Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Proświtiańskie paralele

Слово Просвіти, №36 за 2013 рік

Ruch proświtiański od zawsze, od chwili swojego powstania, był sprawą podwижników idei narodowej. Dlatego obojętność wobec przyszłości swojego narodu, chciwe, osobiste interesy, nawet jeśli rzekomo podyktowane interesami wspólnej sprawy, nigdy nie były właściwe tym, którzy stawiali sobie za cel pracę nad odrodzeniem i umacnianiem duchowości narodu, obroną ojczystego języka, rozwojem kultury ukraińskiej. Te określające cechy „Proświty” są właściwe wszystkim organizacjom i ich liderom, niezależnie od tego, kiedy i gdzie zostały utworzone lub w jakich warunkach przyszło im pracować. Ale mimo wszystko zawsze istniały takie czy inne poglądy i podejścia do prowadzenia pracy oświatowej. To, co było możliwe, na przykład, w najstarszej Galicyjskiej „Proświcie”, która pracowała w mniej więcej liberalnych warunkach Austro-Węgierskiej monarchii, było niemożliwe w podrosyjskiej Ukrainie, gdzie ucisk narodowy był szczególnie okrutny. Zatem czas i warunki, w jakich przyszło pracować proświtianom, wnosiły poważne korekty w formy i metody ich pracy. Nie była wyjątkiem także Kijowska „Proświta”, której historia jest organicznym ciągiem ogólnonarodowego ruchu proświtiańskiego. Wyzwania i problemy, które pojawiały się przed nią, były niezmiennym tematem jednego z czołowych działaczy Kijowskiej „Proświty” początku XX wieku, znanego publicysty Serhija Jefremowa. Poniżej przedstawiamy w nieco skróconej formie jego artykuł „Z naszego życia”, który został wydrukowany w 1908 r. w gazecie „Rada” (nr 249). Co zaskakujące, podobnie jak większość jego publicystyki, ten materiał nie stracił swojej aktualności także dziś. (Pisownia autora zachowana). 1908 rok. Współpracownicy gazety „Rada” – członkowie „Proświty”: siedzą (od prawej do lewej) Fedir Matusewski, Serhij Jefremow, Hryhorij Szerstiuk, Jewhen Czykalenko; stoi (czwarty z lewej) Mefodij Pawłowski, redaktor, jakby nawet gotowość pomagać im pracą i środkami finansowymi. Teoria i praktyka. Ale, czytelniku, to jest teoria. Gdy zwrócimy się ku praktyce, ze zdumieniem zobaczymy coś innego — zobaczymy, że powszechne współczucie i szacunek nie przekształcają się w jakąkolwiek realną pomoc i w większości nie wychodzą poza sferę dobrych życzeń i słów, którymi wybrukowane jest piekło; że nasze obywatelstwo, jak mówi pewien mój przyjaciel, zachwyca się działalnością „Proświt” może i do głębi duszy, ale nie do głębi kieszeni, i że przez to wszystko „Proświty” nie tyle pracują i rozwijają się, ile marnieją, chylą się ku upadkowi i zawzięcie zmagają się z praktyczną obojętnością tego samego obywatelstwa i tym, czego ono, niestety, nie robi. Nasze „Proświty” powtórzyły na sobie historię ukraińskiej prasy. Kiedy wolno już było wydawać ukraińskie czasopisma, prawie każde nie tylko duże miasto, ale i małe miasteczko pospieszyło, by zaopatrzyć się we własny organ. I zaopatrzyły się… A teraz mamy tylko minimalną liczbę tych organów, i stało się tak nie tylko za sprawą surowych wiatrów z północy, lecz po części także z przyczyn lokalnych, które pomagały północnym wiatrom niszczyć młodą prasę i wyrywać z ziemi jeden pęd po drugim. „Proświty”, prawda, prawie wszystkie istnieją, ale istnieją tylko dlatego, że nie muszą dawać żadnych oznak życia, aby zaliczać się do żywych, i choć istnieją nominalnie, większość z nich naprawdę nie zaznacza swego życia niczym lub prawie niczym. Zachwyt z głębi duszy i z głębi kieszeni. Rzeczywiście żyje i działa kijowska „Proświta”; wyraźne oznaki życia wykazuje odesska, porusza się kamieniecka, rzadziej — jekaterynosławska. To chyba wszystkie, o których możemy powiedzieć, że rzeczywiście istnieją, a nie „figurują na papierze”, ale jak istnieją! „Tylko niewielka liczba członków Towarzystwa rzeczywiście w nim pracuje — pisze np. w swoim Sprawozdaniu za 1907 r. kijowska „Proświta” — i bynajmniej nie wszyscy członkowie płacą swoją składkę członkowską. Tymczasem żadnych działań nie można prowadzić bez pieniędzy, i przede wszystkim musimy pomyśleć o tym, aby każdy członek Towarzystwa opłacił swoją składkę… Jeśli zaś ta sprawa w 1908 r. będzie wyglądała tak, jak wyglądała w 1907 r., działalność Towarzystwa nie może się rozszerzyć i nie rozszerzy się” (s. 12). Że sprawa z tej strony

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn