Strona · s. 12strona oryginału ↗
Odbyły się uroczystości ku czci władyki Margitycza
Слово Просвіти, №36 за 2013 рік
Dziesięć lat temu, 7 września 2003 r., odszedł do wieczności Przewielebny władyka Iwan Margitycz. Zmarł podczas poświęcenia ołtarza we wsi Pyłypeć w rejonie międzygórskim. Odszedł Wielki Ukrainiec, gorący patriota, wybitny działacz religijny, kościelny i społeczny, którego całe życie, aż do ostatniego tchnienia, było oddane służbie Bogu, Cerkwi, Ukrainie i jej narodowi. Wśród wiernych i opinii publicznej władyka cieszył się niezwykle wielkim autorytetem, zyskał gorącą miłość i pełne szacunku miano – Ludowy Biskup. Z inicjatywy społeczeństwa zorganizowano szereg wydarzeń upamiętniających władykę. Ich przeprowadzenie pobłogosławił również biskup ordynariusz greckokatolickiej eparchii mukaczewskiej Milan Šašik. Rozpoczęły się one w Rachowie, gdzie 5 września przy tablicy pamiątkowej władyki z jego płaskorzeźbą, znajdującej się na cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy, w której wyświęcony przez Teodora Romżę na kapłana Iwan Margitycz służył w latach 1946–1949, odbyła się panichida. Po niej odbył się wieczór pamięci w rejonowym domu kultury. Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, kandydat nauk historycznych. Wieczory pamięci. W wydarzeniach wzięła udział duża liczba osób. Ze Lwowa przyjechali: zasłużony dziennikarz Ukrainy, laureat nagrody im. W. Czornowoła, redaktor czasopisma „Hromada”, pochodzący z Rachowa Ołeksandr Masłanyk, zastępca przewodniczącego Światowego Kongresu Chrześcijańskiego Wołodymyr Hajuk, z Iwano-Frankiwska – redaktor gazety „Nowa Zoria” ks. Ihor Pełechatyj i inni. Wieczór pamięci otworzył wikariusz wikariatu chustskiego MGE Taras Łowska, wystąpiło ponad półtora tuzina osób z referatami i wspomnieniami o Ludowym Biskupie, w których naświetlano ofiarną, pełną poświęcenia działalność władyki w różnych kierunkach: religijnym, kościelnym, patriotycznym itp. Temat mojego referatu: „Iwan Margitycz jako aktywny działacz społeczno-patriotyczny”. Moje naświetlenie, oparte zarówno na dokumentach, jak i na własnych wspomnieniach (a z władyką byłem blisko zaprzyjaźniony od 1994 r. aż do jego odejścia do wieczności, byłem członkiem Zakarpackiego Greckokatolickiego Związku im. Andrzeja Szeptyckiego, który on stworzył i któremu przewodniczył), jego wysokiego patriotyzmu i tytanicznej walki (muszę użyć tego terminu) przeciwko separatyzmowi wśród ówczesnego kierownictwa greckokatolickiej eparchii mukaczewskiej, o jedność grekokatolików Ukrainy, wejście naszej eparchii w skład Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, o wprowadzenie do nabożeństw ojczystego języka ukraińskiego, o zdobycie przez Ukrainę niepodległości, audytorium przyjęło niezwykle przychylnie. Tezy nie spodobały się tylko jednej osobie – wikariuszowi Tarasowi Łowsce, który po moim wystąpieniu opuścił salę. Uważam, że takie zachowanie nie przystoi osobie duchownej. Uroczystości zakończyły się programem koncertowym: wystąpiły dzieci, w szczególności rachowscy skauci (płastuni). Wieczór pamięci miał się odbyć także w Użhorodzie, w Użhorodzkiej Akademii Teologicznej im. błogosławionego Teodora Romży. W środowisku ukraińskiej społeczności instytucja ta postrzegana jest jako ośrodek separatyzmu w eparchii. Tutaj przyszłym księżom nie wykłada się nawet kursu języka ukraińskiego, więc po prostu nie są w stanie spełnić prośby wiernych o prowadzenie nabożeństw w języku ukraińskim, ponieważ go nie znają. Dlatego było pewne zaniepokojenie, jak wszystko przebiegnie. Co prawda poinformowaliśmy o wydarzeniu ukraińskich grekokatolików z centrum obwodowego i niektórych rejonów, chociaż w eparchii z informowaniem dekanatów i parafii coś „nie zadziałało”. Tam wiedziało o nim tylko ograniczone grono osób, a na Tiacziwszczyźnie, na przykład, tego dnia z jakiegoś powodu wyznaczono zjazd dekanalny, dlatego chętni nie mogli przyjechać. W drodze do centrum obwodowego otrzymuję kilka telefonów, w których bardzo stanowczo „zaleca się” mi rezygnację z naświetlania patriotycznego aspektu działalności Ludowego Biskupa. Dlatego musiałem poinformować rozmówcę telefonicznego, że cenzurę zniesiono jeszcze przed uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości – za czasów M. Gorbaczowa, a Konstytucja Ukrainy gwarantuje i chroni wolność słowa, a próby jej ograniczania są karane na poziomie ustawodawczym… Użhorodzkie wydarzenie rozpoczęło się panichidą w świątyni Przeniesienia Relikwii błogosławionego Teodora Romży. Wieczór rozpoczął Przewielebny władyka mukaczewski Milan Šašik, który powierzył moderowanie spotkania Ołeksandrowi Masłanykowi. Po Modlitwie za Ukrainę w wykonaniu chóru im. Augustyna Wołoszyna Użhorodzkiego Soboru Katedralnego rozpoczęły się wystąpienia, które trwały kilka godzin. Wszak było co powiedzieć o Wielkim Człowieku. Podobnie jak w Rachowie, audytorium z wielką przychylnością przyjmowało informacje o ofiarnej, pełnej poświęcenia, patriotycznej, soborowej działalności Iwana Margitycza. Najgoręcej przyjęto wezwanie do wypełnienia jego testamentu, realizacji jego idei dotyczących rezygnacji ze statusu sui iuris eparchii mukaczewskiej i włączenia się do UCGK. Poparto również apel rachowskich wiernych do kierownictwa MGE o rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego Iwana Margitycza. Sądzę, że władyka Iwan byłby zadowolony z takiego uczczenia. A myślę też, że rachowskie i użhorodzkie wydarzenia zaświadczyły o dominacji wśród grekokatolików Zakarpacia nastawienia soborowego, aby na Ukrainie nie było dwóch wyznań greckokatolickich, lecz jedno, aby „WSZYSCY BYLI JEDNO!”. Sądzę, że zdaje sobie z tego sprawę także Przewielebny władyka Milan. Nawet się nie spodziewałem, kiedy po zakończeniu wieczoru podszedł do mnie i po krótkiej rozmowie… pobłogosławił mnie. Następnego dnia, 7 września, w rodzinnej wsi Iwana Margitycza – Borżawskim, w majestatycznej świątyni Świętej Opieki, którą zbudował i w której krypcie jest pochowany, została odprawiona żałobna Arcykapłańska Boska Liturgia, której przewodniczył rządzący biskup greckokatolickiej eparchii mukaczewskiej Władyka Milan Šašik w koncelebrze z protoihumenem prowincji bazylianów św. Mikołaja ks. Pawłem Rajczyńcem OSBM, ojcami bazylianami oraz duchowieństwem eparchialnym.
Iwan Margitycz od dzieciństwa był wychowywany w duchu patriotycznym. Na jego światopogląd bez wątpienia wpłynął pobyt w „Płaście” i „Proświcie”. 16 marca 1939 r., kiedy trwały krwawe walki na Krasnym Polu, on sam, jak wspominał, siedemnastoletni młodzieniec, wraz z jeszcze jednym rówieśnikiem jako ochotnicy przyszli do sztabu Siczy Karpackiej w Chuście, aby dano im broń i skierowano na front w celu obrony dopiero co proklamowanej Ukrainy Karpackiej przed węgierską agresją. Jednak starszyzna siczo-wa odesłała ich do domów, mówiąc: „Chłopcy, sprawa jest już beznadziejna, zginiecie, więc lepiej zachowajcie życie dla przyszłej walki o Państwo Ukraińskie”. Iwan posłuchał i już po roku wstępuje do młodzieżowej organizacji nacjonalistycznej, która stawiała sobie za cel wyzwolenie Zakarpacia spod węgierskiej okupacji i zjednoczenie w niepodległym państwie ukraińskim — a w to, że takie będzie, młodzi nacjonaliści święcie wierzyli. Liczyła ponad 150 członków — kwiat zakarpackiej młodzieży, w tym 9 greckokatolickich księży i seminarzystów. W 1942 r. organizacja została rozbita, ponad 120 jej uczestników aresztowano, okrutnie torturowano i osądzono w dawnym pałacu Kownera w Mukaczewie, który zamieniono w więzienie. Po amnestii, na wniosek władyki O. Stojki i chorwackiego marszałka Slavko Kvaternika, zdobył wykształcenie teologiczne: w 1946 r. ukończył Użhorodzką Akademię Duchowną. 18 sierpnia 1946 roku, jako kawaler, został wyświęcony przez władykę Teodora Romżę na kapłana. 18 września 1951 roku sądowa kolegium ds. karnych Sądu Obwodowego w Zakarpackim obwodzie na podstawie art. 54-10 cz. 2 KK USRR skazała ks. Iwana Margitycza na 25 lat pozbawienia wolności. Został wysłany do GUŁAG-u. Wraz ze śmiercią Stalina przyszła pewna „odwilż”, więc 6 września 1955 roku ks. Iwan Margitycz został zwolniony i otrzymał możliwość powrotu do rodzinnej wsi, gdzie wznowił podziemną pracę duszpasterską. Tak trwała ona aż 24 lata. Przy tym Iwan Margitycz zawsze utrzymywał kontakty z księżmi i biskupami nie tylko eparchii mukaczewskiej, lwowskiej i iwanofrankiwskiej. W latach podziemia Kościół Greckokatolicki na Ukrainie był w jedności. I władyka uważał, że gdyby nie jedność wszystkich grekokatolików Ukrainy, w szczególności zakarpackich i galicyjskich, ich wspólne działania i wzajemne wsparcie, nie wiadomo, co stałoby się z greckokatolickim podziemiem na Zakarpaciu. W latach 80. bierze aktywny udział w walce o legalizację i rehabilitację Kościoła Greckokatolickiego jako członek komitetu jego obrony. Pamiętnym dla ks. Iwana Margitycza stał się 10 września 1987 roku, kiedy we Lwowie biskup eparchii iwanofrankiwskiej Sofron Dmyterko potajemnie wyświęcił go na biskupa. W tym samym roku I. Margitycz był uczestnikiem pierwszej delegacji UKGK w Moskwie. Razem z władyką Pawłem Wasyłykiem stał się inicjatorem oświadczenia, które 4 sierpnia 1987 r. wpłynęło do papieża Jana Pawła II (kopia — do Sekretarza Generalnego KC KPZR M. Gorbaczowa), w którym informowano „o wyjściu pewnej części UKGK z podziemia”. Wiosną 1988 r. wystąpił w Moskwie na tajnej konferencji prasowej dla zagranicznych dziennikarzy, gdzie opowiedział o sytuacji UKGK, a wkrótce — 19 maja 1988 r. na sympozjum zorganizowanym przez ambasadę amerykańską w przeddzień przyjazdu prezydenta USA R. Reagana do ZSRR. Podczas wizyty R. Reagana spotkał się z kardynałem Casarolim, przez którego przekazał list do głowy UKGK kardynała Myrosława-Iwana Lubacziwskiego. W następnym roku delegacja zakarpacka, której przewodził I. Margitycz, wzięła udział w głodówce grekokatolików podczas obrad Pierwszego Zjazdu Deputowanych Ludowych ZSRR. W tym, że 20 listopada 1989 r. Kościół Greckokatolicki w ZSRR został zalegalizowany, jest także wielka zasługa ofiarnej działalności Iwana Margitycza. Po legalizacji Kościoła Greckokatolickiego władyka Iwan aktywnie odradza wspólnoty i parafie greckokatolickie eparchii mukaczewskiej. W czerwcu 1990 roku wraz z biskupami Iwanem Semedijem i Josypem Hołowaczem wziął udział w Synodzie hierarchów UKGK w Rzymie, gdzie 24 czerwca papież Jan Paweł II spotkał się z władykami z Ukrainy. Swoją bullą z 5 stycznia 1991 roku Ojciec Święty wyznaczył Iwanowi Margityczowi tytularną stolicę biskupią Skopelensis in Haemimonto i mianował go biskupem pomocniczym władyki Iwana Semedija. Władyka Iwan Margitycz był nie tylko wybitnym działaczem kościelnym, ale także znanym działaczem społecznym i naukowym, a ponadto — publicystą, gorącym patriotą Ukrainy i jej narodu. Brał udział w najróżniejszych forach, konferencjach i innych wydarzeniach zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami, w zmaganiach o niepodległość państwową Ukrainy, wkładał wielki wysiłek w wprowadzenie języka ukraińskiego do nabożeństw oraz w jedność UKGK, trzymając się stanowiska świętego apostoła Pawła: w chrześcijańskich cerkwiach i klasztorach duchowni podczas nabożeństw powinni używać języka ojczystego. Iwan Margitycz był pierwszym, który odprawił mszę świętą w języku ukraińskim (1989) na Zakarpaciu. To ostatnie stało się szczególnie aktualne od początku lat 90. Przecież po legalizacji Kościoła Greckokatolickiego w 1989 r., przy wsparciu sił antyukraińskich, w szczególności zagranicznych służb specjalnych, w eparchii mukaczewskiej podejmowano próby zerwania jedności z grekokatolikami Galicji i reanimowania kierunku madziarońskiego, który istniał, gdy Zakarpacie było kolonią Węgier. Kierunek ten zaczęli wspierać biskupi Iwan Semedij i Josyp Hołowacz. Władyka Iwan Margitycz stał się więc liderem ukraińskiej orientacji soborowej grekokatolików Zakarpacia. W 1991 r., kiedy komunistyczna nomenklatura i KGB zorganizowały wybuch separatyzmu na Zakarpaciu, władyka I. Semedij i jego najbliższe otoczenie skierowali do Watykanu list, w którym informowali o rzekomym pragnieniu
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
