Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ

Слово Просвіти, №36 за 2008 рік

Ołena Szułha PRZESZŁOŚĆ 30 dnia czerwca 1651 roku rozpoczęła się krwawa bitwa, która bez wątpienia wpłynęła na dalsze życie polityczne Europy. Na prawym brzegu rzeki Styr, na wyspie Żurawłycha między wsiami Plaszewa i Ostriw, starło się 150-tysięczne wojsko polskiego króla Jana II Kazimierza ze 100-tysięcznym wojskiem Bohdana Chmielnickiego, do którego dołączyło 25 tysięcy konnych krymskiego chana Islama Gireja III. W wojsku Chmielnickiego byli nie tylko kozacy, ale i chłopi, którzy powstali do walki przeciwko polskiemu uciskowi. Bitwa zaczęła się niepomyślnie dla Tatarów — według podań jednym z pierwszych w ich wojsku zginął sułtan Amurat, krewny chana. Miał on rzekomo upaść głową w stronę wojska, co zwiastowało klęskę. Dlatego Tatarzy opuścili pole bitwy, Bohdan Chmielnicki rzucił się w pościg, ale Islam Girej wyruszył na Krym, zabierając hetmana ze sobą. Na czele wojska stanął Iwan Bohun, który postanowił przeprawić je przez rzekę Plaszewkę, aby ocalić główne siły. W nocy z 9 na 10 lipca kozacy i chłopi zaczęli wycofywać się z oblężonego obozu przez mosty i przeprawy. Ale nie wszystkim udało się przejść przez zabłoconą rzekę, więc rano Polacy rzucili się zabijać tych, którzy pozostali, topić w bagnistym trzęsawisku rannych. Wśród bagien trwały zacięte potyczki między niewielkimi oddziałami przeciwników. Przeprawy nie wytrzymywały dużej liczby ludzi i niszczały, wielu powstańców utonęło. Polscy żołnierze rozstrzeliwali tych, którym udało się ocaleć. Ale kozacy drogo sprzedawali swoje życie. Do dziś miejscowi mieszkańcy przekazują legendę (lub prawdziwą historię) o kozaku Iwanie Neczaju. Na jeziorze pośród bagna znalazł łódź i przez trzy godziny odpierał z niej ataki z muszkietu. A kiedy skończył się proch, bronił się kosą bojową. W kozaka trafiło 14 kul, a on nadal niszczył wrogów. Król, widząc męstwo Neczaja, krzyknął do niego, że daruje mu życie, jeśli ten podda się do niewoli. Ale kozak odpowiedział, że nie dba o życie, a chce umrzeć, jak przystało na kozaka. Neczaj zginął od kosy szlachcica, który wszedł po szyję do wody. O tym wyczynie pisał Francuz Pierre Chevalier w „Historii wojny kozaków przeciwko Polsce…”, a naród ukraiński na znak szacunku dla odwagi bohatera nazwał to jeziorko Kozacką Jamą lub Studnią Neczaja. Mówią, że w tym jeziorku kozacy ukryli beczkę ze złotem. I POWSTANIE ŚWIĘTA SIEDZIBA… Na początku XX wieku Beresteczko było pograniczem między Imperium Rosyjskim a Austro-Węgierskim. Dlatego carska Rosja była zainteresowana umocnieniem granic i władze nie sprzeciwiały się temu, aby w tym miejscu zbudować klasztor, nawet ku czci ukraińskich kozaków. W 1910 roku rozpoczęto budowę. I choć władze oficjalnie nie uznawały wyczynu ukraińskich kozaków, mieszkańcy Wołynia zawsze nazywali to miejsce Kozackimi Mogiłami. Dlatego środki na świętą siedzibę zbierano wspólnymi siłami: kupcy, przedsiębiorcy, chłopi. W 1910 roku poświęcono miejsce przyszłej świątyni świętego wielkomęczennika Jerzego Zwycięzcy. Pierwszy kamień położył arcybiskup wołyński Antoni (Chrapowicki). Mnisi pojawili się tutaj jeszcze w 1909 roku, przysyłano ich na posłuszeństwo z Ławry Poczajowskiej. Pod koniec wiosny 1914 roku niemal wszystkie prace zakończono. Powstała tu unikalna świątynia o zdumiewającym pięknie. Jest trójkondygnacyjna: górna kondygnacja — ku czci Jerzego Zwycięzcy, na chórze — ku czci książąt-męczenników Borysa i Gleba, a w cokole — wielkomęczennicy Paraskiewy. Podziemna cerkiew wielkomęczennicy Paraskiewy pełni rolę „ciepłej”, panuje w niej stała temperatura niezależnie od pogody. Jest ona połączona z podziemnym grobowcem kozackim, gdzie przechowywane są kości bohaterów. W 1912 roku ze wsi Ostriw na teren klasztoru przeniesiono cerkiew św. Michała — unikalną drewnianą świątynię, zbudowaną bez ani jednego gwoździa. W niej przed bitwą w 1651 roku metropolita koryncki Joazaf błogosławił Bohdana Chmielnickiego mieczem poświęconym na Grobie Pańskim w Jerozolimie. Samego metropolitę zabili Polacy, a pochowano go pod tą świątynią (obecnie w miejscu pochówku we wsi Ostriw ustawiono pamiątkowy krzyż). Cerkiew św. Jerzego jest niepowtarzalna pod względem architektury. Projektowano ją tak, aby mogło w niej służyć do 200 księży, a pielgrzymi modlili się na placu przed cerkwią. Na zachodniej fasadzie urządzono zewnętrzny ikonostas — to obraz Iwana Jiżakewycza z 1914 roku „Golgota”. Iwan Sydorowycz pomalował również wewnętrzne ściany świątyni: ikony Hioba Poczajowskiego, Matki Bożej, Zbawiciela, „Cud wielkomęczennika Jerzego ze smokiem”. Malowidła kończyli w 1958 roku ukraińscy artyści O. Korecki i P. Trochymluk: pomalowali oni sklepienie nad A wy już nigdy Nie wrócicie na wolność, Będziecie orać Mnie po cichu i orząc Los przeklinać. UPADEK W czasach radzieckich klasztor zaczął podupadać. Władza robiła wszystko, aby zniszczyć życie monastyczne, jednak na tej ziemi, wśród narodowo świadomego ludu, bała się wystąpić otwarcie, więc klasztor stopniowo likwidowano, a w cerkwi św. Jerzego, która nie ma odpowiedników na Ukrainie, otwarto ambulatorium. Pozłacane krzyże zdjęto, aby nic nie przypominało o dawnej wielkości świątyni i zwycięzcach-obrońcach ziemi ukraińskiej. Ale niepokorni mieszkańcy Wołynia

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn