Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

TEN, KTÓRY MIAŁ ODWAGĘ… Pamięci Olesia ULIANENKI

Слово Просвіти, №36 за 2011 рік

Maria KUCZERENKO Zbyt dziwnym — z punktu widzenia psychologii mieszczańskiej — był człowiekiem — jakby całe życie spędził na samym jego skraju, a wiatr bliskiej otchłani poruszał jego włosy, chłodził duszę, rodząc obrazy licznych powieści o nieprzeciętnej sile artystycznej. A czasem życie było dla niego czymś w rodzaju kaftana bezpieczeństwa i wtedy wewnętrzny krzyk z tego „kaftana”, z samej istoty, zdaje się, odstraszał nawet jego czytelnika. Bo był on autorem „nie dla wielu”, wszak ilu znajdzie się chętnych na takie ekstremalne doznania, jakie proponowano. Choć czyż to on wymyślił ten świat?! Świat — Boży, świat — realny, to świat, w którym żyjemy. I on wcale nie jest równoległy, a całkowicie „styczny”… do każdego z nas. Oto tylko — najwyraźniej przez naturalny instynkt samozachowawczy — wolimy własną beznadzieję wepchnąć-upchnąć jak najdalej, ślizgając się po powierzchni pozornej przyzwoitości. Lecz wszystkim znana jest prawda: jeśli szczerze pragniesz wyciągnąć bliźniego z bagna, musisz sam wejść w to bagno, aby podać rękę. „Mam szalony tryb życia, trzeba go jakoś zmienić, ale nie wiem jak. I coraz ostrzej czuję, że to mnie niszczy” — wyznał Oleś Ulianenko w jednym ze swoich ostatnich wywiadów. Zawsze wyróżniał się szczególną szczerością i otwartością (być może czasem i nadmierną). I to była jego pięta achillesowa. Szczerze dzielił się tym, co najskrytsze, zapominając o swoim publicznym statusie, tym samym prowokując każdego łotra do wypróbowania go na podatność na zranienia. „Przepraszam, a to prawda, że jest pan alkoholikiem?” — nie raz, niczym obuchem w głowę, bili go „rekiny pióra”. Powiedzieć, że to bezceremonialność — to nic nie powiedzieć. Bo wiedzieli, bez wątpienia wiedzieli: Oleś — człowiek wrażliwy i bardzo boleśnie przeżywa podobne insynuacje. Oczywiście, tacy miłośnicy tanich sensacji nigdy nie mieliby odwagi choćby raz tak, publicznie, zapytać jakiegoś polityka-dorobkiewicza, złodzieja w majestacie prawa: „Przepraszam, a to prawda, że jest pan łajdakiem?” A zatem… Oleś był łatwym celem w tym sensie. Richard Burton zażartował kiedyś: „Musiałbym długo myśleć, aby wymienić choć jedną niepijącą osobę, która byłaby interesującym człowiekiem”. Wszyscy ludzie są różni i każdy ma swój próg bólu, swoje pojęcie honoru. I nie daj Boże, jeśli jesteś — niczym ta rzeka, która płynie pod prąd… Nie ma co ukrywać, był zbyt rozrzutny wobec swojego życia. Mógł w pełni powiedzieć o sobie, jak i Kafka: „Życie moje rozwija się tak, jak dziurawy, skazany na zagładę ząb”. „Pisarz-samouk z mistyczną biografią: dom wariatów, bezdomność, głodowanie i choroby, życie z mnichami w pieczarach Ławry…” — tak kilkoma kreskami Roksana Charczuk przedstawiła życie Ulianenki. Jednak samemu Bogu wiadomo, ile za tym stoi. Ucieczka z zatęchłego prowincjonalnego miasteczka (jak wyznawał Oleś: „…tam nie da się żyć, atmosfera jest duszna, co drugi to „ćpun”, pracy nie ma, wszyscy „siedzą” jeśli nie na kieliszku, to na igle; ludzie po prostu mrą jak muchy”) nie stała się dla niego ratunkiem. Po ukończeniu szkoły medycznej, potem — morskiej, tułał się po Związku w poszukiwaniu pracy („…w Mikołajowie pracowałem jako tragarz w porcie, ładowaliśmy po 10 000 ton dziennie”), nadwyrężał się w przodku w kopalni, służył w Niemczech w wojsku — o służbie lubił opowiadać z brawurową wesołością („ciągłe areszty”), wypełniał swój „internacjonalny obowiązek” w Afganistanie — do końca życia wolał nie wspominać… Wszystkie te „uniwersytety życia” stały się „materiałem budowlanym” dla jego przyszłych 20 książek. Znał życie w najprzykrzejszych, ba, najwstrętniejszych przejawach, z jego aż nadto ciężkim zakorzenieniem człowieka w tym świecie. On sam wybrał, raz na zawsze (najwyraźniej jednak nie na swoje siły fizyczne) twórcze credo: „Świat jest bardzo okrutny, trzeba go pokazać takim, jakim jest”. „Znak Sabaota”, „Syn cienia”, „Kwiaty Sodomy”, „Zimowa opowieść”, „Ogniste oko”, „Delfin szatana”… Łącznie 20 powieści, większość tytułów mówi sama za siebie. I wszystko to stworzone po „Stalince”, tej, w opinii zaskoczonej znienacka krytyki, „strasznej czarnuchy”, z pojawieniem się której na świecie Oleś Ulianenko obudził się skandalicznie sławnym, by po jakimś czasie, w 1997 roku, zupełnie niespodziewanie dla siebie, zostać laureatem małej nagrody im. Tarasa Szewczenki. Po „Znaku Sabaota” było ostrzej — patriarchat moskiewski nie mógł wybaczyć szczerych scen rozpusty z jej trybuny (wcale nie wymyślonych) i ogłosił pisarzowi anatemę, towarzysząc od tego czasu jego życiu codziennymi telefonami z pogróżkami. A wydanie powieści „Kobieta jego marzeń” zupełnie zapędziło w kozi róg — Oleś Ulianenko po wycofaniu ze sprzedaży nakładu powieści z powodu „pornograficzności” znalazł się w obliczu niebezpieczeństwa trzech lat pozbawienia wolności, na które, w opinii Narodowej komisji eksperckiej ds. moralności (oczywiście, nie bez zewnętrznych marionetek), w pełni zasłużył. Lecz on był z tego wymierającego gatunku dziwaków, którzy w swojej wprost patologicznej upartości pozbawieni są naturalnego instynktu samozachowawczego. Wcale nie żałował swojego życia. Nie cenił go, jakby nawet świadomie ze wszystkich stron przycinając swój osobisty czas. Żył o głodzie („Jeśli nie ma co jeść, mogę nie jeść — mówił — ale mój kot musi jeść trzy razy dziennie”), leczył się, tylko trafiając na łóżko szpitalne przez pogotowie ratunkowe. Zrozumiałe, że to wszystko, w szczególności telefony z pogróżkami i sądowa gehenna, zostawiały bardzo mało szans na przetrwanie i twórczość. Nie, nie był przedstawicielem „czarnuchy”, jak czasem „przypisywała” mu krytyka literacka, nie miał z nią nic wspólnego, ponieważ aż nadto poważnie traktował ten okrutny świat, który wyłaniał się z jego licznych powieści oraz jego mieszkańców. Zdaje się, świat, w którym prostytutki, zboczeńcy, bezdomni, awanturnicy, homoseksualiści, narkomani, esbecy i wszelka hołota, którzy już stanowią nieodłączną i organiczną jego część, ten w czystej postaci sodom ludzkiej cywilizacji — stawszy się obiektem bacznej obserwacji pisarza, sam po dawnemu nikt nie mógł nawet pomyśleć. A zatem nie dziwi, że szyba, za którą ją wywieszano, była stale zachlapana, w szczególności klejem, którego praktycznie nie dało się zedrzeć.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn