowian po obaleniu jarzma gockiego. (Słowiańskie słowa miód, strawa i kwas w języku Hunów są powszechnie znane). Wyzwolenie mogło spowodować nie tylko rozkwit i rozprzestrzenienie się Słowian, ale także założenie Kijowa (przy udziale Hunów-sojuszników? nazwa z wdzięczności za pomoc? huńska enklawa/warstwa w mieście?). Mychajło Widejko (komunikat ustny) uważa, że podział Słowian mógł spowodować rozpad imperium Hunów, a Hennadij Kazakewycz (komunikat ustny) przypuszcza rolę obu procesów – zarówno obalenia jarzma gockiego, jak i zniszczenia imperium Hunów. Dość kuszące jest powiązanie rozprzestrzenienia się Słowian z „wielką wędrówką ludów”. Za Hunów uważano braci-założycieli Kijowa jeszcze w XVIII wieku. Wersja przypomina artystyczny obraz Attyli jako Kija, jednak jest ona tak samo mało prawdopodobna, jak popularne w XVIII wieku wywodzenie nazwy Kijowa od „sarmackiego” słowa kivi „góry” (w rzeczywistości jest to fińskie słowo „kamień”). Wersja protobułgarska: Kuwer-Kuwrat? Protobułgarami nazywa się Turkutów, którzy pod koniec VII wieku przybyli do Bułgarii, założyli państwo na czele z chanem Asparuchem i szybko ulegli slawizacji. Śladem Wołodymyra Danyłenki Mychajło Brajczewski rozpatruje znanego ze źródeł bizantyjskich („Cuda świętego Dymitra z Tesaloniki”) przywódcę napastników na Tesaloniki Kuwera (w innych spisach Kuwrata) jako prototyp Kija. Mychajło Brajczewski („Utrwalenie chrześcijaństwa na Rusi”) nalega na to, że „Cuda świętego Dymitra z Tesaloniki” „wprost świadczą o słowiańskim pochodzeniu postaci”. Jednak bułgarski chan-koczownik raczej nie był założycielem Kijowa – podobnie jak huński wódz Attyla („bicz boży”), którego również czasami artystycznie utożsamia się z Kijem. Jednak w wersji o Kuwerze-Kuwracie może tkwić pewna wskazówka ziarna prawdy: jego imię podejrzanie przypomina rozważane wyżej słowo kowar „kowal”. Wersja chazarska: Ahmad ibn Kuja. Źródła arabskie (al-Masudi) wspominają wezyra (premiera) Chazarii z lat 940. Ahmada ibn Kuję, który był naczelnikiem gwardii carskiej i sędzią wszystkich muzułmanów chazarskiej stolicy. Według przypuszczenia znanego ukraińskiego orientalisty akademika Omelana Pricaka, od imienia jego ojca Kuji (o którym w ogóle nic nie wiadomo!) pochodzi arabska nazwa Kijowa Kujaba. Co więcej, wspomniany ojciec wezyra rzekomo był nikim innym jak założycielem Kijowa! Według wersji akademika, Chorezmijczyk Kuja (badacz przypuszcza dziedziczenie stanowiska wezyra przez jego syna Ahmada) jako założyciel kijowskiej twierdzy służył za prototyp kronikarskiego Kija. Autorytet Omelana Pricaka jako badacza źródeł skandynawskich i wschodnich dotyczących wczesnej Rusi nie zmusza nas do uznania tej wersji za choć trochę uargumentowaną. Przecież Kijów istniał na długo przed nikomu nieznanym Kują (pierwsza obecnie ustalona data dla drewnianego budynku na Podolu – 887 rok). Przyjęcie takiej wersji przeczy świadectwom językoznawstwa, mitologii, archeologii, historii. Od wysp Kyanejskich do Kijanki. W trakcie długotrwałych badań wyrażono także inne wersje genezy nazwy Kijowa. Jeśli możliwość związku imienia Kija z nazwą dawnego miasta Kios w Azji Mniejszej (współczesna Turcja) i zwłaszcza z nazwą wysp Kyanejskich przy wyjściu z Bosforu na Morze Czarne (którą porównuje się z kijanami) należy badać, to związek imienia księcia z nazwą greckiej wyspy Chios, fińskim kivi „góra” lub tureckim kaya „skała” jest mało prawdopodobny z językoznawczego punktu widzenia. Jednak należy zwrócić uwagę na fińskie kuja „przejście”, dopełniacz kujan (które uważa się za zapożyczenie germańskiego słowa o znaczeniu „budynek, stajnia”), które może być wyjściowym dla nazwy rzeki Kijanka (która poprzedzała nazwę Kijowa?). Wyspy Kyanejskie (w języku starogreckim Kyaneai nesoi) – dwie niewielkie skaliste wyspy przy wyjściu z Morza Marmara (trackiego Bosforu) na Morze Czarne. Stanowiły one niebezpieczeństwo dla żeglarzy i zrodziły legendę o ruchomych skałach, które uderzały jedna o drugą i przeszkadzały wejściu statków na Morze Czarne. Ten obraz znany jest ze starogreckiego mitu o wyprawie Argonautów. Powiązywanie nazwy tych skał z imieniem Kijowa nie ma żadnych podstaw. Kijów – „miasto łodzi”? Starożytni Skandynawowie nazywali Kijów Kønugardr, co tłumaczy się albo jako „miasto łodzi” (od køn „łódź”), albo jako Kijów-gród. Podkreśla się, że kronikarska forma Kyjane (poświadczona, być może, także staroskandynawskim Koenugardr „Kijów-gród”) nie może pochodzić od Kyjew. Istnieje hipoteza, że pierwszą rezydencją Kija była Zamkowa Góra na brzegu rzeki Kijanki. Używaną przez bizantyjskiego cesarza Konstantyna Porfirogenetę w połowie X wieku unikalną nazwę Kijowa Sambatas rozumie się albo na podstawie staroskandynawskich słów sam „razem” i batr „łódź” („łodzie razem” – „miejsce zgromadzenia łodzi”), albo jako słowiańskie som-wodź „miejsce spływania się wód razem”, czyli „miejsce wpadania jednej rzeki do drugiej”. W każdym razie dla nazwy Sambatas proponowano także szereg innych wyjaśnień – zarówno od ormiańskiego imienia Smbat (w szczególności tak nazywał się ormiański król w latach 890–914), jak i od sobota – w kontekście nieuargumentowanej wersji o założeniu Kijowa przez Chazarów (na terytorium Kijowa prawie nie ma znalezisk należącej do Chazarów kultury archeologicznej sałtowo-majackiej; jednak tę kulturę wiązano także z Alanami i Turkutami-Bułgarami). W ten sposób rozważone wersje, mimo swojej oryginalności, nie mają należytej argumentacji naukowej i nie dają nowej informacji dla współczesnego rozumienia powstania Kijowa.
Tłumaczenie maszynowe
Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pełypejki oraz RO „Proświta” Zdjęcie dostarczone przez autorkę. Niedawno w świetlicy Kosowskiej Centralnej Biblioteki Miejskiej w przyjaznym gronie zebrali się ci, którym nie jest obojętne słowo: pisarze, dziennikarze, artyści, muzealnicy, naukowcy, członkowie Klubu Inteligencji im. I. Pełypejki oraz RO „Proświta”, kosowskiego oddziału „Związku Ukrainek”, bibliotekarze Kosowskiej CBM, którzy przyjmowali szanownych gości: Jarosławę Tkaczuk, Romana Horaka, Ołeksandra Masłanyka, Mykołę Wasylczuka, Andrianę Jemczuk, Petra Hawukę, którzy odbyli literackie tournée Kołomyja – Wierchowina – Kosów ze swoim dorobkiem twórczym. Spotkanie otworzył Wasyl Szkurhan – przewodniczący Kosowskiego oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, przedstawiając Jarosławę Tkaczuk – dyrektor generalną Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia imienia J. Kobrynskiego, inicjatorkę tego wydarzenia. Kontynuując spotkanie, pani Jarosława przedstawiła gości, wśród których byli: Andriana Jemczuk, polonistka z Buffalo; Mykoła Wasylczuk, kołomyjski krajoznawca, kandydat nauk filologicznych, docent, kierownik katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Karpackiego Uniwersytetu Narodowego; Ołeksandr Masłanyk, zasłużony dziennikarz Ukrainy ze Lwowa; Roman Horak, pisarz, badacz twórczości Iwana Franki, członek NZPU, laureat Narodowej Nagrody imienia T. Szewczenki; Petro Hawuka, dziennikarz i redaktor – ludzie o podobnych poglądach, którzy wsparli i pomogli zrealizować jej zamysł. Ciekawa i pasjonująca była opowieść dyrektor o historii Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia imienia J. Kobrynskiego, które w 2026 roku będzie obchodzić swoje stulecie, o fundatorach i organizatorach muzeum oraz pierwszym dyrektorze Wołodymyrze Kobrynskim. Jednym z kierunków pracy placówki jest działalność wydawnicza. Właśnie prezentacja dorobku twórczego muzeum z końca 2024 – pierwszego półrocza 2025 roku nie tylko kołomyjskiej publiczności, ale także mieszkańcom Wierchowiny i Kosowa, jest jednym z działań przybliżających nadchodzące 100-lecie muzeum. Nasycone wieloma faktami było wystąpienie J. Tkaczuk o wielowymiarowej osobowości, Sofronie Wytwyckim (1819–1879) – ukraińskim etnografie, pisarzu, działaczu społeczno-politycznym, które wywołało powszechną uwagę i żywe zainteresowanie słuchaczy. W szczególności zaznaczono znaczenie pracy „Zarys historyczny o Hucułach”, która ujrzała światło dzienne w 1863 roku i jest faktycznie pierwszą oddzielną książką o Hucułach, której część etnograficzna została po raz pierwszy wydana w ukraińskim tłumaczeniu w 1993 roku. Wśród wydawnictw muzealnych, które ukazały się w tym czasie, ważne miejsce zajmuje pierwsze pełne tłumaczenie tego badania. Wydanie jest dedykowane 160-leciu publikacji pracy S. Wytwyckiego w języku polskim, 205-leciu od dnia urodzin autora oraz 30-leciu wydania jej pierwszego ukraińskiego tłumaczenia. „Sofronowi Wytwyckiemu udało się stworzyć pierwszą, wydaną jako oddzielna książka, pracę o Huculszczyźnie, która odkryła Hucułów z punktu widzenia geograficznego i historycznego, religioznawczego i krajoznawczego. Jego publikacje w periodykach, a zwłaszcza książka „Zarys historyczny o Hucułach”, wzmocniły zainteresowanie badaczy i opinii publicznej mieszkańcami Karpat, którzy zachowali archaiczne postrzeganie świata i zdumiewającą jedność ze światem przyrody” – zaznaczają we wstępie M. Wasylczuk i J. Tkaczuk. Mykoła Wasylczuk opowiedział o swojej pracy nad książką i wyraził szczerą wdzięczność wszystkim zaangażowanym w jej wydanie, w szczególności Andrianie Jemczuk, polonistce z Buffalo, która dokonała tłumaczenia monografii, Jarosławie Tkaczuk, redaktorce naukowej, Bohdanowi Tkaczukowi, redaktorowi, Ołeksandrowi Masłanykowi, redaktorowi literackiemu. Budujące jest to, że prezentacja pracy Sofrona Wytwyckiego odbyła się także na wystawie współczesnego artysty huculskiego, kosowskiego snycerza Mykoły Strynadziuka w Narodowym Muzeum w Kołomyi. Nie pozostała poza uwagą opowieść Petra Hawuki o historii ukraińskiego folkloru, jego pierwszych zbieraczach, najlepszych wydawnictwach folklorystycznych, ich znaczącym wkładzie w uzupełnienie folklorystycznej skrzyni w naszym kraju. Ustna twórczość ludowa to nieprzemijający skarb z bezmiernej dialektologicznej skrzyni Huculszczyzny, która pozwoliła zajrzeć w tajemnicze huculskie światy. Odrobinę z tej skrzyni wzięło troje badaczy zakochanych w rodzinnym kraju – Petro Hawuka, autor szeregu artykułów, współautor leksykonu „Gwara huculska”, Jarosława Tkaczuk, wieloletnia szefowa największego w kraju muzeum sztuki ludowej Huculszczyzny i Pokucia, autorka gruntownych badań, Ołeksandr Masłanyk, współautor „Słownika gwary zakarpackiej Huculszczyzny”. Zbierając kilka tysięcy huculskich przysłów, powiedzeń, trafnych wyrażeń i wierzeń ze wszystkich zakątków wielkiej Huculszczyzny – Bukowiny i Zakarpacia, Wierchowiny, Kosowszczyzny i Nadwórniańszczyzny, Marmaroszy i Suczawszczyzny, stworzyli znaczącą książkę „Co komu smakuje – niech zdrowo pakuje!”, która zapoznaje z osobliwościami huculskiego dialektu. Ołeksandr Masłanyk opowiedział o etnologiczno-etnograficznym, kulturoznawczym i historyczno-krajoznawczym czasopiśmie „Huculszczyzna i Pokucie”, które zapoznaje czytelników z mało zbadanymi kartami z historii przeszłości i teraźniejszości karpackiego kraju, harmonijnie łącząc informacje o dwóch wybitnych regionach historyczno-etnograficznych. Założycielem wydawnictwa jest Narodowe Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia imienia Josafata Kobrynskiego, a jego redaktorką naczelną – Jarosława Tkaczuk, członkini Narodowego Związku Twórców Sztuki Ludowej Ukrainy, zasłużona pracownica kultury Ukrainy. Ostatnie trzy numery muzealnego czasopisma „Huculszczyzna i Pokucie” zawierają publikacje ponad 50 naukowców – zarówno pracowników muzealnych, jak i niezależnych poszukiwaczy z różnych regionów Ukrainy. Przygotowywany jest 33. numer czasopisma. O. Masłanyk przy okazji zaprosił wszystkich chętnych do dołączenia do grona autorów czasopisma i przesyłania materiałów do publikacji. Prezentacja wydawnictw odbyła się w atmosferze swobodnej komunikacji między jej uczestnikami. Wszyscy, którzy zabrali głos – dyrektor muzeum Jarosława Tkaczuk, zastępca dyrektora generalnego ds. naukowo-metodycznych muzeum Mykoła Wasylczuk, tłumaczka Andriana Jemczuk, pisarze Roman Horak, Wasyl Szkurhan, dyrektor Narodowego Parku Przyrodniczego „Huculszczyzna” Jurij Stefurak, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pełypejki Switłana Kryckałuk, przewodnicząca kosowskiego oddziału „Związku Ukrainek” Ulana Sorohan – wysoko ocenili dorobek twórczy muzeum, dziękowali za pracę, życzyli zapału i entuzjazmu, nowych osiągnięć twórczych na niwie wydawniczej dla podniesienia ducha narodowego Ukraińców i zwycięstwa w okrutnej wojnie. Jarosława Tkaczuk podziękowała uczestnikom spotkania za uwagę i podarowała nowe książki, które uzupełnią zbiory biblioteki. Ulana Knysz, główny bibliograf Kosowskiej Centralnej Biblioteki Miejskiej, sekretarz Klubu Inteligencji im. I. Pełypejki, dziękując autorom za spotkanie, zaznaczyła, że podarowane wydania staną się interesujące dla czytelników, gdyż są przeznaczone dla tych, którzy interesują się duchowym, historycznym i kulturowym rozwojem kraju. Wspólne zdjęcie uczestników wydarzenia. Siedzą: Wasyl Szkurhan (w centrum), od lewej do prawej: Nina Wasylczenko-Kawerina, Ołeksandr Masłanyk, Mykoła Blyzniuk, Roman Horak
Tłumaczenie maszynowe
Już ponad dwa stulecia Ukraińcy święcie czczą Tarasa Hryhorowycza Szewczenkę jako proroka narodu. Ale co dzieje się z jego pamięcią w XXI wieku? W czasie, gdy społeczeństwo walczy o prawdę, niektórzy „badacze” z kraju-agresora po cichu wprowadzają fałszywe fakty na temat rodowodu Kobziarza. Najbardziej cynicznym z nich jest twierdzenie, jakoby rodzony brat Szewczenki, Josyp, ożenił się z... własną kuzynką trzeciego stopnia! Czyli, według takiej logiki, w rodzinie Tarasa Szewczenki doszło do kazirodztwa. Jewhen MATWIJENKO Skąd te brednie? W nowszych wydaniach, takich jak „Szewczenkiwśka encykłopedija” (2015, t. 6, s. 871–872), pojawia się twierdzenie, że najlepszy przyjaciel Kobziarza, Warfołomij Szewczenko, to kuzyn trzeciego stopnia (siostrzeniec/bratanek) i powinowaty poety. Jego siostra Motrona wyszła za mąż za brata Tarasa – Josypa. W niektórych innych źródłach szewczenkoznawczych twierdzi się, że Warfołomij Szewczenko był kuzynem trzeciego stopnia Tarasa Szewczenki. Czyli jego brat Josyp rzekomo ożenił się ze swoją kuzynką trzeciego stopnia (!), naruszając kanony kościelne, które surowo zabraniały małżeństw do siódmego pokolenia. I nikt tego podczas obowiązkowych przesłuchań przedślubnych nie zauważył? Nikt nie sprawdził? Cóż, sprawdźmy my. Odwołajmy się do źródeł, a nie do fantazji. W żadnym dokumencie XIX wieku, w żadnym liście Tarasa, w żadnym świadectwie jego współczesnych nie ma ani słowa o tym, że Warfołomij był jego krewnym krwi. Sam Warfołomij nigdy nie nazywał siebie krewnym Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, nawet w swoich autorskich „Wspomnieniach o Tarasie Hryhorowyczu Szewczence”, opublikowanych we lwowskim czasopiśmie „Prawda” nr 1–2 z 1876 roku. Warfołomij, który był najbliższym przyjacielem Tarasa i do końca życia opiekował się grobem Szewczenki w Kaniowie, z pewnością byłby dumny, gdyby miał z nim wspólne korzenie – i wiedzieliby o tym przynajmniej krewni i przyjaciele Kobziarza. W swoich wspomnieniach pisze: „Zdaje się, w 1844 r. Taras znów przyjechał do Kyryliwki i prosto do mnie; nie było mnie w domu. Wypytawszy, gdzie jestem, Taras przyszedł do mnie do głównej kancelarii majątku Engelhardta. Wchodząc do izby, w której siedziałem, Taras objął mnie, pocałował i powiedział: „Oto twój krewny”. W tamtym czasie rzeczywiście staliśmy się rodziną, bo jego brat Osyp ożenił się z moją siostrą”. Zatem powinowactwo, a nie pokrewieństwo krwi. Z pamiętników Mychajła Staryckiego o wizycie w ojczyźnie Kobziarza, opublikowanych w kijowskiej gazecie „Zoria” 26 lutego 1882 roku, dowiadujemy się następujących rzeczy. Według słów wdowy Pełahii Szewczenko (żony Mykyty Hryhorowycza Szewczenki), poeta podczas ostatnich przyjazdów do rodzinnej wsi bardzo się smucił, tęsknił: „nie miał z kim słowa zamienić. Spędzał więcej czasu w Korsuniu – u swojego krewnego, również Szewczenki, którego kochał jak rodzonego brata, chociaż ten był jego dalekim krewnym – bratem żony Josypa Szewczenki, rodzonego brata poety”. Nawet krewni wiedzieli, że byli tylko powinowatymi. Wszystkie twierdzenia o „trzecim stopniu kuzynostwa” pojawiły się dopiero w XXI wieku. Ich źródłem jest rosyjskojęzyczna książka urodzonej w obwodzie kurskim kandydatki nauk fizyczno-matematycznych Olhy Rojciny – „Eta samaja lubow...” (2009) – „dokumentalna” powieść o rodzinie Szewczenków-Welihorśkych-Andriejewych. Pani Rojcina, jak sama zaznacza, jest żoną Anatolija Mefodijowycza Łewyckiego, prawnuka Warfołomija Szewczenki. Źródłem informacji o pokrewieństwie Tarasa i Warfołomija, według jej słów, stało się nie archiwum, nie dokumenty, a przypuszczenia wuja jej męża (Wołodymyra Samujłowycza Łewyćkiego), wyłożone w liście z 1 listopada 1967 roku. Na stronach 17–18 swojej książki Rojcina „odkrywa prawdę”: rzekomo rodzice Tarasa i Warfołomija byli kuzynami, dlatego oni są kuzynami trzeciego stopnia. I wszystko to podawane jest jako oczywisty fakt. Pierwszym, który dał się nabrać na to „odkrycie”, był badacz Mykoła Łysenko w książce „Korinnia Szewczenkowoho rodu” (2012). Zamiast źródeł archiwalnych, z jakiegoś powodu przyjął za podstawę rekonstrukcji rodowodu Warfołomija Szewczenki drzewo genealogiczne z książki Olhy Rojciny. Tak właśnie ta pseudonaukowa brednia, niepoparta żadnymi źródłami archiwalnymi, stała się podstawą dla wymysłu o „kuzynie trzeciego stopnia/siostrzeńcu” Tarasa Szewczenki. I rozpoczęła się reakcja łańcuchowa: „Szewczenkiwśka encykłopedija”, Wikipedia, a dalej – przepisywanie „na wiarę” przez dziesiątki autorów bez żadnej weryfikacji… „Dlaczego?” – zapytacie. Być może dlatego, że wydanie Rosjanki „pobłogosławił” swoją przedmową laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, komunista Borys Olijnyk?.. Archiwa nie kłamią Zapis w księdze metrykalnej wsi Kyryliwka za 1821 rok potwierdza: Warfołomij Szewczenko urodził się 10 czerwca 1821 roku. To data według kalendarza juliańskiego, zatem według gregoriańskiego – 22 czerwca. Nie 11-go według gregoriańskiego i tym bardziej nie 30 maja według kalendarza juliańskiego, jak zaznaczono w tej samej „Szewczenkiwśkiej encykłopedii”. Ojciec – Hryhorij Onystratenko. Matka – Motrona. Josyp, rodzony brat Tarasa Hryhorowycza, ożenił się 28 września 1841 roku we wsi Kyryliwka z Motroną Hryhoriwną Szewczenko, która była rodzoną siostrą Warfołomija. Ołeksandr Konyski w swojej książce „Taras Szewczenko-Hrusziwśkyj: Chronika joho żyttia” zaznacza: „Brat Tarasa, Josyp, był żonaty z siostrą Warfołomija Szewczenki – Motreją”. „Badacze” XXI wieku twierdzą, że Josyp ożenił się z córką swojego kuzyna trzeciego stopnia. Ale w XIX wieku obowiązywały surowe kanony kościelne. Przed każdym ślubem przeprowadzano przesłuchanie przedślubne – z przesłuchaniem świadków, sprawdzeniem zapisów metrykalnych, aby upewnić się, że nowożeńcy nie są krewnymi do siódmego pokolenia, nie mają wspólnych rodziców chrzestnych itp. Drugi tom „Ułożenia prawa cywilnego Imperium Rosyjskiego” jasno definiował pojęcie pokrewieństwa cielesnego i duchowego. Cielesne – to pokrewieństwo krwi (po ojcu/matce) i powinowactwo (przez małżeństwo). Duchowe – przez chrzest lub adopcję. Za kazirodztwo w 4. stopniu pokrewieństwa krwi lub 2. stopniu powinowactwa karano zesłaniem do klasztoru (na 4–8 miesięcy) lub nawet zsyłką na Sybir na 3 lata i 4 miesiące. Dla szlachty i duchowieństwa zezwalano na małżeństwa w 5–7 stopniach, ale tylko za zgodą władz eparchialnych. Więc żaden ksiądz nie odważyłby się udzielić ślubu kuzynom trzeciego stopnia, zwłaszcza Hryhorij Iwanowycz Koszyć, który dobrze znał i szanował rodzinę Szewczenków, bo był kumem dziadka Tarasa, Iwana. Zresztą wspólnota nie zaakceptowałaby tego – ludzie byli głęboko wierzący. Zapis o ślubie z 28.09.1841 r. przechowywany jest w księdze metrykalnej wsi Kyryliwka za 1841 rok. Zaznaczono w nim, że pan młody – poddany Pawła Wasylowycza Engelhardta, chłop ze wsi Moryńci, Josyp Szewczenko (po śmierci rodziców wychowywał się w rodzinie swojego dziadka – Jakyma Bojki, ojca matki Kateryny). Panna młoda – Motrona Hryhoriwna Szewczenko ze wsi Kyryliwka. Świadkami na weselu ze strony pana młodego byli: Pawło Jakymowycz Bojko (rodzony wuj Josypa, brat jego matki Kateryny), Mykyta Hryhorowycz Szewczenko (rodzony brat Josypa) oraz Roman Diadczenko (ojciec chrzestny Josypa). Panna młoda, Motrona Hryhoriwna, urodziła się 10.11.1823 roku we wsi Kyryliwka. Ojciec Hryhorij Onystratenko-Szewczenko, matka Motrona. Jedynym sposobem, aby rzeczywiście ustalić rodowód, są dokumenty archiwalne. Wzięliśmy najstarszy dostępny – spis spowiedzi wsi Kyryliwka za 1787 rok, gdzie zarejestrowano rodzinę Jewstrata Szewczenki, która w tamtym czasie składała się z następujących osób:
Jewstratij Szewczenko, gospodarz dworu, wiek 50 lat (około 1737 r. ur.); jego żona Ołena, wiek 33 lata (1754 r. ur.); syn Jewstrata Jakiw, wiek 25 lat (1762 r. ur.); żona Jakiwa Tetiana, wiek 21 rok (1766 r. ur.); córka Jewstrata Hrypyna, wiek 16 lat (1771 r. ur.); syn Jewstrata Pawło, wiek 13 lat (1774 r. ur.); syn Jewstrata Iwan, wiek 11 lat (1776 r. ur.); córka Jewstrata Marija, wiek 10 lat (1777 r. ur.); syn Jewstrata Hryhorij, wiek 8 lat (1779 r. ur.); córka Jewstrata Matrona, wiek 7 lat (1780 r. ur.); syn Jewstrata Własij, wiek 6 lat (1781 r. ur.); syn Jewstrata Hryhorij, wiek 4 lata (1783 r. ur.); syn Jewstrata Jakiw, wiek 2 lata (1785 r. ur.); córka Jewstrata Ołena, wiek 1 rok (1786 r. ur.). Jak widzimy, w czasie sporządzania rejestru Jewstrat Szewczenko miał 50 lat, a Hryhorij – zaledwie 4 lata (około 1783 rok urodzenia). Uważamy, że właśnie ten Hryhorij był ojcem Warfołomija. Fakt ten potwierdzają dane z rewizji ludności (tzw. rewizkich kazek) z 1795, 1811 i 1816 roku, gdzie zaznaczono, że starszy syn o imieniu Hryhorij ma imię ojca nie Jewstratijowycz, jak wszystkie dzieci Jewstrata, lecz Petrowycz. Zgodnie z tymi samymi dokumentami matka Hryhorija Petrowycza – Ołena Jakiwna – mieszkała w jego dworze i była zapisana jako matka, podczas gdy inne dzieci Jewstrata były wskazane jako jego bracia i siostry. Pozwala to wyciągnąć wniosek, że Hryhorij Petrowycz był synem Ołeny Jakiwny z jej pierwszego małżeństwa z Petrem, a Jewstrat był jego ojczymem. W spisie spowiedzi imię ojca Jewstrata nie zostało wskazane, jednak wspomniany jest tam pradziadek Kobziarza Andrij Szweć (60 lat, około 1727 roku urodzenia) wraz z żoną Jefrosynią (48 lat) oraz dziećmi: Iwanem, Iryną, Kindratem, Maryną i Ołeksijem. W tym samym dokumencie wskazano, że Iwan Szewczenko (30 lat), dziadek Tarasa Szewczenki, mieszka już osobno ze swoją rodziną. W rewizkiej kazce wsi Kyryliwka z 1795 roku Jewstrat nie jest już wspominany, a jego żona Ołena zapisana jest jako wdowa. Zatem, biorąc pod uwagę różnicę wieku między Jewstratem (1737 r. ur.) a Andrijem Szweciem (1727 r. ur.) – zaledwie 10 lat – można z pewnością stwierdzić, że nie byli oni ojcem i synem. W ten sposób mit o więzach krwi między Tarasem a Warfołomijem Szewczenkami w trzecim, a nawet czwartym stopniu pokrewieństwa został obalony. Warfołomij w żaden sposób nie mógł być kuzynem Tarasa. Był on szwagrem, czyli bratem żony brata. Co więcej, w księdze metrykalnej znaleziono zapis o ślubie we wsi Kyryliwka 24 stycznia 1826 roku Fedota Ołeksijowycza Szewczenki (jego ojciec – Ołeksij Andrijowycz Szewczenko, rodzony brat Iwana Andrijowycza, dziadka Tarasa) z Kyłyną Pawliwną Jewstratenko. Urodziła się ona, zgodnie z księgą metrykalną wsi Kyryliwka, 11 czerwca 1807 roku. Jej ojcem był Pawło Jewstratijowycz Szewczenko (również Jewstratenko lub Onistratenko), rodzony brat Hryhorija Jewstratijowycza Szewczenki – ojca Warfołomija Hryhorowycza Szewczenki. Zatem nawet w 1826 roku osoby te nie pozostawały w relacjach rodzinnych do siódmego pokolenia, co pozwoliło na zawarcie małżeństwa zgodnie z kanonami kościelnymi. Ciekawe jest również to, że ojcem chrzestnym Fedota Ołeksijowycza Szewczenki 4 marca 1805 roku był Hryhorij Iwanowycz Szewczenko – ojciec Tarasa. Ciekawe, że zmyślenia w „oficjalnej” biografii Warfołomija Szewczenki na tym się nie kończą. Jego wesele rzekomo odbyło się w 1838 roku, chociaż w rzeczywistości ślub został zawarty 9 kwietnia 1844 roku. Ponadto rozpowszechniana jest informacja, jakoby Warfołomij w młodym wieku został sierotą, a następnie został adoptowany przez jakiegoś kupca. W rzeczywistości jego ojciec – Hryhorij Jewstratijowycz Szewczenko – zmarł 16 stycznia 1851 roku, a matka – Matrona Kyryliwna – przeżyła go i zmarła 19 marca 1853 roku. Wychodzi na to, że próbuje się nam narzucić absurdalną teorię o tym, że 31-letniego mężczyznę, który miał już żonę i dzieci, rzekomo „adoptował” obcy kupiec? Być może te fałszerstwa mają na celu nadanie postaci Warfołomija dodatkowej dramatyczności i ważności? Ale po co? Czyż „kuzyn” czy „siostrzeniec”-sierota brzmi lepiej niż po prostu „szwagier”? Czy kazirodztwo w rodzinie Szewczenki czyniło ją bliższą „bratniemu” rosyjskiemu narodowi? A może był to świadomy atak „ruskiego miru” na rodzinę Szewczenki? Jak widzimy, nawet w XXI wieku pojawiają się zmyślenia, które nie mają nic wspólnego z historyczną rzeczywistością, ale zyskują rozpowszechnienie poprzez różne wydawnictwa. Wzywam społeczność naukową i zainteresowanych czytelników do ufania tylko sprawdzonym dokumentom archiwalnym i nieprzyjmowania na wiarę przypuszczeń niepopartych źródłami. Tylko archiwa nie pozostawiają miejsca na fałszerstwa.
Tłumaczenie maszynowe
Taras HOŁOWKO. Są wśród nas ludzie, którzy zawsze i we wszystkim promieniują ciepłem, na pierwszy rzut oka świecą nieprzekupną szczerością i życzliwością. Takim samym ciepłem, szczerością i dobrem naznaczone jest to, co zrobili. Wpatrując się w ich życiowy dorobek, uświadamiasz sobie, że do podobnych rzeczy zdolne są osobowości z „bożą iskrą”, ludzie duchowego piękna i wrodzonej mądrości. Jego kariera bez przesady rozwijała się pomyślnie, ponieważ w dość krótkim odstępie czasu zdobył wyższe wykształcenie filologiczne, studiując na stołecznym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki na wydziale dziennikarstwa, a później w Szkole Dziennikarstwa i Komunikacji Masowej na Uniwersytecie w Kansas (USA) dzięki grantom edukacyjnym przyznanym przez rząd tego kraju. A dalej, po zdobyciu wyższego wykształcenia, była, oprócz codziennej pracy w różnoprofilowych strukturach komercyjnych i międzynarodowych organizacjach społecznych, także działalność naukowa, której rezultatem była obrona rozprawy doktorskiej w celu uzyskania stopnia naukowego kandydata nauk filologicznych, zatytułowanej „Ukraińska prasa etniczna USA i Kanady (1945–1994): osobliwości naświetlania relacji ukraińsko-amerykańskich”. Zainteresowanie drukowanymi środkami masowego przekazu ukraińskiej diaspory Ameryki Północnej u Wasyla Hubarcza-młodszego być może pojawiło się jeszcze w latach 90., podczas studiów na Uniwersytecie w Kansas, kiedy pojawiła się realna możliwość zapoznania się z bezcennymi pierwotnymi źródłami, zachowanymi w zasobach bibliotecznych USA i Kanady z ostatnich dwóch stuleci. Stopniowo przychodziło zrozumienie tego, jak wielką wagę i znaczenie mają drukowane materiały ukraińskiej periodyki diasporowej dla rodzimej nauki humanistycznej, sztucznie zubożonej w czasach radziecczyzny, celowo sfałszowanej na korzyść rządzącego reżimu. Faktycznie w publikacjach na łamach gazet i czasopism różnego nurtu otwierała się ukryta prawda o tak zwanej socjalistycznej rzeczywistości w imperium zła, ujawniano zbrodnie popełnione przez spadkobierców Lenina-Stalina w okresie powojennym i w kolejnych dziesięcioleciach w USRR. Wybór doktora nauk filologicznych, profesora Mychajła Werkalcia, promotora rozprawy, którą Wasyl Hubarecz bronił na wydziale dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, prawdopodobnie nie był przypadkowy. Wszak w dorobku naukowym znanego literaturoznawcy, pisarza i krytyka było ponad 400 prac naukowych, publicystycznych i artystycznych. Wykładając przez długi czas w Instytucie Dziennikarstwa KNU, Mychajło Werkaliec w swojej działalności naukowej badał nie tylko ukraińską filologię, orientalistykę, religioznawstwo, ale interesował się także problematyką mediów. Podejmując się napisania rozprawy, Wasylowi Hubarczowi ważne było określenie badawczej ekskluzywności i nowości w podaniu materiału naukowego, ponieważ północnoamerykańską ukraińską prasę etniczną badano także przed nim. Rodzimi i zagraniczni badacze w swoich pracach z zakresu dziennikarstwa naświetlali własną wizję procesów historycznych, politologicznych, kulturologicznych i etnologicznych, które zachodziły w zniewolonej Ukrainie i na demokratycznym Zachodzie w drugiej połowie ubiegłego wieku. Wczytując się dzisiaj w rozprawę kandydacką, której ogólna objętość wynosi ponad dwieście stron i ponad dwieście wykorzystanych źródeł, można z pewnością stwierdzić, że postawiony cel Wasyl Hubarecz zdołał osiągnąć: w jego pracy badawczej rzeczywiście przedstawiono unikalne fakty, skrupulatnie zebrane w zasobach Narodowej Biblioteki im. W. Wernadskiego, Biblioteki Ukraińskiej Diaspory w Kijowie, elektronicznych bibliotek Prezydentów USA i Kongresu Stanów Zjednoczonych Ameryki. Zanim przystąpił do bezpośredniej analizy publikacji, które ukazywały się drukiem w periodykach ukraińskiej diaspory USA i Kanady w latach 1945–1994, doktorant dokonał retrospektywnego przeglądu najważniejszych prac znanych pisarzy, publicystów i naukowców, przede wszystkim tych, którzy znaleźli się daleko poza granicami Ojczyzny. Nawet dzisiaj, w trzydziestym czwartym roku niepodległości, szeroki ogół czytelników mało wie o Arkadiju Żywotku, Mychajle Borowyku, Mychajle Marunczaku, Julijanie Baczynskim, Lubomyrze Wynarze, Symonie Nariznym, Romanie Rachmannym, Petrze Krawczuku oraz jeszcze o dziesiątce Ukraińców-intelektualistów, którzy oprócz tego, że wydali na świat fundamentalne prace o ukraińskiej diasporze kontynentu północnoamerykańskiego, nie zapominając wspomnieć o jej wielowymiarowej kronice, próbowali także dobić się do rządzącej elity USA i Kanady, która wpływała na losy świata, uosabiała siłę, która przeciwstawiała się najokrutniejszemu totalitarnemu państwu w historii ludzkości, zbudowanemu na kłamstwie, krwi i kościach milionów. Czołowe miejsce w pracy doktorskiej zajmują drukowane środki masowego przekazu, które należały do ukraińskich partii politycznych, zmuszonych po klęsce w zmaganiach wyzwoleńczych na terenie Ukrainy przenieść swoją działalność początkowo do krajów Europy Wschodniej i Zachodniej, a później – za ocean. W rozprawie wspomniani są banderowcy, melnykowcy, „dwójkarze”, hetmańcy, przedstawiciele innych ugrupowań politycznych, z których każde miało organy drukowane, gdzie publikowano różne pod względem treści i gatunku materiały dziennikarskie, w większości o charakterze antyradzieckim. Najwyraźniej Wasylowi Hubarczowi ważne było w rozprawie pokazanie, że właśnie w ukraińskim środowisku nacjonalistycznym USA i Kanady dojrzewały najbardziej radykalne idee, których realizacja miała na celu zdemontowanie totalitarnego reżimu w ZSRR i pozbawienie Ukrainy statusu kolonialnego. Jako ilustracje autor rozprawy wykorzystuje wiele cytatów z artykułów jednego z liderów OUN (b) Jarosława Stećki, który wszedł do historii ruchu narodowo-wyzwoleńczego XX wieku nie tylko tym, że w warunkach niemieckiej okupacji ogłosił w imieniu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego 30 czerwca 1941 roku we Lwowie. Ważnym wkładem w sprawę wyzwolenia Ukrainy spod kolonialnego jarzma należy uznać jego przewodnictwo w Antybolszewickim Bloku Narodów – koordynacyjnym ośrodku rewolucyjno-wyzwoleńczych organizacji narodów zniewolonych przez bolszewicką Rosję. Pod kierownictwem J. Stećki ABN po zakończeniu II wojny światowej i w kolejnych latach regularnie urządzał antybolszewickie demonstracje, organizował konferencje prasowe, wysyłał memoranda do czołowych polityków, wydawał publikacje periodyczne i nieperiodyczne w różnych językach, w szczególności angielskim, niemieckim i francuskim. W rozprawie analizowane są publikacje poświęcone przeprowadzeniu w 1970 roku ważnego wydarzenia – antykomunistycznej konferencji na Tajwanie, której jednym z organizatorów był Antybolszewicki Blok Narodów. Wasyl Hubarecz dochodzi do wniosku, opierając się na naświetlaniu przez prasę OUN (b) tego reprezentatywnego antykomunistycznego forum międzynarodowego, że współpraca z Tajwanem służyła przykładem tego, jak ukraiński ruch nacjonalistyczny próbował znaleźć międzynarodowych partnerów i wykorzystać wszelkie
Wasyl Hubareć młodszy możliwości w celu szerzenia swojej ideologii i walki o niepodległość Ukrainy na poziomie globalnym. Warto wymienić choć kilka drukowanych wydawnictw ukraińskiej diaspory północnoamerykańskiej, które najczęściej pojawiają się na stronach dysertacji, a do tego stają się przedmiotem szczegółowej analizy przyszłego kandydata nauk filologicznych. Są to przede wszystkim gazety „Ukraińskie Wiadomości Robotnicze” i „Życie i Słowo”, które uważane są za jedne z pierwszych drukowanych ukraińskich etnicznych mediów, powstałych na początku XX wieku w Kanadzie. Tak samo wielkim autorytetem wśród ukraińskojęzycznych obywateli kraju liścia klonowego, zdaniem dysertanta, jest amerykańska gazeta codzienna „Swoboda” z jej anglojęzycznym dodatkiem The Ukrainian Weekly. Jeśli chodzi o USA, to ukraińska diaspora zdołała dzięki własnym środkom w ciągu ubiegłego wieku wydawać takie periodyczne drukowane wydawnictwa jak „Narodna Wola”, „Forum”, „Nowa Zoria”, „Szliach”, „Siwacz”, „Nacjonalna Trybuna”, „Ukraińskie Wiadomości”, „Smołoskyp” i wiele innych. Wasyl Hubareć uważa, że wszystkie te drukowane media w kraju, w którym mieszkało około miliona emigrantów-Ukraińców, zawsze łączyło jedno – bezwarunkowe wsparcie etnicznej ojczyzny – Ukrainy i jej narodowo świadomych obywateli w dążeniu do zdobycia państwowej niepodległości poprzez wyjście ze składu ZSRR, rezygnację z systemu jednopartyjnego, ustanowienie demokracji zachodniego wzorca, wprowadzenie gospodarki rynkowej, a nie planowej. Czy nie największą intrygą w pracy kandydackiej Wasyla Hubarecia są odnalezione przez niego w zbiorach bibliotecznych i archiwach rzadkie publikacje prasy diasporowej z krytyką różnych prezydentów USA. Dlaczego właściwie pretendent do zdobycia stopnia naukowego w procesie pisania dysertacji kandydackiej się tym zainteresował? Dlatego, że właśnie od przywódców Białego Domu zawsze zależało kształtowanie polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych Ameryki jako światowego supermocarstwa, zdolnego wpływać na sytuację międzynarodową na świecie, decydować o dalszym losie krajów z odpowiednimi konsekwencjami, utrzymywać globalnie równowagę sił na różnych kontynentach kuli ziemskiej. W istocie młody badacz wydaje argumentowany i śmiały werdykt przywódcom Białego Domu, tym samym tworząc genezę ukraińsko-amerykańskich relacji, które kształtowały się w ciągu lat 50-90. XX wieku. W dysertacji lwią część swoich badań poszukiwacz poświęcił ruchowi obrony praw człowieka w USRR, który w ciągu lat 60., 70. i 80. nieustannie był w centrum uwagi prasy ukraińskiej diaspory USA i Kanady. Po podpisaniu porozumienia helsińskiego w sierpniu 1975 roku przez prezydenta Geralda Forda i sekretarza generalnego Leonida Breżniewa, obrona praw i wolności obywateli w radzieckiej Ukrainie weszła na zupełnie inny poziom, a każde ich naruszenie przez instytucje państwowe było ujawniane na stronach drukowanych mediów, które należały do ukraińskich społeczności USA i Kanady, zmuszając polityczny establishment tych krajów do wprowadzania korekt w polityce zagranicznej i relacjach międzypaństwowych z ZSRR. To staraniami wyłącznie amerykańskich wyborców ukraińskiego pochodzenia, jak na to kładzie nacisk Wasyl Hubareć, w amerykańskim Kongresie regularnie zaczęto obchodzić Tygodnie Zniewolonych Narodów, dzięki którym szerokie kręgi opinii publicznej dowiadywały się o historii, kulturze i tradycjach Ukrainy, oporze różnych warstw ludności wobec reżimu kolonialnego. W pracy badawczej wspomniane są głośne sprawy polityczne, sfałszowane przez radzieckie sądy przeciwko takim obrońcom praw człowieka i dysydentom, jak Łewko Łukjanenko, Wałentyn Moroz, Wasyl Stus, Wiaczesław Czornowił, Mychajło i Bohdan Horyniowie, Petro Hryhorenko, Mykoła Rudenko, Iwan Dziuba, Ołeksandr Tychyj, Iwan Kandyba, Iwan Switłyczny, Mykoła Horbal, Jurij Szuchewycz, małżeństwo Iryna i Ihor Kałynci oraz inni. W obronie niewinnie skazanych więźniów sumienia wystąpił Łew Dobrianski, wybitny lider ukraińskiej diaspory, polityk i ekonomista, szef Ukraińskiego Kongresowego Komitetu Ameryki, współredaktor czasopisma „Ukrainian Quarterly”, profesor Uniwersytetu Georgetown, a później Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador USA na Bahamach. Drugim pod względem wagi wpływu nie tylko na środowisko diasporowe, ale i na opinię publiczną całego kraju, według wniosków badacza, był Iwan Kedryn-Rudnycki. Wchodząc w skład kolegium redakcyjnego gazety „Swoboda”, a także jako aktywny autor tekstów do innych północnoamerykańskich ukraińskich wydawnictw periodycznych, ten publicysta wyróżniał się ostrym piórem i śmiałością w zadawaniu amerykańskim urzędnikom bardzo niewygodnych pytań. Wasyl Hubareć odnalazł w archiwach bibliotecznych jego artykuły, opublikowane w ukraińskiej prasie etnicznej USA, w szczególności cytowany jest fragment z artykułu „Sytuacja polityczna i nasze położenie” na łamach czasopisma „Tryzub” (tygodnik założony przez Symona Petlurę w latach 20. ubiegłego wieku), w którym brzmi miażdżąca krytyka pod adresem ówczesnej amerykańskiej administracji. Paradoksalna rzecz, napisane przez Iwana Kedryna-Rudnyckiego ponad pół wieku temu, bardzo wyraźnie ekstrapoluje się na obecną politykę zagraniczną USA w osobie Joego Bidena i Donalda Trumpa, którzy tak samo przymilali się i nadal przymilają się do następczyni prawnej ZSRR – obecnej Rosji, próbując ułagodzić szalonego Putina, sprawcę wojny rosyjsko-ukraińskiej, ustępstwami terytorialnymi kosztem Ukrainy. Ideologiczna konfrontacja między ZSRR a Zachodem, która trwała dziesięcioleciami, stale wciągała w tę intelektualną walkę dziennikarzy ukraińskiej diaspory i sługi pióra z radzieckiej Ukrainy, zmuszając tych ostatnich do regularnego odgryzania się na stronach partyjnych tub. W dysertacji Wasyl Hubareć ilustruje tę konfrontację na przykładzie tego, jak zareagowały radzieckie organy drukowane, zarówno w Moskwie, jak i w Kijowie, na obchody w USA rocznicy proklamowania niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej w styczniu 1963 roku. Swoje wierne poddaństwo konsekwentnie okazał poeta Lubomyr Dmyterko (znany z tego, że aktywnie poparł wykluczenie ze Związku Pisarzy Iwana Dziuby za książkę „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”), którego artykuł z zaprzeczeniem samej idei ukraińskiej państwowości
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
państwowości opublikowała gazeta „Izwiestija” (obecnie zakazana w Unii Europejskiej za manipulowanie i rażące zniekształcanie faktów), a także humorysta Fedir Makiwczuk (nawiasem mówiąc, laureat republikańskiej nagrody odrażającego Jarosława Hałana), który nakłamał czytelnikom gazety „Radianśka Ukrajina”, jakoby manifestacje Ukraińców w mieście Albany (stan Nowy Jork) z okazji ogłoszenia rocznicy niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej finansowała amerykańska policja. 24 sierpnia 1991 roku ówczesna Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR przyjęła Akt ogłoszenia niepodległości Ukrainy i utworzenia samodzielnego państwa ukraińskiego. Można sobie wyobrazić, jak epokowe wydarzenie wywołało prawdziwy triumf i szczerą radość w środowisku ukraińskiej diaspory Stanów Zjednoczonych Ameryki i Kanady – krajów, gdzie niejedno pokolenie emigrantów ukraińskich marzyło o tym znamiennym dniu w historii ich etnicznej Ojczyzny. Treść publikacji na łamach ukraińskojęzycznych i anglojęzycznych czasopism północnoamerykańskich zmieniła się radykalnie. Na gruzach byłego ZSRR powstało młode państwo ukraińskie, którego przyszłością zaczęła przejmować się intelektualna elita diaspory, budując ambitne plany. W porządku dziennym stosunków międzypaństwowych między USA a Ukrainą pojawiły się tylko dwie kwestie – rozbrojenie nuklearne i pomoc gospodarcza. Wielu będzie ciekawiło, że w takich wydawnictwach diasporowych jak „Ukrainian Quarterly”, „Forum”, „Wistnyk OOChSU” (Organizacji Obrony Czterech Wolności Ukrainy), gdzie ukazywały się drukiem różne gatunkowo publikacje, można prześledzić narodziny ostrego konfliktu narodowego, według definicji dysertanta, między USA a Ukrainą na początku lat 90. w kwestii posiadania przez tę ostatnią potencjału nuklearnego. Wasyl Hubareć przedstawia argumenty stron, które wówczas były wypowiadane podczas międzypaństwowych negocjacji ukraińsko-amerykańskich przez przewodniczącego Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR Łeonida Krawczuka, premiera Łeonida Kuczmę, ministra obrony Kostiantyna Morozowa, szeroko cytowane na łamach ukraińskiej prasy etnicznej Stanów i Kanady. Ich oponentami w istocie byli prezydenci USA, najpierw George Bush senior, a po nim Bill Clinton wraz z wiceprezydentem Al Gore’em, którzy dosłownie „wykręcali ręce” wspomnianym ukraińskim wysokim urzędnikom, odmawiali spotkań z nimi, gdy tylko wyczuwali nieustępliwość członków oficjalnej delegacji ukraińskiej i twarde bronienie własnych interesów narodowych, wyrażali różnego rodzaju groźby. Dzisiaj wszyscy doskonale wiedzą, czym się to skończyło i do jakich fatalnych skutków doprowadziło. W 2007 roku Wasyl Hubareć z powodzeniem obronił dysertację, uzyskując stopień naukowy w dziedzinie filologii. Trzeba przyznać, że tytuł naukowy kandydata nauk filologicznych pozytywnie wpłynął na jego dalszą karierę. Pewność siebie, przekonanie i oddanie sprawie, której służysz, stały się cechą definiującą tę osobowość. Zawsze chętnie odpowiadając na zaproszenia Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, prowadził naukowo-praktyczne warsztaty ze studentami, występował przed wykładowcami z materiałem wykładowym na temat doświadczenia dziennikarskiego w kwestiach PR, komunikacji oraz korporacyjnej odpowiedzialności społecznej, zarówno w organizacjach międzynarodowych, jak i krajowych. W pamięci pojawiają się wydarzenia artystyczne i projekty, zrealizowane przy bezpośrednim udziale Wasyla Hubarcia jako odpowiedzialnego PR-menedżera, które nie tylko wywołały przychylny odzew w społeczeństwie, ale bez przesady wzbogaciły kulturę narodową o nowe wartości duchowe. W kwietniu 2014 roku we Lwowie po raz pierwszy w historii tego miasta odbył się festiwal „Japońska wiosna”, zainicjowany przez Ukraińsko-Japońskie Centrum Kultury i sponsorowany przez firmę JTI Ukraine, gdzie Wasyl Hubareć zajmował stanowisko menedżera ds. relacji zewnętrznych i kontaktów z opinią publiczną. Inny znaczący projekt w ramach programu filantropii korporacyjnej firmy JTI Ukraine, który był wymyślony i realizowany dzięki kreatywnej aktywności Wasyla Hubarcia, to w szczególności jego udział w przeprowadzeniu w Kijowie wystawy artystycznej „Specfund 1937–1939 z kolekcji Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy” i wydanie w 2016 roku czterystustronicowego katalogu reprodukcji obrazów o tym samym tytule. Po raz pierwszy po dziesięcioleciach przemilczania i celowego ukrywania w Ukraińskiej SRR, ze specjalnego tajnego funduszu („specfundu”), utworzonego przy Państwowym Muzeum Ukraińskim (obecnie Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy), w dwudziestym piątym roku niepodległości szerokiej publiczności zaprezentowano płótna malarskie artystów, którzy w latach 30. ubiegłego wieku byli uważani za „wrogów ludu”. Swoją postawę obywatelską i preferencje polityczne Wasyl Hubareć nie raz demonstrował publicznie, gdy ostro występował w prasie przeciwko nowo objawionym kolaborantom z Donbasu w osobie dwukrotnie karanego byłego prezydenta Janukowycza i jego popleczników z Partii Regionów, którzy dążyli do podzielenia Ukrainy według kryteriów narodowych i językowych, nadania językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego, rezygnacji z integracji europejskiej i przywrócenia nie tylko gospodarczej, ale i politycznej zależności od Moskwy, narzucenia dyktatorskich form rządów w państwie ukraińskim. 17 stycznia 2025 roku… W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy jest tłoczno, ponieważ ma się tutaj odbyć prezentacja książki „Siwa tęcza” poety, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Dmytra Kremenia. Wśród zaproszonych na to wydarzenie był także Wasyl Hubareć – szef komunikacji korporacyjnej firmy farmaceutycznej „Darnycia”. Któż mógł pomyśleć, przede wszystkim autor tych słów, że ostatni raz widzi i rozmawia z Wasylem w tym życiu, który na pierwszy rzut oka zewnętrznie wyglądał na nieco beztroskiego, jednocześnie demonstrował skupienie i uwagę na tym, co działo się wokół w sali muzealnej. Wspominając dzisiaj tamto styczniowe wydarzenie, już po raz kolejny zaczynasz uświadamiać sobie, jak wiele zostało zrobione przez Wasyla Hubarcia w sferze humanitarnej i jak wiele jeszcze mógł zrobić, gdyby nie gwałtowna nieuchronność losu, podobnego do jasnej gwiazdy, która rozbłysnąwszy, swoim blaskiem-dobrem oświetliła otaczającą przestrzeń i powoli, nieubłaganie zgasła. Dopiero teraz staje się wiadome, że w czasie wolnym od głównej pracy zajmował się twórczością literacką. Zapewne wrodzona skromność i nabyta wymagalność powstrzymywały go przed upublicznieniem napisanych tekstów, czekając, aż stworzone dzieło ostatecznie wykrystalizuje się i wcieli w udoskonalonych formach. Wiersz, którym chce się zakończyć to wspomnienie o Wasylu Hubarciu, który odszedł w wieczność na kilka miesięcy przed swoim 50-letnim jubileuszem, odkrywa sens jego ziemskiego istnienia, odbierany jest jako dedykacja dla tych, którzy nigdy o nim nie zapomną:
Kiedy niebo płacze deszczem,
Kiedy chmury schodzą nisko,
Ożywa w sercu żal jeszcze
I smutek podchodzi blisko.
Ja tęsknię tylko za jednym –
Za miłością moją iskrzącą.
I za dniami, co obok płynęły,
I za spojrzeniem promiennym.
Ja tęsknię za dotykiem rąk,
Za oddechem lekkim tęsknię.
Serce pazurami kraje kruk,
Czy taką jeszcze spotkam piękność?
Jest mi zimno, bo – zima,
Bo wiatry wyją złe i szalone,
Bo idziesz ty dokądś sama,
Odpływasz dokądś beze mnie.
Powróć, przynieś ciepło,
Uśmiechnij się – wszystko wokół rozbłyśnie,
A z tobą i lato przyszłoby.
Powracaj prędzej, błagam.
(„Powróć, przynieś ciepło”)
Tłumaczenie maszynowe
W galerii „Mysteczka switłycia” (w budynku kijowskiego szpitala nr 8 na osiedlu Mińskim) trwa wystawa indywidualna prac artystki Ołeny Hołub „Kroki do Odrodzenia”, którą otwarto z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy. Kuratorka wystawy, założycielka galerii, zasłużona pracownica kultury Ukrainy, znana historyczka sztuki Wałentyna Jefremowa uważa, że ten projekt artystyczny ma na celu inspirowanie, wspieranie wewnętrznej siły każdego człowieka oraz podkreślenie roli sztuki w procesie uzdrawiania. Szczególnie ważna dla organizatorów okazała się pozytywna reakcja widzów – żołnierzy przebywających w szpitalu na rehabilitacji. Artystce udało się bowiem, nie omijając realiów wojny, wznieść ponad okropności w stronę jasnych stron bytu. Kompozycje znanej artystki medialnej rezonują z czasem prób, które spadły na los naszego kraju, odbijają się echem w sercach tych, którzy pokonują trudności z wiarą w lepszą przyszłość. Podczas otwarcia wystawy syn artystki Andrij Jakowenko zaprezentował wideoprzesłanie Ołeny Hołub, w którym twórczyni wyjaśnia tytuł: „Odrodzenie jest w naszym sercu, to, co będzie sprzyjać przyszłości: Wiara, Nadzieja, Miłość. Wiara w zwycięstwo, Nadzieja, że „zapanujemy my, bracia” i Miłość do naszych bliźnich, która pomoże nam wytrwać i zwyciężyć. Sława Ukrainie!”. Obecni natychmiast podchwycili „Bohaterom Sława!”. Tak w jednolitym uczuciu pokonano znaczną odległość geograficzną i niesprzyjające okoliczności. Ołena Hołub opowiedziała przez telefon: „Wystawa w Kijowie stała się dla mnie znaczącym wydarzeniem. Muszę bowiem do tej pory, tymczasowo, do zakończenia wojny, przebywać w Kalifornii. Wszystkie moje myśli o ojczyźnie są w pracach, które mogę wykonać na komputerze w formacie cyfrowym. Śledzę wydarzenia w Internecie, otrzymuję na pocztę elektroniczną zdjęcia dzieci, wnuków, znajomych ulic itp. i tworzę kolaże w rytmie moich przeżyć i przemyśleń. Prawdziwe uczucia znajdują drogę do tych, którzy je również podzielają. Nasi polegli żołnierze i niewinne ofiary zasługują na nieśmiertelność, która trwa, dopóki żyją ludzie, którzy o nich pamiętają. Będziemy kochać życie, które oni obronili i podarowali, biorąc dla siebie cząstkę ich poglądów, pieśni, które śpiewali, wierszy, które tworzyli, opowiemy o tym dzieciom, a one – dalej, aby nie zatraciła się jedność. Swoje prace uważam za potrzebne w tym łańcuchu. Na wystawie „Kroki do odrodzenia” prezentuję prace, po raz pierwszy wydrukowane na płótnie (po wcześniejszym mniejszym formacie na papierze), o wymiarach 70x50 cm, w tym tkwi unikalność ich „materialnego” wcielenia. W seriach „Przestrzeń” i „Zwycięstwo światła” za podstawę wybierałam rysunki z dziennika z najstraszniejszych pierwszych dni wojny. Swoje przeżycia transformowałam, jako przeżytą traumę, w swoiste abstrakcyjne kompozycje. W tytułach zachowano daty przedstawień z tamtych dni. Praca Ołeny Hołub, poświęcona pamięci Maksyma Krywcowa. W serii „Kroki do Odrodzenia” połączyłam w kolażu własne malarstwo i fragment obrazu Łarysy Piszoji, cytuję znane graffiti Brytyjczyka Banksy’ego, które stworzył na ścianach zniszczonych przez raszystów budynków miast Ukrainy. Podniosły nastrój wiary w zwycięstwo demonstruje zdjęcie, na którym niosę gałązkę palmową (zrobione przez moją córkę). W ten sposób łączę osobisty stosunek ze świadomością, że sprawiedliwą walkę Ukraińców wspierają ludzie i artyści innych krajów. Nazwa serii „Neokonstrukcje” ma konotację do awangardowego nurtu sprzed stu lat. Kiedyś konstruktywiści tworzyli swoje utopijne wyobrażenia o budowaniu przyszłości w formie wyraźnych geometrycznych kompozycji. Swoje neokonstrukcje tworzę z najróżniejszych elastycznych form, które niosą życiodajność i również są skierowane w przyszłość. Niemałą rolę odgrywają w serii wizerunki wnuczki Lei („Ochrona”) i prawnuczki Mii („List dla taty”) jako rozszerzenie własnego „Ja” w kolejnych pokoleniach. To one, właściwie, będą budować architektonikę kraju. Serię „Kijów przez wieki” zaczęłam dawno (nieco koresponduje ona z serią „Portrety memorialne” z 2007 roku). Obecnie postanowiłam uzupełnić ją pracami z 2025 roku, zmieniając środki wyrazu. Poczułam nową aktualność w zwróceniu się do naszych wielkich myślicieli. Podczas wojny ich dalekowzroczna mądrość wspiera hart ducha Ukraińców, nie pozwalając popaść w zwątpienie. Nieśmiertelność wielkich życiodajnych idei podkreśliłam tym, że znane pomniki namalowałam jako nieuszkodzone przez czas, w wyimaginowanym futurystycznym otoczeniu, na starych, pomazanych graffiti postumentach, w otoczeniu nieznanych latających urządzeń”. Przygotowała Anna ŁOBANOWSKA, historyczka sztuki. Zdjęcia udostępnione przez Ołenę Hołub. Otwarcie wystawy w galerii „Mysteczka switłycia”: od lewej do prawej — Andrij Jakowenko, syn artystki, wnuczka Ołeny Hołub Leia, założycielka galerii, historyczka sztuki Wałentyna Jefremowa
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Lesi Ukrainki przez ostatnie trzy lata regularnie pojawiają się inscenizacje dzieł ukraińskich klasyków. Obecnie w afiszu teatru znajduje się twórczość Iwana Franki, Lesi Ukrainki, Wasyla Stefanyka, Mykoły Kulisza i Ołeksandra Dowżenki. Niedawno Iwan Urywski wystawił spektakl „Ziemia” na podstawie tytułowej noweli Olgi Kobylańskiej, a Mykoła Babin – spektakl „Zorza. Początek” na podstawie dramatu Michajła Staryckiego „Talan”.
Eduard Owczarenko
Zdjęcia ze strony internetowej teatru
Czym jest ziemia dla każdego z nas? Narodziny, pierwsze kroki, dotyk matki, poczucie bezpieczeństwa, miłość, odkrywanie nowych światów, kształtowanie rodu. Nagle w pewnej chwili, zgodnie z odwiecznym prawem historii ludzkości, pojawia się ten, kto chce odebrać ziemię. A wraz z nią – życie i jego sens… Ziemia to namiętność, przez którą wybuchają wojny, ale przecież ona też żywi ród ludzki, określa ludzką tożsamość. Bez swojej ziemi jesteśmy niczym, bo sami jesteśmy tym odwiecznym ojcowskim gruntem. Połączone jednym genem, wypowiedziane jednym dźwiękiem – słowo ziemia po ukraińsku i zeme po litewsku – zainspirowało połączenie dwóch projektów. Spektakl „Zeme” ukraińskiego reżysera Iwana Urywskiego, wystawiony na początku szeroko zakrojonej inwazji rosji na Ukrainę w Narodowym Teatrze Dramatycznym w Kownie, oraz premiera „Ziemi” Iwana w Ojczyźnie – w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Łesi Ukrainki, jako dialog dwóch krajów, dwóch kultur, połączonych jednym dążeniem do Wolności. Olha Kobylańska, „ikona ukraińskiego modernizmu”, świadomie nadała swojemu najważniejszemu dziełu krótkie, a zarazem bezgraniczne słowo ziemia, jakby przewidując światową tragedię – Pierwszą wojnę światową. Ta historia mogła zdarzyć się gdziekolwiek i z kimkolwiek, ponieważ natura człowieka nie zmieniła się zbytnio od czasów jego stworzenia. A my, żyjący w trzecim tysiącleciu, rozumiemy, że w każdym z nas zasiane są ziarna dobra, a zarazem zła i nienawiści. Jednak to, jakie pędy one wydadzą, zależy od naszego wyboru. – Mam pewną listę utworów, które chciałem wystawić jeszcze od czasów uniwersyteckich. Wśród nich jest powieść Olhy Kobylańskiej „Ziemia” – powiedział reżyser-realizator, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Iwan Urywski. – Dość długo dochodziłem do tej inscenizacji. Tekst jest trudny, do tego to proza. Zastanawiałem się, na ile ta historia jest teatralna. Najpierw sztukę wystawiono na Litwie. Zaproponowałem dyrektorowi kowieńskiego teatru kilka tekstów i wspólnie wybraliśmy właśnie „Ziemię”. To bardzo dobra literatura, lubię twórczość Kobylańskiej. W wersji litewskiej zaadaptowaliśmy tekst, bo spektakl idzie w języku litewskim. A w wersji ukraińskiej wzięliśmy wszystko, co napisała Olha Kobylańska. Niczego nie dopisywaliśmy, to oryginalny tekst. Spektakle są podobne, ale są różne. Ponieważ języki są różne, różnią się niektóre sceny. Oczywiście dla nas, Ukraińców, ta historia jest bardziej zrozumiała. Zawsze jest historia, którą opowiadamy. Co z tego wyszło – wniosek należy do widza. Komuś się spodoba, komuś nie. To już emocje różnych ludzi. Oczywiście,
...mam też własne zdanie. To moje wewnętrzne odczucia. Nowela została napisana ponad 100 lat temu. Teraz jest inny czas, ale w wielu kwestiach jest on podobny. Można znaleźć sporo paraleli. W centrum historii stoi rodzina, a to zawsze jest aktualne. Chciałem przenieść fabułę nieco na inną płaszczyznę. Swego czasu dyrektor Teatru Kowieńskiego zapytał mnie: „Dlaczego wszystkie wasze teksty dotyczą wsi?” Rzeczywiście, mamy wiele takich tekstów. A ja chciałem stworzyć bardziej uniwersalną historię. Owszem, wybrzmiewa tu temat wsi, ale coś podobnego mogłoby wydarzyć się wszędzie. To wielowarstwowa historia, która daje wiele metafor i emocji. Historia jednej rodziny jako mikromodel Wszechświata. Konflikty rodzinne, dramaty, zdrada i miłość są wieczne, bo towarzyszą ludzkości od początku jej istnienia. Słowo „ziemia” kryje w sobie niezliczone sensy, a nasz spektakl jest tylko jedną z możliwych interpretacji”. Miałem możliwość porozmawiać z aktorami biorącymi udział w spektaklu. Ołeksandr Rudyński, zasłużony artysta Ukrainy, wykonawca roli Sawy: – Taka rola to prawdziwy dar losu, szczęście móc ją zagrać. Przynajmniej mnie tak się wydaje, dziś poczułem to na własnej skórze. Oczywiście, każda rola jest trudna. Podczas pokazu spektaklu ogłoszono alarm lotniczy. Mnie on nawet w pewnym sensie wyszedł na dobre. W tym czasie minął jakiś nerw. Drugą część grało się już łatwiej. Wspaniale, że w spektaklu jest symbioza aktorów Teatru im. Iwana Franki i Teatru im. Łesi Ukrainki. Niektórzy aktorzy stali się dla mnie odkryciem. Anatolij Jaszczenko – mój wykładowca, uczył mnie zawodu, a teraz po raz pierwszy mogłem wyjść razem z nim na scenę. Gramy ojca i syna. Ołeksandra Jen, narodowa artystka Ukrainy, wykonawczyni roli Matki: – Podobał mi się proces pracy nad spektaklem, gram swoją rolę z wielką przyjemnością. Mam nadzieję, że ten spektakl spodoba się także widzom. W spektaklu mowa jest o wojnie i ziemi. Minęło ponad 100 lat, a my wcale się nie zmieniliśmy. Anatolij Jaszczenko, narodowy
artysta Ukrainy, wykonawca roli Ojca: – Ciekawie było pracować z Iwanem Urywskim i młodymi aktorami. Tym bardziej, że dwoje z nich to moi uczniowie. To nasze pierwsze wspólne doświadczenie pracy na scenie. Spośród tematów poruszanych w przedstawieniu szczególnie mnie poruszył temat miłości, której dzieciom często brakuje ze strony rodziców.
Andrij Kowalenko, wykonawca roli Mychajła: – Najpierw przeczytaliśmy inscenizację i nowelę Olgi Kobyliańskiej. Potem Iwan Urywski powiedział, że mam przed sobą jedno z najtrudniejszych zadań – uczynić Mychajła „żywym”. Ponieważ w noweli Olgi Kobyliańskiej jest on zbyt wyidealizowany. Trzeba było odnaleźć w nim życie i, co najważniejsze, pokazać, od czego postać zaczyna i czym kończy. Jego śmierć nie jest przypadkowa.
W noweli Olgi Kobyliańskiej są dialektyzmy. Musieliśmy znaleźć znaczenie niektórych słów. Na przykład na początku ojciec mówi: „Я журюся, Саво”. Dla nas to słowo oznacza „smucę się”, a w utworze – „martwię się”. A ogólnie staraliśmy się zmodernizować tę historię, aby była ponadczasowa. Żeby była aktualna dzisiaj. W tym pomagają nam kostiumy i scenografia.
*** Pierwszą ukraińską sztukę „Talan” o życiu aktorów i ukraińskiej inteligencji Michajło Starycki napisał dla Marii Zańkowieckiej, sam ją wystawił i zagrał w niej epizodyczną rolę. To historia o świecie teatru i jego odwrotnej stronie: o aktorskiej sławie i kulisowych intrygach, o powołaniu i próżności, podstępie i zazdrości... I o talencie, który daje siłę i natchnienie do życia. Przez 130 lat istnienia jedna z najlepszych sztuk dramaturga zaczęła być postrzegana przez pryzmat stereotypów. Reżyser nowej inscenizacji, zrealizowanej w ramach projektu „Poszukiwanie”, zrywa z tymi stereotypowymi więzami, patrząc na klasyczne dzieło oczami współczesnych Ukraińców. Naiwnej, udręczonej bohaterce, przyzwyczajonej do posłuszeństwa i „łamania rąk”, daje szansę wyboru: pozostać ofiarą czy wreszcie rzucić wyzwanie niesprawiedliwości? – Wszystko zaczęło się od tego, że zadzwoniłem do kierownika Teatru im. Łesi Ukrainki Kyryła Kaszlikowa – wspomniał reżyser-inscenizator spektaklu „Zorza. Początek” Mykoła Babin. – W tym czasie w Teatrze Koryfeuszy (m. Kropywnycki) pracowałem nad projektem „Na chutorze Nadija”. Powiedziałem Kyryłowi Hryhorowyczowi, że jako reżyser chcę wziąć udział w projekcie Teatru im. Łesi Ukrainki „Poszukiwanie”. Opowiedziałem o swoim doświadczeniu reżyserskim. Połączył mnie z kierownikiem części literacko-dramatycznej teatru Borysem Kuriciynem, który opiekuje się projektem „Poszukiwanie”. Właśnie Borys Ołeksandrowycz zaproponował mi do wystawienia sztukę Michajła Staryckiego „Talan”. Wcześniej w ogóle nie znałem tekstu. Na początku zaniepokoiło mnie to, że główna bohaterka wiele cierpi, a na końcu umiera. Następnego dnia przeczytałem sztukę jeszcze raz, wrażenia z lektury były już nieco inne. Potem sporządziłem dla siebie kanwę, napisałem inscenizację. Skróciłem postaci – u Staryckiego jest ich ponad dwadzieścia, a u mnie osiem. Od początku pracy nad spektaklem wiedziałem, że główna bohaterka nie umrze. Ma przegnać całą wrogą kulturę i wrogo nastawionych ludzi z teatru. Pomogła w tym piosenka, od której rozpoczynał się ukraiński teatr, „Wieją wiatry, wieją bujne”. Tę piosenkę podczas swojego debiutu na profesjonalnej scenie śpiewała Maria Zańkowiecka, której Starycki zadedykował sztukę „Talan”. A u nas główną bohaterką jest nie Łuczycka, jak w sztuce, lecz właśnie Zańkowiecka. Dążyliśmy do stworzenia takiego świata, takiej historii, w której Zańkowiecka nie jest męczennicą. Przecież naprawdę była supergwiazdą, do której się równano i z którą chciano grać spektakle. Zazdroszczono jej. W doborze aktorów nikt mi nie pomagał (takie są warunki projektu „Poszukiwanie”). Zacząłem chodzić na próby innych spektakli, poznawałem stronę teatru. Pomogło to, że część trupy teatru już znałem. Ktoś zgadzał się wziąć udział w moim spektaklu, ktoś odmawiał. Trzeba było zainteresować aktorów. Gdy ustaliliśmy wykonawców, rozpoczęły się próby. Świadomie zmieniłem tytuł „Talan” na „Zorza. Początek”, ponieważ nasza bohaterka jest gwiazdą. W pewnym sensie to historia feministyczna. Dziś mamy wiele aktorek – odpowiedniczek Marii Zańkowieckiej. Bohaterka uosabia Ukrainę, która pokonuje wroga. A ponieważ to
„Ziemia”
Wystawa o teatrze, a główną bohaterką jest aktorka teatralna. Pokazujemy, że na Ukrainie teatr ukraiński pokonuje teatr rosyjski. W przestrzeni ukraińskiej istniał wielki segment teatru rosyjskiego. Wypędzamy go ukraińską pieśnią, od której zaczął się teatr ukraiński. Przepędzamy z Ukrainy wszystko, co rosyjskie. I dlatego – początek. Początek Ukrainy zobaczyliśmy również w Teatrze im. Łesi Ukrainki w 2022 roku, kiedy rozpoczęła się Wielka wojna. O postaciach. Jest taka postać – Andrij Antypow (aktor Petro Zuziak). Ulepiłem go z dwóch bohaterów. To prototyp Suworina, który nie lubił teatru ukraińskiego, ale kiedy zobaczył Zankowecką w roli Najmiczki, był zachwycony. A poza tym w sztuce jest Jurkowycz – charakterystyczny, chytrawy dziennikarz. Połączyłem tych bohaterów i stworzyłem bardziej wielowymiarowego Antypowa. Z jednej strony kocha Zankowecką, a z drugiej jest to małorus, który nie widzi siebie na Ukrainie. Niestety, takich u nas dziś wielu. Uważam, że wyszedł dość interesujący obraz człowieka, który chce wyjechać do Rosji i tam zbudować swoje życie. Słabowolny Marko Żaliwnicki (Walerij Hajfulin lub Witalij Meterczuk) także kocha Zankowecką, ale nie może się odważyć wyznać jej miłości. W jednym ze swoich listów Staryćki pisał, że prototypem tej postaci stał się koryfeusz teatru ukraińskiego Marko Kropywnycki. Jurija Kotenka (Michajło Augusta) nazwałbym prototypem Karabasa Barabasza. Oszukuje wszystkich, młodym aktorkom daje role „przez łóżko”. Wykorzystuje Zankowecką. Chce na niej zarobić pieniądze, ale nie szanuje jej talentu, zazdrości. I czwarty mężczyzna, który ją kocha, ale zależy od swojej matki – Antin Kwitka (Jurij Kuchareńko). Widzimy tu odległą analogię do Czechowa, który miał niejasne stosunki z Zankowecką. Kwitka jest słabowolny, nie może zerwać mentalnych więzi z matką. Wszyscy czterej mężczyźni czegoś chcą od głównej bohaterki. Wśród postaci kobiecych antagonistką jest Kateryna Kwiatkowska (Zofia Huszcz), która szalenie zazdrości jej sukcesu, sławy. Snuje intrygi, by zabrać główne role sobie. Takie samo zjawisko można dziś zobaczyć praktycznie w każdym teatrze. Inna aktorka tego teatru, pomocnica Zankowieckiej Marynka (Daria Owczarenko), która kocha Marka Żaliwnickiego. W
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W pewnym momencie ona również zaczyna popadać w konflikty z Zańkowecką. Ponieważ główną bohaterkę kocha jej ukochany, co odpowiednio staje na przeszkodzie ich relacji. Jest jeszcze mama – Ołena Kwitka (Lubow Sołodowa), która również zazdrości Zańkoweckiej, bo ta przejęła uwagę syna na siebie. Ponadto nie podoba jej się to, że Maria jest ukraińską artystką. W sztuce mama mówi po rosyjsku, ale zdecydowaliśmy się maksymalnie ograniczyć język rosyjski w naszym spektaklu. W przedstawieniu mówi po ukraińsku, ale na piersi ma krzyż św. Jerzego. I odpowiednio jest główna bohaterka, która potrzebuje uwagi, wsparcia przyjaciół, jednak nie ma skąd ich wziąć. Jest altruistką, pracuje dla ludzi, a oni po prostu ją wykorzystują. W związku z tym Maria jest nieszczęśliwa w tym teatrze. Bo tutaj jej nie kochają, nie uznają, a jedynie wykorzystują. W życiu osobistym też nie jest szczęśliwa, bo Anton nie może dać jej tego, czego potrzebuje. A szczęśliwa jest tylko z ukraińskim teatrem. Zaufałem scenografce Stefanii Cap, którą osobiście zaprosiłem do udziału w projekcie. Powiedziała, że wszystko musi być jaskrawe, z drażniącym światłem. Celem jest przyciągnięcie do teatru innej publiczności. Przyciągnięcie tego widza, który rozumie, że życie jest teraz bardziej dynamiczne niż 15-20 lat temu. A kostiumy dla oszczędności wzięto z zasobów. Bohaterowie piszą na tablicach kredą didaskalia ze sztuki. Dawno chciałem wykorzystać ten zabieg. Chciało się przenieść działanie teatralne na nowy język. Przychodziło to aktorom niełatwo, bo nie byli przyzwyczajeni do nowych form i środków. Dla mnie ważne jest, gdy bohaterka ukraińskiej sztuki idzie na tle tych didaskaliów – „cierpi”, „płacze”, niczym Król Lear. Nie idzie przy smutnej muzyce, a jest to czysto aktorska praca Heleny Serhutinej. Bardzo dobrze poradziła sobie ze swoim zadaniem, uważam ją za wspaniałą aktorkę. Bohaterka ukraińskiej fabuły idzie na tle tych didaskaliów. Ta bohaterka w ukraińskiej kulturze cierpi, płacze, łamie ręce, umiera. Bardzo ważna była dla mnie ta mizanscena. Choreografkę Irynę Kłymenko zdołałem przekonać, że materiał jest naprawdę bardzo interesujący. Proponowałem muzykę i szukaliśmy jej razem. Przy tym braliśmy pod uwagę, że to mikroscena i nie mogą tu być jakieś patetyczne ruchy.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda MEŻUŁA To spektakl-spowiedź. Jego akcja rozgrywa się nie w konkretnym miejscu i nie w konkretnym czasie, a w pamięci. Przed nami – człowiek, poeta, który kiedyś dokonał błędnego wyboru. I teraz, w ciszy własnej świadomości, próbuje sobie przypomnieć: od czego wszystko się zaczęło? Kiedy dokładnie zdradził samego siebie? To historia o poecie, który stał się głosem państwa, którego się bał. Zbudował błyskotliwą karierę w totalitarnym społeczeństwie. A jeszcze to historia miłości, która się nie wydarzyła. Miłości, która narodziła się w rewolucyjną wiosnę i została zdeptana przez konie rewolucji. Miłości, która nie wytrzymała ambicji i zapalenia egocentryzmu, nie zdołała pokonać strachu. W spektaklu nie podają biografii, ale nie ukrywają: rozważania o głównym bohaterze sprowokowane są rozważaniami o życiu Pawła Tyczyny. Człowieka wielkiego daru i wielkiej wewnętrznej traumy. Twórcy spektaklu pracują z tekstem Kulisza jak z materiałem pamięci: montują błyski, obrazy, idee, dźwięki, jak to, być może, robiłby sam Kurbas. W przestrzeni scenicznej ożywa nie tylko fabuła, ale i estetyka ukraińskiej awangardy lat 20. – jako wizja, jako utracona możliwość, jako echo. To nie jest rekonstrukcja historii. To rekonstrukcja przełomu. – Dziś uznaje się geniusz tekstów Mykoły Kulisza. Jednak pod względem treści większość z nich wymaga poważnej interpretacji i przewartościowania – zaznaczył reżyser spektaklu Dmytro Weselśkyj. – Jeśli oceniać konflikt, kolizje dramaturgiczne, paradoks, napięcie artystyczne – wszystko to u Kulisza jest na najwyższym poziomie. Ale mimo wszystko jego sztuki to produkt niełatwego czasu, w którym powstawały. Te utwory prawdopodobnie napisane zostały w dużej mierze pod presją autocenzury i cenzury zewnętrznej. Aby te teksty mogły zostać wystawione, musiały być właśnie takie. Trudno zrozumieć poziom szczerości autora. Niektóre fragmenty jego sztuk brzmią jak komunistyczna agitka. Z dużym prawdopodobieństwem te fragmenty to wymuszony krok. Ale mimo wszystko to istnieje. Oczywiście, rozumny czytelnik lub widz poczuje i zobaczy, że w odróżnieniu od tępych tekstów propagandowych, tekst Kulisza jest złożony. Mimo że czasami wychwalał władzę radziecką, jego utwory były zakazane. Ustrój bolszewicki wyczuwał w nich zagrożenie. Dziś natomiast przed reżyserem, który bierze się za Kulisza, stoi wyzwanie: zrozumieć, które słowa nie z naszej epoki, nie z naszego czasu, muszą wybrzmieć dzisiaj, aby nie wywołać szalonego wewnętrznego oporu. Teksty klasyka wymagają nadbudowy znaczeniowej, zmiany perspektyw. W Ukraińskim Małym Teatrze Dramatycznym, gdzie pracuję jako dyrektor artystyczny, wystawiłem sztukę Kulisza „Maklena Grasa”. Premiera odbyła się w 2018 roku. Początkowo spektakl z trudem znajdował swoją publiczność, ale po pełnoskalowej inwazji zaczął cieszyć się wielkim zainteresowaniem widzów. Widz wzrósł w swojej ciekawości wobec ukraińskiej dramaturgii, ukraińskiej kultury, a nasz spektakl trafił na grzbiet tej fali zainteresowania. „Maklena Grasa” to bardzo dobrze napisany tekst, jest w nim wiele tego, co interesuje społeczeństwo. Można w nim szukać i znajdować odpowiedzi na złożone, poruszające pytania o historyczne błędy naszego państwa. Właściwie tego jeszcze więcej jest w „Patetycznej sonacie”. blenia Mykoły Strynadjuka, który posiada ponad dwieście autorskich prac – wszystkie je obecnie można zobaczyć na wystawie w muzeum. Ta sztuka już dawno była w mojej reżyserskiej torbie. Przeczytałem tekst na trzecim roku studiów na uniwersytecie. Wtedy mnie zaintrygował. Nawet kiedyś omawiałem możliwość wystawienia go w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru. Tej idei sympatyzował ówczesny dyrektor artystyczny teatru Eduard Mytnyćkyj. Ale nie odważył się na taki krok i myślę, że to było słuszne. Wtedy byłem niedoświadczonym reżyserem i raczej nie zdołałbym udźwignąć tak niełatwego i głębokiego tekstu. A dziś tekst „Patetycznej sonaty” wydaje mi się szczególnie rezonujący. Ponieważ nie w ostatniej kolejności mówi o naszej historycznej szansie na zbudowanie państwa na początku XX wieku. Nie można powiedzieć, że nie skorzystaliśmy z tej szansy. Być może trafniej byłoby uznać, że nam tę szansę ukradziono. To bardzo ciekawa epoka historyczna – lata 20., okres rewolucji i zmagań narodowych. Ten tekst, moim zdaniem, przy dokładnym spojrzeniu jest satyrą na populizm, na walkę ideologii. Tak naprawdę Kulisz nikogo tutaj nie oszczędza. Bardzo ostro wyśmiewa wszystkie strony konfliktu politycznego tamtego czasu. Obrywa się wszystkim: nacjonalistom, komunistom, imperialistom i tym, którzy boją się zająć którąkolwiek z pozycji. I to czyni tekst dość obiektywnym. Kulisz nie daje prostych odpowiedzi. Wręcz przeciwnie, bardzo dobrze obrazuje złożoność sytuacji, w której znajdowali się ludzie w tamtym okresie historycznym. Cieszę się, że miałem możliwość zrealizować ten zamysł właśnie w Młodym Teatrze. Oczywiście, gdyby w tym samym czasie zaproszono mnie do innego teatru, to być może zaproponowałbym tę sztukę. Ponieważ ona we mnie już dojrzała. Ale właśnie dla zespołu Młodego Teatru granie Kulisza to właściwa rzecz. Bo Kulisz to ulubiony autor patrona Młodego Teatru, Łesia Kurbasa. To nie jest moje pierwsze doświadczenie współpracy z Młodym Teatrem. Zanim zostałem dyrektorem artystycznym Ukraińskiego Małego Teatru Dramatycznego, wystawiłem tutaj w 2016 roku spektakl „Ustąpić miejsca”. Przez kilka lat był w repertuarze. Zespół znałem. Można powiedzieć, że zawsze przyjaźniliśmy się teatrami.
Praca była bardzo interesująca. Nie tylko sięgnęliśmy po tę sztukę, ale próbowaliśmy też intuicyjnie zbadać, zrozumieć i odtworzyć niektóre zasady poszukiwań teatralnych Kurbasa. W szczególności jednego z okresów twórczości Kurbasa. Próbowaliśmy w ten sposób tworzyć teatr. Oczywiście nie jest to próba muzealnej rekonstrukcji. Podczas badania tekstu staraliśmy się nie ignorować teraźniejszości. To nie jest po prostu odtworzenie estetyki tamtych czasów. Dążyliśmy do tego, by być aktualnymi, mówić ostro, biorąc pod uwagę doświadczenie, którego nie było, gdy pisano tę sztukę. Gorzkie siedemdziesięcioletnie doświadczenie istnienia Związku Radzieckiego. Jestem bardzo zadowolony ze współpracy z choreografką i autorką rozwiązań plastycznych Niną Zmerzłą. Równolegle ze mną przeprowadziła ona swoje badania nad pracą z ciałem, pracą z rytmem. Poświęcaliśmy temu wiele uwagi. Jestem również niezwykle zadowolony ze współpracy z artystą tego spektaklu Borysem Orłowem, który tworzył przestrzeń i pomagał zaistnieć właśnie takiemu teatrowi. Próby były interesujące ze względu na próby zsynchronizowania w jeden artystyczny nurt pracy z przestrzenią z Borysem Orłowem oraz plastyki z Niną Zmerzłą. To współpraca i interakcja przestrzeni, ruchu i tekstu. Proces prób trwał długo. Wystartował jeszcze przed nowym rokiem, a potem był przerywany i komplikowany przez różne czynniki. Kontynuowałem pracę w Małym Teatrze. Dlatego nie mogliśmy pozwolić sobie na próby od rana do wieczora. Aktorzy również byli zaangażowani w inne inscenizacje. Przyznaję: nigdy nie pracowałem z podobną formą. I w ogóle – duża scena jest dla mnie rzadkością. Przyszedłem bez gotowych recept, ale z pewnymi zamysłami. Jestem bardzo wdzięczny zespołowi Młodego Teatru. Z wielkim zainteresowaniem włączyli się w proces poszukiwań. Nie wszystko udawało nam się od razu. Wchodziliśmy w pewne ślepe zaułki. Próbowaliśmy robić pewne rzeczy, a one nie wychodziły. I musieliśmy z nich rezygnować. Czasami staje się to traumatycznym doświadczeniem dla aktorów – i wypalają się. A tutaj wspólnymi siłami, nawet nadepnąwszy na jakieś grabie, pokonywaliśmy wszystkie trudności i szliśmy dalej. Entuzjazm aktorów nie znikał. Wręcz przeciwnie, tylko się zapalali. Jestem zadowolony z tej współpracy, z gotowości zespołu do pójścia w nieznane. Mieliśmy ekstremalne wypuszczenie spektaklu, zwłaszcza w ostatnim okresie. Niedługo przed tym w teatrze odbyła się przedpremiera i mieliśmy niezwykle mało czasu na pracę na głównej scenie. Dlatego wypuszczaliśmy spektakl w szalonym rytmie. Dotyczy to dźwięku, światła, połączenia wszystkiego w jedno płótno. Oceniam spektakl jako perspektywiczny, ale taki, który jeszcze musi się wydarzyć. Jestem wdzięczny naszym widzom, którzy byli pionierami tej drogi i tak nas wsparli. W tym okresie zatęskniłem za własnym teatrem. W najbliższej perspektywie z radością wrócę do pracy ze swoim zespołem. Ale przy okazji chętnie popracuję z innymi teatrami, w tym z Młodym. Kijowski Narodowy Akademicki Młody Teatr niedawno zwrócił się ku twórczości jednego z najwybitniejszych ukraińskich dramaturgów XX wieku Mykoły Kulisza. Na dużej scenie teatru odbyła się premiera jego „Patetycznej sonaty”.
Tłumaczenie maszynowe
Oksana JASIŃSKA, kierowniczka Muzeum Pisankowego Malarstwa, zdjęcie dostarczone przez muzeum
Pod takim tytułem w Muzeum Pisankowego Malarstwa uroczyście otwarto jubileuszową wystawę utalentowanej pisankarki, mistrzyni ludowej twórczości Prykarpacia, absolwentki Kosowskiego Technikum Sztuki Zdobniczo-Użytkowej im. W. Kasijana, Wiry Borys-Tatarczuk z Kosowa. Na wystawie zaprezentowano ponad cztery setki unikalnych miniaturowych autorskich prac pani Wiry, jej męża, śp. Serhija Borysa (1972–2018), znanego pisankarza, absolwenta wspomnianej już placówki artystycznej edukacji, oraz córki Anastasiji, absolwentki Kosowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjnej, która aktywnie kontynuuje i twórczo rozwija tradycje pisankarstwa. W każdej z prezentowanych pisanek, malowanych na jajach kurzych, gęsich i strusich, przekazano niepowtarzalne spojrzenie na tradycyjne huculskie i pokuckie symbole-amulety, motywy trypolskie, mistrzowsko interpretowane w złożonych kompozycjach, które zachwycają dopracowaniem i filigranowością, wyróżniają się autorskim rękopisem, wypracowanym przez małżeństwo w ciągu trzydziestoletniej działalności twórczej. Wyszukane pisankowe malowidła utalentowanej rodziny zdobią liczne prywatne kolekcje, w tym kolekcję znanego rzeźbiarza, jaskrawego przedstawiciela kosowskiej szkoły artystycznej rzeźb-
Tłumaczenie maszynowe
Oleksandr Alfiorow, Hałyna Daciuk, Marija Jaremczuk. W centrum — Natalija Osmak. Hałyna DACIUK, dziennikarka, Kijów, opowiada o swojej drodze do Ojca, którego nie znała i do którego nie żywiła żadnych uczuć, dopóki nie dowiedziała się, kim był naprawdę. Dopóki nie poznała go poprzez listy, poprzez jego tragiczny los. I wreszcie pokochała oddanym sercem córki. Linia opowieści dotyczy zarówno osobistej historii, jak i jednocześnie odkrycia postaci Kyryła Osmaka jako męża stanu, wybitnego działacza ruchu narodowowyzwoleńczego, członka rady Ukraińskiej Republiki Ludowej, działacza OUN, ukraińskiego uczonego-encyklopedysty. Droga pani Natalii do Ojca zaczęła się ponad 30 lat temu. Przez ten czas opracowała setki arkuszy akt osobowych, dokumentów archiwalnych, przestudiowała masę literatury, setki razy przeczytała listy ojca z więzienia. Tak krok po kroku stawał się widoczny dla niej i dla Ukrainy. Przecież od 1944 r., kiedy go po raz czwarty i ostatni aresztowano podczas czekistowskiej obławy, aż do odzyskania Niepodległości Ukrainy, imię Osmaka było przemilczane. Prawie pół wieku. Za „udział w kontrrewolucyjnej bandzie”. Specjalna komisja śledcza wydała mu wyrok – 25 lat więzienia. Przez 4 lata tortur i śledztwa nie złamał się i nie przyznał do żadnego oskarżenia. Wzywano go 230 razy na przesłuchania, na których uznano, że „Kyryło Osmak jest ideowym ukraińskim nacjonalistą, gotowym raczej pójść na śmierć, niż zgodzić się na działania przeciwko OUN, dlatego stanowi szczególne zagrożenie i zwolnieniu lub skróceniu terminu o połowę nie podlega...”. Wyczerpany fizycznie i moralnie, nieugięty prezydent Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (podziemnego parlamentu walczącego kraju) Kyryło Osmak zginął w więzieniu we Włodzimierzu w 1960 r. Ekshumowany przez córkę Natalię Kyryliwną i pochowany w Kijowie w 2004 r. na Cmentarzu Bajkowym, pod kozackim krzyżem. „Naszym celem jest Ukraińskie Samodzielne państwo na ukraińskich ziemiach etnograficznych. Będziemy walczyć o to, abyś Ty, Ukraiński Narodzie, był gospodarzem na swojej ziemi. Na ołtarz tej walki kładziemy swoją pracę i swoje życie”. Te słowa należą do Kyryła Osmaka, prezydenta Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej. Przedpremierowy pokaz filmu „nieZnani Ukraińcy. Kyryło Osmak” o tej legendarnej osobowości odbył się w księgarni „Sens” w ramach projektu „Przyjaciele historii”. Z zachwytem obejrzałam go na zaproszenie pani Natalii Osmak, córki Kyryła Osmaka, działaczki społecznej, orędowniczki upamiętnienia imienia Ojca. Film reżyserki Mariji Jaremczuk to nie tylko błyskotliwa praca fachowa, tworzony był sercem. A takie filmy mają przyciągającą siłę zaufania. Główna bohaterka kadru – Natalia Kyryliwna Osmak – szczerze opowiada o swojej drodze do Ojca, którego nie znała i do którego nie żywiła żadnych uczuć, dopóki nie dowiedziała się, kim był naprawdę. Film odkrywa prawdę o zbrodniach Rosji przeciwko Ukrainie, bo we wszystkich sprawach narodowość Ukrainiec brzmiała jak wyrok. Jednocześnie film zaświadcza o poświęceniu idei wyzwolenia Ukrainy takich niezłomnych bojowników jak Kyryło Osmak. Żyć według ich testamentów musimy, aby zwyciężyć w rosyjsko-ukraińskiej wojnie o niepodległość Ukrainy. Wojnie o naszą tożsamość. Gratuluję, pani Marijo, to sukces. Dziękuję, droga pani Natalio, za Pani ogromną pracę w przygotowaniu filmu, za zdumiewającą opowieść – emocjonalną, szczerą i fachową. 50 minut mija jak jedna chwila i pozostawia w sercu, choć gorycz, to jednak radość z przynależności do narodu nieugiętych. Jest Pani prawdziwą i godną córką Prezydenta. Szczęściem jest żyć w tym samym czasie co Pani. Takie filmy o nas są ważne także dla społeczności międzynarodowej. Dlatego miło było usłyszeć, że 1 września „nieZnani Ukraińcy. Kyryło Osmak” zostaną pokazani w Niemczech. Cieszę się, że spotkałam na przedpremierowym pokazie twórczego brata, a obecnie szefa Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Oleksandra Alfiorowa. Podarowałam właśnie wydaną książkę Mykoły Procuka „Zmartwychwstanie po pół wieku” o szefie sztabu UPA-Południe Wasylu Procuku-Kropywie. Zaplanowaliśmy prezentację – trochę później, ale obowiązkowo. Imiona Bohaterów, poległych za wolność Ukrainy, którzy zmartwychwstają po pół wieku zapomnienia – i Kyryła Osmaka, i Wasyla Procuka, i Romana Szuchewycza – świadczą, że Ukraina zawsze walczyła. W warunkach wojny formowała i szkoliła swoją armię, wygrywała bitwy, formowała parlament, wybierała prezydentów. Ta historyczna prawda była cykutą dla wrogów, dlatego wymazywali ją z pamięci, eliminując najgodniejszych. Dzisiaj Moskwa kontynuuje swoje krwawe tańce... Dlatego takie filmy są nam potrzebne jak naboje. Przyszły Prezydent UGRW Kyryło Osmak z matką. 1912 r.
Tłumaczenie maszynowe
Przejrzeć i pobrać wszystkie tegoroczne numery gazety „Słowo Proświty” w formacie pdf można w Wikimedia Commons pod linkiem: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Slovo_Prosvity,_2025 Przejść do archiwum pdf z poprzednich lat można, korzystając ze specjalnego szablonu nawigacyjnego, który znajduje się nad plikami w kategorii Wikimedia Commons. Trafić do archiwum „SP” w Wikimedia Commons można także ze strony „Słowa Proświty” w Wikipedii. Link do niego znajduje się w szablonie informacyjnym w prawej części strony. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe