Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

KOLABORANCI

Слово Просвіти, №36 за 2011 рік

Wasyl SZPICER, Lwów. Dla przykładu przytaczam cytat z artykułu polskiego dziennikarza Michała Kacewicza z 13 lutego 2011 r. pod tytułem „Ukraińscy nacjonaliści chcą nam odebrać Podkarpacie”: „Wyobraźcie sobie mecz turnieju Euro-2012 we Lwowie. Nowy, piękny stadion zbudowano w ostatniej chwili. Sportowi korespondenci z całego świata powtarzają, że spotkanie odbędzie się na stadionie imienia Stepana Bandery i wyjaśniają, że patron był liderem ukraińskiego podziemia z czasów II wojny światowej i kolaborował z hitlerowcami”. Do antyukraińskiego chóru dołączył się również lwowski historyk Wasyl Rasewycz, który w artykule „Kim jesteście, wrogowie Ukrainy?” z 4 kwietnia 2011 r. pisze: „...ukraińscy nacjonaliści w tym czasie (4 lipca 1941 r. — W. Sz.) nie byli wrogami Niemców, oni właśnie z nimi ściśle kolaborowali”. Można wspomnieć też o zainicjowanej przez polskich i rosyjskich przedstawicieli Rezolucji Parlamentu Europejskiego z 25 lutego 2010 r., która dotyczy nadania tytułu Bohatera Ukrainy Stepanowi Banderze — ofierze polskich i niemieckich represji, więźniowi polskich i niemieckich obozów koncentracyjnych, którego w Niemczech zabił agent KGB. Chętnie wsparli tę brudną kampanię także Niemcy: zabrali się za sądzenie Ukraińca Iwana Demianiuka, którego winy nie udowodniły ani izraelski, ani amerykański sąd, za zbrodnie rzekomo popełnione w niemieckim obozie koncentracyjnym. Ale przecież te straszne zbrodnie były dokonywane z woli i na rozkaz niemieckich oficerów-nazistów, z których wielu dzisiaj w spokoju dożywa swoich dni w tych samych Niemczech. A naród niemiecki nie tylko nie stawiał oporu działaniom hitlerowskiej machiny, którą sam doprowadził do władzy, ale i z lubością korzystał z pracy jeńców oraz przymusowo wywiezionych do Niemiec ukraińskich młodzieńców i dziewcząt. Potomkowie nazistów zapewne mają nadzieję, że skazując Ukraińca, zmyją z rąk swoich ojców i dziadów krew milionów niewinnie zabitych Ukraińców, Rosjan, Polaków, Żydów, Cyganów i przedstawicieli innych narodów. Tym samym w świadomości społecznej Europejczyków (i nie tylko) formuje się myśl, że największymi kolaborantami, a odpowiednio i największymi wrogami ludzkości w latach II wojny światowej byli Ukraińcy. Jednocześnie wymienieni wyżej oszczercy Ukraińców jakby nabrali wody w usta, gdy mowa o współpracy innych państw i narodów z hitlerowskim reżimem. W tym artykule, przygotowanym na bazie materiałów rozpowszechnionych w dostępnych źródłach informacji, postaram się odchylić kurtynę z napisem „ukraiński kolaboracjonizm” i pokazać ukryte za nią niektóre znane, ale starannie przemilczane fakty współpracy z nazistami. Zatem, czym jest kolaboracjonizm w dzisiejszym traktowaniu? W ukraińskiej literaturze historycznej i naukowej definicja kolaboracjonizmu jest następująca: — „Kolaboranci — osoby, które współpracowały z władzami okupacyjnymi w krajach tymczasowo zajętych przez nazistowskie Niemcy podczas II wojny światowej. W trybie karnym kolaboranci ponosili odpowiedzialność za zdradę ojczyzny oraz niektóre inne zbrodnie państwowe i wojskowe”. (Encyklopedia Prawnicza, Kijów, wydawnictwo „Encyklopedia Prawnicza” im. M. Bażana, 2001, t. 3, s. 145); — „Kolaboracjonizm — współpraca obywatela okupowanego państwa z administracją okupacyjną na szkodę tego państwa lub jego obywateli”. (Uniwersalny słownik-encyklopedia, wydawnictwo „Iryna”, Kijów, 1999, s. 669); — „Kolaboracjonizm. Współpraca z najeźdźcami w okupowanych przez nich krajach podczas II wojny światowej”. (Nowy słownik języka ukraińskiego. Kijów, wydawnictwo „Akonit”, 1999, t. 2, s. 284). Oczywiste jest, że ani ukraińscy nacjonaliści, ani Ukraińcy w ogóle nie mogli być kolaborantami, ponieważ przed rozpoczęciem II wojny światowej państwo Ukraina nie istniało. Były państwa Polska i Związek Radziecki, które w swoim czasie okupowały i zlikwidowały odpowiednio ZUNR i UNR. Większość Ukraińców nie uważała za swoją ojczyznę Polski czy ZSRR, dlatego nie mogą ponosić odpowiedzialności „za zdradę ojczyzny”. Dziwne, że współczesne ukraińskie traktowanie kolaboracjonizmu (zapewne oparte na radzieckich definicjach) nazywa kolaborantami obywateli i osoby, ale milczy o kolaboranctwie na szczeblu państwowym. A szkoda, bo właśnie tam znajdują się przyczyny powstawania wojen, okupacji i dobrowolnej lub niedobrowolnej współpracy zniewolonego lub pojmanego człowieka z okupantami. Do tego słowo „kolaboracjonizm” pochodzi od francuskiego „collaboration”, co oznacza współpracę, wspólną działalność, współautorstwo. Trudno sobie wyobrazić, jak mogła odbywać się „wspólna działalność” między nazistowskimi Niemcami a obywatelem czy osobą — skala nie ta — a oto między państwami, na przykład Niemcy—ZSRR, „wspólna działalność” mogła być i w rzeczywistości miała miejsce. Najpierwszym przykładem „wspólnej działalności” państw z nazistowskimi Niemcami, czyli kolaboracjonizmu, stał się układ monachijski, zawarty 29—30 września 1938 r. w Monachium przez szefów rządów Wielkiej Brytanii (N. Chamberlain), Francji (É. Daladier), nazistowskich Niemiec (A. Hitler) i faszystowskich Włoch (B. Mussolini). Zgodnie z tym układem doszło do rozczłonkowania i likwidacji państwa Czechosłowacji. Korzystając z momentu, swoje roszczenia terytorialne wyraziły Węgry i Polska, która 21 września wypowiedziała polsko-czechosłowacki układ z 1925 r. o mniejszościach narodowych oraz oficjalnie zażądała przekazania Cieszyna i Spisza. To pozwoliło Hitlerowi uzasadnić aneksję Sudetów „międzynarodowym” charakterem żądań wobec Czechosłowacji. Polska już 2 października wprowadziła swoje wojska na Śląsk Cieszyński i zagarnęła kawałek czechosłowackiego terytorium z populacją 230 tys. osób. Jednak głównym nabytkiem Polski stał się potencjał przemysłowy zajętego terytorium. Znajdujące się tam przedsiębiorstwa dawały pod koniec 1938 r. prawie 41 procent surówki żelaza wytapianej w Polsce i prawie 47 procent stali. Churchill w swoich wspomnieniach pisał z tej okazji, że Polska „...z chciwością hieny wzięła udział w grabieży i zniszczeniu czechosłowackiego państwa”. Nie mniej pocieszne zoologiczne porównanie przytacza w swojej książce amerykański badacz Baldwin: „Polska i Węgry, jak sępy, odrywały kawałki umierającego, rozdzielonego państwa”. Zatem w 1938 roku nikt nie zamierzał się wstydzić. Wręcz przeciwnie, zajęcie obszaru cieszyńskiego traktowano jako narodowy triumf. Polska propaganda dławiła się z zachwytu. Tak, 9 października 1938 r. „Gazeta Polska” pisała: „...otwarta przed nami droga do państwowej, kierowniczej roli w naszej części Europy wymaga w najbliższym czasie ogromnych wysiłków i rozwiązania niewiarygodnie trudnych zadań” (Ołeksandr Manaczynski. „Wykretasy—38”). Ciekawy fakt historyczny o współpracy przywódców Polski i nazistowskich Niemiec podaje Wałerij Semywołos: „W 1934 roku Hitler zawarł tajny układ z Piłsudskim o wojnie z ZSRR o ukraińskie i białoruskie ziemie. Według polsko-niemieckiego porozumienia, po wspólnej wygranej faszystowskich Niemiec i piłsudczykowskiej Polski nad ZSRR, okupowana przez bolszewicką Rosję w 1919— państwami koalicji antyhitlerowskiej (podobnie jak zrobili to przywódcy Finlandii i Rumunii), ale próby te zostały udaremnione przez Niemców. Od 16 października 1944 r. Horthy przebywał w Berlinie. 4 maja 1945 r. w Tyrolu poddał się wojskom amerykańskim. Dowództwo sojusznicze pozwoliło mu osiedlić się w Europie Zachodniej. Na zaproszenie portugalskiego dyktatora A. Salazara Horthy wraz z rodziną od 1949 r. zamieszkał w mieście Estoril (Portugalia), gdzie w pokoju i spokoju dożył późnej starości. Słowacja w marcu 1939 r. ogłosiła niepodległość, a Jozef Tiso sformował rząd i został prezydentem Pierwszej Republiki Słowackiej. W swojej polityce zagranicznej Pierwsza Republika Słowacka całkowicie orientowała się na interesy hitlerowskich Niemiec. W szczególności Słowacja stała się jednym z pierwszych uczestników II wojny światowej, występując po stronie Trzeciej Rzeszy podczas ataku na Polskę we wrześniu 1939 r. Formalnie Słowacja przystąpiła do Paktu Trzech 24 listopada 1940 r. Z czasem wojska słowackie brały udział w wojnie przeciwko Związkowi Radzieckiemu. W polityce wewnętrznej kierownictwo Słowacji również orientowało się na politykę Niemiec. Dotyczyło to w szczególności stworzenia de facto monopartyjnego autorytarnego systemu politycznego, a także deportacji Żydów, ustawę o której Tiso podpisał w maju 1942 r. W sierpniu 1944 r., w związku z aktywizacją działań oddziałów partyzanckich na Słowacji, Tiso zwrócił się do Hitlera o pomoc wojskową, czyli faktycznie zainicjował okupację kraju przez wojska niemieckie. Wraz ze zbliżaniem się wojsk Armii Czerwonej do Bratysławy w kwietniu 1945 r. Tiso opuścił kraj i uciekł do Bawarii. Zatem określmy listę kolaborantów: Włochy, Wielka Brytania, Francja, Polska, Węgry, Słowacja. I to, że potem bili ich Niemcy, Amerykanie czy moskiewscy bolszewicy, wcale nie zdejmuje z nich „zaszczytnego” miana kolaborantów. II wojna światowa, która rozpoczęła się zaraz po podpisaniu tak zwanego Paktu Mołotow-Ribbentrop, nabierała rozmachu, a Hitler postanowił zapewnić sobie wsparcie nie tylko Związku Radzieckiego, ale także innych potężnych państw. W tym celu podpisano Pakt Trzech (znany jako Pakt Berliński z 1940 r. oraz Pakt trzech państw) — układ zawarty w Berlinie 27 września 1940 r., którym stworzono sojusz wojskowy, znany jako „Państwa Osi”. Nazwa układu odzwierciedla początkową liczbę stron układających się, którymi wystąpiły nazistowskie Niemcy, faszystowskie Włochy oraz Cesarstwo Japonii. Zgodnie z Paktem Trzech, kraje-uczestnicy zobowiązywały się w ciągu następnych 10 lat. O kolaboracji ukraińskich nacjonalistów (często mając na myśli wszystkich Ukraińców) z nazistami wiele mówili i mówią radzieccy, polscy, a nawet niektórzy dzisiejsi ukraińscy historycy. W ostatnim czasie temat ten nabrał jakiegoś niezdrowego, uporczywie twierdzącego charakteru. Nieustannie figuruje on w wystąpieniach i przemówieniach rosyjskich oraz prorosyjsko nastawionych ukraińskich polityków, polskich dziennikarzy i działaczy społecznych, rozpatrywano go i poparto w Parlamencie Europejskim.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn