Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

SZEWCZENKIANA

Слово Просвіти, №36 за 2008 рік

Pod koniec służby wojskowej był czas, kiedy poeta, wsłuchując się w swoją strapioną duszę i zmęczone serce, nie spodziewał się już, że kiedykolwiek zdoła znów pisać wiersze — chyba że „odpocznę i na starość spróbuję pisać prozę”. Odpoczął czy nie odpoczął, a wiersze pozostały: Szewczenko ich nie pisał, nimi oddychał. Na początku 1847 roku w Siedniowie, komponując przedmowę do niezrealizowanego uzupełnionego wydania „Kobziarza”, Szewczenko wyraźnie formułuje swój stosunek do perspektyw ukraińskiego piśmiennictwa: „Lachy drukują, Czesi, Serbowie, Bułgarzy, Czarnogórcy, Moskale — wszyscy drukują, a u nas ani mru-mru, jakby wszystkim odjęło mowę”. Czytamy słowa, które obalają wszelkie spekulacje dotyczące prawdziwych nastrojów poety, jakoby nawet wątpliwości co do języka ukraińskiego jako naturalnego i jedynego fundamentu literatury ukraińskiej: „A na Moskali nie zważajcie, niech oni sobie piszą po swojemu, a my po swojemu. U nich naród i słowo, i u nas naród i słowo. A czyje lepsze, niech sądzą ludzie. Oni powołują się na Gogola, że on pisze nie po swojemu, a po moskiewsku, albo na Waltera Scotta, że i ten nie po swojemu pisał. Gogol wyrósł w Nieżynie, a nie (właściwie) w Małorosji — i swojego języka nie zna; a Walter Scott w Edynburgu, a nie (właściwie) w Szkocji — a może i jeszcze było coś, że oni się siebie wyparli. Nie wiem. A Burns wciąż jest poetą ludowym i wielkim. I nasz Skoworoda takim by był, gdyby go nie zbiła z tropu łacina, a potem moskiewszczyzna”. Wysiłki skierowane na stworzenie ukraińskiej „pełnej” literatury, w której są wszystkie gatunki, wiążą się przede wszystkim z imieniem Szewczenki. Bez niego co najwyżej uformowałaby się literatura regionalna (obwodowa), „którą pochwaliłby i Gogol” (J. Łucki). Dla Mikołaja Wasiliewicza dusza Ukraińca i dusza Rosjanina w perspektywie miały stać się nierozdzielne, jak jego własna. W publicystycznym zapale nie musimy z dwóch geniuszy wybierać tylko jednego: obaj są nasi. Jak „naszymi” na zawsze stały się strapione stulecia skolonizowanej Ukrainy. Folklor, wertep, Kotlarewski — poczucie humoru i ironiczne postrzeganie świata Gogol przywiózł z Ukrainy do ponurego, urzędniczego Petersburga; wielu się spodobał, a wielu rozjuszył, stając się w różnych warstwach czytelniczych faworytem i outsiderem. Dla ich pogodzenia Gogol wymyślił sobie idealną Rosję — taką, jaką powinna się stać, łącząc, jak on sam, eklezjastyczność kijowskiej kultury XVIII wieku z ideami „trzeciego Rzymu” oraz „rosyjskiego mesjanizmu”. Szewczenki takie prawidła nie niepokoiły. Filozoficzne rozmyślania, kariera artysty i zarobki, szczerzy i nieszczerzy przyjaciele, ukochane kobiety i po prostu kochanki — wszystko to było, ale wszystko stawało się marne, transformowało się w sen i w „Sen” w polu grawitacyjnym Ukrainy. Gogol eksportował ukraińskość do Petersburga i Moskwy, gdzie stawała się ona heroicznie małorosyjską lub drwiąco-chohłacką. Szewczenko ciągnął wszystko z powrotem, próbując przywrócić przeziębionemu i jąkającemu się produktowi rodzimy blask i sens. Wymyśliwszy chorobę „w żołądku”, Gogol z ukochanej Moskowszczyzny uciekł do Rzymu. Szewczenko uciekał na Ukrainę, był uparty i dopóki starczyło życia, dotąd robił swoje. Ale każdy pisarz — to przede wszystkim jego tekst, dlatego w dzienniku i w listach Szewczenki jest 15 wzmianek o Gogolu — w emocjonalnym zakresie od aprobaty do zachwytu. 4 Cztery warianty zachowania człowieka w warunkach kolonialnego ucisku, o których pisał M. Riabczuk (1994), dotyczą tylko tych przypadków, kiedy człowiek ten ucisk w pełni uświadamia. Czynniki społeczne, wychowanie, edukacja i kariera produkują mnóstwo indywidualnych wariantów, między partyzanckim oporem a kolaboracjonizmem, między przygnębiającą niemożnością życia w takich warunkach a całkowitym niezrozumieniem haniebności kolonialnych realiów. I w Małorosji, i w USRR można było widzieć cały wachlarz Pierwotny wygląd mogiły w Kaniowie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn