Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Kłaniam się Księciu rosy. Do 80. rocznicy urodzin Tarasa Melnyczuka

Слово Просвіти, №36 за 2018 рік

20 sierpnia T. Melnyczuk, poeta-dysydent, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, obchodziłby 80. urodziny. Jeden z najbardziej utalentowanych i tragicznych ukraińskich poetów drugiej połowy XX wieku, patriota Ukrainy T. Melnyczuk, urodził się i zmarł na ojczystej ziemi oraz w rodzinnych Karpatach, poświęcając życie i twórczość walce o państwo ukraińskie. Taras przeżył zaledwie 58 lat, z których prawie połowę spędził w więzieniach, koloniach, strefach, „psychuszkach”. Silny duchem, twórczo potężny, za swojego życia wydał zaledwie trzy książki: „Nieśmy planecie miłość” (1967 r.), „Książę rosy” (1990 r.), „Czaha” (1994 r.), reszta jego wierszy mogłaby złożyć się na wielotomowe wydanie. Maria POROCH, m. Kosów. Dzisiaj pamięć o Tarasie Melnyczuku czczona jest poetyckim festiwalem „Od Huculszczyzny do grzbietów donieckich”. Jego inicjatorem jest zasłużony działacz sztuki Ukrainy, redaktor naczelny „Bukowińskiego Żurnału”, dyrektor muzeum Wołodymyra Iwasjuka, pisarz Myrosław Łazaruk. Mamy nagrodę literacką imienia Tarasa Melnyczuka (ustanowioną przez radę miejską Kołomyi) oraz nagrodę „Książę rosy” imienia Tarasa Melnyczuka (ustanowioną w Czerniowcach). Jego imię widnieje w nazwach ulic, na tablicach pamiątkowych budynków, w których żył i pracował. Melnyczuka wielbią jako Księcia rosy — od tytułu jego ostatniej książki, za którą otrzymał Narodową Nagrodę im. T. Szewczenki. Godnie czcząc pamięć poety-dysydenta, urodzonego we wsi Utoropy w rejonie kosowskim, odbyły się uroczystości z okazji jego 80-lecia. Właśnie tego dnia w Utoropach zebrali się pisarze, przyjaciele, mieszkańcy wsi, uczniowie miejscowej szkoły, przedstawiciele władz, deputowani. W rodzinnym gospodarstwie Melnyczuka uroczystości otworzył przewodniczący kosowskiego oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Szkurhan. Proboszcz miejscowej cerkwi ks. Bohdan odprawił żałobną panichidę. Obecni szczerze modlili się za duszę Tarasa. Na grobie sławnego rodaka złożono żywe kwiaty oraz kiście kaliny od gości z Kosowa, Iwano-Frankiwska, Czerniowiec, Wyżnicy, Kołomyi. Wasyl Szkurhan zaznaczył, że tutaj w 1990 roku spalono rodzinny dom — w ten sposób radziecki reżim władzy zemścił się za tak zwane „narodowo-burżuazyjne” wolnomyślicielstwo, które naturalnie i utalentowanie wylało się w wierszach Tarasa z czułą miłością do rodzinnego kraju. — Dzisiaj po raz pierwszy — powiedział W. Szkurhan — wynieśliśmy na tę górę, na Malcewe, do samego Tarasa, najbardziej wymownego świadka, przyczyny jego życiowych udręk od aresztowania 24 stycznia 1972 roku i jego patriotycznego wzlotu — znany rękopis książki „Czaha”, aby ogłosić publicznie, że od dzisiaj ta „bomba”, która dopomogła podważyć sojuszniczy reżim i wyzwolić Ukrainę, będzie przechowywana w wiejskim muzeum. Dziękujemy dobrym ludziom, którzy zachowali ten rękopis. W wystąpieniach Jewhena Barana, przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego NZPU, Wasyla Hłaholuka, przewodniczącego „Proświty” w Kołomyi, Olhy Rudaneć, poetki, zastępczyni dyrektora Teatru Kołomyjskiego, poetów Iwana Wijtenki, Jarosława Jasińskiego, Mykoły Sawczuka, Dmytra Arsenycza, Natalii Ołihradskiej, kierowniczki Biblioteki Kołomyjskiej im. T. Melnyczuka, brzmiały wspomnienia o człowieku, „który wyszedł ze wszystkich beznadziei”. Wspomnieniami o niezapomnianym Tarasie podzielił się jego przyjaciel poeta Mykoła Blyzniuk, który został trzynastym laureatem prestiżowej nagrody literackiej „Książę rosy”. Pisarz Myrosław Łazaruk zaznaczył, że Bóg nie dał nam lepszego poety w XX i już w XXI wieku. Poeta, który bez namysłu przechodzi z wieku w wiek, i rozumiemy, że pracuje on na wieczność. Natalia Ołihradska opowiedziała, jak kołomyjanie czczą pamięć poety. Podczas obchodów jego 70-lecia bibliotece nr 2 dla dzieci nadano jego imię i otwarto muzeum literackie, w którym zgromadzono książki poety, pamiątki, rękopisy, fotografie. Tutaj odbywają się spotkania twórcze utalentowanych dzieci, pedagogów z laureatami nagrody im. T. Melnyczuka. Stali bywalcy muzeum to uczniowie, studenci, nauczyciele, twórcy z Iwano-Frankiwszczyzny. Artysta i poeta, laureat nagrody literackiej im. T. Melnyczuka Wasyl Andruszko wykonał płaskorzeźbę poety, która została zainstalowana na ścianie biblioteki. Tarasowi Melnyczukowi pośmiertnie nadano tytuł „Honorowy obywatel miasta Kołomyi”. Uroczystości trwały przy pomniku Tarasa Melnyczuka, który wznosi się na podwórzu Liceum w Utoropach. Został on odsłonięty 20 sierpnia 2002 roku z inicjatywy twórczej inteligencji Wyżniczyzny. Autorem monumentu jest Wołodymyr Rymar. Rzeźbiarski pomnik poety wcielił w formie świecy, błysku, którym było i życie, i twórczość Tarasa Melnyczuka. Uczniowie liceum pod kierunkiem nauczycielki, kierowniczki muzeum T. Melnyczuka Bohdany Cymbaluk przywitali gości chlebem i solą. A dzieci deklamowały poezję Melnyczuka. Słowa szacunku dla genialnego artysty wygłosił sekretarz NZPU, redaktor naczelny czasopisma „Perewał” Jarosław Tkachiwski. Wiktor Maksymczuk, poeta, redaktor czasopisma „Nimczycz”, powiedział: „My święcie czcimy pamięć o Tarasie Melnyczuku. Wydaliśmy sześć książek o jego twórczej i życiowej drodze, książkę artykułów, szkiców, wspomnień, esejów o nim „Książę wolnego słowa”, podarowaliśmy Utoropom pomnik poety, otworzyliśmy muzeum w Wyżnicy. Jedna z ulic Wyżnicy nosi jego imię, na zaułku Tarasowym zainstalowano płaskorzeźbę poety-cierpiętnika. W 2000 roku w Wyżnicy odbyła się prezentacja książki-antologii dedykacji dla Tarasa Melnyczuka „Na książęcych rosach piętno pobratymców”. W słowie wstępnym antologii redaktor-opracowujący Manolij Popadiuk napisał: „Taras był dla nas wszystkich drogi. Jego poezja — to spragniony łyk świętości, duchowego natchnienia i dla pokoleń nowego tysiąclecia”. Maria Łasijczuk, dyrektor liceum, podziękowała obecnym za to, że święcie strzegą pamięci o poecie, przyjeżdżając na jego ojcowiznę. To znaczące wydarzenie nie tylko dla Utoropów i Kosowszczyzny, którą opiewał w swoich pełnych bólu wierszach, ale i dla całej Ukrainy. Uczestnicy wydarzenia odwiedzili muzeum literackie, gdzie uczniowie liceum przeprowadzili dla gości ciekawą wycieczkę. W ekspozycji — setki artykułów z gazet i czasopism, płyta z ostatnimi słowami testamentu Tarasa, osobista odzież, stół, krzesła, etażerka, gdzie poeta przechowywał swoje książki, które podarowały muzeum żona i krewni. W. Szkurhan przekazał rzeczy z gospodarstwa artysty, które udało się uratować podczas pożaru, kiedy podpalono jego rodzinny dom, wśród których torba, z którą poeta chodził do szkoły, krzyżyk, obraz namalowany przez poetę własnoręcznie oraz kopia „Nieznajomej”, którą poeta namalował w więzieniu w Winnicy (kiedy był więźniem politycznym). Tutaj przechowywana jest autobiografia, napisana własnoręcznie. Mieszkaniec Wyżnicy, artysta Witalij Kosowycz w dniu otwarcia muzeum podarował portret T. Melnyczuka. Na 75-lecie jego wiersze przełożył na język rosyjski W. Artiuch z Moskwy i podarował ten zbiór muzeum. Urodzona we wsi Utoropy O. Cymbaluk wyhaftowała dla muzeum portret i wiersz Księcia Rosy, odtworzony według tekstu. Mieszkańcy wsi w miejscowym domu ludowym przygotowali dla gości koncert. Wydarzenie trwało w Kosowskim Rejonowym Domu Kultury. Sala wypełniona. Na scenie portret Tarasa autorstwa artysty Antona Hryhoruka. Obok sceny stand z wydaniami Tarasa Melnyczuka ze znanymi słowami: „Nie potrzeba mi dziesięciu słońc — żyję tobą, Ukraino…”, ozdobiony przez Hałynę Kikot, bibliotekarkę Kosowskiej Centralnej Biblioteki Rejonowej. A spotkanie rozpoczęło słowo Tarasa, wygłoszone przez Iwanka Proroczuka. Występowali goście-poeci nie tylko z Kosowszczyzny, ale i z Kołomyi, Czerniowiec, Wyżnicy, Wierchowiny, Charkowa: Wasyl Herasymjuk — poeta, laureat Narodowej Nagrody im. Szewczenki, urodzony we wsi Prokurawa (Kijów), Mykoła Szakin — pisarz (Charków), Olha Rudaneć — zastępca dyrektora Teatru Dramatycznego w Kołomyi, poeci Iwan Wijtenko, Jarosław Jasiński, Mykoła Sawczuk, Dmytro Arsenycz, Anatolij Osadczyj — tłumacz, Switłana Kyryluk, Wołodymyr Wozniuk, Roman Kyseluk, Dmytro Stefliuk — przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Huculszczyzna”, Stepan Hryhorczuk, Pawło Wandżurak — przewodniczący Rady Rejonowej w Kosowie oraz inni. Ołeksandra Kit — lekarz internista, wyrecytowała swoje wiersze „Buntownik”, „Prawda”, „Jasna dusza”, poświęcone pamięci Tarasa Melnyczuka. W ramach obchodów odbyła się prezentacja książki „Taras Melnyczuk we wspomnieniach Mykoły Blyzniuka: wywiad Wasyla Hlibczuka”, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Pysanyj Kamin” w znakomitej oprawie artystycznej autorstwa malarza Antona Hryhoruka. Na zakończenie wydarzenia Adela Hryhoruk, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, literaturoznawczyni, badaczka twórczości T. Melnyczuka, zaznaczyła, że cały poetycki świat Tarasa Melnyczuka „to głęboki i szczery ból za Ukrainę, za rodzinny naród. Własnym życiem, talentem literackim poeta starał się pomnażać dobro i sprawiedliwość na ziemi, oddając szczerą miłość Ukrainie. Był cenną Bożą kroplą na poetyckim polu Ukrainy, niepowtarzalnym i niezgłębionym Księciem rosy. Taras Melnyczuk stał się potężnym generatorem świadomości narodowej Ukraińców; przebywając w pryncypialnej opozycji do autorytarnego socrealizmu, zdołał ukazać swojemu narodowi niezmienne wzorce wysokiej poezji, która wyniosła go na światowe horyzonty artystyczne, ujawniając jednocześnie ogromną twórczą energię literatury ukraińskiej. Na wyżynach poezji Melnyczuka zeszły się ścieżki miłości do Ukrainy, zachwytu własną Huculszczyzną, otwartości na dumę ludową, folklorystycznej romantyki w szczodrych barwach połonińskich kołomyjek i melodiach Karpat, bolesnego przejęcia ukraińską niewolą oraz niezłomnej pewności w jasne Boże Narodzenie dla naszego narodu. Taki właśnie jest ukraiński Książę rosy, takim wszedł w Wieczność…”. Wasyl Szkurhan jest przekonany, że jasna pamięć o genialnym poecie Tarasie Melnyczuku będzie wiecznie żyć w ludzkich sercach, utwierdzając wiarę w przyszłość, w zwycięstwo sprawiedliwości nad złem, jednocząc nas we wspólnej miłości do Ukrainy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn