Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Bazar-dworzec czy Memoriał Niebiańskiej Sotni?

Слово Просвіти, №36 за 2018 рік

Ostatnie wydarzenia wokół dwóch kluczowych tematów, które logicznie powinny wpisać się w strategię rozwoju ukraińskiej kultury — nowy kompleks Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy oraz Memoriał Niebiańskiej Sotni — nie po raz pierwszy wzburzają społeczeństwo. Chociaż sam dokument — projekt strategii długoterminowego rozwoju ukraińskiej kultury — został opracowany i zatwierdzony przez Ministerstwo Kultury Ukrainy oraz Ukraińskie Centrum Badań Kulturowych jeszcze w 2015 roku. Jeszcze jednym świadectwem nieodpowiedzialności władz stał się przeprowadzony (międzynarodowy!) konkurs na projekt Memoriału Niebiańskiej Sotni. Mykoła CYMBALUK Otwierając w agencji UNIAN okrągły stół na temat „Memoriał Niebiańskiej Sotni. Gdzie i jaki ma być”, Pawło Mowczan, przewodniczący Towarzystwa „Proświta”, zauważył, że w każdym demokratycznym państwie władza, centralna i lokalna, w rozwiązywaniu społecznie istotnych problemów obowiązkowo wsłuchuje się i uwzględnia opinię segmentu społecznego, która nierzadko staje się rozstrzygająca. Nie taką politykę prowadzi obecna postmajdanowa urzędnicza rzesza. Ale społeczeństwo porewolucyjne uświadamia sobie, że państwo nie może istnieć jako twór korporacyjny, który absolutnie nie odpowiada i nie odzwierciedla potrzeb narodu ukraińskiego. Wstrząsające fakty obojętności władzy wobec stanu ukraińskiej kultury przytoczył były dyrektor generalny Narodowego Muzeum Sztuki, akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Anatolij Melnyk. Kijowianie i goście stolicy zapewne pamiętają, że jeszcze przed Rewolucją Godności na pieczerskim wzgórzu za dawnym Pałacem Październikowym (obecnie MC KiM) stał wielki billboard informacyjny, który powiadamiał, że prowadzi się tu budowę kompleksu Narodowego Muzeum Sztuki. Jego zaprojektowana powierzchnia to 54 tys. m2. Na końcu wymowna data oddania obiektu, czyli otwarcia nowych pomieszczeń pomocniczych, sal wystawowych muzeum sztuki — 2001 r. Ale nie stało się tak, jak zakładano. Dalej rozwija się detektywistyczna historia, w jakie tak bogata jest nasza ukraińska rzeczywistość. Po pewnym czasie obiekt zabierają narodowemu muzeum. Władze miejskie rzuciły chciwym okiem na łakomy kawałek ziemi w centrum Kijowa. Handel idzie oburącz — Ministerstwo Kultury daje pozwolenie na sprzedaż ziemi. Kto tylko nie próbował wzbogacić się na muzealnym hektarze (dokładniej — 1,2): był odsprzedawany rodzinie Loni-Kosmosa (Czernoweckiego), był w zastawie w banku kazachskim itd. Siedem lat muzealnicy sądzili się z władzą, wynajmowali adwokatów, odbyli dziesiątki posiedzeń sądowych. To wszystko przy tym, że budowę kompleksu Muzeum Sztuki rzekomo wspierano na najwyższym szczeblu władzy: w tej sprawie wydano trzy (!) ukazy trzech (!) prezydentów. Ale w kraju, gdzie rządzi nie prawo, a „szmal”, ukazy pozostają martwymi literami. Anatolij Melnyk twierdzi, że za tę sytuację przede wszystkim ponosi pełną odpowiedzialność Ministerstwo Kultury w osobie jego szefów. W fotelu ministerialnym w ciągu długotrwałej muzeady trzykrotnie zmieniali się ministrowie i każdy lekceważył ukazy, wydając pozwolenie na sprzedaż ziemi. — Oni i do dziś doradzają prezydentowi — opowiada eksdyrektor generalny muzeum Anatolij Melnyk. — Dla sprawiedliwości trzeba zaznaczyć, że rząd pieniądze dla muzeum wydziela. Wystarczają one na remont dachu, schodów itd. Ale urzędnikom na Hruszewskiego i Chreszczatyku nie przychodzi do głowy, że tuż przy Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy przebiega ciepłociąg, który w razie awarii stanowi ogromne zagrożenie dla bezcennego dziedzictwa narodowego — zbiorów sztuki, których wartość to setki milionów hrywien. Jeśli chodzi o nowy projekt, to uwzględnia on wszystko i w ogóle jest wykonany nowocześnie. Ale kością niezgody pozostaje problem powierzchni wystawowych i gospodarczych — dlatego muzeum się nie rozwija, jest ściśnięte w pomieszczeniach i salach sprzed stu lat. Co jest takiego unikalnego w Paryżu, Madrycie czy Rzymie, co przyciąga cały świat? Niedoścignione wzorce światowej kultury duchowej i materialnej, w szczególności sztuk pięknych, które zgromadzono w Luwrze, muzeum Prado, galeriach Uffizi czy Borghese. Skarby sztuki, które przechowuje Narodowe Muzeum Sztuki, mogą godnie reprezentować naszą kulturę narodową. Ale dziś, niestety, nie ma ono perspektywy swojego rozwoju. I nawet jeśli władza pójdzie po rozum do głowy i zweryfikuje swoje stanowisko, to nie widzę innego miejsca w centrum Kijowa, jak na Instytuckiej 3, gdzie można budować nowy nowoczesny kompleks Muzeum Sztuki. Dążąc do wstąpienia do Unii Europejskiej, musimy pokazywać światu, że Ukraina jest państwem europejskim z wielką i bogatą kulturą duchową. Bo ona najlepiej i najskuteczniej, niż robią to nasi politycy i możnowładcy, prezentuje i promuje nas społeczności światowej. Bez przesady powiem, że odnowione i rozszerzone Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy to Złota Brama kraju. Ihor Swystun, architekt, powrócił do głównego tematu okrągłego stołu — Memoriału Niebiańskiej Sotni. — Zgodnie z wynikami konkursu na najlepszy projekt — powiedział — Memoriał ma być w miejscu, gdzie nie strzelali funkcjonariusze OMON-u, gdzie nie obmywali kijowskiego bruku swoją krwią polegli i ranni uczestnicy Rewolucji Godności. Dlatego budowanie Memoriału w tym miejscu, które swego czasu przeznaczono dla Narodowego Muzeum Sztuki i które w żaden sposób nie dotyczy wydarzeń Euromajdanu, to nonsens! Podkreślam, że społeczeństwo, architekci są za tym, aby Memoriał został zbudowany. Jest wiele innych obiektów w centrum stolicy, które były w epicentrum wydarzeń rewolucyjnych 2013—2014 lat. Na przykład Dom Związków Zawodowych, gdzie mieściło się kierownictwo, centrum prasowe, część medyczna Majdanu. Możliwy jest Memoriał Niebiańskiej Sotni w budynkach Poczty Głównej, Ukrkoopspiłki, Rady Kijowskiej... Tam obecny był duch Majdanu. A o czym opowie ludziom ta lipowa aleja, budowla w rodzaju dworca czy aeroportu, które mają wznieść dla uwiecznienia pamięci bohaterów i wydarzeń Rewolucji Godności? W architekturze, jak i w biznesie, celowość projektu określa się dokumentami, które regulują efektywność prowadzenia jakiejkolwiek pracy dla jego wcielenia w konkretne formy. To dokumenty, w których są obliczenia, są wskaźniki, do których trzeba dążyć. Czyli wskaźniki efektywności. Jeśli tę myśl przenieść na nasz temat, to tutaj nie zbiegają się dwie bardzo poważne rzeczy. Pierwsza — koszty. Koszty, które ponosi państwo, chociaż w rzeczywistości to nie abstrakcyjne, a nasze, ludowe pieniądze. Obecnie figuruje koszt projektu w wysokości 6 mln hrywien, cyfra niemała, która wiąże się z przeprowadzeniem konkursu. 12 prac przedstawiono na wystawie. Ale cały paradoks w tym, że żadna z tych prac nie wytrzymuje elementarnej krytyki, jeśli mowa o przeznaczeniu budowli na zaplanowanej działce. Budowle kompleksu muzealnego Memoriału są bardzo nieporęczne i nie ma potrzeby stawiać na górze za Pałacem Październikowym tego wielkiego obiektu, który będzie rywalizował wysokością z sąsiednim hotelem „Ukraina”. Trzeba powiedzieć i o tym obrazie, który nie odpowiada tematowi Memoriału. Nasz temat — uwiecznić pamięć bohaterów, pamięć tych wydarzeń. A co w rezultacie? Wygładzone bryły, budowle przypominające centrum handlowe, dworzec, lotnisko, obiekty sportowe, czyli wszystko, co tylko możliwe, tylko nie odkrycie tematu Rewolucji Godności. A pierwsze miejsce otrzymała praca, która całkowicie niszczy memoriałowy charakter tego terytorium. I oto to jest najstraszniejsze. Czyli autorzy, którzy się na to porwali, albo dobrze rozumieją, co czynią, albo trzeba im pamięć ludową zniwelować. Lipowa aleja, która wywołuje tyle oburzenia, bardzo wymownie charakteryzuje ich zamiary. To zniewaga, drwina z wydarzeń, które tam miały miejsce. Przeprowadzeniem tak zwanego międzynarodowego konkursu próbują ukryć przed społeczeństwem nitki, które ciągną się do zakulis kijowskiej władzy. Ludzie, którzy mogą podejmować takie decyzje, są nam znani... Przeanalizowałem projekt niemieckiego autora, którego nazwali zwycięzcą. Zainteresowałem się jego poprzednimi pracami. Na stronie zaznaczono podejrzanych trzech organizatorów tej niemieckiej firmy, która zwyciężyła. I jedna stara fotografia, czarno-biała, mętna. Na stronie kilka przykładów „zdechłych” obiektów, które nie dają prawa nie to że projektować coś, a w ogóle zajmować się architekturą. Czyli ta „firma”-zwycięzca to czysta „lipa”. Gdyby nasza Prokuratura Generalna chciała i umiała pracować, to zapewne społeczeństwo dowiedziałoby się wielu ciekawych rzeczy. A tak mamy to, co mamy. Prezydent w zeszłym roku w swoim Ukazie zaznaczył, że trzeba uwiecznić pamięć bohaterów środkami sztuki monumentalnej. A w rezultacie otrzymaliśmy dendrologię, ogrodnictwo itd. I na to wszystko — miliony! Za jeden tylko projekt — lipową aleję — autorka otrzymała 670 tys. hrywien. To nie projekt narodowego Memoriału Bohaterów Niebiańskiej Sotni, to poziom miasteczkowy. A my przecież mówimy o państwowym! Czyli jesteśmy świadkami tępej i bezczelnej schematu prania wielkich pieniędzy. A społeczna, artystyczno-plastyczna efektywność zaproponowanych projektów jest zerowa. Anatolij Hajdamaka, laureat nagrody im. Szewczenki, poparł ocenę i stanowisko architektów. — Obecnie na wierzchołku znalazło się pokolenie gaduł. Z nich nikt niczego nie potrafi porządnie zrobić, ale oni potrafią zarabiać miliony na pustym miejscu. Projekty, tak zwani zwycięzcy, z każdej strony nie wytrzymują krytyki. Pierwsza nagroda była za projekt (Tajwan), który przewidywał zasypanie Chreszczatyku tłuczniem. Uwiecznić Bohaterów Niebiańskiej Sotni postanowiono lipową aleją z pylonami, które projektowane są wzdłuż ściany (gdzie obecnie znajdują się portrety poległych, które ludzie sami wystawili). W tym miejscu, zgodnie z projektem, stać będą betonowe pylony z portretami poległych. Tarcze, które będą elementami pylonów, przypominają niechlubnej pamięci omonowców, ponieważ mało kto z majdanowców je posiadał, a jeśli już, to w większości sklejkowe. Czyli jest to pomnik OMON-u. Obecnie mamy minimalnie skompletowany etat przyszłego Memoriału. Jest dyrektor, pracownicy naukowi, oni już objechali pół świata, cudzej mądrości nabierali. A po powrocie śpieszą się, by zrobić z Memoriału bazar-dworzec, coś w rodzaju centrum handlowego. Uważam, że nie musimy pakować milionów hrywien w niezrozumiałe, dalekie od tematu Rewolucji Godności projekty. Mamy Ukraiński Dom, gdzie odbywało się wiele wydarzeń podczas Majdanu. Dwa górne piętra są puste, tam przegrodzono i umieszczono magazyn. Czyż nie można tam zrobić muzeum? Szybko, nie czekając 100 lat, nie inwestując ogromnych środków narodowych. Ja od pierwszego dnia Euromajdanu pracowałem nad tematem rewolucji. Mam wiele projektów. „Słowo Proświty” je drukowało. Od samego początku oświadczyłem, że pracuję bezpłatnie, jako wolontariusz. Żadne pieniądze, żadne nagrody nie są mi potrzebne. Bo to po prostu hańba — zarabiać takie pieniądze na krwi. Władze Kijowa muszą powrócić do konkursu projektów, aby każdy miał prawo przedstawić swój projekt. A tak z całej Europy wybrano osiem, które w żaden sposób nie odpowiadają tematowi uwiecznienia pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Podczas pracy okrągłego stołu podobne stanowisko zajęli także pozostali uczestnicy: Heorhij Fiłypczuk, akademik NAPN Ukrainy, Mykoła Hołomsza, doktor filozofii, współprzewodniczący Forum Obywatelskiego „Ukraińska alternatywa”, Tamara Sweć, żona poległego bohatera Niebiańskiej Sotni, Andrij Pawłenko, przewodniczący Fundacji Charytatywnej „Pamięci Niebiańskiej Sotni”, Taras Usatenko, aktywista Majdanu, Mykoła Kaba-luk, architekt i inni. Uczestnicy postanowili zwrócić się do władz z propozycją ponownego rozpatrzenia wyników poprzedniego konkursu projektów jako takich, które nie odpowiadają tematowi Memoriału ze względu na swoją niską jakość. Oprócz tego postanowiono rozpocząć zbieranie materiałów dotyczących przeprowadzonego konkursu projektów w celu złożenia pozwu do Prokuratury Generalnej Ukrainy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn