Strona · s. 12strona oryginału ↗
MYKOŁA KUMANOWSKI: DROGA OD SŁOWA DO OBRAZU JEST DŁUGA
Слово Просвіти, №36 за 2011 рік
— Panie Mykoło, obecnie w muzeum sztuki Zamku w Łucku eksponowane są Pana obrazy. Wśród nich „Oskoma” (Cierpkość). Czy to Pana nowy cykl? — Trochę prac zostawiłem w miastach, w których odbywały się moje wystawy. Dlatego w zamku postanowiłem zaprezentować także serię tych obrazów. To jest to, co boli. Wiecie, kiedy je się zielone jabłko, cierpkość atakuje. I u mnie jest tyle pomysłów, że od nich już mam cierpkość. W zamku są jeszcze „Mapy pielgrzyma” i „Papuga mówi”. — Jeśli chodzi o pomysły. W muzeum sztuki Pana wystawa otworzyła się w kwietniu, ale zaprezentowano tam wiele prac z 2011 roku. Na czym polega sekret takiej pracowitości? — Czasem ciśnie, a czasem „nie ma melodii”, jak mawiała Lina Kostenko. Oprócz tego to jeszcze problemy finansowe. Artysta musi się w czymś realizować: jeden w kamieniu, inny rysuje na piasku patyczkiem, a ktoś niedopałkiem po ścianie pisze i uważa, że się zrealizował. Mnie chce się (nie dlatego, że jestem nieco staromodny i wierzę, że obraz to koniecznie obraz na płótnie) pisać tylko na płótnie i tylko farbami, a żeby kupić płótna, trzeba pieniędzy. Do tego żaden artysta nie może sobie pozwolić na ramę do swojego płótna, ponieważ może ona być droższa niż samo dzieło. Kiedy pracowałem nad „Umownymi Ukraińcami”, Andrij Kowalenko praktycznie przez cały rok mnie finansował. — Do „Umownych Ukraińców” wchodziły także prace graficzne. Dlaczego nie ma ich w zamku? — Kiedyś była wystawa w dwóch częściach: malarstwo i grafika, jednak w tym pomieszczeniu, w którym obecnie eksponowany jest cykl, prace graficzne po prostu by się zgubiły. Grafikę trzeba prezentować albo w ramach, albo w antyramach, a żeby to wszystko oprawić, znowuż trzeba pieniędzy. — Pierwsze obrazy z serii zaczęły pojawiać się wiele lat temu. Czy teraz patrzy Pan na nie jakoś inaczej? — Wiecie, jakoś oprzytomniałem, kiedy usłyszałem o utworze Liny Kostenko „Zapiski ukraińskiego szaleńca”. Jadę z Kijowa, bo wtedy właśnie wystawa odbyła się w Kijowie, Chmielnickim, Tarnopolu, Czerniowcach, Lwowie, i rozumiem: jej tytuł i jeszcze mój tytuł w pewien sposób zaczęły odpychać ludzi. Bo jak to tak: ja jestem umowny Ukrainiec albo ja jestem „szaleniec”?! Możliwe, że błąd tkwi w tym, że ona nazwała mnie „szaleńcem”, a ja o sobie powiedziałem, że jestem umownym Ukraińcem. Chociaż gdyby mnie wypytano, dlaczego właśnie „umowny”, odpowiedziałbym tak samo, jak ona o „szaleńcu”. — Czyli zalicza Pan siebie do „umownych Ukraińców”? — Nie, jestem niezwykle konkretny: mam nazwisko, adres. Ale odtwarzam umownych ludzi, którym coś się przydarzyło. Oni nie mają podobieństwa portretowego. To nie przydarzyło się Kowalence, Stepanence, czy komuś innemu. Chociaż bywa, że pierwowzorem mojego obrazu staje się konkretny człowiek. Na przykład tam, gdzie pod gruszą leży Pawło: gruszki spadają, a on się cieszy, i z tej radości, z tej ciszy z jego duszy aż ptaki wylatują. Mam takiego przyjaciela. Ale przecież nie napiszę na obrazie jego nazwiska. — A dlaczego umowne Ukrainki się nie pojawiają? — Nie myślałem o tym. Chociaż wcześniej było wiele kobiet na obrazach. Ale kobiety są dla mnie zbyt ekspresyjną formą. Mężczyźni to raczej spokojna, wewnętrzna, hermetyczna substancja, która jak sprężyna jest nakręcona i rozkręca się bardzo ciężko, ale z wielką prędkością. A kobiety — błyskawicznie. — Pana obrazy często towarzyszą lakoniczne podpisy, a ogólnie Roman Struk nazwał je „całkowitą poezją”. Jaki jest związek między sztukami plastycznymi a poezją? — Powiedziałbym inaczej: od słowa do obrazu. Ta droga jest długa i jak wszystko transformuje się od początkowego słowa, trudno mi powiedzieć, ale w końcu wylewa się w metaforę. Jeśli muszę osiągnąć cel, będę do niego dążył. Można pluć na płótno czy pryskać czymś, czy używać techniki, która rozciągałaby farbę, czy jeszcze coś, ale jeśli w tym nie ma idei, to taka sprawa nie jest nic warta. — Czyli technika, w której wykonano dzieło, nie ma znaczenia, nawet jeśli jest w niej jakieś nowatorstwo? — Nie ma nowatorstwa w technice. Na przykład artysta patrzy na obłupany słup i przekaże to tak, że nie odróżnicie — jest masa technik, za pomocą których można to zrobić. Ale pozostaję przy tym zdaniu, że jeśli nie ma podstawy, czyli tego pieca, od którego można tańczyć, to nie jest to nic warte. Mnie osobiście trudno, kiedy obraz jest stworzony „po prostu tak”. Byle czego malować nie mogę. Ogólnie u wielu, nawet niektórych „wypromowanych” autorów malarstwo transformuje się w bezmyślne formotwórstwo. No, interesują kogoś krowie głowy w roztworze i tyle. — I jak walczyć z tym formotwórstwem, gromadzeniem obrazów, które nie mają sensu? — Niezwykle prosto. Oto jak na przykład namalować przeczucie wojny domowej? Kraj to jeden organizm. I ten organizm rwie się na części, na wschód i zachód rozrywa. I Salvador Dalí bardzo ładnie przedstawił to na obrazie „Przeczucie wojny domowej”: człowiek drze się na kawałki. Znajdźcie to dzieło, a zrozumiecie. Tak samo jest w literaturze. W jednym wersie, nawet w tytule może być metafora, a sam wiersz pozostanie pusty, jednym tytułem można powiedzieć wszystko. Dla mnie we współczesnej prozie jest zbyt mało metafory. — Wśród Pana rzeźbiarskich dzieł jest także mężczyzna rozdarty na części. Mam na myśli tablicę pamiątkową poświęconą Danyłowi Bratkowskiemu… — Jeśli chodzi o Bratkowskiego, była to pierwsza propozycja Zoi Nawrodskiej, dyrektor muzeum sztuki, na którym obecnie wisi tablica pamiątkowa Wyhowskiego mojego autorstwa. Ja, wiele przeczytawszy (jest tam takie jedno z najbardziej kapitalnych dzieł, „Świat rozpatrzony na części”), zrobiłem tego Bratkowskiego, który wzywał do powstania przeciwko Polakom, ale podzielonego. Porąbali go na siedem części, tak zrobiłem i ja. — Ta tablica pamiątkowa nie powtórzy losu pomnika, który miał stać na Majdanie Kijowskim w Łucku? — Ten pomnik miał nazywać się „Strzelający las”. Ale w związku z inercją i pozostałościami myślenia naszych władz nie pojawił się na majdanie. Poseł Serhij Szew- Zielony płot z wierzb oddziela od Styru posiadłość autora wielu cykli obrazów (wśród których jednym z najbardziej znanych są „Umowni Ukraińcy”), całkiem konkretnego Ukraińca z Łucka Mykoły KUMANOWSKIEGO. Artysta, pod którego adresem przesyłają pochlebne opinie nie tylko krytycy, ale i po prostu zakochani w sztuce ludzie, tutaj tworzy swoje metafory na płótnie. Autor prac malarskich, graficznych i rzeźbiarskich, kolaży, wierszy wkrótce świętuje swój jubileusz, dlatego gratulujemy mu i zapraszamy do rozmowy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
