Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №36 за 2019 рік

16 s. · 25 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 36 (1036), 5—11 września 2019 Niewesołe tendencje początku nowego sezonu

Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Myrosław ŁEWYCKYJ 29 sierpnia 2019 roku na Ukrainie wystartował nowy sezon polityczny — rozpoczęła pracę nowa Rada Najwyższa. Choć trafniej byłoby tu powiedzieć — 29 sierpnia otworzył się nowy rozdział w państwowym losie Ukrainy. Wszędzie wybór nowego prezydenta jest nowym rozdziałem w historii narodu i państwa. Jedno z ukraińskich przysłów, które często wykorzystują klasycy ukraińskiej literatury, mówi: “nowa miotła po nowemu miecie”. Otrzymaliśmy aż dwie “nowe miotły” na jednym trzonku. Miotłę w osobie wciąż wirtualnego prezydenta Zełenskiego, który skłonny jest wirtualnie komunikować się ze społeczeństwem, przeprowadzać wirtualne święta, wprowadzając na nich “nowe”, lekceważące podejście do hymnu państwa, oraz jeszcze bardziej wirtualnego “sługę narodu”, który ma 247 mandatów w parlamencie, liczącym obecnie (z powodu okupacji przez Rosję części ukraińskiego terytorium) 417 deputowanych. Zakończenie na str. 2 Kijów, 29 sierpnia. Tutaj, przy monasterze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach Prawosławnej Cerkwi Ukrainy po raz pierwszy obchodzono Dzień pamięci obrońców, którzy zginęli w walce z rosyjskim agresorem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Misja edukacji i wykształcenia

Heorhij FILIPCZUK Na świecie istnieje nieformalna zasada, by uważać, że sukcesy, zwycięstwa, niepowodzenia i porażki zależą od efektywności systemów edukacyjnych oraz ich instytucji. Kraje i narody, dzięki nim, wychowują obywateli, pracują, tworzą, zapewniają własną żywotność. Prawda, dokonanie dokładnych pomiarów wpływu edukacji na rozwój społeczny jest dość trudne. Ale bezsprzecznym jest twierdzenie, że bez postępu w edukacji, nauce, kulturze niemożliwy staje się postęp cywilizacyjny. Już w 1816 roku Thomas Jefferson ostrzegał: „Jeśli myślicie, że nieoświecony i wolny naród może być jednocześnie cywilizowany, to głęboko się mylicie: takiego nigdy nie było i nie będzie”. Jednak jeśli wcześniej zadania, misja edukacji lokalizowały się głównie w formacjach narodowo-państwowych, to z czasem zaczęły dotyczyć także problemów ogólnych i globalnych. Oczywiście, w obecnych warunkach niemożliwe jest odsuwanie się (edukacji) od takich uniwersalnych wyzwań i zagrożeń, jakimi są tematy wojny i pokoju, ekologii i zmian klimatu, masowej migracji i terroryzmu, społecznej (nie)sprawiedliwości oraz problemów biedy, głodu, analfabetyzmu. Ludzkość w tych okolicznościach powinna adekwatnie reagować na wspomniane aktualia, jednocześnie nie przestając rozwijać inteligencji społecznej, myśli postępowej, technologii zgodnie z potrzebami czasu. Edukacja, zważając na wysoką mobilność procesów społecznych, politycznych, naturalnych, musi znajdować się w ciągłym stanie modernizacji i jakościowych zmian. Funkcjonując przede wszystkim dla zaspokojenia interesów państwowych, narodowych oraz obywateli konkretnych krajów, musi być zorientowana także na otwartość, dialog, wzajemne powiązania z innymi systemami edukacyjnymi w celu rozwiązywania ogólnoludzkich, uniwersalnych zadań. Celem takiego podejścia jest nie tylko optymalizacja działań i interakcji na drodze postępu. Sytuacja wymaga także poszukiwania zgodnych wspólnych rozwiązań dla bezpieczeństwa i przetrwania ludzkości, każdego z członków światowej wspólnoty. Do tego potrzebna jest nowa jakość kultury Człowieka, jego świadomości, kompetencji i moralności. Dlatego państwa, narody, politycy, pedagodzy, naukowcy, artyści, działacze społeczni muszą uświadomić sobie, że XXI wiek z jego nasyceniem najnowszymi wiadomościami, postępowymi technologiami, unikalnymi osiągnięciami przede wszystkim potrzebuje nie okrucieństwa w stosunku do Człowieka, Przyrody, Kultury, a kształtowania najważniejszego dla społeczeństwa podejścia wartościującego — „uczłowieczenia” Człowieka. Dekorowany zewnętrzny fasad cywilizacji nie może przykryć istoty jej upadku, kiedy normą bytu państwowego, społecznego, indywidualnego stają się naruszenia zasad, przekonań, powszechnie uznanych cnót, praw i wolności całych nacji i narodów. Formuje się model „wyobcowanej wyrafinowaności” bytu ludzkości w cywilizowanych społeczeństwach, który wyodrębnił w swoim czasie w „Rozważaniach o naukach i sztukach” J. Rousseau, zaznaczając, że jest ona przykrywką etycznej niedoskonałości nie tylko człowieka, ale i społeczeństwa. Później W. Łypynśkyj w pracy „Listy do braci-rolników” tak scharakteryzował sprzeczność między zewnętrzną cywilizacją a kulturą duchową: „Babilon rozłożył się i zginął stary Rzym, dlatego że jego technika materialna przerosła jego moralność społeczną… My zabłądziliśmy w sieciach zewnętrznego postępu i zahamowaliśmy proces etycznego doskonalenia”. Wojny, konflikty, agresja nadal wypijają życiowe soki nacji i narodów. Zamiast nauki, kultury, edukacji, ekologii, ochrony socjalnej ludzi wydawane są środki na zabijanie ludzi. Przy tym, lekceważąc wszelkie normy etyczne, „silni” tego świata publicznie biorą udział w budowie świątyń, odwiedzają nabożeństwa, modląc się do obcych i swoich bogów. Cynizm, fetysz zysku, egoistyczny interes globalnie niszczą materię żywą i nieżywą. Cywilizacyjną normę zachowania — „musimy żyć z poczuciem odpowiedzialności”, czy humanistyczną zasadę „odpowiedzialności za wszystko co żyje” według A. Schweitzera, czy noosferyczną zasadę „rozumnej wystarczalności” według W. Wiernadskiego, wiele państw i polityków odstawiło na boczny tor. Ukraina również w warunkach rosyjskiej agresji zmuszona jest wydzielać na komponent militarny ponad 5%, a na naukę – 0,16–0,23% PKB. Prawda, w obecnych warunkach wojny niedopuszczalne jest kontynuowanie finansowania partii politycznych kosztem budżetu państwa. W ostatnich latach (2016—2019) wydatki na ten cel wyniosły 1,691 mld hrywien. Pożytek społeczny byłby bardziej znaczący, gdyby te (zarobione przez naród!) środki wykorzystywano na kulturę, edukację, naukę, pamiętając do czego zobowiązuje nas wszystkich Konstytucja (art. 3) — „Człowiek, jego życie.., bezpieczeństwo uznawane są na Ukrainie za najwyższą wartość społeczną”. Do „tygla” nietolerancji, chciwości i nienasycenia, którymi obdarzeni są ci, którzy pragną zarządzać światem, wrzucane są losy narodów, kultur, tradycji i nadziei. Przyjętą w 2012 roku Deklarację zrównoważonego rozwoju „Przyszłość, której chcemy” można postrzegać, niestety, tylko jako niezbyt dowcipną frazę, jeśli brać przede wszystkim pod uwagę realny czyn współczesnej oficjalnej polityki w wymiarze globalnym i narodowym. Raczej należy położyć nacisk na to, że dla prawie 8 mld populacji planety troską są nie tyle sukcesy postępu, co problemy przetrwania ludzkości. Naukowcy Uniwersytetu Stanforda (USA) zbadali, że środowisko socjoprzyrodnicze gwałtownie się pogarsza, gdyż wiele gatunków znika na Ziemi 100 razy szybciej, niż przewiduje przyjęta norma wymierania. Nie mniejszy niepokój wywołuje totalna ofensywa „cywilizowanego” świata na kulturę, tożsamość Człowieka. Prognozy wskazują: jeszcze przed zakończeniem obecnego stulecia zniknie na zawsze ponad pięć tysięcy języków, co jest tożsame z zniknięciem tej samej liczby etnosów, narodowości, nacji, kultur. Zakończenie na str. 3 KOMU OTWIERAJĄ SIĘ CUDA JAK ON ZNALAZŁ SIEBIE I NAS PIEKIELNY SIERPIEŃ 2014-go

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Niewesołe tendencje początku nowego sezonu

Zakończenie. Początek na str. 1. Takiego „zjawiska” we współczesnej Europie nie znam. Choć obecnie obserwuje się tam tendencję do coraz większego poparcia dla sił prawicowych, eurosceptycznych, to we Włoszech i Austrii, gdzie wygrały one ostatnie wybory, zajęły jedynie jedną trzecią miejsc w parlamentach narodowych (obu ich izbach). Ich głównymi hasłami było wzmocnienie wagi narodów w europejskim wspólnym domu oraz minimalizacja wpływu europejskiej biurokracji na procesy w państwach narodowych. U nas zdecydowaną większość głosów zarówno w wyborach prezydenckich, jak i parlamentarnych oddano na dziwaczną ideę „jesteśmy różni, ale jesteśmy jednością”. Choć nie należy ona do zespołu Zełenskiego, była przez niego aktywnie eksploatowana. To wcale nie jest forma wychowania tolerancji międzyetnicznej, a środek, by jak najdłużej zakonserwować skutek bolszewickiego zniewolenia w formie tak zwanej radzieckiej (w rzeczywistości rosyjskiej) samoidentyfikacji, która w żaden sposób nie sprzyja wzrostowi patriotyzmu narodowego, a co za tym idzie — gospodarczego. Aby podnieść go na najwyższy poziom, musimy przede wszystkim zrozumieć, dlaczego jesteśmy różni. Przekonującą i poruszającą odpowiedź na to pytanie dał w 1944 roku pisarz z Donbasu, długoletni więzień stalinowskich łagrów Wasyl Hajworonski na łamach gazety „Krakowskie Wieści”, która ukazywała się od 7 stycznia 1940 r. do 4 kwietnia 1945 r., początkowo w Krakowie, a później w Wiedniu. We wspomnieniu „Smutna rocznica (w dziesięciolecie zniszczenia Związku Ukraińskich Pisarzy Donbasu)” ukazał diabelski mechanizm niszczenia kwitnącego ukraińskiego kraju donbaskiego. Obecnie w Europie, poza Ukrainą, w parlamencie większość jednopartyjną mają Węgry (partia premiera „Fidesz”) oraz Polska (partia Jarosława Kaczyńskiego „Prawo i Sprawiedliwość”). Szczegółowiej zatrzymam się na polskim doświadczeniu większości jednopartyjnej, bo może ono stać się pouczające dla nas. W 2014 roku „PiS” uzyskało większość w wyniku bonusu od tych, którzy nie przekroczyli progu wyborczego. Od pierwszego dnia rozpoczęła się uzurpacja telewizji publicznej. Praktycznie codziennie podaje ona straszny negatyw na byłego premiera Donalda Tuska, na opozycję, na byłych prezydentów Wałęsę i Komorowskiego. Biorąc pod uwagę, że wzrósł poziom płac, wprowadzono szereg programów socjalnych, w tym comiesięczne wypłaty na dziecko, znacznej części społeczeństwa wszystko to się podoba. Tym bardziej, że niemal codziennie społeczeństwo „pompuje się” informacjami o złodziejstwie i niemoralności minionej władzy. Z drugiej strony często słychać przestrogi, że zapas wytrzymałości na populistyczne eksperymenty wkrótce się wyczerpie. Doprowadzi to do ciężkich skutków społeczno-gospodarczych, do wybuchu. Były prezydent Polski Wałęsa, część artystów, naukowców prognozują, że jednopartyjne rządy „PiS” zakończą się wojną domową. Czy te groźne słowa mają podłoże — trudno powiedzieć. Choć napięcie wyraźnie daje się odczuć. Zszokował mnie komentarz jednego z ekspertów-profesorów, którzy obsługują władzę: „Te utytułowane osoby, które mówią o jakiejś wojnie, po prostu nie mogą pogodzić się z tym, że ich głos w życiu politycznym państwa waży tyle samo, co głos sprzątacza”. Choć ten ostatni może od ukończenia szkoły nie przeczytał ani jednej książki. I na nich oświadczenia z trybuny parlamentarnej i z telewizji „o złodziejach ze starej władzy”, tak jak u nas, robią wrażenie. Jedną z cech myślenia i zachowania większości jednopartyjnej jest szydercze odrzucanie inicjatyw mniejszości. Nie bez podstaw coraz częściej spotykamy się z konstatacją, że żyjemy w czasie moralnej i zawodowej degradacji klasy politycznej. I to zjawisko, niestety, ma wymiar globalny. Świadectwem tego jest otwarte flirtowanie z bandyckim reżimem Putina. Ekskurs do doświadczenia polskiej większości w parlamencie zmusił mnie do zauważenia przypadku, który zdarzył się w pierwszą sesyjną noc pracy nowego (9. kadencji) parlamentu Ukrainy. Burzliwe emocje wywołało pytanie o zniesienie immunitetu poselskiego. Ta kwestia jest mielona od około 10 lat. Na jednej z sesji parlamentu poprzedniej kadencji uchwalono w pierwszym czytaniu ustawę o zniesieniu immunitetu poselskiego. Była nawet opinia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, jaki ma być ten immunitet. Oprócz tego Komisja Wenecka w 2015 roku w swojej opinii zaznaczyła, że całkowita rezygnacja z immunitetu poselskiego w warunkach niskiego poziomu praworządności na Ukrainie jest niecelowa. Oczywiste jest, że dla napakowanych populizmem głów zniesienie immunitetu to gwarancja, że „złodzieje z władzy” przestaną kraść. Nikt z tych (w tym część nowych posłów), którzy krzyczą za zniesieniem, nie ma pojęcia, że to zniesienie będzie dotyczyć tylko Rady Najwyższej 10. kadencji. Wątpię, czy domyślą się, że zniesienie immunitetu ma niebezpieczne strony. Obecnie nikt nie może zagwarantować, że procesy nie będą rozwijać się w kierunku stworzenia na Ukrainie nieukraińskiej dyktatury. Tak myśleć zmuszają różne prawno-informacyjne „najazdy” na piątego prezydenta Ukrainy, na przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy ósmej kadencji. O tym pisze na swojej stronie na Facebooku Wiktor Teren — literat i polityk, deputowany ludowy Ukrainy 2-6 kadencji: „Immunitet poselski — to było jedyne, co powstrzymywało nas, deputowanych Rady Najwyższej, przed więzieniami, kiedy prowadziliśmy akcje „Ukraina bez Kuczmy”, kiedy prowadziliśmy jeszcze pierwszy Majdan, kiedy na każdego z nas (Szkila, Hnatkewycza, Terena, Pawłowskiego i in.) założono sprawy karne. Motywy były różne — opór wobec władzy, podżeganie i inne podobne. Władza po prostu nienawidziła tego immunitetu i robiła wszystko, żeby go znieść. Ale immunitet został zapisany w Konstytucji (którą mądrze opracowali Bezsmertnyj, Syrota, Musijaka), i która nie pozwoliła uzurpować władzy. Teraz, kiedy na Ukrainie faktycznie uzurpowana jest władza (prezydent, parlament, struktury siłowe — wszystko Sługa) — immunitet jest ostatnim mechanizmem oporu wobec dyktatury zielonych. Nie ma wątpliwości, że go zniosą przy szaleńczych oklaskach ochłosu, któremu nic nie potrzeba, oprócz proletariackiego — bij, grom, tak ich, gadów! — i nie ma znaczenia, kto to za gady, i czy są winni, czy nie. Do tego znieść immunitet o wiele łatwiej, niż podnieść poziom życia, a hałasu więcej”. Kiedy emocje wokół immunitetu zaczęły dochodzić do punktu wrzenia, głos zabrał piąty prezydent Ukrainy, deputowany Rady Najwyższej 9. kadencji Petro Poroszenko: „Po tym jak prezydent, wykorzystując swoje konstytucyjne uprawnienia, wniósł i zarejestrował wspomniany projekt ustawy do Rady Najwyższej, (…) został przegłosowany w Radzie Najwyższej i skierowany do Sądu Konstytucyjnego oraz do Komisji Weneckiej. To zwykła procedura konstytucyjna. Po co? Po to, żeby wnioski Komisji Weneckiej i wnioski Sądu Konstytucyjnego zostały zaimplementowane i zaproponowane Radzie po to, żeby zostały przegłosowane zmiany do Konstytucji w części dotyczącej immunitetu z uwzględnieniem wniosków Komisji Weneckiej, a to adaptacja naszego ustawodawstwa do ustawodawstwa Unii Europejskiej. Innych mechanizmów nie ma”. Druga pozycja. Jest to uwzględnienie wniosków Sądu Konstytucyjnego. Podkreślam, że obecnie dochodzi do naruszeń procedury konstytucyjnej. Podkreślam, że stawia to pod znakiem zapytania wynik naszej pracy. Podkreślam, że ani mnie jako piątemu prezydentowi Ukrainy, ani „Europejskiej Solidarności” nie ma czego się bać. Robiliśmy, działaliśmy wyłącznie zgodnie z prawem, a celem naszego pobytu w Radzie Najwyższej dziewiątej kadencji jest ruch kraju do Unii Europejskiej i do NATO. Zarówno Unia Europejska, jak i NATO to właśnie zasady rządów prawa. Unia Europejska i NATO to właśnie równość wszystkich wobec prawa. I właśnie z taką motywacją frakcja „Europejskiej Solidarności” będzie głosować za tym projektem ustawy w pierwszym czytaniu. Innego się nie doczekacie”. Nie wszystkich to wyjaśnienie przekonało i uspokoiło. Jeden z czołowych prawników „Sługi Narodu”, profesor, doktor prawa Danyło Hetmancew (20. na liście partyjnej), to, co mówił z trybuny parlamentarnej 5. prezydent Ukrainy, zaliczył do kłamstw i hipokryzji. To, co w sprawie immunitetu mówili przedstawiciele „Europejskiej Solidarności”, nazwał czepianiem się prawniczej kazuistyki jednej z frakcji Rady Najwyższej. Ponieważ swoje zastrzeżenia do tego, w jaki sposób rozpatrywana jest ta kwestia, miała także grupa deputowanych „Za Przyszłość” w osobie jej współprzewodniczącego Tarasa Batenki oraz frakcja partii „Opozycyjna Platforma — Za Życie”, to skupienie uwagi „na jednej frakcji” jest albo przejawem osobistej stronniczości, albo partyjną wytyczną, aby maksymalnie ignorować i dyskredytować środowisko polityczne Petra Poroszenki. Wskazuje na to kilka faktów. Przede wszystkim jest to sensacyjne przesłanie „służki” Bohuckiej do jakiejś „Lenoczki”, że na grudzień bieżącego roku Petro Poroszenko przygotowuje „pucz”. To „wyznanie” podburzyło media społecznościowe. O wytycznej dotyczącej dyskredytacji środowiska politycznego Petra Poroszenki świadczy także „wyrok”, który dyrektorowi Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyrowi Wiatrowyczowi wydała 29. na liście partyjnej „służka” z Rawy Ruskiej Iryna Wereszczuk. Nazwała ona dyrektora Instytutu „winowajcą wszystkich historycznych sporów między Ukrainą a Polską w ostatnich latach”. W przeddzień wizyty obecnego prezydenta Ukrainy w Polsce, za pośrednictwem gazety „Rzeczpospolita”, informowała Polaków, że opowiedziała się za zwolnieniem W. Wiatrowycza ze stanowiska szefa UIPN. O tym, że przyjęto kurs na dyskredytację Petra Poroszenki, świadczy jeszcze jeden szczegół, który na pierwszy rzut oka nie ma związku z wielką polityką. Jeden deputowany Rady Najwyższej I kadencji ze wschodnich obwodów (ze względów etycznych nie wymienię jego nazwiska), udając bardzo poinformowaną osobę, powiedział: „Zełenski, kanieczno, choroszyj malczik, no wriadli u niego czto-to połuczytsia”. Według jego informacji Petro Poroszenko robi wszystko, co możliwe, aby przeszkadzać obecnej władzy, aby doprowadzić ją do upadku. Być może w tych słowach przejawia się czyjaś codzienna fobia wobec 5. prezydenta. Jednak nie można wykluczyć, że obecna ekipa rządząca już uświadamia sobie, jakiego ciężaru się podjęła. I jej propagandyści szukają, na kogo by tu zrzucić winę. A politycy-„sługi” demonstrują publicznie pewność siebie i zuchwałość. Wspomniany już profesor-prawnik D. Hetmancew w polemice z „Europejską Solidarnością” powiedział przy oklaskach większości: „Wydaje mi się, chłopaki, nie trzeba czepiać się tego immunitetu deputackiego. Mamy i tak większość. I jeśli otrzymamy wniosek nawet pod warunkiem immunitetu deputackiego, i tak pozbawimy tego immunitetu deputackiego”. To w żadnym wypadku nie jest język elity politycznej, 41-letniej persony z wieloma tytułami. To język cynika niskiego poziomu moralnego. Termin „chłopaki”, szantaż większością zamiast mowy o czystości prawa, nie powinny mieć miejsca w parlamencie! I nie jest to jedyny przejaw skandalicznego zachowania obecnie rządzącej ekipy. Zdążył już „zasłynąć” „analnymi” esemesami, które wywołały straszne oburzenie Ukraińców, założyciel kliniki „Borys” i doradca społeczny obecnego prezydenta Mychajło Raducki — nowo wybrany deputowany ze „Sługi Narodu” w dyskusji w sprawie kandydatury ministra ochrony zdrowia. Choć poinformowane źródła uważały, że na stanowisku pozostanie Ulana Suprun, M. Raducki komuś obwieszczał: „Mój człowiek Zoriana Czernenko”. I za nią bez zastrzeżeń zagłosował cały kagan „sług”, mimo że szefowa resortu medycznego nie ma wykształcenia medycznego. To kpiny z Ukraińców na takim poziomie, jakim było nazywanie Tomosu termosem. To, okazuje się, jeszcze nie wszystkie „prezenty”, które Ukraińcy otrzymali 29 sierpnia. Do „prezentów” należy zaliczyć zachowanie przez Arsena Awakowa stanowiska ministra spraw wewnętrznych. Jednak to, że zabrano mu Gwardię Narodową Ukrainy pod bezpośrednie podporządkowanie prezydenckie, jest lepszym rozwiązaniem. I choć do nowego premiera płyną gratulacje z różnych krajów, gdzie podkreśla się jego młodość jak na takie stanowisko, to na Ukrainie jest wobec niego wiele pytań. Niestety, deputowani nie mogli ich zadać, jak to bywało przy zatwierdzaniu szefów rządów w minionych czasach. Dlatego deputowany ludowy z obwodu odeskiego Ołeksij Honczarenko zwrócił się do prezydenta Ukrainy: „Mam jedno pytanie: jaka historia sukcesu doprowadziła Ołeksija Honczaruka do kandydatury na to niezwykle ważne stanowisko — premiera największego kraju w Europie? Jaka jest jego strategia, gdzie prezentacja z konkretnymi liczbami tego, co zostanie zrobione i jak? Według jakich kryteriów wybrano szefa rządu i jak przeprowadzono konkurs na stanowisko?”. Jednak odpowiedzi nie było. Pierwszy dzień pracy nowego parlamentu pokazał: parlamentaryzm jako jedna z oznak demokracji będzie przekształcany w farsę. To niebezpieczna tendencja. Czasami wydaje się, że nawet większa niż w latach 1990—91, kiedy w ukraińskim parlamencie była większość w osobie „Grupy 239”. A obecnie dożyliśmy do „grupy 247”, która posłusznie naciska przycisk „za”. Myrosław ŁEWYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Misja edukacji i wykształcenia», s. 1

Misja edukacji i wykształcenia

Zakończenie. Początek na str. 1. Ten proces jest nie mniej zgubny niż niszczenie naturalnej bioróżnorodności. Zaprawdę, takiej przyszłości nie chce nikt, tak jak obojętności wobec „małego”, „starego”, „słabego”, „okradzionego”, tak jak duchowego, politycznego, kulturowego uciśnienia, tak jak pozbawienia naturalnego prawa jednostki, narodu do afirmacji i szacunku do własnego „Ja”. Należy przyznać, że na świecie formuje się taki sposób życia, który zbyt mocno sprzeciwia się ogólnoludzkim wartościom. Polityka i moralność są wyobcowane i oddalone od siebie, ponieważ etyka, sumienie, sprawiedliwość, wykształcenie, humanizm nie stały się głównymi przesłankami dla przetrwania, zrównoważonego rozwoju i postępu. Zgoda, harmonia, zaufanie, współdziałanie, wzajemna pomoc, a zatem stabilność i przewidywalność rozwoju często stają się niemożliwe, gdyż rzucono na pastwę zasady sprawiedliwości, godności, prawdomówności. Ludzka istota bytu, jak i Natura, degraduje, bo „splamiła się ziemia pod swoimi mieszkańcami, bo przekroczyli prawa, naruszyli postanowienie, złamali oni przymierze odwieczne…” Uczłowieczenie, samouczłowieczenie Człowieka, neoetyczny paradygmat w wychowaniu ludzkiej istoty jest, najwyraźniej, największym zapotrzebowaniem obecnego wieku. W porównaniu z ogromnymi osiągnięciami o charakterze intelektualno-technologicznym, świat znacznie odstaje pod względem potencjału etycznej odpowiedzialności i etycznej motywacji do czynienia Dobra. Prawo międzynarodowe przekształciło się w „prawo silniejszego” do panowania nad „słabszym”, nieustannie deklarując przy tym wartości wolności, demokracji i humanizmu. Dialog kultur coraz bardziej zastępowany jest językiem rakiet, terroru i agresji. Humanizm stał się mniej pożądaną wartością, niż tego wymagają realia XXI wieku. Transnarodowy „ideał”, kult, fetysz zysku i pieniędzy wyniesiony na piedestał uwagi politycznych motywacji, pozostaje w sprzeczności z dążeniami społecznymi. Życiowo ważne sfery kultury, edukacji, nauki, ochrony zdrowia, informacji, które tworzą człowieka, są nadmiernie wciągnięte w żywioł rynku, dla którego jednostka jest jedynie częścią sił wytwórczych. Społecznie sprawiedliwe, humanitarne decyzje są coraz trudniej podejmowane przez polityków. Kapitał, przede wszystkim wielki, połączył się z polityką, stał się polityką w jej wewnętrznym i zewnętrznym wymiarze. Jego wpływ na charakter, treść finansowo-ekonomicznej, społecznej, kulturowej, edukacyjno-naukowej, informacyjnej, międzynarodowej polityki staje się, w szczególności także na Ukrainie, bezprecedensowy. Kiedy na przykład jedna z finansowo-przemysłowych (oligarchicznych) grup na Ukrainie posiada jedną trzecią PKB, to jest to już zagrożenie narodowe. Łączna suma długów, którą najwięksi oligarchowie (dłużnicy) Ukrainy powinni zwrócić państwu i ludności, wierzycielom, jest czterokrotnie większa od maksymalnej prognozowanej sumy transz MFW, które rząd Ukrainy planował otrzymać do 2019 roku (9,9 mld dol.). W kraju, w którym niesprawiedliwy podział produktu krajowego brutto stał się podstawą polityki państwowej, tworzą się „optymalne” warunki dla wstrząsów społecznych, konfliktów i rewolucji. Tutaj także formuje się społecznie zubożałe i infantylne środowisko z przytępionym poczuciem obywatelskości. W tych warunkach takim narodem „wygodniej” zarządzać, w tym kraju bardziej komfortowo jest sprawować władzę, tutaj znacznie „łatwiej” zapewniać pożądane dla siebie rezultaty „narodowego wyrażenia woli”, aby dojść lub utrzymać się jak najdłużej przy władzy. Przecież wszystko można kupić, sprzedać, zastraszyć, sfałszować. Poziom obywatelskości społeczeństwa, który z różnych przyczyn jest powstrzymywany przed wzrostem, pozwala póki co na realizację właśnie takich zgubnych eksperymentów społecznych w ogólnonarodowej skali. I niezależnie od tego, jaka forma rządów tutaj dominuje, oczywiste jest, że podobna sytuacja nie charakteryzuje się oznakami humanizmu, demokracji, sprawiedliwości. Dlaczego te problemy i zjawiska aktualizują się i dlaczego warto je znowu wyjmować obecnie z historycznych kieszeni? Dlaczego te niezwykle wrażliwe problemy nie mają prawa być „omijane” przez edukację, zwłaszcza w warunkach niemal pełnej oligarchizacji (okupacji) przestrzeni informacyjnej? Na Ukrainie, najwyraźniej, mimo wszystkich cywilizacyjnych przełomów, przede wszystkim za czasów Niepodległości, mimo rewolucyjnych protestów godności i szlachetności ukraińskiego narodu na dwóch Majdanach, mimo dążenia narodu do europejskości (a jeszcze bardziej do ukraińskości i szacunku do własnego „Ja”!), wolności, nie udało się pozbyć oznak społecznej i narodowej zniewagi. I to nie są tylko przejawy archaicznej, skostniałej ideologicznej nietolerancji wobec „czegoś”, „kogoś” odległego, abstrakcyjnego. Tutaj wyraźnie zarysowują się obiekty, przedmioty i autorzy pogardy, nietolerancji, agresywności, braku tolerancji. Warto uświadamiać sobie, że nietolerancja przejawia się przez ponad dwa i pół dziesięciolecia odnowionej państwowości, wbrew wszystkim normom konstytucyjnym, przede wszystkim wobec fundamentów światopoglądowych, które są podstawą budowania narodu. Na chwilę wyobrażam sobie reakcję społeczeństwa i władzy w Polsce czy Rumunii, Rosji czy Izraelu, Francji czy na Węgrzech, gdyby członek parlamentu publicznie wyrażał niechęć do występowania w języku państwowym w najwyższym organie ustawodawczym. Niestety, jest to możliwe (póki co!) tylko na Ukrainie. Dopóki ten kolonialny relikt, który niektórzy nazywają „demokracją” i „wolnością” słowa, jest obecny w ukraińskim politycznym środowisku, narodem nadal będą zarządzać obcy elementy. Wspominam „List wzywający do ukraińskiej inteligencji” Pantelejmona Kulisza: „…Straszny rozplenił się na Ukrainie ucisk obcego nam wrogiego państwa, które zdradziecko siedzi u nas na apostolskich tronach…” Pierwszoklasistka, najmłodsza proświtanka z obwodu chersońskiego Daria Kodaku pogratulowała Ukraińcom święta Niepodległości. To oznacza, że w nowoczesnych warunkach rozwoju cywilizacji Ukraina musi rozwiązywać nie tylko uniwersalne, ogólnoludzkie problemy, ale także wiele wyzwań specyficznego charakteru, związanych z osobliwościami historycznego bytu, samoidentyfikacją, cywilizacyjnymi i narodowymi dążeniami Narodu Ukraińskiego. Bez wątpienia największy opór (w najlepszym przypadku dyskusja), walka toczy się wokół jakichkolwiek aspektów narodowo-kulturowego i duchowego życia na wewnętrznym „froncie”. Zbyt wpływową była i jest antyukraińska różnorodna siła, która sprzeciwia się nawet przyjmowaniu i uświadamianiu sobie prawidłowości istnienia ukraińskości jako wspólnoty narodowej i międzynarodowej, roli i historycznego przeznaczenia Państwa Ukraińskiego, ukrainoznawczych wartości jako czynników konsolidacji politycznego narodu. Idea narodowa dla Ukraińców jest tym głównym kręgosłupem, którego potrzebuje naród i państwo dla odrodzenia, samostanowienia, bezpieczeństwa, rozwoju i, co najważniejsze, dla walki w XXI wieku o narodowe przetrwanie, broniąc własnej tożsamości, duchowości, państwowości i jedności. Bo jeśli naród nagle zapomni o tej swojej wiecznej pracy, podda się zagadanemu „najpierw gospodarka…”, a dusza, kultura potem, po raz kolejny gorliwie uwierzy w „braterstwo”, „przyjaźń”, „strategiczne partnerstwo”, „gwarancje” gwarantów, zgubi, a być może i świadomie zostawi na marginesie historii swoje narodowe „Ja”, to okaże się nieprzydatny ani do walki, ani do konkurencji, ani do postępu, ani do życia, stając się także mało interesującym dla ludzkości. Aby temu zapobiec, istnieje tylko jeden, jeśli pragniemy postępu, uniwersalny przepis metodologiczny — rozwijać kulturę narodową, oświatę, naukę i na tej podstawie — innowacyjną gospodarkę. Należy zreformować armię, wychowując ukraińską arystokrację wojskową, narodową biurokrację. Najważniejsze — chronić i pielęgnować duszę narodu, jego wykształcenie i kulturę obywatelską. Trzeba nie tylko bronić, ale i stworzyć prawdziwie narodową przestrzeń informacyjną, która stała się obiektem bezpośredniej agresji obcych doktryn i wewnętrznego kolaboracjonizmu. Bez zrozumienia przez państwo i społeczeństwo znaczenia tworzenia kapitału ludzkiego właśnie w takich wymiarach, niemożliwe jest stanie się i bycie wielkim, wolnym europejskim narodem. Większość cywilizowanych krajów dąży do stworzenia jakościowego systemu edukacji, rozumiejąc, że największym bogactwem narodowym jest kapitał ludzki, który akumuluje w sobie wykształcenie, wiedzę, doświadczenie, kwalifikacje, motywację, zdolności produkcyjne. W szerokim sensie – jest to główny czynnik nie tylko rozwoju gospodarczego i społecznego państwa, ale przede wszystkim jednostki, rodziny, społeczeństwa. W swoim czasie laureaci Nagrody Nobla T. Schultz, G. Becker, S. Kuznets zapoczątkowali, uzasadnili i rozwinęli ideę o wyjątkowym znaczeniu inwestowania w kapitał ludzki, uzyskując przy tym efekt integralny. Rzeczywiście, potencjał narodowy współczesnych krajów w 70-80% składa się właśnie z jakości zasobów ludzkich, dlatego błędem i krótkowzrocznością można uznać ignorowanie przez państwo polityki rozwoju aktywnego kapitału ludzkiego. Doświadczenie pokazuje, że prędzej czy później takie podejście prowadzi do zjawisk kryzysowych. Tendencje odwróconych priorytetów charakteryzowały w ostatnim okresie także stan społeczny na Ukrainie. Oświata coraz bardziej zaczęła odtwarzać biedę i drugorzędność. Stosunek do zachowania i rozwoju zasobów ludzkich nabrał cech przerośniętych. Główna wartość Europy — ludzie, jak określono w postanowieniach Rady Europejskiej w Lizbonie w marcu 2000 roku, nie stała się priorytetem społeczno-państwowym na Ukrainie, chociaż jest to główna norma konstytucyjna (artykuł 3). Polityka demograficzna jako celowe działanie organów państwowych i instytucji społecznych w sferze odtwarzania ludności okazała się skrajnie nieefektywna. Wystarczająco wymowne są fakty gwałtownego zmniejszenia się liczby ludności. Od 1991 roku (52,06 mln obywateli) Ukraina straciła ponad 12—15 mln(!?) ludzi. Opublikowane w kwietniu 2018 roku dane ONZ ostrzegają, że w tym stuleciu liczba Ukraińców zmniejszy się jeszcze o 1/3. Takie są niepocieszające prognozy. Gwałtowna depopulacja Ukraińców świadczy o tym, że na Ukrainie zlekceważono nie tylko standardy europejskie, ale przede wszystkim Konstytucję i ustawodawstwo krajowe. W Ustawie Ukrainy „O podstawach bezpieczeństwa narodowego” (art. 7) określono, że wśród zagrożeń dla interesów narodowych znajdują się: zaostrzenie kryzysu demograficznego; obniżenie możliwości zdobycia jakościowego wykształcenia przez przedstawicieli biednych warstw społeczeństwa; przejawy moralnej i duchowej degradacji społeczeństwa; wzrost zaniedbania dzieci i młodzieży, bezdomności, włóczęgostwa; odpływ uczonych, specjalistów, wykwalifikowanej siły roboczej poza granice Ukrainy; obniżenie wewnętrznego popytu na przygotowanie kadr naukowo-technicznych dla instytucji naukowych, konstrukcyjnych, technologicznych oraz przedsiębiorstw wysokich technologii, niezadowalający poziom opłacania pracy naukowo-technicznej, spadek jej prestiżu, niedoskonałość mechanizmów ochrony praw własności intelektualnej. Dlatego głównymi kierunkami polityki państwowej w kwestiach bezpieczeństwa narodowego (artykuł 8) jest polityka demograficzna jako celowe działanie organów państwowych i instytucji społecznych w sferze odtwarzania ludności, ochrony i przywracania jej zdrowia fizycznego i duchowego; istotne wzmocnienie komponentu społecznego polityki gospodarczej, realne podniesienie poziomu życia ludności przede wszystkim na podstawie podniesienia wartości wynagrodzenia za pracę. Jednak fraza, deklaracja i czyn nie są rzeczami tożsamymi. Analiza bazy normatywnej i państwowej polityki demograficznej świadczy o utrwalonym systemie ignorowania czynnika ludzkiego. W Strategii zrównoważonego rozwoju „Ukraina—2020” wśród 62 reform i programów rozwoju państwa, w tym 10 priorytetowych, 25 kluczowych wskaźników realizacji Strategii, planu działań Rządu na lata 2016—2019 kwestia priorytetu demograficznego nie weszła jako decydująca. Czynnik demograficzny nie jest podstawą dla rozwoju społeczno-gospodarczego Ukrainy, a ekspertyzy demograficzne nie stały się obowiązkową normą przy przygotowywaniu ustaw, dekretów, uchwał i innych aktów normatywnych. Przestały działać Państwowy program rozwoju rodziny (2006—2010), Strategia rozwoju demograficznego (2006, 2014—2015) i tym podobne. Można stwierdzić, że Ukraina została zaliczona do krajów o statusie wymierającego narodu, który co roku traci ponad 500 tys. ludności. Ukraina stała się drugim krajem na świecie (po Turkmenistanie) pod względem poziomu chorób sercowo-naczyniowych. Zagrożeniem narodowym dla Ukrainy jest cukrzyca, której się nie leczy, a zarabiają na niej nuworysze z branży farmaceutycznej. Spis, który przeprowadzono, niestety, jeszcze w 2001 roku, wykazał, że młodzież (14-28 lat) już wtedy stanowiła tylko 11% ludności Ukrainy. Dziś na 100 zgonów przypada 43-47 urodzeń. Ciąg dalszy nastąpi. Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Od chana do chama

Kateryna MOTRYCZ Kiedyś, w czasach mojego dzieciństwa i młodości, popularne było powiedzenie: „I Moskwa nie od razu została zbudowana”, co miało znaczyć, że to sprawa powolna. Więc myślę o tych pięciu ostatnich latach: czy proces odwrotny będzie trwał równie długo, czy nasi szczęśliwsi potomkowie na tablicach historii pozostawią skąpe wersy: „Stolica totalitarnego państwa. Wznoszona długo, żyła ciężko, skonała szybko”. A stary kronikarz o imieniu Nestor napisze bardziej rozwlekle i „nie bez morału”: „Umarła szybko i niespodziewanie. Męczyła się niedługo. Przed śmiercią Stalina wołała, portrety jego nosiła. Trzecim Rzymem tak i nie została, nie spełniły się jej »odwieczne marzenia«. Unii Celnej też nie zbudowała, tak na fundamencie wszystko i stanęło — zawiódł cement niskiej jakości, a na pięćsetkę i cegłę pieniędzy nie starczyło — sankcje zjadły. Bieda z »ruskim mirem« się stała”. Więc myślisz, patrząc na kadry bicia moskwiczan, — to początek tego, co w Piśmie Świętym nazwano „początkiem boleści porodowych”, czy tylko drobne skurcze. Bo kiedy nadejdzie poród, to urodzi się wielki cud, ściślej mówiąc, wielkie ciało rozpadnie się na wiele drobnych „fragmentów”. I nikt już nie będzie się ich bał, i oni nikogo, i może wreszcie zrozumieją, że ich strach przed światem i ta broń, którą przepełnili planetę, była niepotrzebna, i że nie miała ona charakteru obronnego, a ofensywny. I to syndrom wszystkich moskiewskich carów, poczynając od chana Złotej Ordy Mengli-Timura, który był już czwartym w panteonie potomków Czyngis-chana, władających Księstwem Suzdalskim i Moskiewskim, i właściwie jemu historycy przypisują założenie ułusu moskiewskiego, co stało się przekleństwem planety. I to jest uzasadnione, wszak władcami tej zniewolonej ziemi byli wschodniopołudniowi sąsiedzi Suzdala nie Mongołowie, a Tatarzy. Czyli — synowie piekła, którymi pozostali do dzisiaj. I ostatni z Tatarów, który kontynuuje podboje Czyngisydów, może jest nawet bardziej okrutny niż jego przodkowie Tatarzy, z zewnątrz „mól”, a wewnętrznie — siedem najokrutniejszych drapieżników. Póki imperator wypróbowuje nową broń na Ukrainie, w Syrii, w pobliżu wybrzeży Szwecji, Norwegii, krajów bałtyckich, Japonii, Korei, dotąd trwa korekta szowinistycznej zarozumiałości i pychy, jakby ten naród wystawiał na próbę samego Boga i już wyraźnie go gniewał. Syta Moskwa kipi i już nie tak zadziera nosa: „Co tam, chachły, u was znowu się stało? …Ci banderowcy-faszyści, ta hunta zebrali Majdan i zabijają rosyjskojęzycznych tylko za to, że oni rozmawiają po rosyjsku”. Mnie osobiście pewna Ukrainka, która mieszka w Rosji i którą szpikowano informacyjnymi „narkotykami” o wydarzeniach na Majdanie, jeszcze rok temu mówiła piękną ukraińszczyzną: „Przecież ci banderowcy to zwierzęta!” — „A co ty wiesz o nich — zapytałam ją — jakie fakty ich okrucieństw są ci znane?” — „Przecież oni zabijają dzieci…” — „I jedzą — odparłam jej śmiejąc się — przecież byłaś we Lwowie i pewnie też nimi ucztowałaś… A jeszcze zachwycałaś się europejskim wdziękiem lwowian, mówiłaś, że kacapom do nich daleko”. – „A czy lwowianie to banderowcy?” — „Najprawdziwsi! I dzisiaj żegna ich i Lwów, i cała Ukraina, bo my wszyscy jesteśmy banderowcami, i to moskal pożera i banderowców, i wszystkich Ukraińców. Już ponad trzynaście tysięcy połknął, a wśród nich wiele dzieci”. Słowem, Moskwa nie próżnuje, a łowi słabe dusze. Kadry, jak berkutowcy i omonowcy biją protestujących w Moskwie, okrutnie i zajadle, przekonują, że piekło jednak jest na ziemi i Tatarzy bram do Kremla nie zamykali. Kiedyś opricznicy, jeszcze w XVI wieku, przerażająco i okrutnie torturowali na wielkim placu nowogrodzian, a potem na wpół skatowanych topili w rzece Wołchow, stali w łodziach, pilnowali, żeby nikt się nie uratował, i pikami spychali pod wodę. I wydaje się, że duch dręczycieli i katów z tej ziemi nigdzie nie zniknął. Tylko „opricznicy” noszą inną nazwę. I myślisz o niejednoznacznych stronach naszej historii, które to wyrywał z naszej Księgi Rodzaju złodziejski moskal i przypisywał je sobie, to zamazywał je ten niechlujny śmierdziel do odrażającego, wyświechtanego stanu. Patrzysz na te kadry „imperialnej wielkości”, jak „starszego brata” wleką, niczym zwykłego śmiertelnika, i wrzucają do więźniarek — i nic nie czujesz, z jakiegoś powodu drewnieje dusza. Z wielu pospadały szowinistyczne korony, niektórzy wydmuchali z siebie ducha „wyzwoliciela”, u innych zachwiała się wiara w ostatniego „boga” z rysami „mola” i nawykami „pleśni”; i przypominasz sobie, jak moskwiczanie radośnie i aktywnie zareagowali na decyzję cara o wprowadzeniu wojsk na Ukrainę, i głosem ukraińskiej, wybaczcie, larwy, Walentyny Matwijenko, zostało to wypowiedziane. Wydaje się, że przeciwko temu protestował na placu tylko jeden dziwak-artysta. Kadry bicia moskwiczan są odrażające i na dnie swojej duszy szukasz współczucia, ale na tle tych kadrów z jakiegoś powodu nagle wypływają inne twarze: zapłakanych Ukrainek w czarnych chustach, i dusza jeszcze bardziej drewnieje. Spostrzegawczy Ukraińcy w tych rozwścieczonych berkutowcach, którzy biją pałkami moskiewskich mężczyzn i kobiety, poznali naszych „rodaków”, którzy wyćwiczyli precyzję uderzenia na ukraińskich głowach, plecach, wątrobach, nerkach jeszcze w listopadzie i grudniu 2013 roku. Reakcja na okrucieństwo powinna być jednoznaczna: oburzenie i współczucie, a tu… Nawet myślisz nie bez cynizmu: nasi berkutowcy udali się do Moskwy z „patriotyczną” misją, żeby ostatecznie „spełniły się odwieczne marzenia dwóch bratnich narodów”. Teraz jakby te same ręce nas połączyły. Kadry bicia moskwiczan są jak kadry jakiegoś filmu, gdzie wszystko jest nieprawdziwe, dlatego to cię nie boli. Jak to tam powiedział Łunaczarski? Że rosyjska demokracja zatrzymuje się na kwestii ukraińskiej. A dokładniej — na szowinistycznej. Gdyby ktoś nagle przerwał tę rzeź i przez megafon zapytał zarówno bitych, jak i tych w więźniarkach, i tych, którzy wrzeszczą na placu: „Towarzysze-obywatele-panowie! Czyj Krym?!”. I wielotysięczny ryk odpowiedziałby: „Nasz! Krym to odwiecznie ruska ziemia! Zapanowała sprawiedliwość!”. Także dla głównego opozycjonisty Nawalnego Krym to zaledwie „kanapka”. I co go, szowinistę, obchodzi, że za tym jest wydeptany, złamany los cierpiącego narodu tatarskiego, który jeszcze nie otrząsnął się po deportacji, długo i ciężko pokonywał swoją „babilońską niewolę”, a jeszcze przez dziesięciolecia trwała jego „pustynia synajska” — powrót na ojczystą ziemię, okupowaną i zmiażdżoną moskiewskim butem, zaniedbaną przez niedbałego przybysza, który i tutaj przyniósł swoje „promile” we krwi i swojego ducha profanatora. Zachowało się dokumentalne świadectwo, że Rosjanie, przesiedleni z różnych zakątków Rosji, byli niezadowoleni z tatarskich mieszkań, w których się osiedlili. Dokładnie tak samo, jak i z donbaskich po tym, jak wielki głód wybił Ukraińców Donbasu i tutaj masowo przesiedlano ludzi całymi wsiami z wołogodzkiego krańca Rosji. Prawdziwi koczownicy… Starsze pokolenie wie, jakim był Krym po deportacji Tatarów — pustka, a hulały tu stepowe wiatry i suche chwasty oraz kolczaste rośliny na dawnych polach. Przesiedleńcy ze Środkowego Powołża nie mogli poradzić sobie z ziemią, która wymagała tego gospodarza, który dbał o nią przez wieki. Dlatego w 1954 roku Krym został oddany Ukrainie. Na półwysep masowo jechali młodzi Ukraińcy, w większości dzieci rolników, którzy doprowadzili wszystko do porządku, zasiali pola pszenicą, zaczęli uprawiać warzywa, zasadzili winnice, sady, wznieśli kurorty. Więc obecnie to już rzeczywiście „kanapka” z czarnym kawiorem. To kraj do niedawna atrakcyjny i piękny. Jednak Moskal potrafi raj zamienić w piekło. Oto już baza wojskowa powstała w strefie kurortowej. I do czegoś takiego zdolny jest tylko agresywny, niechlujny przybysz z „rosyjskojęzyczną szczęką”, bo kurorty na całym świecie to jednak strefy wypoczynku. I barbarzyńca znów gnębi gospodarzy krymskiego półwyspu, i barbarzyństwo jego nie kończy się, bo co go obchodzą ludzie, narody, nacje, co go obchodzi, że ten naród jeszcze od 1774 roku siedzi w moskiewskiej „więźniarce” i nijak nie może się stamtąd wydostać. Czyż on wie, co to znaczy tracić ojczystą ziemię, ziemię ojców i dziadów, i jak długa i tragiczna jest droga powrotu, jak wyczerpująca jest ta „pustynia synajska”, której wielu nawet nie przebyło. Gdzież tam Moskalowi to zrozumieć! On przecież przywykł wyganiać narody z ojczystych ziem, ojczystych domów, osiedlać się w nich. I dla niego zniewolone narody to zaledwie przybory kuchenne, które kroją Moskalom kanapki. U Moskala świadomość jest dozowana i dalej własnej skóry nie wychodzi. Tam, gdzie przytrzasnęli mu palec, buntuje się, ględzi o faszyzmie, juncie, a tam, gdzie on odrąbał komuś rękę, nogę — „tak historycznie się złożyło”. On tak przywykł myśleć, czuć, bo cała „wielka i niepodzielna” zlepiona jest z ukradzionych ziem, to wszystko „kulicze i kanapki”, które on „pożera” przez wszystkie swoje ziemskie stulecia. Przecież w nim uruchamia się syndrom ordyńskich chanów Batu, Sartaka, Berke, którzy trzymali pod swoim butem Chiny, Iran, Europę. Jemu obojętne, jak może w jednym kraju łączyć się Władywostok i Sewastopol, Morze Białe i Czarne. On myśli jak zdobywca z przytłumioną wolą i nieokiełznaną chciwością oraz agresywnością. On nawet nie próbuje przeczytać tych stron swojej historii, które leżą na powierzchni. Nieoświecony w swojej masie Moskal nic nie wie ani o wojnach turecko-rosyjskich, które trwały permanentnie w minionych stuleciach, ani o tym, że właśnie po jednej z nich Chanat Krymski stał się „odwiecznie ruską ziemią”. A oświecony szowinista milczy, bo po to jest szowinistą i nie mniej niż nieoświecony cieszy się, że „zatriumfowała historyczna sprawiedliwość”. A czy wiedzą Moskale w ogóle, co to jest sprawiedliwość? Czy mają ten organ, te chemiczno-biologiczne procesy, które dają te odczucia? I odległość do tego historycznego trampoliny, kiedy Moskwa przeleciała nad naszą głową na Krym, jest całkiem niewielka. Więc przypomnę właścicielom „kanapki”, że wojna rosyjsko-turecka 1768–1774 zakończyła się zwycięstwem Rosji. A za tym zawsze idzie dyktat zwycięzcy i podział świata. Otóż na mocy traktatu pokojowego z Küczük Kajnardży Chanat Krymski jako terytorium wasalne Turcji przeszedł do Rosji. Moskalowi tam nie „sprzyjało”, bo tam żył naród tatarski!!! Żył w swoich kamiennych domach i pił wodę, która zniknęła, kiedy wygnano Tatarów z Krymu. Turcja nie od razu pogodziła się z tym. Jeszcze czekała na moment, by odebrać barbarzyńcy Krym. I ta okazja nadarzyła się dopiero po 13 latach. W 1787 roku Rosja zaanektowała Taurydę, a Turcję rozdrażniła wizyta Katarzyny II na Krymie jako w swojej własności. Aż tak, że Osmanowie wypowiedzieli wojnę Rosji, a Brytania w tej wojnie poparła Turków. Jednak Suworow błyskotliwie udowodnił, że w jego nazwisku jest i owo turkijskie „su”, i moskalskie „wor”, i zadał Turcji wielki cios. Więc po raz drugi Krym został zaanektowany. Na mocy traktatu pokojowego w Jassach, na którym widnieje data 27 grudnia 1791 r., Rosja zmusiła Turcję do uznania i poprzedniego traktatu z 1774 r.; do Rosji przeszedł Chanat Krymski wraz z jego posiadłościami — nadazowiem i Kubaniem. Jeśli ktoś z prawosławnych „piątej kolumny” czyta te wersy o „odwiecznie ruskim Krymie” i „sprawiedliwości”, która „zatriumfowała”, to radzę je przeczytać dwa razy. Liczbę lat (1954 minus 1774 r. możecie nie wyliczać — ja wam podpowiem. Temu „odwiecznie” jest zaledwie 180 niepełnych lat, a dokładniej — 163, to już po traktacie w Jassach). I owa „sprawiedliwość” z „zielonymi ludzikami”, którzy spadli na Półwysep Krymski w lutym 2014 r. — to taka sama rosyjska ziemia, jak owa część księżyca zwrócona do naszej planety. Moskali, i współczesnych, i starszych (chociaż to bardzo młoda nacja, u niej trwa jeszcze „pokwitaniowy” okres formowania, trwają ciężkie procesy hormonalne, hormony dziadów Batu i Czyngis-chana biją się na pięści z hormonami Czudów, Meri, Wesi, Mokszy itd.) można nawet zrozumieć. Dla nich sprawiedliwe jest wszystko, co należy do nich, i faszystami

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i juntą stają się wszyscy, którzy dali im prztyczka. Po prostu chan Batu i jego dziad Czyngis-chan żyją w prawie każdym moskwicinie. A ponieważ zwyciężyli oni zastraszonego mieszkańca Zalesia, to w nim żyje to niepołączalne połączenie: niewolnicza uległość ugrofińska i agresywność ordyńca. Oni w nim przebywają, to w harmonii, to walczą, a kacap, jako „dzieciuch”, skutek tego zgwałcenia, „owoc miłości z przypadku”, z żalu popija. Ma on genetyczną depresję, dlatego nie chce pracować. To nie przez wrodzone lenistwo, a przez „zew przodków”. Wszystkich „oswobadzać”. I chrześcijan, i muzułmanów, i Hindusów, i islamistów, i protestantów, i szyitów, i bahaitów, i buddystów, i pogan, i szamanów, którzy wierzą w duchy przodków, a nawet zaginionych Etrusków ze wszystkimi ich bogami, bo nie wykluczone, że to „daleka” rodzina „ruskich”, i oni, kiedy przyszli do Włoch i tak łomotali Włochów, że ci aż uciekli w morze i wznieśli tam Wenecję, to „ruscy” tylko westchnęli: „Et!” i oddali Bogu ducha, a Włosi do dziś żyją i wspominają o nich w kontekście, jak kiedyś świat będzie wspominał i ruskich. Bo w Rosji, powiedział car, „granic niet”. I we wszystkich morzach i oceanach moskal ma myć swoje nogi, i wszystkie one należą do niego, a kto temu zaprzecza albo daje mu łupnia — junta, faszyści. Bo on oswobodziciel. A od czego on uwalnia wolne narody? Od spokoju, pokojowego ustroju, cywilizowanego życia. A ponieważ w jednej jego półkuli mózgu żyje mieszkaniec Zalesia, to w niej żyje strach, że zaraz ktoś na niego napadnie, i on mnoży broń. A ponieważ w drugiej jego półkuli żyje ordyniec, to on musi gdzieś tę broń podziać. A kiedy obie jego półkule drzemią, wtedy moskal przebywa w stanie nirwany i promile w jego krwi walą go z nóg. A „ruski mir” tak hegemoni w nim, tak potrząsa nim i błogości, że on długo wychodzi ze swojego imperialnego „wieliczija”, pije solankę, przeklina do omdlenia „wielkiego i mocnego”, wszystkie jego słowniki, w tym i Dala, uzupełniają się nową leksyką i nowym i jeszcze większym „nieśmiertelnictwem”. I on znowu gotowy do nowej historycznej misji. Pod oczami worki, twarz opuchnięta, ale genetyczny fenomen, ordyniec-mieszkaniec Zalesia, obiecuje udoskonalić swoją powierzchowność skośnymi oczami, żółtą skórą. Wtedy i Kreml stanie się podobny do wielkiego Chińskiego muru... A póki co on dręczy Ukrainę, nie wybacza nam, że brzydzimy się jego wnętrznościami gwałciciela, odskakujemy od jego brutalności, niechlujstwa, jego okrucieństwa i barbarzyństwa. Cała jego uboga leksyka „czego my źle żyli razem?” dla Ukraińca zawsze trąciła pleśnią i wyziewami alkoholowymi. „Przyjaźń” dla niego — to kiedy on zakłada na szyję komuś jarzmo i pogania, a ujarzmiony milczy. I tam, gdzie Ukraińcy dawali mu po twarzy, on wszczynał wrzask na długie dziesięciolecia. Banderowcy tego bandytę łupili w swoich zagrodach, w swoich szałasach, na swoich połoninach i w swoich lasach, a on i dziś wychodzi żółcią na słowo „banderowiec” i woła o okrucieństwie powstańców. Ten kraj jeszcze do dziś pamięta wiadra pełne ludzkich oczu, zakatowanych i spalonych żywcem w cerkwiach, wanny z kwasem siarkowym, dokąd oni wrzucali matki, ojców tych synów, którzy walczyli z tą zarazą. Ale z jakiegoś powodu ten kraj nie opowiedział o tym całemu światu, zresztą i Ukrainie nie opowiedział prawdy o najstraszniejszych katach ludzkości moskalach, nie wykrzyczał o ich katowniach na całą galaktykę. A oto oni zdołali przestraszyć świat banderowszczyzną, aż tak, że do dziś to budzi grozę. Oni i dziś nie rozjaśnili swoich dusz i ani na krok nie zbliżyli się do tego, co zwie się Bożym ustrojem bytu: prawdą i wolnością, miłością do bliźniego. Dniami zobaczyłam i usłyszałam w telewizorze chełpliwe wyznania Zachara Prilepina, moskiewskiego pisarza (!!!) (nie zapamiętałam jego twarzy. Po prostu nazwijmy go „wściekły moskal”). Przechwalał się, że był na Donbasie, nawet dowodził oddziałem rosyjskich wojaków, i oni zabili najwięcej Ukraińców. Zapytano go, czy nie przychodzą do niego nocami zabici. On wesoło odpowiedział, że nie przychodzą, bo wszystko poszło pod ziemię. A w radioprogramie o Krymie pewna krymczanka cytowała profesora Uniwersytetu Symferopolskiego. Przekazuję to, co zapamiętałam z długiego monologu szowinisty, tego, który uczy młodzież. Więc o ukraińskich patriotach powiedział, że „to u nich świerzb, który przerodzi się w wściekliznę. A wściekłe psy trzeba odstrzeliwać, ale tylko wściekłe”. Po tym, jak profesor szczegółowo, ze znawstwem mówił o stanie wścieklizny, czuć: on wie osobiście, co to jest. „Odstrzeliwać” go, może i nie trzeba, a oto zooklinikę odwiedzić by mu się przydało. Ja nawet nie leniuchowałam i przez internet dowiedziałam się adresu w Symferopolu (ulica Lenina, 16). Nie można tracić kadr, którymi szczycą się już z tamtego świata Iwan Groźny, Piotr I, Lenin-Stalin i duma całej Rosji Chutin Pui. Tacy oni są, „bracia”. I jak tu nie zacytować i „siostry”, z sentencji i szczerych wyznań której kilka lat temu śmiał się cały internet. Ja napawałam się tym widowiskiem nieukrywanej głupoty, pomnożonej przez szowinistyczny honor Rosjanki, która mieszka na Krymie. Przekazuję prawie dosłownie wywiad błyskawiczny z nią. U niej pytano, czy umie rozmawiać w jakimś innym języku, oprócz rosyjskiego: „A na kiego to mnie?! U mnie tata wojskowy, on wyjechał do Anglii i też nie wyuczył angielskiego języka. A na kiego to jemu! On powiedział, że angielski to faszystowski i ukraiński to faszystowski. A na kiego tatarski? Rozumiecie, u mnie rosyjskojęzyczna szczęka, ja nie zdołam! Nie, nie, a na kiego!”. I na „kiego” ten Johann Wolfgang von Goethe powiedział: „Ile języków znasz, tyle razy jesteś człowiekiem”. A i rzeczywiście — „na kiego”?! Okazuje się, że przyczyną tego, że Rosjanom trudno przychodzą inne języki, nie jest szowinizm, a problem antropologiczny, kształt szczęki. I to, że oni uważają się za najpierwszą nację na planecie, również jest umotywowane. Tę szczękę my pamiętamy jeszcze ze szkolnych podręczników. Stoi „moskal” troszkę w sierści z obwisłą szczęką i trzyma kamień. Eureka! Oto skąd u moskali poczucie pierwszeństwa. A nam wszystko przywidział się szowinistyczny honor. A we wszystkim winna Era Mezozoiczna. Ona w moskalu nie minęła. I szczęka u pitekantropa „rosyjskojęzyczna”, i kamień w rękach. On do dziś idzie na mamuta. Z dwóch przyczyn: mamut ma większą szczękę i dlatego on rozmawiał po ukraińsku. Mamuty mogły, a oni nie mogli, bo zawiodła szczęka. Dlatego ówczesny moskal i wyniszczał ich tak bezlitośnie, bo to nie „język jedności”, a jednak faszystowski. Oto wychodzi, że planetę od mamutów uwolnił jednak „oswobodziciel”. I wszystko sprowadza się do „rosyjskojęzycznej szczęki”. Więc z twojego bladego współczucia tym pobitym w Moskwie nic nie zostaje. Przypomniało się, jak kilka lat temu ktoś przeprowadzał ankietę wśród Rosjan: jak oni odnoszą się do tego, że Rosja napadła na Ukrainę. I, zdaje się, prawie 60-70 procent odpowiedziało, że Putin czyni słusznie. My jesteśmy nacją, wykołysaną w pokojowej wiklinowej kołysce. Nam wystarcza wszystkiego swojego — ziemi, chleba, wody, powietrza, słońca, deszczów. Ale kiedy to wszystko od nas chce odebrać i zbezcześcić planetarny kat i męczyciel, my i jego „kołyskę” umiemy zamienić w prostokątną skrzynię i na niej wyprowadzić cyfrę „200”. Co też zmuszeni są robić już pięć lat z rzędu nasi „cieśle” na wschodzie Ukrainy. Pierwsza wojna światowa zakończyła się rozpadem carskiego imperium rosyjskiego i narodzinami bolszewickiego. Równo sto lat później w Rosji ta sama „świerzb”: restaurować imperium. Wyszło jak w tym naszym humorze — „jak nie zjem, to chociaż nadgryzę”. Kawałek w Gruzji, kawałek w Mołdawii, kawałek na Ukrainie. To, że odbudować imperium Rosji już się nie uda, jest oczywiste. Może zadławić się i tym, co odgryzła. Czy to jednak początek „bólów porodowych”, początek przeobrażenia się Rosji w Ułus Moskiewski ze stolicą Złote Kołco — przystanią bezdomnych, pijaków, śmierdzieli? Lokalne wybuchy protestów, jak wstrząsy skorupy ziemskiej przed trzęsieniem ziemi. Czy na tym odwaga moskwiczan się zatrzyma? „Służba patronażowa” siłowików wypuściła dokładnie tyle ludowej krwi, by jej smak na wargach poczuł ten, do którego wciąż modlą się miliony z „rosyjskojęzyczną szczęką”. Ale miliony już się odsunęły, a jego wściekłość na Ukrainę podwoiła się, bo nie na darmo przekazywał i napalm, i rozpoczął wojnę w Donbasie: bał się, żeby „wirus” Majdanu nie dotarł do jego posiadłości. I choć ubeckie wnętrze cara kipi nienawiścią do Ukraińców, jak może do żadnego narodu na planecie, leksyka jego pozostaje taka, jaką nakręciła przez stulecia szowinistyczna taśma: jurodiwy aspida nawet w te dni, kiedy Ukraina odprawia pogrzeby swoich synów, mówi o „jednym narodzie”. Ugrofińskie plemię, czy to Murom, czy Weś, w którym kipi ordyńska krew jakiegoś czy to Dżanibeka, czy Sartaka po linii ojcowskiej, ględzi o „bratnim ukraińskim narodzie, ruscy i ukraińcy — jeden naród”. Ukraina to fantomowe ciało, bez którego słabnie „potężna Rosja”. Wydarzenia ostatnich pięciu lat rysują jakieś niejednoznaczne hieroglify. Jakoś wydaje się, że alfa i omega zejdą się jednak tutaj. Na ukraińskiej potędze wyrosła Rosja, na ukraińskiej tragedii ona też się rozpadnie. Jej imperialna siła rozbije się o to zranione ciało, ona rozsypie się, pokruszy na mniejsze lub większe samodzielne twory. I dopiero wtedy jej szczęka nabierze europejskiego antropologicznego wyglądu. Stanie się to, niestety, może nie tak szybko, jak by się chciało, i oznaki tego już dają się zauważyć. Ale i złe bajki muszą mieć swoją linię fabularną: dopóki smokowi nie wypadnie ostatni ząb, dotąd bajka nie będzie miała końca. Oto dlaczego „bajkopisarz”-ubek podsyca równoległą linię fabularną, by odwrócić uwagę swojego „czytelnika” i przełączyć go na ukraiński wątek: sprowadzić na Ukrainie taką władzę, żeby nikt nie zazdrościł, nawet makaki w dżungli. I odnosić się do niej można tak, jak do gospodarzy dżungli. Można się z nią bawić, udawać, że rozmawia się jak równy z równym — ironii przez telefon nie widać. Można stawiać ją w kącie za nieposłuszeństwo. Można przygryzać wargi, słuchając jej lękliwie-zalotnego bekania-mekania. Wszystko można, bo nie ma do niej tego, co było: sza-cunku! I postrzegania, że to naprawdę władza. Można jej nawet nie pogratulować wyboru z tych samych powodów. Chociaż reakcja, mówią, była: „95 kwartał — to śmiesznie, a to już nie śmiesznie”. I myśl: „to” — rzeczownik czy zaimek? Ale car i ze światem się bawi, straszy go atomowym guzikiem, swoją nieprzewidywalnością, i odnosi się wrażenie, że i europejscy liderzy, i amerykańscy przyjęli warunki tej gry. Oni wszystko wiedzą o wojnie w Donbasie, którą prowadzi Rosja, wiedzą, że to światowe zło, lecz niektórzy z nich głoszą o „demokratycznej Rosji”, zaledwie konflikcie na wschodzie Ukrainy, a to, że w tym konflikcie zginęło już małe państwo, ich jakby nawet nie interesuje. Głównym jest, sprzątając w klatce tygrysa, nakarmić go, żeby nie rzucił się i nie rozszarpał. Oto i w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy Rosję przywrócono bez pewnych ograniczeń i warunków. A żeby przywrócić do ósemki najbardziej wpływowych krajów świata, zwlekają. Jakby znaleźli u agresora piętę achillesową: ty wypełniasz nasze warunki dotyczące zaanektowanego przez ciebie Krymu, a my zwracamy ci to, czego tak pragniesz. A póki co zwróć Ukrainie jej więźniów. I moskal trochę zachwiał swoją koroną. A tak odnosiło się wrażenie, że na świecie zniknęły te osobowości, które mogłyby wziąć bladolicą „mol” za fraki i potrząsnąć, i wytrząsnąć z niego i groźby, i zarozumiałość, i pewność, że jest władcą planety. Choć ma głębokie szaleństwo, ale nie tak łatwo mu nacisnąć atomowy guzik. Macron, wiedząc wszystko o wojnie na Ukrainie, nawet w jakim kwadracie stoją rosyjskie wojska i technika, udaje ignoranta i przed spotkaniem czwórki normandzkiej jednak chce spotkać się z władcą i dyktatorem planety. Ale bez Ukrainy. Za mąż ją może i wydadzą, ale na wesele nie zaproszą. Niech siedzi w domu i dłubie w piecu. Ukraina wyraźnie zsuwa się na marginesy. Młoda ukraińska władza nawet nie ukrywa, że europejskość jest jej „obojętna”. A Europa swoimi niepewnymi ustami wypowiada, że klucz do pokoju Ukrainy jest w Kremlu. Tam nie ma klucza do pokoju, a topór wojny, który dostał się ostatniemu imperatorowi jeszcze od Iwana Groźnego czy jego poprzednika Mengli Gireja. I świat to wie, ale udaje, że wie nie wszystko. Jednak wybuch rakiety, naładowanej ładunkiem jądrowym, pod Archangielskiem jeszcze bardziej czyni Europę i Amerykę ugodowymi i one jeszcze niżej robią ukłony w stronę Rosji. A i czym jest dla świata Ukraina? Krajem, który jednocześnie przelewa krew za ojczystą ziemię i zamienił w farsę, „Ligę śmiechu”, ustrój państwowy, oddał na pastwę i podeptanie janczarom pięć lat wielkiej pracy. Czy warto dla takiej wywoływać na siebie ogień, drażnić drapieżnika, który póki co permanentnie chodzi na polowanie! A ukraińscy chłopcy giną, i wszystkim spadły łuski z oczu, i wszyscy naraz zobaczyli, kto „zarabia na wojnie” i kto zdoła ją zatrzymać… To ktoż?! A bóg wojny, jeśli taki jest. On i odbierze Kremlowi topór.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Taras Szewczenko i Astolphe de Custine: wirtualny dialog ocen i myśli

bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Astolphe de Custine: „Wiele uprzedzeń w Rosji wywołuje talent Briułłowa” Niestety, w opisach bibliograficznych i kronikach życia Szewczenki nigdy nie wspominano ani nie wykorzystywano informacji z książki de Custine’a, chociaż, biorąc pod uwagę ich wirtualne przecinanie się w absolutnie realnych miejscach i sytuacjach, a także poszczególne ważne współodczucia, może ona być interesująca i cenna. Przypomnę, że w 1839 roku, kiedy Custine latem odwiedzał Petersburg, Szewczenko mieszkał w mieście, gdzie drugi rok figurował jako wolny słuchacz Akademii Sztuk Pięknych, a w 1839 roku został nagrodzony pierwszym srebrnym medalem za sukcesy w nauce. Między innymi Astolphe de Custine opisał, jak we wrześniu 1839 r. „dokładnie obejrzał Akademię malarstwa”, chociaż w rzeczywistości nie wykazał się żadną gruntowną wiedzą na jej temat. Jednak zostawił ciekawy zapis: „Przechodząc przez liczne pracownie, znalazłem niezłych pejzażystów; ich kompozycje odznaczają się wyobraźnią, a nawet udanymi kolorami. Szczególnie zachwycałem się obrazem pana Worobjowa, na którym przedstawiono Sankt Petersburg w letnią noc: to piękne jak sama natura, poetyckie jak sama prawda”. Chodziło o wychowanka Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, profesora, rosyjskiego malarza M. N. Worobjowa (1787—1855), który kierował w Akademii klasą malarstwa pejzażowego. Jego uczniem był m.in. przyjaciel Szewczenki W. I. Szternberg, a Taras Hryhorowycz w 1841 r. uczęszczał u doświadczonego pedagoga do klasy perspektywy linearnej — w powieści „Artysta” pisał o „rozsądnym, wspaniałym kursie perspektywy linearnej naszego profesora Worobjowa”. Poszczególne wersy poświęcił Astolphe de Custine wielkiemu K. P. Briułłowowi: „Wiele uprzedzeń w Rosji wywołuje talent Briułłowa. Mówią, że swoim „Ostatnim dniem Pompei” narobił hałasu w samej Italii. Ogromne to płótno stanowi obecnie dumę rosyjskiej szkoły w Sankt Petersburgu…”. Nie omieszkał autor zebrać wiadomości o bohemy życiu K. P. Briułłowa: „Jak mówią, życie swoje spędza bardziej na pijaństwach niż na pracy; ja go nie tyle potępiam, co żałuję. Wszystkie środki są tu dobre, by się rozgrzać; w Rosji wino jest zamiennikiem słońca”. Jest to już zgodne z oceną biografa Szewczenki M. K. Czałego, który pisał, że ucząc się w Akademii, Taras zanurzył się „w światowe przyjemności i artystyczne hulanki… od których nie mógł powstrzymać się i sam wielki nauczyciel jego, idol akademickiej młodzieży Briułłow…”. Ale w rzeczywistości w 1839 r. Szewczenko ukończył już poemat „Kateryna”, napisał wiersze „Perebendia”, „Topola”, „Do Osnowjanenki”, „Iwan Pidkowa”, które weszły do pierwszego „Kobziarza”, wydanego w 1840 r. w Petersburgu. Moim zdaniem, gdyby Custine odwiedził miasto rok lub dwa później, to z pewnością usłyszałby o młodym ukraińskim Kobziarzu i uwieczniłby jego imię w swojej książce. Taras Szewczenko: „Meyerbeer uniósł mnie do siódmego nieba” Jeszcze jeden przez nikogo nie zauważony historyczno-kulturowy wzór wirtualnych przecinań dwóch osobowości. Markiz de Custine z wielkim pietyzmem pisał, że „dla miłośnika sztuki kapela cesarska warta jest tego, by dla niej jednej odbyć podróż do Petersburga!”. Oczywiście Francuz nie miał Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” „Odważam się otworzyć przed światem kil-informacji o tym, że kapela uzupełniana była głównie Ukraińcami, śpiewał w niej także H. S. Skoworoda, a dyrektorem i dyrygentem Dworskiej Kapeli Śpiewaczej w latach 1796—1825, czyli za życia Custine’a, był Ukrainiec z Głuchowa D. S. Bortniański. Tak samo, twierdząc, że „naród rosyjski jest muzykalny, nie można w to wątpić, słysząc jego śpiew cerkiewny”, markiz nie miał pojęcia, że według świadectwa znanego podróżnika i pisarza XVII wieku Pawła z Aleppo, Moskale, nie znając muzyki, śpiewali na oślep — niskim, grubym i przeciągłym głosem, który nieprzyjemnie raził słuch, a właśnie ukraiński śpiew cerkiewny, który według słów tego samego P. z Aleppo „płynął z samego serca”, czyli wielogłosowy ukraiński śpiew partesowy, podbił całą Rosję. Ale teraz o czymś innym: „Słuchałem (kapeli. — W. M.) — wyznawał Custine — nie śmiąc wstrzymać oddechu, i w myśli wzywałem naszego uczonego przyjaciela Meyerbeera dla wyjaśnienia wszystkich piękności… Zrozumiałby je i zainspirowałby się nimi…”. Od razu przypomniało mi się, że w „Dzienniku” Szewczenki kilka razy pojawia się nazwisko słynnego francuskiego kompozytora operowego Giacomo Meyerbeera (1791—1864). Powiedzmy, 29 października 1857 r. poeta zapisał, że w teatrze w Niżnym Nowogrodzie „słuchał między innymi uwertury z „Roberta” Meyerbeera w antrakcie jakiegoś krwawego dramatu”. I dalej bardzo ciekawie: „Czy możliwe jest, by dwudziestoosobową, do tego nietrzeźwą orkiestrą wykonywać jakąkolwiek uwerturę? A tym bardziej uwerturę „Roberta” Meyerbeera? Wybacz im, nie wiedzą, co czynią”. Jak jadowicie wyraził Szewczenko niezadowolenie z wykonania utworu przez orkiestrę i jak subtelnie i pięknie przekazał zachwyt nad D. Meyerbeerem! A 1 grudnia 1857 r. poeta odnotował wirtuozowską grę na fortepianie nowego znajomego, muzyka-amatora S. P. Tatarinowa: „…Zagrał kilka numerów z „Proroka” i z „Hugonotów” Meyerbeera i uniósł mnie do siódmego nieba”. Nie pozostaje żadnych wątpliwości co do stosunku Szewczenki do entuzjastycznie wspomnianego przez Custine’a kompozytora-rodaka. Astolphe de Custine: „Wolę stracić przyjaźń Rosjan…” W zapisie z 1 lipca 1857 r. w „Dzienniku” Szewczenki znajduje się taka wzmianka: „…W 1839 roku odwiedziłem święto w Peterhofie… towarzyszyłem mojemu wielkiemu nauczycielowi Karlowi Pawłowiczowi Briułłowowi”. Tego dnia na corocznej świątecznej zabawie z udziałem cara i carycy, dworskiej szlachty oraz przebranych przedstawicieli ludu przebywał także Custine, który poświęcił opowieści i rozmyślaniom o nim niemało stron, szczególnie zachwycając się różnokolorowymi światłami iluminacji: „W parku w Peterhofie można przejechać milę, nie będąc dwa razy w tej samej alei; wyobraźcie sobie więc ten park w ogniu!.. Przekazywano mi, że tysiąc osiemset osób zapala w trzydzieści pięć minut wszystkie światła parku… Trzeba mieć bogatą wyobraźnię, by namalować słowami czarujący obraz iluminacji”. I jeszcze: „W tym lodowym kraju… iluminacje przypominają pożary”. Przypomnę, jak u Szewczenki: „Zmierzchało… ogień ogniem wkoło zapłonął”. Jednak analiza ironiczno-jadowitego Francuza pozwoliła i tutaj odkryć drugą stronę uroczystości: „Święto w Peterhofie trzeba rozpatrywać z dwóch różnych punktów widzenia — materialnego i moralnego; to samo widowisko, jeśli badać je w tych dwóch aspektach, wywiera różne wrażenie… Jako dekoracje, jako malownicze zmieszanie ludzi różnych stanów, jako przegląd luksusowych i niezwykłych kostiumów, święto w Peterhofie jest ponad wszelką pochwałę… Ale na próżno szukałem wśród sześciu-siedmiu tysięcy przedstawicieli tego fałszywego rosyjskiego narodu, którzy tłoczyli się… w pałacu w Peterhofie, choćby jednej wesołej twarzy; kiedy żyje się w fałszu, nie śmieje się… Wolę stracić przyjaźń Rosjan, ale nie stracę wolności myśli, która pozwala mi sądzić o ich sztuczkach i sposobach, które stosują, by oszukać nas i oszukiwać samych siebie…” Szczególnie oburzyło Custine’a to, że podczas burzy utonęło kilka barek z ludźmi, którzy spieszyli morzem z Petersburga na święto, jednak „nikt nie dowie się prawdy, gazety nie będą pisać o nieszczęściu, co oznaczałoby ganienie imperatora”. Przekonawszy się o swojej racji, markiz po pewnym czasie zapisał, że w każdym innym kraju, a tym bardziej we Francji, takie tragiczne wydarzenie nieuchronnie znalazłoby się w centrum uwagi prasy i opinii publicznej: „A tutaj — nic!!! Panuje milczenie, które jest straszniejsze od samej biedy!..” Tak markiz de Custine ponownie obnażył niemoralność rosyjskiej władzy: „Pomimo wielkiego nieszczęścia, pompatyczne świętowanie przebiegło całkowicie „normalnie”, jak gdyby nic się nie stało”. W końcu mordercza konkluzja Custine’a wyglądała tak: „Jednym słowem, w Peterhofie, jak i wszędzie, brakuje wolności”. Astolphe de Custine: „Droga okazała się straszna…” Szewczenko nie pomijał nieuleczalnych tematów — Moskali i dróg. Szczególnie często pisał o Moskalach, ale tutaj przypomnę o drogach. W „Spacerze z przyjemnością i nie bez morału” Taras Hryhorowycz ze znawstwem opowiadał: Autor projektu kontynuuje opowieść o „Na każdym kroku albo wyboje, wypełnione rzadkim błotem, albo korzeń drzewa, jak kłoda, rozciągnął się w poprzek drogi i czeka, jakby tu dobremu człowiekowi koło złamać albo inaczej jakoś napaskudzić”. W powieści „Kapitanowa” Szewczenko pisał, jak na samym początku drogi z Moskwy do Kijowa w pocztowym ekwipażu pod koniec marca 1845 r., „sam zanurzyłem się kilka razy w brudnej śnieżnej wodzie”. W Dzienniku poeta lapidarnie odnotował, jak „o trzeciej godzinie po południu 8 marca (1858 r. — W. M.) opuścił Niżny na saniach”, a 10 marca „o 11 godzinie wieczorem przyjechał do Moskwy”. Czyli w drodze Szewczenko był dwie doby z jedną trzecią (56 godzin). Zapłacił żandarmskiemu podoficerowi 10 rubli (i to niedrogo), bo przyjechali oni, dzięki policyjnemu transportowi, dwa razy szybciej niż dyliżansem. Oczywiście podróż nie była łatwa — rosyjskie drogi zawsze były przysłowiowe. Jednak Taras Hryhorowycz nie skarżył się na drogę z Niżnego Nowogrodu do Moskwy, chyba tylko odnotował mimochodem, że wyjechawszy z Niżnego Nowogrodu na saniach, „do Włodzimierza przyjechał… na wozie. Oprócz tego bardzo zwyczajnego zjawiska o tej porze roku, nic szczególnego się nie wydarzyło…” Podobna sytuacja została nakreślona we wspomnianej już powieści „Spacer z przyjemnością i nie bez morału”: „Droga była po wczorajszym kiepska, jeśli nie gorsza; od długotrwałego deszczu gęste błoto zamieniło się w prawdziwą kaszę… Droga zresztą mało mnie niepokoiła, prawie jej nie zauważałem. Mnie, jeśli można tak się wyrazić, pochłonął mój poemat…” Różnica polegała jedynie na tym, że spiesząc do Moskwy, podróżny był pochłonięty nie tworzeniem poematu, a myślami o tym, jak wkrótce spotka się ze „sławnym, wielkim przyjacielem” Mychajłem Szczepkinem, któremu niedawno pisał: „Wkrótce przybędę do ciebie, a póki co kochaj mnie…” Między innymi w poezjach Szewczenko tylko rzadko używał tego słowa — „droga”. Jakoś z powodu innej jednostki językowej napisał: „Nie wcisnę w wiersz tego słowa…” Częściej spotykamy — „szlak”… Za to markiz de Custine, który pokonał odległość z Moskwy do Niżnego Nowogrodu w 1839 r., świadczył, że „droga okazała się straszna… Konie grzęzną po kolana w piasku, wyczerpują siły, rwą postronki i co dwadzieścia kroków się zatrzymują. A wydostawszy się z piasku, trafiają w morze błota, z którego wystają pniaki i ogromne kamienie, które łamią ekwipaże i kaleczą konie”. Nawet w drodze z Petersburga do Moskwy, między którymi w latach 40. XIX w. wybudowano szosę, pasażerowie trzęśli się w karecie trzy-cztery doby, a przejazd kosztował około 100 rubli. O tych podróżach Szewczenko również nie pozostawił swoich wrażeń, ale Custine opisał wspomnianą uporządkowaną drogę: „Podróżować pocztą (!) z Petersburga do Moskwy — to znaczy przeżywać kilka dni odczucia, znane ze zjazdu z „rosyjskich górek” w Paryżu...” Wprawdzie Francuz przywiózł ze sobą angielską kolaskę, żeby „przejechać się na prawdziwych resorach słynną drogą — najlepszą szosą w Europie, według słów Rosjan, a nawet cudzoziemców”. W rezultacie podsumował: „Szosę, trzeba przyznać, utrzymuje się w porządku, ale jest ona bardzo twarda i nierówna, bo dość rozdrobniony i gęsto ubity tłuczeń tworzy zmotywowany uświadomieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora „Narodnego Cztienija” (luty 1860 r.): książkę markiza Astolphe’a de Custine’a „Rosja w 1839 roku”. ka smutnych faktów mojego istnienia… tym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tworzy niewielkie wyboje i górki. Dlatego śruby się luzują, wypadają na każdym odcinku, na każdej stacji powóz jest naprawiany, traci się czas wygrany w drodze, gdy lecisz w chmurach kurzu z zawrotną prędkością wichury. Angielski powóz daje zadowolenie tylko na początku, a wkrótce odczuwasz potrzebę rosyjskiego ekwipażu, bardziej przystosowanego do osobliwości drogi i charakteru woźniców”. Jak by nie było, Francuz dotarł do Moskwy i w niej podróżnik również ma ciekawe wirtualne przecięcia z Szewczenką. Taras Szewczenko: „Koszary podobny pałac Kreml znacznie oszpecił” W latach 1838—1849 w Moskwie prowadzono budowę Wielkiego Pałacu Kremlowskiego, o czym markizowi de Custine’owi opowiedział w Petersburgu sam imperator Mikołaj I. Spojrzawszy na tę pracę w Moskwie, rozumny Francuz napisał: „Na nieszczęście, obecnie na Kremlu wznoszą dla wygody imperatora nowy pałac; czy komukolwiek przyszło do głowy, że ta niegodziwa nowinka zepsuje niezrównany wygląd starożytnej świętej twierdzy?”. Szewczenko po raz pierwszy zobaczył już zbudowany pałac 19 marca 1858 r. i zapisał w Dzienniku: „Nie widziałem Kremla od 1845 roku. Koszary podobny pałac jego znacznie oszpecił…”. Zatem wychodzi na to, że Szewczenko po prawie dwudziestu latach w pełni potwierdził historyczno-kulturowe przewidywanie Custine’a dotyczące niszczenia starożytnego Kremla. Nowo wzniesiona budowla architekta K. A. Thona mu się nie spodobała. Poeta jakby sercem czuł, że każdy projekt koszary podobnego pałacu rozpatrywał i zatwierdzał znienawidzony Mikołaj I, który, nawiasem mówiąc, powiedział Astolphe’owi de Custine’owi, że „pragnie uczynić Moskwę jeszcze piękniejszą”. Markiz zapisał: „Imperator, bez wątpienia odczytawszy na mojej twarzy żal i wyrzut, pospieszył podejść, zapewniwszy mnie przed tym, że jego nowy pałac będzie przestronniejszy i wygodniejszy od poprzedniego. W takim kraju jak ten, podobna przyczyna wydaje się całkiem poważna”. Co więcej, „koszary podobny pałac”, który oficjalnie wielbią jako Wielki Pałac Kremlowski, jest obecnie paradną rezydencją prezydenta Rosji, obiektem dziedzictwa kulturowego Rosji o znaczeniu federalnym oraz wizytówką Kremla i Moskwy. Ciekawe, że w przedrewolucyjnym przewodniku „Po Moskwie”, wydanym przez braci Sabasznikowów pod redakcją znanego profesora M. O. Geinikego, Pałac Kremlowski, podobnie jak u Szewczenki, nazwany jest koszarami, zdolnymi zadziwić jedynie mało kulturalnego mieszczanina. Zresztą i za czasów radzieckich znawca Moskwy O. W. Wołkow kategorycznie i przekonująco zaznaczał: „...Na Kremlu zostały zrealizowane koszarowo-pompatyczne pomysły Mikołaja I rękami pozbawionego smaku architekta K. A. Thona, który oszpecił prawdziwie bajkowy wygląd kremlowskich zespołów... Już świadkowie budowy Wielkiego Pałacu Kremlowskiego z oburzeniem pisali o barbarzyńskim niszczeniu pałaców i komnat moskiewskich carów, które stały w tym miejscu”. Wśród tych świadków był i Francuz Custine. Taras Szewczenko: „Główny węzeł moskiewskiej polityki wewnętrznej — prawosławie” We wspomnianej w poprzednim artykule książce „Astolphe de Custine. Prawda o Rosji” (2009), w której D. I. Doncow odkrył treść „dziennika podróży” francuskiego markiza i skomentował go, wyrażona została ciekawa myśl o tym, że Dziennik Szewczenki „można całkiem dobrze porównać z listami z podróży z 1839 roku”. W szczególności przytoczony jest zapis Szewczenki w Dzienniku, dokonany 17 września 1857 r., kiedy przepływał obok Czeboksar w drodze z Astrachania do Niżnego Nowogrodu. Wtedy Taras Hryhorowycz zwrócił uwagę na to, że w mieście „przynajmniej połowa będzie... budynków i cerkwi”. Rzeczywiście, w tamtych czasach na 4700 mieszkańców w Czeboksarach było 13 cerkwi i klasztorów, 11 domów modlitwy. Monaster Świętej Trójcy istniał od XVI wieku, a Sobór Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni — od XVII wieku. Szewczenkę uderzyła tak znaczna liczba cerkwi w niewielkim mieście i zanotował: „Dla kogo i po co one zbudowane? Dla Czuwaszów? Nie, dla prawosławia. Główny węzeł moskiewskiej starej polityki wewnętrznej — prawosławie”. Chodziło, oczywiście, o przymusowy chrzest Czuwaszów, ich rusyfikację, które były przeprowadzane przez Rosję w latach 1740—1750. Przypomnę, jak poeta pisał w poemacie „Kaukaz” (1845): Do nas w naukę! my nauczym, Po ile chleb i sól po ile! My chrześcijanie; świątynie, szkoły, Wszystko dobro, sam Bóg u nas! Nam tylko sakla oczy kole: Czemu ona stoi u was, Nie przez nas dana; czemu my wam Czurek wasz wam nie rzucim, Jak tej psinie! Czemu wy nam Płacić za słońce nie powinni! I tylko tyle! My nie poganie, My prawdziwi chrześcijanie... Zatem poeta wyraźnie pisał właśnie o „moskiewskiej polityce wewnętrznej”. Chociaż stolica już dawno była w Petersburgu, Szewczenko dobrze znał prawdziwe miejsce i realną siłę Moskwy. Aby jak najgłębiej zrozumieć to, jeszcze raz przypomnę wersy z „Kaukazu”: I ciebie zagnano, mój przyjacielu jedyny, Mój Jakubie dobry! Nie za Ukrainę, A za jej kata przyszło przelać Krew dobrą, nie czarną. Przyszło wypić Z moskiewskiej czaszy moskiewską truciznę! Najbezwzględniejsze, zabójcze słowa o carze Mikołaju I, który siedział na tronie w Petersburgu. Ale trucizna moskiewska! Faktycznie A. de Custine. Rosja w 1839 roku. 1843. Tytuł. Szewczenko oskarżył Moskwę o porażenie, mówiąc dzisiejszym językiem, narodowego kodu cywilizacyjnego, próbę zmiany go na swoją korzyść. Kończąc swoją książkę, Custine przyznał, że daleko nie wszystko zdążył i zdołał zrozumieć w Rosji: „Szczególnie żałuję, że nie zdołałem przeniknąć w jedną tajemnicę — zrozumieć, dlaczego w Rosji tak małym wpływem cieszy się religia”. Lecz w rzeczywistości pod wodzą cara cerkiew miała kolosalny wpływ na wierzących Rosjan, a Custine właśnie rozumiał, że rosyjscy samowładcy od dawna pragnęli przewodzić nie tylko państwu, ale i cerkwi: „Rosyjska polityka w końcu rozpuściła Cerkiew w Państwie, zmieszała niebo i ziemię: człowiek, który patrzy na swojego władcę jak na Boga, spodziewa się trafić do raju jedynie łaską imperatora”. Rzeczywiście, w ustawodawstwie mikołajowskiej Rosji było zapisane: „Imperator jako chrześcijański władca jest najwyższym obrońcą i stróżem panującej wiary oraz strażnikiem prawowierności i wszelkiego ładu”. Podobnie jak za czasów Piotra I, członkowie Synodu składali przysięgę monarsze, „najwyższemu sędziemu tego Duchownego Kolegium”. Więc w rzeczywistości Custine, który uważał naród rosyjski za najbardziej pobożny ze wszystkich narodów chrześcijańskich, zrozumiał, że jego wiara przynosi mało owoców: „Kiedy Cerkiew odmawia wolności, traci siłę moralną; będąc sama niewolnicą, rodzi jedynie niewolnictwo”. Współcześni rosyjscy komentatorzy książki słusznie zauważają, że negatywne postrzeganie przez katolika Custine’a cerkwi prawosławnej było zaostrzone prześladowaniem katolików w Rosji. Jednak w rzeczywistości to nie zdewaluowało przytoczonych kluczowych wniosków markiza. Tym bardziej, że były one wielokrotnie potwierdzone i po kilku dziesięcioleciach — powiedzmy, na początku XX wieku premier rosyjskiego rządu S. J. Witte podsumował: „U nas cerkiew przekształciła się w martwą, biurokratyczną instytucję, nabożeństwa cerkiewne — w służby nie Bogu, a ziemskim bogom, wszelkie prawosławie — w prawosławne pogaństwo”. Nie przypadkiem w poemacie Szewczenki „Ślepiec”, napisanym miesiąc przed „Kaukazem”, spotykamy genialną maksymę: A Moskale i świat Boży W pęta zakuli! Na koniec nie mogę nie zwrócić uwagi na zapis Custine’a o odwiedzeniu przez niego w Petersburgu Twierdzy Pietropawłowskiej — katorżniczego więzienia dla „przestępców państwowych”, unikalnego złowrogiego symbolu rosyjskiego niewolnictwa — oraz sąsiedniego Soboru Pietropawłowskiego, w którym znajdowały się groby rosyjskich samowładców. Mądry Francuz od razu dostrzegł przerażającą dwuznaczność i straszliwą symbolikę tej czysto rosyjskiej bliskości: „Zaprowadzono mnie do soboru — grobowca panującej rodziny… W tej grobowej cytadeli umarli wydawali mi się wolniejsi od żywych. Dusiłem się w jej murach. Gdyby myśl zamurowania w jednym grobowcu więźniów imperatora i więźniów śmierci, spiskowców i monarchów, przeciwko którym oni knuli, była podyktowana poglądami filozoficznymi, mógłbym się jeszcze z nimi pogodzić. Jednak nie widzę nic poza cynizmem absolutnej władzy i grubą pewnością siebie despotyzmu. My, ludzie Zachodu, rewolucjoniści i rojaliści, widzimy w rosyjskim przestępcy państwowym jedynie niewinną ofiarę absolutyzmu, a Rosjanie widzą w nim człowieka, od którego wszyscy się odwrócili. Oto do czego prowadzi polityczne bałwochwalstwo… Nie mogę bez przerażenia myśleć o tym, że naprawdę oddani i nieskazitelnie uczciwi ludzie mogą w każdej chwili znaleźć się w kazamatach petersburskiej twierdzy… Jak nie przejąć się żalem do tego narodu!”. Przeczytawszy te przejmujące wersy, przypomniałem sobie antycarski wiersz Szewczenki „Jakoś idąc nocą…”, napisany 13 listopada 1860 r., czyli na trzy miesiące przed śmiercią poety, wydaje się, że obecnie zapomniany: Jakoś idąc nocą Wzdłuż Newy… i idąc Rozmyślam sam z sobą: — Gdyby to, — myślę, — gdyby Nie pochylili się niewolnicy… To nie stałyby nad Newą Te splugawione pałace! Chodziło o carski Pałac Zimowy, inne majestatycznie wspaniałe budynki rodziny imperatora i jego otoczenia w Petersburgu… Krnąbrne rozmyślania poety zostały przerwane, bo z przeciwległej strony Newy, gdzie majaczyła Twierdza Pietropawłowska …niby z jamy, Oczami łypie kociak. A to dwa latarnie płoną Koło apostolskiej bramy. Jak powiedzieliby w ludzie, to były wiedźmie oczy, z którymi właśnie wiąże się koty, a brama — przy twierdzy, nazwanej na cześć apostołów Piotra i Pawła. Wпрочем, istnieje również wersja, że przez te wielkie — „apostolskie” — wrota wywożono z Twierdzy Pietropawłowskiej skazanych więźniów, a poeta wyobrażał ich sobie jako apostołów, którzy „słowo prawdy ponieśli po całej niewolniczej ziemi”. A co Szewczenko? Jak zareagował na szatańskie przyglądanie się i przysłuchiwanie się mu? Ocknąłem się, przeżegnałem Świętym krzyżem i trzykrotnie splunąłem I znów myśleć zacząłem O tym samym, o czym i przedtem myślałem. To brzmi jak testament Szewczenki. Zatem, myślmy! Bo nie sposób byłoby spodziewać się, że spostrzeżenia i rozmyślania Custine’a nie dotykają pośrednio współczesnych nieszczęść Ukrainy. Powiedzmy, Francuz opowiada, że rosyjskim gubernatorom i większości ich braci „grozi spędzenie reszty swoich dni na Syberii”. Wпрочем, geograficznie to czysto rosyjskie. Lecz następne twierdzenie jest wszechogarniające: „Jeśli za czasów swojego gubernatorstwa zdołał nakraść wystarczająco dużo, by w odpowiednim momencie obronić się w sądzie, to się wywinie; jeśli zaś (przypadek niemożliwy) pozostałby uczciwy i biedny, to przepadłby”. Na zakończenie — cięty aforyzm Custine’a: „Wśród tutejszych urzędników uczciwość byłaby tak samo niebezpieczna jak satyra i tak samo śmieszna jak głupota”. W amalgamacie rosyjskich wad, stopionych z imperatorem Mikołajem I, którego Szewczenko nienawidził ponad wszystko, sama z siebie wyłania się temat największej miłości Szewczenki, wyrażonej tak, jak nikt i nigdy tego nie robił — bezgranicznej miłości do Ukrainy: Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! Wielki następca Szewczenki M. S. Hruszewski, który lubił powtarzać te przejmujące wersy, zostawił nam wszystkim genialne pytanie: „Czy pali nas ta święta, pełna poświęcenia miłość do Ukrainy, której dał wyraz Szewczenko w znanych słowach…”. Nie chodzi o to, czy wiemy o świętej ofiarnej miłości poety… Nie! Czy pali ona właśnie nas?! I przede wszystkim państwowych przywódców! I znów przypominają się słowa M. S. Hruszewskiego, napisane z innej okazji, ale zabójczo trafne: „To prawda, oni nie są Szewczenkami”. Historia niepodległej Ukrainy pokazała, że ludzie władzy realnie kierują swoją miłość przede wszystkim na siebie i w rzeczywistości nie są zdolni po szewczenkowsku duszę zgubić za Ukrainę. Mamy do czynienia z oligarchicznymi zarysami, mówiąc słowami tego samego M. S. Hruszewskiego, „narodowej skorupy, pozbawionej szlachetnej treści, włożonej w ukraińskość przez wielkiego Kobziarza…”. W tych warunkach przy kolejnym podziale władzy Ukraińców ratuje mentalny optymizm: „Było wszystko, a będzie jeszcze gorzej” (Lina Kostenko). Dlatego narodowy Kobziarz znów przypomina: „Biada nam! Szaleństwo nas opętało… Biada nam! Lecz, bracia, nie popadajcie w smutek, a módlcie się do Boga i pracujcie rozumnie, w imię matki naszej Ukrainy bezradnej. Amen”. ————————— 1 Chodziło o operę G. Meyerbeera „Robert Diabeł” (1831). 2 Opery G. Meyerbeera. 3 W książce Custine’a znalazłem jego własne sformułowanie wyższego prawa moralnego: „Zbyt dobrze wiem: ziemia nie jest miejscem, gdzie triumfuje wyższa sprawiedliwość. Niemniej jednak podstawowe prawo pozostaje nienaruszalne, zło zawsze jest złem, niezależnie od jego skutków: czy gubi ono naród, czy go wywyższa, czy przynosi człowiekowi szczęście, czy hańbę, jego waga na szalach wieczności jest niezmienna”. Sympatyczny jest mi człowiek z takimi zasadami moralnymi. 4 Chodziło o Pałac Zimowy w Petersburgu, w którym pod koniec 1837 r. wybuchł silny pożar. Po dwóch latach został odrodzony. Prace budowlane na moskiewskim Kremlu trwały ponad dziesięć lat. 5 Wołkow O. Moskwa szlacheckich gniazd. — M.: Algorytm, 2007. S. 168.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Komu otwierają się cuda

Lubow HOŁOTA, Kijów 1. “Jasna i ciepła, lipą przesycona…”* 1 sierpnia bieżącego roku Zoja Ołeksijiwna Kuczeriawa obchodziła swój jubileusz w rodzinnym gronie. Z reguły takie daty świętuje się hucznie, brzmią przygotowane przemówienia i improwizacje, oklaskuje sala, w której zebrali się przyjaciele i koledzy, rozbrzmiewa muzyka… Nic takiego w tym roku Zoja Kuczeriawa nie organizowała — być może dlatego, że znaczną część wydarzeń swojego życia planowała od pierwszego września, gdyż dużo pracowała w placówkach oświatowych, rozpoczynając swoją karierę pedagogiczną jako jasnowłosa dziewczyna, a kończąc ją jako ulubienica i mentorka tych, którzy dzisiaj uczą literatury ukraińskiej w stołecznych szkołach. Gdyby nie przyjacielskie życzenia na stronach facebookowych od kompozytorki Anżeły Jarmoluk i zasłużonego artysty Ukrainy Femija Mustafajewa, wykonawców piosenek do wierszy Zoi Kuczeriawej, nawet bym się nie dowiedziała, że tej kruchej i miłej kobiecie los wysypał na życiową ścieżkę pełną płachtę wybornych soczystych jabłek, które w mojej rodzinnej wsi nazywano żytnicami — może dlatego, że kiedy “w polu wiatr wieje, a żyto płowieje”, dojrzewają te złociste, z czerwonymi paskami, soczyste i pachnące owoce. A może stąd ta asocjacja z żytnicami, że Zoja Kuczeriawa pochodzi z Żytomierszczyzny, z rejonu łuhyńskiego, gdzie ludzie dużo wiedzą i dużo potrafią, bo żyją całościowo, z oczami widzącymi i szeroko otwartymi na świat przyrody: “Mój rodzinny kraju, ja już nigdy Nie będę przysięgać ci wysokim słowem, Bo przez wieki podstępni faryzeusze Tej przysiędze słowem — zdradzili nie raz. Uwierz duszy mojej w niespokojny czas — Dusza poety ma przywileje: Ja czuję oddech twój co chwila, Bezgraniczną radość z radości twojej, Bezgraniczny ból, kiedy ciebie boli…” Ten wiersz Zoja Kuczeriawa datuje na 2018 rok, kiedy w jej dorobku twórczym jest już półtora tuzina książek poezji, prozy, wierszy dla dzieci, trzy albumy audio piosenek, stworzonych we współpracy z kompozytorami i znanymi śpiewakami. Mi Zoja Kuczeriawa zapadła w pamięć dawno — swoimi lirycznymi piosenkami mieszczanki, której uczuciom pasują melodie walców i tanga, a nastroje niosą barwy jesiennych liści i przeplatają się z zapachem kawy: delikatna i smutna chwila, kiedy można pobyć sam na sam ze światem i ze sobą. Słowo “wpasowało się w nastrój” tak, że zapamiętałam to imię i zawsze z przyjemnością wyłapywałam informację o tym, że piosenki Zoi Kuczeriawej są nagradzane na ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwalach, brzmią na prestiżowych koncertach i konkursach. Zoja Kuczeriawa nigdy nie pracowała łokciami, aby przepchnąć się na “swoje miejsce” w literaturze, nie polowała na tymczasowe uznanie, nie autopromowała się, jak to jest przyjęte obecnie. Jej imię stało się znane dzięki obecnie rzadkiej cesze charakteru: cieszyć i napełniać duszę emocjami i uczuciami niezapomnianymi, które potrafią skoncentrować się w ten diament, który nie tylko szlifuje słowo, ale i posyła życiodajny, ciepły promień w serca innych ludzi, którzy wpuszczają jej poezje i piosenki do swoich dusz na zawsze. 2. “Rozbijam się o rzeczywistość…”, żeby wykrzesać “Cuda w rzeczywistości” Tymi dwiema maksymami chciałam określić drogę Zoi Kuczeriawej od poezji do prozy, książkami, które leżą na moim stole, bo pierwsza — to nazwa zbioru wierszy, a druga — imię książki prozatorskiej. To rzeczywiście proza poety, która od razu ostrzega czytelnika, przyzwyczajonego szukać w nowelach, opowiadaniach, powieściach bezsprzecznych cytacji z bytu autorki i jej otoczenia: “Podobne w życiu jest przypadkiem. Prorocze sny, nadzwyczajne odczucia, widzenie niewidzialnego, —————————— * Tutaj i dalej — cytaty z wierszy Zoi Kuczeriawej. Pisarka Zoja Kuczeriawa energia słowa i myśli, poszczególne epizody — to rzeczywiste fakty, obramowane artystyczną fikcją. Sceptycy będą odbierać je tak samo, jak fikcję”. Zatem książka nie była pisana dla sceptyków i autorka wiedziała o tym od samego zamysłu. Tutaj stosowny jest wywiad, bo cud zawsze potrzebuje szczerości i otwartości w słowie. 2. Zoja KUCZERIAWA: “Zamysł powstał niespodziewanie” — Kiedy wyszła książka “Rozpalam kominek” w 2016 roku (wyd. “Krynycia”), postanowiłam, że to już wszystko, więcej nie będę pisać i wydawać się — bardzo trudno finansowo, a jeszcze do tego z rozpowszechnianiem. Jest jedenaście książek, kilkaset piosenek do moich wierszy — dziękuję Bogu i za to. Ale po wieczorze-prezentacji zbioru “Rozpalam kominek” uczucie pełni życia z samorealizacji trwało, jak zawsze, niedługo: póki wieczór twórczy, póki książki rozchodziły się po bibliotekach, wysyłały się przyjaciołom w ukraińskiej diasporze za granicę, naszym obrońcom na wschód Ukrainy, na targi książki… A potem znowu zaczęło się niezadowolenie z ciszy bez twórczości. Bo życie — to każda chwila. I trzeba robić coś nowego i nowego, żeby czuć sens życia. Inaczej — pustka, aż do depresji. I w pewnym momencie nagle rozbłysła myśl o nadrealnych zjawiskach, które działy się w moim życiu. A gdyby napisać o tym? Przyjdzie pora — mnie nie będzie, i nikt się nie dowie, nawet rodzina i bliscy przyjaciele? Ale o takich zagadkowych zjawiskach, snach, wierzeniach, w co mało kto wierzy, jest niemało popularnej literatury. A jeśli to będą utwory artystyczne, w których zagadkowe może być odbierane jako fikcja? Nadrealne — dla kogoś jako fantazje, a dla innych — jako prawda. Wolność myśli. Otwartość. Lecz ja nie widzę w proroczych snach, przepowiedniach, znakach czegoś nadrealnego. I to wcale nie jest mistyka. Bo świat jest jednością — od Ziemi do Nieba. W dawnych czasach ludziom była bardziej dostępna istota świata, bo czuli ziemię, drzewa, kwiaty, słońce, wiatr, wodę. Te odczucia wkładali w słowo, w ojczysty język, którego nie zastąpisz żadnym innym. Sumienie i wiara. Obecnie utracona jest zgoda ze Światem. Utracona jest jedność człowieka i świata. Dla ludzi obecnie jest za dużo tajemnic. Zapomniana główna istota. Dlatego zjawiska, które nazywamy nadrealnymi, często są realne. Po prostu ludzi pochłonął cynizm; fałsz, zło, zdrada, chciwość zmusiły świat, by się zamknął, odwrócił od człowieka jako od niewdzięcznej części przyrody i Jego samego. Ludzie zamiast tego, żeby zrozumieć siebie, swoje błędy i odnaleźć utraconą harmonię — zamknęli się, odsunęli, i kiedyś zrozumiałe zjawiska nazwali nadrealnymi: oddzielili siebie od nich, zadowalając się tylko tym, co widzą i słyszą. A przecież jest jeszcze energia duchowa, materialność myśli, odczucie przeszłości i przyszłości w teraźniejszości… I postanowiłam zacząć książkę od kluczyka dla niedowiarków — “Fabuły i postacie — są zmyślone”, choć wiedziałam, że w każdej noweli zostanie cząstka mnie, mojego przeżytego życia. — Zatem, 20 nowych nowel, jeszcze dwie nowele i powieść, które publikowały się wcześniej. To jest właśnie książka “Cuda w rzeczywistości”, która bardzo łatwo i z zainteresowaniem się czyta. — Być może dlatego, że łatwo się napisała. Słowa szły same, język postaci — również. Nie mogłam oderwać się od tej twórczej pracy. To niesamowite — fabuły układały się same z siebie. Rozpoczynając utwór, nie napinałam się, co będzie dalej, jaka kulminacja, rozwiązanie… Każde kolejne wydarzenie podpowiadało poprzednie… Pisząc, byłam w niewoli niesamowitego uczucia szczęścia. Jednak, będę szczera, jestem bardzo emocjonalna. Płakałam nad wieloma stronami, zmyślonymi i podobnymi do tych, które przeżyłam sama… Wszystkie swoje poprzednie rękopisy czytałam jeden raz, żeby znaleźć błędy. A “Cuda w rzeczywistości”, zwłaszcza poszczególne nowele, czytałam po kilka razy, dziwiąc się samej sobie: ta książka nie wypuszczała mnie. Było mi jakoś szczególnie dobrze z nią. — I nie wypuszcza… W nowelach “Czort”, „Teczka do złożenia w sądzie”, „Protest” – czuć, że tematy „nauczyciel – uczeń”, „rodzice i dzieci”, „pedagodzy” są jednak powiązane z realnym doświadczeniem… – Jestem pedagogiem, filologiem, mam prawie 40 lat stażu pedagogicznego. Pracowałam w szkole wiejskiej, w szkole z internatem dla dzieci osieroconych w Połtawie, kierowałam przedszkolem w Kijowie. Ale moją główną pracą pedagogiczną było studium pedagogiczne (później kolegium), gdzie wykładałam literaturę ukraińską. Gdyby zapytano, co przeważa w moim życiu – twórczość literacka czy praca nauczycielska, odpowiedziałabym, że nie wiem. Byłam szczęśliwą nauczycielką, a teraz mam miłe wspomnienia z lat mojej pracy pedagogicznej. Twórczość literacka to niewiarygodnie piękne napełnienie duszy. Piszę od dzieciństwa, a już oto dożyłam „zimy”. Dawni koledzy-pedagodzy z kolegium pedagogicznego nr 1 to do dziś moi dobrzy przyjaciele, mądrzy, rozsądni, szczerzy, świetlani ludzie. Bardzo rzadko, jednak niestety, spotykali się i tacy, jak w noweli „Teczka do złożenia w sądzie”, lecz oni nie są warci wspomnień. Jestem szczęśliwa, że zawsze byli przy mnie dobrzy ludzie, pedagodzy. Dlatego tyle ciepła mam do nich także w fabułach nowel. Postacie „pedagogicznych” noweli to sumienni, uczciwi, dobrzy ludzie. A także – nieobojętni, jak Żanna Ołehowna („Protest”) czy Roksana Iwaniwna („Czort”). – W takim razie jeszcze o wartościach rodzinnych, o noweli „Syn – zięć…” – Fabuła jest zmyślona. Nic podobnego w moim życiu nie było. Oczywiście, miałam też spotkania z dawnymi kolegami ze studiów, z klasy – to niezapomniane. Ale w noweli „Syn – zięć” wszystko opiera się na wyobraźni: jakbym widziała i słyszała wszystkie postacie. Chciałam poprzez codzienne rozmowy, kwestie, humor, szczerość przyjaciółek przekazać życiowe prawdy, w prostych sporach odkryć mądrość, określić dla siebie prawdziwe wartości w życiu, dać odpowiedzi na pytania, które dziś, gdy przed ludźmi staje tyle problemów, nie dają spokoju! Ileż pragnień! Ale w jednej chwili wszystko traci cenę, swoje znaczenie na tle nieszczęść społecznych. – Zacytuję skąpy dialog, za którym kryją się losy: „— Halo! Mamusiu… Tu taka sytuacja, ty tylko się nie denerwuj. Wszystko będzie dobrze… Ale na wschód Ukrainy weszły rosyjskie wojska… Mnie już wezwali do wojskowej komendy uzupełnień… — Słyszę, synku… A po co cię wzywają?.. — Mamo, no przecież jestem u ciebie wojskowym – dumą twoją… Do zobaczenia, mamo… — Panie! Nie dopuść…” – Nie wiem, czy udało mi się w tej noweli przekazać czytelnikom te uczucia, które mnie wypełniają, czy nie, ale nie potrafię czytać noweli „Syn – zięć” bez łez. Może i nie potrzeba łez – co one pomogą? Lecz zastanowić się nad tym, co w życiu najważniejsze, ocalić Ukrainę i naszych chłopców, przewartościować pragnienia, docenić szczęście – jest konieczne. – Pani powieść „Szczęśliwa – nieszczęśliwa chwila” była publikowana wcześniej. Ale w książce „Cuda w rzeczywistości” jest przedstawiona, moim zdaniem, w sposób doskonalszy. W szczególności przypomina Pani czytelnikom, jak ostrożnie trzeba odnosić się do słów, które codziennie wylatują z naszych ust, wszak są w nich zakodowane różne znaczenia… – Język ukraiński jest jak bukiet pięknych kwiatów. Nie ma w nim brutalnych słów. A te, które są – to obce, przyniesione z innych języków.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jednak w naszym języku istnieją przekleństwa i są one niezrównane. Ludzie nie przywiązują wagi do słów, które wyrywają się z ich ust w chwilach złości lub niezgody. A może wręcz przeciwnie — ktoś rzucał klątwę celowo, pragnąc, by się spełniła, bo złośliwie chciał zaszkodzić. Słowo nie jest tylko nośnikiem informacji, ma energię, może „programować” wydarzenia, „plątać” linie losu, „sprowadzać” nieszczęście, zwłaszcza jeśli matka przeklina swoje dziecko. Trzeba być odpowiedzialnym za słowa i myśli. Czasem człowiek w to nie wierzy, dopóki coś się nie stanie. Tak jak w noweli „Myśl to nie wiatr” Ulana i Stepan kochali swoje córki, lecz z niedostatku, ciężkiego życia często narzekali: „Jak by teraz było dobrze, gdyby to dziecko się nie urodziło…”. I pewnej nocy, podczas pełni, pojawił się duch prababki Dominiki, by zabrać dziewczynkę… Rodzice przeżyli grozę i skruchę. Ten mistyczny cud przywołał ich do porządku. — Czyli Pani, Zojo Ołeksijiwno, jednak wierzy w mistyczne wydarzenia, cuda, sny, przepowiednie i uważa, że to pomaga tworzyć współczesne obrazy i typy postaci? — Czytelnik może uwierzyć, a może potraktować to jako cud, jako autorską wymyśloną historię, fantazję. Wieszczka w noweli „Wieszczka Dasza” przewiduje katastrofę czarnobylską — „będzie niewidzialny ogień padać na trawę, na drzewa, na wiatr…”, nawet podała rok, kiedy to się stanie. Nie chcę przekonywać czytelnika, że sama słyszałam opowieść ciotki Daszy (w życiu — ciotki Saszy), nawet zachowałam w noweli naszą poleską mowę… Fabuła jest zmyślona, ale cząstka mojego życia w niej jest. Przyznaję. Lecz niech dla czytelnika wszystko pozostaje grą twórczej wyobraźni autora. Tak samo nie skłaniam czytelnika do wiary w proroczy sen Ulany w noc 26 kwietnia 1986 roku — noc tragedii („Piętno Czarnobyla”). Fabuła noweli, postacie — są zmyślone, ale ten sen przyśnił się mnie. Wiersze „Spełnione sny” wyszły w jej drugim zbiorze „Daj nam dzisiaj” (wyd. „Mołodź”, 1992 r.). — A sen Pani zapamiętała? — „Sen mi się przyśnił, proroczy. Jakby pożar bez ognia. Płonie ziemia, powietrze, woda, lasy, ogródki, chaty, ludzie… Pada na ziemię deszcz, od którego ludzie uciekają… A ja stoję na skrawku zielonej trawy, przyciskając do siebie Petryka, i wołam ciebie…” (Sen Ulany, nowela „Piętno Czarnobyla”). — Ma Pani zdumiewającą wyobraźnię… — Niech nowela „Ojcowska dusza” będzie odbierana jako fantastyka, jako twórcza fikcja. Zdumiewająca wyobraźnia. Bo właśnie wyobraźnia leży u podstaw sztuki. Bohaterka noweli Anna przeżywa „niezrównane chwile wielkiej tajemnicy życia” — widzi duszę zmarłego ojca, gdy siedzi w nocy przy jego trumnie… „Nagle nad ojcem uniosła się biała, lekko przezroczysta, jakby świecąca chmurka. Była bardzo piękna. Jak półkole z równym, wyraźnym konturem, a od niego małe faliste białe i zielone promyczki… — Jaki cud! I mnie to dano widzieć… Zbliżywszy się do drzwi, ojcowska Dusza podeszła do Anny, pogłaskała ją po głowie, po czole, po twarzy…” — Niewiarygodne… — O radości! — myślała Anna…” — Czytając tę nowelę, pomyślałam, że „U Boga nie ma umarłych”, i rozumiemy to w chwili największego tragizmu… — Powiem otwarcie, szczerze i spokojnie — ani poezją, ani nowelą z wieloma artystycznymi obrazami, w które wcielono przeżycia, nastrój, emocjonalny rysunek, nie będę w stanie w pełni oddać uczuć, które przeżyłam tej nocy, kiedy siedziałam przy trumnie ojca, a jego Dusza świeciła mi, dotykała mnie, obejmowała — żegnała się… * * * Czytelnik ma prawo wybierać między realiami a artystyczną fikcją, bo każdą historię, którą Zoja Kuczeryawa zamyka w nowelistyczne ramy, i tak odbiera się jak puzzle w ogromnej historii Miłości i Śmierci, Spotkania i Pożegnania, Dobra i Zła. Właściwie to iluzje i realia życia człowieka. Każdy z nas je przeżywa. 3. „Ty — jak dusza. Jedyna we mnie. Jesteśmy bliscy” W zeszłym roku w „Ukraińskim pisarzu” ukazał się wspólny album Zoi Kuczeryawej i Lubow Słobodskiej „Duet sióstr” (grafika, malarstwo, poezja). Rodzone siostry, Poleszczuki — Lubow Ołeksijiwna Towkacz, po mężu Słobodska, oraz Zoja Kuczeryawa Towkacz, po mężu Kuczeryawa, stworzyły oto taki swoisty metaforyczny most w kolorze i słowie między Zakarpaciem, gdzie w Wełykim Bereznom mieszka Luba, a Kijowem, gdzie latuje Zoja. Po ukończeniu Owruckiej szkoły średniej nr 1 Luba zdobyła wyższe wykształcenie na wydziale artystyczno-graficznym w Odeskim Instytucie Pedagogicznym im. Uszyńskiego, a Zoja ukończyła wydział filologiczny w uczelni, która obecnie nazywa się Narodowy Uniwersytet im. Ohijenki. „Zakarpacka Owruczanka” Lubow Słobodska jest w pełni udaną, utalentowaną artystką, której dzieła zawsze są prezentowane na wystawach sztuk pięknych, przechowywane w prywatnych kolekcjach, weszły do albumów-katalogów Zakarpacia, wyróżnione dyplomami. Malarstwo i poezja, melodie i kolory świadczą o pokrewieństwie dusz sióstr tak samo, jak i rodzona krew. Oto jak mówi o tym pokrewieństwie członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużona działaczka sztuki Zoja Kuczeryawa: „Moja rodzona siostra — członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy. „Siostry” — obraz o nas. Tu wiele symboli: słońce, świątynia, jabłoń, książki, sztaluga, filiżanki z kawą i bardzo swoisty symbol — herb Łódź. To herb naszej rodziny po linii mamy. Ktoś z naszych przodków, zamieszkujących okolice granicy na Owrucczyźnie, za obronę rodzinnej ziemi przed najazdami tatarskich hord został nagrodzony tym herbem i szlachectwem przez litewskich książąt. Materiały o szlachcie zaściankowej przechowywane są w archiwum w Żytomierzu. Korzenie drzewa genealogicznego znane są nam od I połowy XIX wieku. Rodzice dużo opowiadali, dlatego znalezienie w archiwach informacji o krewnych pra-pra-pra… było możliwe. My z siostrą wydałyśmy album „Duet sióstr”, gdzie są reprodukcje jej obrazów i moje wiersze. A w mojej książce prozatorskiej grafika „Siostry” L. Słobodskiej — do noweli „Rajskie jabłuszka” (na str. 32). Obraz pomaga głębiej poczuć treść noweli, która jest naprawdę autobiograficzna. * * * Już mówiłam tutaj, że Zoja Kuczeryawa — to pisarka, dla której najważniejsze jest nie udawać, a być. Czyli zawsze opierać się na fundamentach rodu i losu, żyć prawdziwymi uczuciami, nieprzemijającymi emocjami. I jeszcze. Tak naprawdę moja opowieść o książkach Zoi Kuczeryawej — też jest o cudach. Cudach, które pomagają żyć, kochać, przedłużać ród, malować obrazy i pisać piosenki, tworzyć fabuły na płótnie i na papierze. Nieważne, że ktoś nazwie je zmyślonymi, bo czyż nie największą fantastką jest nasz los, czyż nie najbardziej dziwaczne historie dyktuje nam życie? Zatem zakończmy tę opowieść kwestiami od duetu sióstr, które warto zapamiętać jako podarowaną nam dobrą radę od cudotwórczyń: „Kiedy siedmioletnia Luba węgielkiem na białej zasłonie narysowała mamę, mama powiedziała — „Cud…” Kiedy ja, siedmioletnia, napisałam pierwszy wiersz „Noc rozsypała gwiazdy”, ojciec przeczytał i powiedział — „Cud…” Cud talentów, którymi obdarzyli nas Bóg i rodzice, oświetla nam życie, napełnia je sensem i pięknem”. Z poważaniem Zoja Kuczeryawa „Artyści i poeci żyją między niebem a ziemią. Zawsze w locie, w poszukiwaniach, w uczuciach. W twórczości znajdują rozkosz, ukojenie, szczęście, zwyciężają ból, by przekazać ludziom piękne, życiodajne emocje. Tak i my z siostrą…” Z poważaniem Lubow Słobodska Tym, którzy szanują swoje i cudze życie, cuda otwierają się hojnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Egzystencjalna niekompatybilność kozaków i moskali w poemacie dramatycznym Łesi Ukrainki „Bojarynia”

Ołeh HRYNIV, profesor Poemat dramatyczny Łesi Ukrainki „Bojarynia” został napisany w ciągu trzech ostatnich kwietniowych dni 1910 roku. Niestety, przez długi czas ukraiński czytelnik nie miał możliwości zapoznania się z tym utworem naszej poetki, ponieważ poruszono w nim problem, który do czasu ogłoszenia naszej niepodległości woleli przemilczać. Podkreślając braterstwo Ukraińców i moskali, którzy rzekomo byli „bratnimi” narodami, kompartyjna (bolszewicka) władza w rzeczywistości kontynuowała politykę asymilacyjną caratu, narzucała, jak podkreśla Wira Aheiewa, „szarawarowo-hopakowy” kompleks niższości. Jak zauważają badacze, swoim utworem poetka zareagowała na zarzuty, że unika tematów ukraińskich. Oczywiście, taki zarzut upraszcza sam problem, wszak Łesia Ukrainka szukała odpowiedzi na zapotrzebowania rodzimego społeczeństwa, pokazywała, że podobne problemy musieli rozwiązywać w różnym czasie inne narody. Jednocześnie trzeba zauważyć, że poemat dramatyczny nie dotyczy ówczesnego życia, a może być rozpatrywany jako próba powiązania go z wydarzeniami w dobie Ruiny, czyli odległego XVII wieku. W gruntownej rozprawie o „Bojaryni” Mychajło Draj-Chmara bada źródła, które inspirowały poetkę do stworzenia poematu dramatycznego. Przede wszystkim wspomniano poezję Tarasa Szewczenki „Zastupała czorna chmara na biłuju chmaru”, powieść Pantełejmona Kulisza „Czorna Rada”, napisaną na podstawie kroniki Samowydca. Tego okresu dotyczą powieści historyczne Mykoły Kostomarowa „Czernihiwka” i „Dwi doli” Danyła Mordowcia, dramaty Ludmyły Staryckiej-Czerniachiwskiej „Hetman Doroszenko”, Wasyla Paczowskiego „Son — ce Ruiny” oraz Iwana Karpenki-Karyja „Handzia”, tragedia Spyrydona Czerkasenki „Pro szczo tyrsa szelestila…”. Jednak trzeba zaznaczyć, że ostatni utwór napisano później niż „Bojarynię”. Po analizie badacz dochodzi do wniosku: „Z zabytkami literackimi, które odtwarzają dobę Ruiny, ją (poemat dramatyczny „Bojarynia” — O. H.) łączą tylko ideologia oraz pojedyncze cechy historycznego lub psychologicznego charakteru”. Poetka szuka paraleli odległej przeszłości historycznej i swojej współczesności. M. Draj-Chmara wyjaśnia: „Dlaczego ze wszystkich naszych epok Łesia wybrała akurat tę? (Ruinę. — O. H.) Bo ona w ogóle brała dla swoich utworów nie epoki rozkwitu i sławy, a epoki rewolucji, krwawych przewrotów, strasznych kataklizmów, niewoli, niewoli itp.”. Wybór jest uzasadniony, gdyż w przededniu podobnych wydarzeń znalazł się nasz naród. Jak wiemy, cztery lata później wybuchła I wojna światowa, która na samym początku była dla Ukraińców bratobójcza w dosłownym znaczeniu tego słowa. Jednocześnie warto podkreślić, że Łesia Ukrainka nie stawiała przed sobą celu odtworzenia wydarzeń doby Ruiny, a podchodziła znacznie szerzej. Poemat dramatyczny przenika przewodnia idea egzystencjalnej niekompatybilności Ukraińców i moskali, których sąsiedztwo nie stwarza przesłanek do przezwyciężenia ich przeciwstawnego stosunku do fundamentalnych wartości ludzkiego życia. M. Kostomarow pisze o „odwiecznej tradycji Państwa Moskiewskiego”, która dążeniu zniewolonych narodów do federalizacji przeciwstawiła politykę bezwarunkowej centralizacji. Ukraina odczuła ją od razu po unii perejasławskiej, co zmusiło hetmana Bohdana Chmielnickiego do szukania innych sojuszników. Jednak takiej „odwiecznej tradycji”, która jest właściwa nie tylko „ludziom państwowym”, ale także liberalnej, a nawet demokratycznej czy rewolucyjno-demokratycznej inteligencji, nie chciał widzieć Mychajło Hruszewski jako szef Centralnej Rady, co ostatecznie skończyło się tragicznie dla naszego narodu. W ostrzeżeniu przed podobnymi błędami w przyszłości tkwi nieprzemijająca wartość poematu dramatycznego Łesi Ukrainki! Krytyk literacki Wołodymyr Koriak podkreślał, że Łesia Ukrainka uzasadniła światopogląd „całkowitej świadomości narodowej”, który odtwarzają bohaterowie jej poematu dramatycznego. Oni nie są postaciami historycznymi, a sama „Bojarynia” jest utworem alegorycznym; dlatego przedstawione w nim relacje Ukraińców i moskali bez zastrzeżeń można przenieść na koniec XIX czy początek XX wieku. Aktualność poematu dramatycznego jest uwarunkowana jego ponadczasowością, co potwierdza początek XXI wieku. Główna idea utworu — narastanie sprzeczności — jest śledzona w relacjach jego bohaterów Stepana i Oksany. Wspomniany badacz M. Draj-Chmara dostrzegł w „Bojaryni” przeplatanie się dwóch motywów: 1) „pasywności-zdrady” i 2) „nostalgii”. Krytyk podchodzi do oceny nostalgii, wychodząc od poezji P. Kulisza, gdzie jest ona przekazywana dość abstrakcyjnie, bez powiązania z dobą Ruiny. Poeta pisze: Kładź się, matko, odpoczywać W ciemną mogiłę: Nie wróci bezradna Córka na Ukrainę. Czy w tych słowach można dostrzec nostalgię? Nie ma wątpliwości, że chodzi o zwrócenie się do córki („dziecka”) jej „starej matki”, a może nawet samej Ukrainy, chociaż w pierwszym wersie wspomniano „rodzoną siostrę”, a w tytule — „ziomkę”, która pokochała cudzoziemca („niewierną żonę”). Oprócz tego w poezji „Do ziomki” autor nie ogranicza się do tematu nostalgii, a jakby „usprawiedliwia” ją w szerszym wymiarze: Gorzka, gorzka sercu zdrada W domu na Ukrainie, A jeszcze gorższa, a jeszcze cięższa Na obcej obczyźnie. Być może próba M. Draj-Chmary szukania analogii „Bojaryni” Łesi w poezji P. Kulisza jest dość naciągana, ale nie o to chodzi. Badacz dochodzi do wniosku, że wymienione motywy poematu dramatycznego przenikają jej twórczość od „dziecięcego wierszyka „Nadzieja” do poematu dramatycznego „Orgia”, „są one najściślej związane z całym kompleksem idei, motywów i nastrojów, właściwych naszej pisarce”. Ostatecznie analogiczne tendencje możemy zobaczyć w twórczości jeszcze dwóch naszych największych poetów — Tarasa Szewczenki i Iwana Franki, ale to pytanie wykracza poza granice naszego badania. Motyw zdrady czyta się już na początku poematu dramatycznego. Poetka przedstawia jej bohatera jako „młodego parobka w moskiewskim bojarskim stroju, chociaż po twarzy jego widać od razu, że on nie moskal”. Czyż to nie ciekawe? Okazuje się, że Ukrainiec, jak zaznacza Łesia Ukrainka, różni się od moskala nawet antropologicznie. Śledząc genezę zdrady „młodego parobka w moskiewskim bojarskim stroju” Stepana, autorka wkłada w jego usta słowa: Na radzie perejasławskiej mój ojciec, dawszy słowo za Moskwę, dotrzymał tego słowa wiernego. Jak można sądzić, ojciec Stepana znalazł się wśród zwolenników Moskwy po zwycięstwie pod Konotopem, o czym przekonują słowa: Że posiadłość splądrowano nam do cegły jeszcze za czasów Wyhowskiego. Niezradliwą ojcowską służbę Moskwie Stepan porównuje ze służbą polskiej koronie jego wrogów. Nie myślał nieborak, że od razu spotka się z odporem ze strony Iwana Perebijnego, swojego przyszłego szwagra: Tak, oczywiście, wszystko jedno, czyje lizać pięty, czy lackie, czy moskiewskie? Sądzę, że w takich słowach wyrażona jest bezkompromisowa pozycja poetki, która stawia na jednym poziomie dwóch historycznych wrogów naszego narodu, uzasadnia konieczność jego państwowej samodzielności. Pogodzić rywali próbuje Ołeksij Perebijny, ojciec Iwana i przyszły teść Stepana, bo hetman Bohdan Chmielnicki „nie utrzymał się przy własnej sile”, za jego czasów „nikt nie wiedział, jak sprawa się obróci” i sugeruje się, że Moskwa zdradziła przysięgę, choć w rzeczywistości posłowie północnego cara odmówili przysięgania na radzie perejasławskiej. W przeciwieństwie do własnego ojca Iwan demaskuje zdrajców własnej sprawy społecznej, wyrzuca przybyłemu bojarowi: Gdyby takich było między nami mniej, co, w domu uczciwy majątek przetrwoniwszy, połakomili się na sobole moskiewskie i ręce wyciągali po tę „kaznę”, jak mówią Moskale… Co może przeciwstawić takiemu wyrokowi Stepan? Tylko jedno, że jego ojciec wolał na obczyźnie służyć ojczystej wierze, pomagać choć z daleka uciemiężonym braciom, jednocząc dla nich carską łaskę. Oczywiście, „obcym panom służyć w rodzimym kraju” jest hańbą. Jednak pojawia się szereg innych pytań. Dlaczego, na przykład, Stepan nazywa swoich rodaków „uciemiężonymi braćmi”? O kim mowa — o Ukraińcach pod moskiewskim zniewoleniem czy Ukraińcach w polskiej niewoli? Dlaczego chce „na obczyźnie służyć ojczystej wierze”, skoro ukraińska Cerkiew prawosławna wtedy należała do Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, a nie Patriarchatu Moskiewskiego? Wreszcie, dlaczego życie ukraińskiego ludu ma zależeć od carskiej łaski, skoro w państwach europejskich monarcha nie jest wszechwładny? Minie kilka dziesięcioleci — i kozaczyzna zapisze swoją wizję praw i wolności człowieka w Konstytucji Filipa Orlika. Jak się okazało, już wtedy Ukraińcy uważają uciekinierów z rodzinnego kraju, takich jak bojar Stepan, za przybłędów, obcych. Na Ukrainie jest inny stosunek do kobiety niż w Moskwie. Córka Ołeksy Perebijnego, Oksana, dumnie oburza się zachowaniem bojara, który „zatrzymuje ją za rękę”: Cóż to za zwyczaj? Nie jestem chłopką twojej włości! Przybyły z Moskwy bojar przyznaje: Zapomniałem, że żyjesz na wolności, że dla ciebie atrakcyjnego nie ma nic tam, gdzie ja żyję, i nawet być nie może… Ostatnie słowa „i nawet być nie może” mówią wiele. Wychowana na ukraińskich tradycjach dziewczyna protestuje, gdy traktują ją jak „jakąś roślinę”, która „nie ma ani serca, ani duszy”. Jednak zwycięża uczucie miłości do Stepana, jego zapewnienia: Matka będzie rada, że przywiozę żonę z Ukrainy — mój ojciec, umierając, pragnął, bym gdzieś w rodzimym kraju się ożenił. Ciebie małą matka pamięta. Dalej młodzieniec wyraża jakiś dziwny kosmopolityzm, bo samo życie rodzinnego „gniazdeczka” nie wiąże go z ojczystą ziemią. Po tym Oksana zgadza się, że Moskwa już nie jest „takim obcym krajem” i „wiara tam jednakowa”, a jeszcze trochę „rozumie” język moskiewski. Jednak przyjazd do Moskwy zmusza Oksanę do przewartościowania swojego położenia jako żony Stepana. Logicznie dramatyczny poemat Łesi Ukrainki dzieli się na dwie nierówne części. Pierwsza część dotyczy akcji na ziemiach ukraińskich, dokąd z Moskwy przybywa bojar Stepan. Czytelnik przygotowuje się do postrzegania oporu ukraińskich patriotów wobec zachłanności północnych okupantów, których reprezentują z jednej strony Iwan, brat Oksany, a z drugiej bojar Stepan, jej przyszły mąż. Do poszukiwania kompromisów skłaniają się Ołeksa Perebijny z żoną. W przeciwieństwie do pierwszej, druga część obejmuje cztery rozdziały, a ich akcja przenosi się do Moskwy. Tutaj zmieniają się akcenty: przybyłej z Ukrainy Oksanie przychodzi bronić swojej ukraińskiej tożsamości nie tylko w zewnętrznym wrogim otoczeniu, ale i w rodzinie, gdzie górę wzięło przystosowawstwo do niezwykłych moskiewskich warunków, co stawia pod znakiem zapytania przyszłość tamtejszego ukraiństwa, formowanie nowej mentalności, co potwierdzają swoimi działaniami Stepan i jego siostra Hanna. Ich matka to już zaadaptowany na obczyźnie rudyment ukraiństwa, które dla niej pozostało w przeszłości. Wspomina swojego męża, który „w kozackim żupanie wiek dożył”, a do śmierci ubrała go „w ażurową koszulę”. Jednak jego syn Stepan „przyodział się w te bojarskie szaty”. Teściowa usprawiedliwia swojego syna, bo on jest „bojarem, a nie kozakiem” i nie wolno mu „carskiego stroju lekceważyć”, jednocześnie i Oksanie jako „bojaryni moskiewskiej… wypada ubierać się po ichniemu”, bo tamtejszy lud postrzega ukraiński strój, w który synowa ubiera się po przyjeździe do Moskwy, jako dziwny. Moskale postrzegają przybyłych Ukraińców jako „przybłędów”, dlatego matka Stepana sformułowała modus vivendi w przysłowiu: „z wilkami żyj, po wilczemu wyj”. Nie ma wątpliwości, że jego przestrzeganie jedynie spowoduje pełną asymilację przybyłych Ukraińców. W rodzinnym kręgu Oksana buntuje się, bo mieszkańcy carskiej stolicy …grzechu gdzieś nie boją się: w cerkwi Bożej, zamiast się modlić, ludzi ciągle obgadują, a jeszcze i wynoszą się tak pobożnością przed nami… Cztery wersy, a przed czytelnikiem wyłania się cały obraz, odkrywa się głęboka istota Moskali: po pierwsze, ich wiara jest powierzchowna i sprowadza się do zwykłego odwiedzania świątyni, a po drugie, przechwalają się jakąś swoją wyższością w porównaniu z Ukraińcami, znieważają ukraińskie kobiety, nazywając je „czerkaszenkami” czy „chochłuszkami” nawet w cerkwi. Oczywiście, takie zachowanie już wtedy stawiało pod znakiem zapytania „przyjaźń” dwóch tak różnych narodów. Ukraińcy próbowali się odgryzać. Z czasem nasz rodak Mikołaj Gogol w „Wieczorach na chutorze w pobliżu Dikańki” wyśmiewał „przeklętych kacapów”, bo oni, jak opowiada ziemianin z połtawskiej ziemi Hryhorij Hryhorowycz Storczenko, „jedzą nawet barszcz z karaluchami”. Przybyłą młodą Ukrainkę uderzają moskiewskie zwyczaje. Wykrzykuje: Oj Panie, jakież to tu zwyczaje! Miejscowa kobieta nosi „szarachwan”, który jest „długi-długi, jak popowska riasa”. Od teściowej Oksana dowiaduje się: Tutaj w Moskwie nie ma zwyczaju, żeby kobieta mieszkała na dole. Powiedzą: oto, stara, a zwyczaju nie zna! Siostra Stepana, Hanna, nie tylko dziwi się, ale i oburza, że Oksana rozmawiała sam na sam z jej bratem jeszcze przed zaręczynami, bo w Moskwie bojarynie zatrzymują swoje siostry i córki. Przysięgam Bogu, nigdy za próg nie wypuszczą. Tamtejszej dziewczynie nie pozwalają nawet samej w ogrodzie siedzieć, a chodzić po Moskwie — tym bardziej. Na Ukrainie dziewczęta nie znają samotności: na święta zbierają się razem, idą „na wygon albo w gaj nad rzekę”, śpiewają, a nie siedzą w domu. W Moskwie jest inaczej, jak mówi Hanna: Takiego tu nigdy nie słyszano, — Śpiewać po gajach! Tamtejsza kobieta jest podległa. Dziewczynę swatają „przez swatkę”, dlatego wychodzi za mąż „nie mówiąc ani słowa” z przyszłym mężem. Hanna jest wyswatana z carskim strzelcem Wańką, który urodził się już w Moskwie. Do wesela nie widzą się: kiedy młodzieniec wchodzi do świetlicy, narzeczona chowa się w teremie. Dziewczyna przyznaje:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Mychajło SŁABOSZPYCKYJ: „Myślę o wielu wybitnych ludziach, których miałem szczęście poznać w życiu”

Patrzę z daleka, jak on tam ulicą przejeżdża. Inaczej przecież nigdzie go nie widzę, chyba że w cerkwi. Oksana nie może przyzwyczaić się do przekręcania przez Moskali naszych imion, nie może zrozumieć, dlaczego nazywają Ivasia Wańką, Hannusię — Aniuszką, a dla niej wymyślili „coś brzydkiego” — Aksinja czy Aksiusza. Prosi siostrę męża, by nazywała ją jednak Oksaną. Sytuację kobiety w Moskwie Oksana charakteryzuje jako „niewolę pogańską”, wszak tutaj traktują ją jak służbę. Kiedy przychodzą bojarzy, matka musi przygotować im miodu, a żona — przynieść na tacy, pokłonić się gościom. Młoda Ukrainka nie może pogodzić się z tym, że w takich przypadkach stary bojar całuje żonę innego w usta. Jednak bojar Stepan już przywykł do moskiewskich porządków („to tylko zwyczaj!”), tłumaczy żonie: Oto ty mdlejesz z obrzydzenia, że cię jakiś tam dziad dotknie wargami, a jak ja powinienem „chłopem Stiopką” siebie nazywać i ręce całować, jak niewolnik, to to nic? Bojar Stepan tłumaczy się, że „tutaj ludzie mściwi”, przed nimi trzeba zginać kark, inaczej moskiewscy wojewodowie zegną na Ukrainie „w trzy śmierci rodzinę naszą”. Czy takie upokorzenie Ukraińców w Moskwie ułatwia życie rodakom w ojczyźnie? Gość z Ukrainy opowiada: Tam takie nieszczęścia, że chroń Boże! I wytchnienia nikomu nie dają moskiewskie pachołki! Wszystko nam w oczy tą przysięgą wytykają… Na uwagę Stepana, że „przysięga to jednak wielka rzecz”, gość pyta jak oskarżyciel: Dlaczegoż oni sami zapomnieli Boga? Bojar wspomina tamtejsze przysłowie: „Moskwa łzom nie wierzy”. Czy nie dlatego taki uprzedzony stosunek do Ukraińców, których nie chcą mianować na rodzinnych ziemiach wojewodami, a na niedługo posłami wysyłają, i nie samych, a razem z Moskalami… Ukraińskiej ludności już kończy się cierpliwość. Jednak nadzieja na cara jeszcze nie umarła. Stepan zgadza się przekazać samowładcy suplikę od swoich krajan, jak tylko nadarzy się okazja: Jak będzie pod wpływem kieliszka, to może dogodzę mu, on czasem lubi pieśni „czerkaskie” słuchać i żartów, i wszelkich gadanin, nie bez tego, że i tropaka każe zatańczyć. Jak niedaleko od takiej sytuacji deklaracja pewnego siebie władcy, że on rozśmieszy obecnego wszechwładcę, a ten zadowoli jego prośbę! Co prawda car dał nieokreśloną odpowiedź: „Przeczytamy, pomyślimy”. Gość z Ukrainy nazywa bojara „pachołkiem”. Rzeczywiście, lękliwy Stepan stracił kozacką godność swoich przodków: zabrania żonie przyjmować w domu innych gości z Ukrainy, zmusza żonę do zerwania kontaktów z rodziną, spalenia przekazanego jej listu, bo Za tym Jachnenką szpiedzy moskiewscy całym rojem chodzą. Obrzydliwa Moskwa doprowadza Oksanę do rozpaczy. Przyznaje się: Ja ginę, więdnę, żyć tak nie mogę! Stepan widzi, że żona jest nieszczęśliwa, jest gotów zwrócić jej przysięgę, ale Oksana pragnie być razem z nim, proponuje uciec na Ukrainę, nawet do Polski czy Wołoszczyzny. Jednak mąż nie chce zmieniać „obczyzny na obczyznę”, woli pozostać wiernym przysiędze, którą złożył carowi. Niedługo potem Oksana zachorowała, bo „nie każdy przywyka do obczyzny”, ale na ojczyznę nie chce wrócić, wyrzuca mężowi, że siedział „w zakamarku moskiewskim, póki lała się krew”, a teraz „złamała się wola, Ukraina legła Moskwie pod nogi”. Chora radzi mężowi, aby po jej śmierci ożenił się z Moskwalką, pomagał rannym, bo on „na bojownika się nie nadał”, a sama patrzy na słońce, które „już znika za horyzontem”, prosi go, by „pozdrowił rodzimą Ukrainę”. Wychowawczy potencjał dramatycznego poematu „Bojarynia” Łesi Ukrainki jest niezaprzeczalny. Gdyby w narodowej szkole umiejętnie skorzystano z niego, to myślę, nasze budowanie państwa mogłoby ominąć pewne tragiczne strony teraźniejszości. — Panie Mychajle! Po wydaniu książki „Przecieranie lustra” co dzieje się w Pana duszy? Przy okazji, czy są już jakieś opinie? — Czytając swój dziennik, znajduję tam to, czego nie opowiedziałem. Myślę o wielu wybitnych ludziach, których miałem szczęście poznać w życiu. Nie ma podstaw skarżyć się na brak opinii — jest ich rzeczywiście dużo w druku. O ustnych już nie wspomnę. — Jaki procent ludzi ideowych jest obecnie na Ukrainie? — Kto mógłby to policzyć dokładnie? Sądzę, że nie tak znowu wielu. Wybory to wymownie pokazały. — Swego czasu, Pana zdaniem, na Ukrainie „był chaos kadrowy, było bezwładzie i nieład”. A obecnie — co mamy? — Jeszcze większy chaos i nieład oraz jeszcze stado bez „pasterza” we władzy. — To jaką obecnie dla Pana jest pamięć: despotyczną, bezfabularną, mozaikową, wybiórczą? — Nieokiełznaną i nieprzewidywalną. — To co, rzeczywiście w Marianówce jest geograficzny środek Ukrainy? — Rzeczywiście. Tam nawet stoi specjalny znak pamiątkowy. Tam często wożą turystów. — Czy ktoś z obecnej młodzieży chodzi do biblioteki — jak do domu? — Nieuzbrojonym okiem widać, że obecnie do biblioteki chodzi mniej ludzi. A młodzieży tam — znacznie mniej. — Kiedy stał się Pan w pełni gotowy do pracy w dziennikarstwie? — Popracowawszy kilka lat przed uniwersytetem w gazecie rejonowej, umiałem już w gazecie wszystko. A dopiero przeczytawszy całą bibliotekę, poczułem taką gotowość. — Kto z ludzi, których poznał Pan w studenckiej młodości, „czasem cichymi głosami odzywa się z pamięci”? — Jest ich niemało. Dzięki Bogu, jeszcze niektórzy żyją. — Jakim miał być świat, stworzony specjalnie dla Słaboszpyckiego? Świat wewnętrznego emigranta? — Świata się nie wybiera. Jest rzeczywistość, z którą musisz się liczyć. — Czy miał Pan z J. Szabo nie tylko kontakty piłkarskie? — Razem broniliśmy prace dyplomowe na zaocznym wydziale dziennikarstwa w 1971 roku, a potem razem graliśmy w reprezentacji dziennikarzy Kijowa. — Co dla Pana obecnie w Pana życiu jest punktem oparcia? — Praca, rodzina, przyjaciele. — Czy budował Pan komunizm na celinie? — Nie. Studenci tam budowali głównie obory i baraki. A ja badałem kazachski byt i pisałem reportaże o studenckich hufcach pracy. W bajki o komunizmie my wtedy ani trochę nie wierzyliśmy. — Co dla Pana jest większym narkotykiem — dziennikarstwo czy twórczość literacka? — Trudno określić. — Czy rywalizuje Pan obecnie z żoną: „kto więcej książek kupi i przeczyta”? — Książki wypychają nas z mieszkania. Żona przeważnie czyta poezję, najciekawsze wydania daruje jej Iwan Małkowycz (seria „A-Ba-Ba-Ha-Ła-Ma-Ha”). Ja zaś obecnie czytam głównie futurologię, psychologię społeczną i prozę zagraniczną. Z naszej przeczytałem pod rząd powieści Wynnyczuka „Tango śmierci”, „Cenzor snów”, „Siostry krwi”. — „W życiu mam szczęście do dobrych ludzi”, — wyznaje Pan. A jaki procent Ukraińców może powtórzyć za Panem tę tezę? — Każdy ma swój wzorzec takich ludzi. Dlatego to sprawa głęboko indywidualna. — Na czym polega złożoność istoty — Mychajła Słaboszpyckiego, skoro „człowiek może być i taki, i taki”? — Nie mam skłonności do duchowego striptizu. Jak każdy człowiek, jestem niejednoznaczny. I, śmiem myśleć, samowystarczalny. — Czy kiedyś Ukraińcom zaświeci Noblowska nagroda? — Jeśli nadal nie będzie poważnej polityki humanistycznej w państwie (a za nią — i finansowania tłumaczeń naszych pisarzy na języki obce), to nigdy. — Czy Pan w wieku 160 lat stałby się „największym pisarzem świata”, jak o sobie mówi Wasyl Zemlak? — Jeśli wezmę się to twierdzić, to nie będę mógł dowieść tego praktycznie. A wy nie będziecie mogli mi argumentowanie zaprzeczyć. — Czy każdy kamień Lwowa pamięta tysiące ludzkich rąk — na wzór kamienia Tallinna? — Absolutnie jestem o tym przekonany. — Dlaczego Ukraina, w odróżnieniu od Polski, krajów bałtyckich, weszła na drogę degradacji i bananizacji? — Elita polityczna, od której to wszystko zależy, jest o wiele niższej jakości. A i traumy postkolonialne mamy głębsze. — Czy Pan jest „zawsze dynamicznie skierowany w jutro”, jak Brzuchowecki? — Staram się takim być. — Kto z ukraińskich pisarzy odbył „wyprawę w prawdziwie europejski świat poetycki”? — Nie jestem na tyle zorientowany w europejskim świecie poetyckim, by mieć śmiałość o tym mówić. — Kogo jest więcej na Ukrainie — czytelników czy pisarzy? — Wygląda na to, że wkrótce pisarzy będziemy mieć więcej niż czytelników. — Skąd wziąć tyle psów, by zastąpić nimi ludzi — zgodnie z tezą F. Nietzschego: „Im bardziej poznaję ludzi, tym bardziej kocham psy”? — Trzeba tylko zapragnąć, by każdy miał czworonożnego przyjaciela. — „W każdym człowieku, — pisze Pan, – żyją dziesiątki ludzi, oni często się spotykają”. Proszę wymienić choćby pięciu ludzi w Słaboszyckim! — Których dokładnie pięciu ze wszystkich? — Jaki procent obecnych ukraińskich pisarzy „myśli o tym, co wzniosłe”, jak mawiał Ołeś Honczar? — Nie mierzyłem. I chciałbym zobaczyć tego, komu udało się to zmierzyć. — Jak zmienić wektor rozwoju społeczeństwa, które się „barbaryzuje”? — Tylko prawdziwie cywilizowana, intelektualna, humanistycznie wykształcona, narodowo świadoma ekipa rządząca będzie w stanie tu coś zaradzić. Kwartał 95 jest jej antypodą. — Jak przekonać obywateli Ukrainy, że historię tworzą nie masy, a jednostki? — W żaden sposób nie trzeba przekonywać. Masy i tak wierzą albo w Juszczenkę, albo w Janukowycza, albo w Poroszenkę, albo w Zełenskiego. I święcie wierzą: „sam” machnie batutą dyrygencką — i u nas wszystko się zmieni. — Kiedy na Ukrainie będzie należyte (normalne) wydawnictwo książek? — Za takich władców — nigdy. — Więc czym jest życie człowieka — wielkim szczęściem czy wielką tragedią? — I jednym, i drugim jednocześnie. — „Nieraz było mi smutno, a niekiedy (w czasach Kuczmy) nawet wstrętnie wracać na Ukrainę”, — czytam na s. 487. Ależ, panie Mychajle, wracałby Pan nie do Kuczmy, a do rodzinnej ziemi! — Mówiłem przecież nie o ziemi i nie o kraju. Mówiłem właśnie o państwie. To różne rzeczy. — Kiedy, Pana zdaniem, „podciągniemy się do norm i regulaminów cywilizowanego świata”? — Chciałbym i ja to wiedzieć. — Jak nauczyć Ukraińców nie narzekać, — jak to proponuje Anatolij Łysyj? — „Płacz Jarosławny” — to nasz narodowy sport. — Czy obecnie Ukraina ma takiego naukowca-pisarza, jak Mykoła Łukasz (znał 24 języki obce i był niedoścignionym znawcą ukraińskiego)? — Zdaje się, że nie. — Dlaczego „sprawiedliwość – to rzadki gość” na ukraińskim polu literackim? — A co jest w Pana rozumieniu „sprawiedliwością”? Każde środowisko twórcze jest aż turbulentne od konkurencji i wojny ambicji. — Czy wejdzie kiedyś James Mace w ukraińskie „tutejsze życie” przeciętnego obywatela Ukrainy? — To zależy od tego, w jakim stanie będzie społeczeństwo. Jeśli w takim, zdegradowanym, jak obecnie, to nie. Jeśli zaś powróci do swoich parametrów duchowych choćby z lat 90. ubiegłego wieku, to w jego duchowym aktywie będzie miejsce i dla Jamesa Mace’a, i dla Roberta Conquest’a. — Gdzie najczęściej Pan przebywa myślą — w literaturze, w polityce czy w domowym zaciszu? — W literaturze. — „A my, Ukraińcy, nie umiemy i nie chcemy pokazać swoich wielkich ludzi światu”, — mawiał Petro Jacyk. Dlaczego? Co — nie umiemy czy nie chcemy? — Dokładniej: lenimy się. — Czy można uznać, że postać Petra Jacyka jest już należycie obecna w niepodległej Ukrainie? — Tak. To jedno z najpopularniejszych imion całej ukraińskiej emigracji, które przybyło na Ukrainę. — Czy „Związek Pisarzy — to także dobre osie gniazdo” i obecnie, jak swego czasu uważał Mykoła Ochmakewycz? — Niestety, tak. — Czy dobrze byłoby, „gdyby drzewa umiały mówić”? (cytuję Pana na s. 595). Co mogłyby jeszcze takiego ciekawego opowiedzieć o świecie literackim — te drzewa? To znaczy: o czym nie odważył się Pan mówić w swojej książce — w sprawie życia i działalności „inżynierów ludzkich dusz”? — Jeszcze niemało powiem i o tym, o czym „milczą drzewa”… — Dziękuję, panie Mychajle, za rozmowę. Bohdan ZAŁIZNIAK, członek NSPU i NSJU, m. Lwów Ponieważ ja również pragnę poznać, zrozumieć epokę i życie w niej wybitnych osobowości twórczych, o czym mowa w „Przecieraniu lustra” Mychajła Słaboszyckiego, prozaika i literaturoznawcy, publicysty i działacza społecznego, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, — pozwoliłem sobie poświęcić na to pewną ilość czasu, zagłębiając się w lekturę ważkiego tomu. I, oczywiście, zapragnąłem porozmawiać z Mychajłem Fedotowyczem. Zatem proponuję Waszej uwadze, szanowni koneserzy ukraińskiego procesu literackiego, rozmowę z wieloletnim dyrektorem Ligi Ukraińskich Mecenasów, dyrektorem wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, pisarzem Mychajłem Słaboszyckim o ciekawych momentach historii ukraińskiego piśmiennictwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Proponujemy uwadze czytelników ten wspomnieniowy fragment. po małżeńskim fiasku, znalazł się gdzieś w Niemeszajewie – tam znalazła się dla niego jakaś praca. I wydaje się, że właśnie wtedy porzucił swoje pisanie wierszy i konstruowanie fabuł dla beletrystyki. Wasyl zaczął pisać coś zasadniczo innego. Kiedyś wyjaśnił: w niebyt odchodzi nasza narodowa cywilizacja, bezlitosnym deptaniem nadchodzi nieprzebudzona niepamięć. Trzeba opowiedzieć światu i samym Ukraińcom, jakimi jesteśmy, co bezpowrotnie pogubiliśmy na drogach historii, co z nas wybito imperialnymi szpicrutami. Nazwano to szkicami etnograficznymi. Tutaj, wraz z przebogatą faktologią z dziedzin prawa zwyczajowego, kultury narodowej, ukraińskiej historii, osobliwości życia codziennego i gospodarowania w różnych zakątkach Ukrainy, zabrzmiała na wysokich lirycznych „obertonach” sama nasza dusza. Wasyl zaczął pisać to jako jedyny w Ukrainie. Nie było to wtedy u nas modne ani popularne. W oczach naszych „pozytywistów” i fronderów-półliberałów wyglądało to na karykaturalne wstecznictwo – Wasyl szedł pod prąd. Utwierdzała go w tym silna wiara, że wykonuje ważną narodową sprawę. Kiedy już nieco złagodniał klimat ideologiczny w Ukrainie, Wasyl zdołał zatrudnić się w redakcji czasopisma „Narodna tworczist ta etnohrafija”. I nie wiadomo, kto miał więcej szczęścia: Wasyl do czasopisma czy czasopismo do niego. Najwyraźniej był najaktywniejszym autorem periodyku. Napisał niewiarygodną ilość materiałów. A do tego jeszcze, oprócz ilości – jakość. Wasyl – wybredny stylista, który elegancko i oszczędnie wyraża myśl, który dobrze zna to, o czym pisze. I w tym czasie nagle wyjaśniło się, że wcale nie jest zastygłym introwertykiem. Że jest też krasomówcą, kiedy przychodzi mu mówić na temat, który jest dla niego samego interesujący. I że jest liderem oraz organizatorem – Skuratiwski kierował niejedną naukową ekspedycją z zakresu badania folkloru i etnografii. Jedna po drugiej wychodziły jego wspaniałe książki. I bez żadnej przesady można powiedzieć, że przed nim nikt u nas tak nie pisał. Była to szczególna proza, w której nie tylko żyły duchowe pierwiastki ukraińskiego narodu, poetyzowano wszystkie jego zapomniane rarytasy i brzmiała głośnym echem nasza historia ustna. Coś podobnego robili w literaturze rosyjskiej Władimir Sołouchin („Władimirskije prosiolki” i „Kapla rosy”) oraz Wasilij Pieskow („Szagi po rosie”). Tam wysoko oceniono książki tego charakteru – autorzy ci zostali uhonorowani Nagrodami Leninowskimi i Państwowymi. Rosjanie znacznie bardziej cenią swoje, niż my – swoje. Tylko jednostki u nas rozumiały wagę tego, co robi Wasyl Skuratiwski. Pamiętam, jak radośnie opowiadał mi poeta Wołodymyr Kołomijec, że u nich w wydawnictwie „Radianśkyj pysmennyk” przygotowywana jest do druku po prostu niebywała pod każdym względem książka – „Berehynia” Wasyla Skuratiwskiego. Kołomijec, który kochał się w ukraińskich starożytnościach i w którego poezji wyczuwalny jest wspaniały folklorystyczny nurt, od razu ocenił unikalność „Berehyni”. A potem wszyscy – przynajmniej widziałem to w stolicy – biegali po księgarniach za „Berehynią”. Książek katastrofalnie brakowało. W szkołach pojawiły się lekcje i kółka etnograficzne, w których główną „postacią” była właśnie „Berehynia” Skuratiwskiego, która swoim pojawieniem się spełniła rolę potężnego katalizatora zainteresowań ogółu naszą etniczną naturą. Wasyl ostatecznie odnalazł siebie. I pomógł wielu innym odnaleźć nas. Żebyśmy, zatrzymawszy się w szalonym wirze codzienności, rozejrzeli się wokoło i wreszcie zastanowili: „Kim jesteśmy, skąd jesteśmy i po co jesteśmy?” I co to takiego: być Ukraińcami? Odszedł, kiedy był w wysokim twórczym zenicie. Wiele nieubłaganych niesprawiedliwości jest na tym świecie. I tutaj – jeszcze jedna z nich. Ale bezcenne jest to, że Wasyl odnalazł siebie w sobie właśnie takim. I nikt nie zdołał mu przeszkodzić stać się właśnie takim. Z pełnym szacunku zdumieniem rozmyślasz nad tą życiową drogą, która stromo wiodła wciąż w górę i w górę… Nowa książka Mychajła Słaboszpyćkiego „Z pamjati dzerkała” kończy swoisty cykl prozy wspomnieniowej, gdzie już opublikowano „Protirannia dzerkała” i „Tini w dzerkali”, które cieszą się szerokim rozgłosem. Książka, jak i dwie poprzednie, ukazała się w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Jej prezentacja odbędzie się w Narodowym Muzeum Literatury 5 września o 17:00.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jak on odnalazł siebie i nas Wasyl Skuratiwski

Mychajło SŁABOSZPYCKYJ sprawiał wrażenie samotnego i milczącego człowieka nawet w hałaśliwym tłumie, gdzie próbowano go rozgadać. Odstający od otoczenia wzrok za szkłami okularów wydawał się całkowicie zwrócony do wewnątrz siebie. Wyraz spokojnego znudzenia na wychudzonej twarzy, wysokie czoło z wczesnymi zakolami i jasna broda – takim zobaczyłem go po raz pierwszy. Kręciliśmy się pod audytorium, gdzie zdawaliśmy czy to egzamin, czy zaliczenie. Byłem nowicjuszem wśród zaocznych studentów i nikogo spośród nich nie znałem. Dziwnie, że wszyscy ci kandydaci na ukraińskich dziennikarzy czy dziennikarki z gazet rejonowych i wielonakładowych niemal wszyscy „wyjaśniali się po russki”. Sytuacja beznadziejnie makabryczna. Spojrzawszy na faceta, który swoją odrębnością już wpadł mi w oko, zobaczyłem, że on, trochę przysłuchawszy się rozmowom, czy to zmieszał się, czy poczuł do nich wstręt. Najwyraźniej miał idiosynkrazję do nich. Oczywiście, nie od dobrego życia. Totalna dominacja rosyjskiego (ciekawe, kto podejmie się przekonać, że dzisiaj jest go mniej?!) nie mogła nie zranić normalnej ukraińskiej duszy. Ot, na tym właśnie się zeszliśmy. Inicjatorem znajomości stałem się ja. Trudno sobie wyobrazić, że w tej roli wystąpiłby on. Kiedy już dobrze się poznaliśmy i zaprzyjaźniliśmy, żartobliwie zapytałem go: „Dlaczego jesteś taki dziki?”. On poważnie odpowiedział, że ma psychiczne zmęczenie od całego tego zrusyfikowanego ludu. Za młodu tego nie było (Wasylowi w tamtym czasie dobiegała trzydziestka, był starszy ode mnie o siedem lat). A teraz właśnie przez to kamieniem zwala się depresja i gorzko myślisz, czy coś pobudzi narodową strunę w duszy zobojętniałego na kwestię samoidentyfikacji narodu? Długo wydawało mi się, że on jest beznadziejnym, po prostu wzorcowym introwertykiem. I minęło sporo czasu, zanim przekonałem się: moja „diagnoza” Skuratiwskiego jest błędna. Tak oto spotkaliśmy się na wydziale zaocznym wydziału dziennikarstwa uniwersytetu imienia Szewczenki. Stałem się ofiarą deportacji ze studiów stacjonarnych jesienią 1967 roku, kiedy z wydziału wyrzucano i w różny sposób wyżywano wszystkich tych, którzy nie podobali się klice Sujarka-Rubana, która w większości studentów widziała złośliwych wichrzycieli. Chociaż dziekanem wydziału był Dmytro Pryluk, to „bal rządzili” Łeonid Sujarko i Wołodymyr Ruban „ze towarzyszami”. Mnie (po raz setny za to dziękuję!) podgarnął redaktor „Mołodej hwardiji” Mykoła Kiporenko z podpowiedzi Natalii Ochmakewycz, która była kierownikiem działu młodzieży wiejskiej. Przedtem odbywałem tam praktykę i Natalia Łeontiwna zobaczyła we mnie (na swoją głowę) profesjonalistę. Ogólnie umiałem już wtedy w dziennikarstwie prawie wszystko, bo jeszcze przed uniwersytetem pracowałem w „gazecie rejonowej”, dwa lata spędziłem na celinie w Kazachstanie jako korespondent objazdowy gazety studenckiej „Orbita”. Ale z dyscypliną pracy, kajam się, u mnie było „nie bardzo”. Mogłem nagle zerwać się z miejsca i pojechać na Litwę, żeby pobyć w muzeum Čiurlionisa, którym bardzo się zachwycałem, albo do Gruzji, żeby na własne oczy upewnić się: Niko Pirosmaniszwili to geniusz. Wielce cierpliwa Natalia Łeontiwna zgadzała się z moimi pasjami, ale wyrzutami sumienia tłumaczyła: „Przecież nie napiszesz o tym, jak rosną buraki cukrowe albo kwitną pola gryki w Gruzji czy na Litwie! Do tego jesteśmy gazetą obwodową i ty pracujesz w dziale młodzieży wiejskiej, a nie sztuki…”. Kajałem się za popełnione czyny i na jakiś czas poskramiałem w sobie żądzę podróży. Ale potem pokusa wędrówek zwyciężała mnie – i leciałem, powiedzmy, do Erywania czy Tallinna. Na uniwersytet, gdzie miałem ukończone trzy kursy, wtedy już machnąłem ręką – nosiłem się z nadzieją wstąpienia do Moskiewskiego Instytutu Literackiego, gdzie, jak mówiła księgowa „Mołodej hwardiji” Olha Kirnosowa (mój stały wierzyciel), „uczą na pisarzy”. Poszedłem na uniwersytet, żeby odebrać swój atestat dojrzałości, bez którego dokumentów do Instytutu Literackiego nie przyjmowali. (Opusy swoje już poprzepisywałem i przetłumaczyłem je na rosyjski). Na uniwersytecie spotkałem Wiktora Połkowenkę, który pełnił wtedy obowiązki dziekana wydziału dziennikarstwa. W czasach mojego studentowania był tylko aspirantem. Z nim – wyjątkowo życzliwym, demokratycznym i przyjaznym – niejednokrotnie chodziliśmy na piwo i na kawę. Wiktor przekonał mnie, że trzeba otrzymać dyplom uniwersytetu, a tam mogę składać papiery na edukację gdziekolwiek. Sam wychodził do rektoratu z prośbą o przywrócenie mnie w poczet studentów i zaliczenie na wydział zaoczny. (Przy tej okazji jeszcze raz dziękuję temu dobremu człowiekowi; wiem, że jest niemało ludzi, którzy z gotowością powtórzą moje podziękowania, bo i w ich losach Wiktor Wasylowycz odegrał pozytywną rolę). Tak więc my z Wasylem niby studiowaliśmy zaocznie. Piszę „niby”, bo jestem przekonany: zaocznie studiować – to jak zaocznie jeść obiad czy zaocznie zajmować się boksem. Ta beznadziejnie sowiecka edukacyjna forma nauczania produkowała ignorantów z dyplomami o wyższym wykształceniu. Prawda, do tej pory nie mogę zrozumieć, czego naprawdę można uczyć się na wydziale – teraz już w instytucie – dziennikarstwa? Według mojego twardego przekonania, człowiek z pewnym wykształceniem i wiedzą, powiedzmy, politologii, medycyny, historii czy chemii powinien przesłuchać specjalne miesięczne kursy, gdzie mu wyjaśnią, co to są gatunki dziennikarstwa i jakie mogą być osobliwości podawania informacji – i specjalista dla mediów gotowy. I nie ma żadnej potrzeby tłuc się pięć lat w uczelni wyższej nie wiadomo po co. A zwłaszcza wtedy, kiedy nas ogłupiano wszelkimi diamatami, istmatami, historiami KPZR, politikonami socjalizmu oraz (naprawdę, nie zmyślam!) kursem „Teoria i praktyka prasy partyjno-radzieckiej”. Dobrze, że my z Wasylem, zainfekowani grandioznymi literackimi ambicjami, nie próbowaliśmy nawet złożyć sobie wyobrażenia o całej tej abrakadabrze, a mając swoje programy, studiowaliśmy w bibliotece uniwersyteckiej, co nam się chciało i co uważaliśmy za potrzebne. Przeczytaliśmy wszystkie nowości ukraińskiej literatury, krytykę i literaturoznawstwo. To był czas triumfu szestdziesiatnykiw, którzy stali się dla nas prawodawcami języka literackiego. My ze wszystkich sił staraliśmy się naśladować go. Wasyl jeszcze aktywnie pisał wiersze, ja już prawie nie pisałem (dzięki Bogu, zrozumiałem: talent poetycki – to nie mój krewny); obaj pisaliśmy liryczne nowele i etiudy. Wtedy to była jakaś plaga – etiudy. Pisaliśmy o tym, jak, powiedzmy, kapie woda z rynny do wiadra. Jak wschodzi w przejaśnionym niebie słońce. Jak zapadają cichaczem w bezludnych jesiennych polach zmierzchy. Jak wiosennieje melodia pierwszych strumyków wśród dziurawych śniegów. Jaka piękna trwoga ogarnia młodą duszę przed pierwszą randką. Jednym słowem, pisało się bezgranicznie zaliryzowanie i zasentymentalizowanie o wszystkim. Wasyl wtedy był pod wpływem ziomka Ołeksija Opanasiuka, który redagował w żytomierskiej obwodowej młodzieżówce. Starszy o kilka lat od Wasyla, zdążył już wydać kilka książeczek lirycznej prozy, która wyróżniała się świeżą stylistyką i w której była bogata leksyka ze śmiałymi wtrętami dialektyzmów. Opanasiuk wstępował w ślady Wałerija Szewczuka i Jewhena Hucała, którzy zaczynali jako naśladowcy impresjonizmu Mychajła Kociubynskiego. Szkoda, że Ołeksij potem zszedł na oficjałkę i pisał o wojnie z Niemcami z pozycji radzieckiego hurrapatriotyzmu. To, co zapowiadało się w nim (miał zostać poważnym pisarzem), nie spełniło się. O ile pamiętam ówczesne nowele Wasyla, był to gęsty opis obyczajów. Masa realiów wiejskiego życia, cytatów z legend i pieśni ludowych. To interesowało go znacznie bardziej niż typy i charaktery. Etnografia wypierała psychologię. On najwyraźniej jeszcze nie czuł, dokąd prowadzą go twórcze zainteresowania i co stanie się dla niego decydujące jutro. Wasyl przeniósł się do Kijowa i próbował gdzieś tutaj zaczepić, choć było to prawie niemożliwe bez zameldowania. Do tego, jak mi mówił, skądś wzięła się u niego reputacja nieprawomyślnego. Skąd to spadło na człowieka? Kto i za co przykleił mu tę etykietkę, która niewiarygodnie komplikowała mu życie? Młodzieniec z głębokiej poleskiej wsi Zabuda w rejonie korosteńskim na Żytomierszczyźnie, romantyczny wierszopisarz, sam tego nie chcąc, dorabiał się reputacji mąciciela spokoju. Kiedyś opowiedział, że jeszcze jako piątoklasista dostąpił zaszczytu publikacji swojego wierszyka o samotnym smutnym wiatraku w gazecie rejonowej. Prawie historyczne wydarzenie w życiu chłopca. I pierwszy konflikt z możnymi rodzinnej wsi. Wiatrak przyszedł do wiersza Wasyla nie z wyobraźni, a z rzeczywistości. Rzeczywiście stał na wpół rozwalony na wiejskim skraju. Wiejscy włodarze okazali się głusi na liryczny patos wiersza – odebrali utwór jako rymowany donos na ich niegospodarność, a ojcu Wasyla dostało się za synowskie szkodnictwo. Mówiono, że powinien myśleć, co pisze, komu pisze i jak pisze. Pierwsza lekcja twórcza dla neofity poezji, która, co prawda, niczego Wasyla nie nauczyła. Wasyl tak i nie przyzwyczaił się ostrożnie rozglądać na wszystkie strony i przeliczać, co można pisać, a czego nie można. W dziennikarstwie występował przede wszystkim na tematy ekologii. Ma niemało publikacji w obronie małych rzek, które u nas niszczono – i w końcu całkowicie zniszczono! – z maniakalną gorliwością tępych „przekształcaczy przyrody”. Jak na tamte czasy, to było już dysydentstwo, bo dziennikarz występował przeciwko wybranemu przez władzę kursowi gospodarowania. A że ten kurs jest zbrodniczy i pozwala z natchnieniem niszczyć samo środowisko ludzkiej egzystencji – to obojętne. Wasyl za czasów naszej znajomości kilkakrotnie szturmował rękopisami wydawnictwa, ale stamtąd je odrzucano, bo, mówiono, i to nie tak, i tamto… Nie trafił do grupy faworyzowanych debiutantów, którzy może i pisali gorzej od niego, ale prowadzili ich za rękę wpływowi literaccy możnowładcy. Poobijawszy się po Kijowie z zamiarem urządzenia się gdzieś do pracy i jeszcze zaznawszy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pieśniarz „srebrnego Zakarpacia”

Miejska Galeria Sztuki dzielnicy Desniańskiej stolicy poszerza swoje twórcze horyzonty. Niedawno otwarto tu wystawę artysty z Zakarpacia Wasyla Kohutycza „Tête-à-tête”, którą twórca poświęcił Dniu Niepodległości Ukrainy. Wasyl Kohutycz, choć młody, osiągnął już znaczące szczyty twórcze i zawodowe. Jeszcze jako student został zwycięzcą Ogólnoukraińskiego konkursu rysunku akademickiego w Charkowie. Obecnie pracuje jako wykładowca rysunku i malarstwa w Kolegium Sztuki im. Adalberta Erdelyi oraz Zakarpackim Instytucie Sztuki (m. Użhorod). Na wystawie zaprezentowano piękne malarstwo, pejzaże w technice akwareli, kompozycje poświęcone europejskim miastom. Artysta zaprasza nas do „srebrnej” części naszego kraju, jak nazywają Zakarpacie wybitni ukraińscy artyści. Wasyl jest ciekawym twórcą, nie poprzestaje na osiągniętym. Mam nadzieję, że będzie dalej podążał drogą poznawania świata i zadziwiał nas nowymi pracami. A w Miejskiej Galerii Sztuki dzielnicy Desniańskiej odbędzie się jeszcze niejedna jego wystawa indywidualna. Krąg twórczych zainteresowań artysty jest niezwykle szeroki. Pracuje w różnorodnych gatunkach sztuk pięknych. W szczególności jest to malarstwo i grafika. Artysta mistrzowsko włada techniką malarstwa olejnego, jak i akwarelą. W jego dorobku twórczym są setki prac. Akwarele artysty wyróżnia swobodny i lekki sposób pisania. Mistrz doskonale czuje formę i kolor, pracuje natchnienie i ekspresyjnie, odzwierciedlając otaczający świat oraz własny światopogląd. Linia w jego rysunkach niezwykle precyzyjnie i lakonicznie wyznacza formy, jest pełna wewnętrznego napięcia i dynamizmu. Na otwarcie wystawy przybyło szerokie grono miłośników sztuk pięknych. W jej organizację aktywnie włączyli się pracownicy Centralnej Biblioteki dzielnicy Desniańskiej im. Pawła Zahrebelnego. O twórczości Wasyla Kohutycza opowiedzieli artystka Lesia Tyszczenko oraz art-menedżer galerii Ołeh Smal. Jedno z centralnych miejsc w ekspozycji zajmują duże prace tematyczne „Walka o życie”, będące współczesnym spojrzeniem artysty na miejsce człowieka w życiu Ziemi i jego odpowiedzialność za przyszłość planety, oraz „Stworzenie Karpat”, w której artysta stara się przekazać odczucie czasu, w którym żyjemy. Artysta przyznaje, że w swoich dziełach dąży do doskonałości, stara się wykonać je jak najlepiej. Świadectwem tego są prace artysty, które eksponowano na wystawach tematycznych „Językiem linii i koloru”, „Odbicie czasu”, „Kroniki Użhorodu”. Uwagę zwiedzających wystawę przyciąga swoisty zakarpacki cykl, który przekazuje szczerą synowską miłość artysty do swojej małej ojczyzny (obrazy „Stara chata”, „Osikowa melodia”, „Wiosna”, „Mrozik”). Prace architektoniczne „Pierwszy promień dnia”, „Wieczór nad parlamentem”, „Ten, który trzyma krajobrazy”, „Ostatni promień słońca” odtwarzają niepowtarzalne piękno krajobrazów Użhorodu, Lwowa, Budapesztu i innych europejskich miast. Oddzielne miejsce w twórczości artysty zajmują portrety. Twórczość Wasyla Kohutycza znana jest również daleko poza granicami Ukrainy. Jego wystawy indywidualne odbywały się na Słowacji, w Polsce, na Węgrzech. A w 2015 roku artysta reprezentował Ukrainę w Holandii w ramach projektu Embassy Art Exhibitions (wystawy artystyczne ambasad), zorganizowanego przez wydawnictwo Parties van Dorst (m. Haga). — Już stało się dobrą tradycją w Miejskiej Galerii Sztuki dzielnicy Desniańskiej przeprowadzanie wystaw z okazji świąt państwowych. Jednym z największych takich świąt jest Dzień Niepodległości Ukrainy — opowiada kurator wydarzenia, ludowy artysta Ukrainy Wałerij Franczuk. — Za każdym razem prezentujemy albo wystawę indywidualną, albo zbiorową, do udziału w której zapraszamy artystów zarówno z Ukrainy, jak i z zagranicy. Tym razem postanowiliśmy zaprezentować twórczość Wasyla Kohutycza. O nim opowiedział mi historyk sztuki Andrij Budkewycz, który zobaczył obrazy Wasyla na jednej z jego wystaw indywidualnych. Zrozumiałem, że z twórczością W. Kohutycza musi zapoznać się stołeczny widz. Wystawa „Tête-à-tête” potrwa do 19 września. A w planach Miejskiej Galerii Sztuki dzielnicy Desniańskiej jest przeprowadzenie wystaw indywidualnych znanego rzeźbiarza i malarza Mychajła Horłowoho, ludowego artysty Ukrainy Wasyla Zabashty, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Wałerija Franczuka, międzynarodowej wystawy fotograficznej „Ukraina-Chiny”. A w przeddzień świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku zaprezentują tu wystawę prac dziecięcych. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. Wałerij Franczuk, Wasyl Kohutycz i Lesia Tyszczenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Piekielny sierpień

U podstaw fabuły leżą prawdziwe historie Ukraińców, którzy przeszli przez kocioł iłowajski. W dramacie opowiedziano także o poległych bohaterach – „Schultzu”, „Skifie”, „Franku”, „Litaku”, „Karate” i innych bojownikach, których pseudonimy zostały zmienione. Reżyserem obrazu jest Iwan Tymczenko. Do zdjęć zaproszono nie tylko profesjonalnych aktorów, ale także ochotników, uczestników wydarzeń – weteranów batalionu „Donbas”. Wśród nich jest dowódca grupy szturmowej batalionu „Donbas” Taras Kostanczuk, który jest również producentem filmu. Obraz nie tylko został nakręcony na podstawie prawdziwych wydarzeń. Główną rolę zagrał dowódca brygady szturmowej o pseudonimie „Biszut”. Film jest poświęcony jego historii: w bitwie o Iłowajsk został ranny. Nie mając możliwości poruszania się na równi ze zdrowymi bojownikami, „Biszut” pozostaje w przepełnionym wrogimi wojskami mieście. Poszukuje go rosyjski oficer, okupacyjny komendant Iłowajska Runkow. „Biszut” przeżywa dzięki pomocy miejscowych, którzy go ukrywają i opiekują się bojownikiem. – Chciałem nakręcić ten film, aby Iłowajsk na zawsze pozostał bezprecedensowym tragicznym wydarzeniem w najnowszej historii Ukrainy – opowiada Taras Kostanczuk. – Nigdy jeszcze nie było tak, żeby w jednym miejscu jednocześnie zginęło około 500 bojowników – i mam nadzieję, że już nigdy nie będzie! I zginęli nie dlatego, że podjęli nierówną walkę, a dlatego, że ich oszukano: obiecawszy „zielony korytarz”, wróg rozstrzeliwał bezpośrednim ogniem niezabezpieczone autobusy. – W naszym wydarzeniu bierze udział około 25 wydawnictw, głównie ze stolicy, a także goście z Charkowa i Odessy. Oprócz tego prezentujemy markę Kijowa, znaną jeszcze z XIX wieku, „Kijowskie suche konfitury” – opowiada kurator wystawy, artysta i pisarz Ołeksandr Maslukow. – Zaprezentowano książki dla dzieci, wydawnictwa z historii Ukrainy, psychologii, towary dla artystów. Prowadzimy konkurs dla artystów-ilustratorów. Odbywa się wystawa kaligrafii. Przez ostatnie trzy lata organizowałem głównie wystawy dla artystów w mojej galerii. A „Święto ukraińskiej książki” to nasz pierwszy duży projekt, który prowadzimy wspólnie z Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki. Głównym celem jest pokazanie różnorodności ukraińskiej literatury. Tutaj prowadzimy prezentacje wydawnictw, warsztaty dla dzieci, warsztat kaligrafii, koncert muzyki skrzypcowej. A także dzień poezji, na którym wiersze poety Jurija Kyryczenki przeczyta jego wdowa Hałyna. Do organizacji projektu dołączyli także artystka Marianna Duda, projektantka Kateryna Kowałenko, „Kijowska pocztówka artystyczna” oraz „B&M Gallery”. Wiodące wydawnictwa zaprezentowały literaturę na każdy gust: filozofię, religię, literaturoznawstwo, kryminały i fantasy, współczesną powieść. W ramach projektu kulturalno-oświatowego odbywały się spotkania z pisarzami, brzmiała aktualna poezja i rozbrzmiewała muzyka na żywo. A tematyczne warsztaty pozwoliły odwiedzającym poczuć się jak prawdziwi artyści. W ramach wystawy-kiermaszu odbyły się prezentacje wydawnictwa „Jasław”, które w ciągu ostatnich dwóch lat realizuje wy- Chcę, aby Iłowajsk pozostał w pamięci narodu, w historii, aby ludzie znali imiona bohaterów. Nie jestem profesjonalnym aktorem, a najważniejszym zadaniem, jakie stawiał przede mną reżyser, był powrót do stanu psychicznego z lata 2014 roku. Zaczynasz przypominać sobie siebie w momencie walk, w warunkach wojny. Człowiek wojny to mechanizm, który walczy. Kiedy trwa walka, nie ma strachu, po prostu działasz. Na wojnie nie reflektujesz. To zupełnie inny stan świadomości i wejście w niego sztucznie jest bardzo trudne. – Początkowo było przerażająco, ponieważ rozmawiasz z ludźmi, którzy bezpośrednio brali udział w wydarzeniach, o których opowiada film – kontynuuje aktor Wołodymyr Procuk (w obrazie pseudonim „Rut”). – Ale po rozmowie z nimi rozumiesz, jak masz grać swoją rolę. Dla reżysera Iwana Tymczenki to debiutancka praca nad filmem pełnometrażowym. Według niego zamysł udało się wcielić w życie. – Jestem bardzo zadowolony z takiego połączenia, że są i prawdziwi bojownicy, i profesjonalni aktorzy – przyznaje reżyser. – Oni uzupełniali się nawzajem. Bojownicy nie pozwalali aktorom fałszować. Bo jedną rzeczą jest grać jakąś abstrakcyjną osobę, o której czytałeś, może nawet byłeś znajomy. Inną – grać ludzi, którzy stoją obok ciebie. Głównym celem dla nas było pokazanie wyczynu bohaterów, aby Ukraińcy uświadomili sobie, co to znaczy dla człowieka wziąć broń i dobrowolnie pójść umierać. Do ukraińskiej dystrybucji kinowej wszedł film „Iłowajsk 2014: Batalion „Donbas”. Obraz oparty jest na prawdziwych wydarzeniach piekielnego sierpnia 2014 roku, kiedy setki naszych bojowników rozstrzelali rosyjscy wojskowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ukraińska książka świętuje

Miłośnicy ukraińskiej książki odwiedzili Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej, gdzie odbyła się wystawa-jarmark „Święto ukraińskiej księgi”. dawniczy projekt „Mikołajiwscy archeolodzy” (ukazało się już 9 książek z serii); a także wydawnictw „ADEF-Ukraina”, „Zaliznyj tato”, „Warto”, „Świat Graala” (wydawnictwo przeprowadziło wykład „Sprawiedliwość, Miłość i Czystość w Świetle Prawdy” oraz zaprezentowało książkę „W Świetle Prawdy – Przesłanie Graala”) oraz „Koło Życia”, które przedstawiło ukraińskojęzyczne wydanie książki Olhy Alochinej „Rozważania nad filiżanką kawy”. Czasopismo „Piznajko” przygotowało grę dla dzieci: „Jak tworzyć dziecięce czasopisma”. Gości wystawy zainteresowały warsztaty wykonywania dekoru: „Ukraińska kaligrafia ostrym piórem i brushpenem” oraz „Akwarela z Julią Kocewych”. Oklaskami odwiedzający witali występy pianistki Taisiji Kudriawcewej oraz poetki i skrzypaczki Wiry Kozak. Wiele nowości na wystawie zaprezentowało wydawnictwo „Smoloskyp”. Wśród nich zbiór opowiadań „Dziточок bagato” [Dużo dzieci], wznowienie utworów Wasyla Stusa, „Inna optyka. Wyzwania gender współczesności”, kryminały Martina Jakuba, „Labirynt z lodu i ognia. Antologia dramatyczna o Majdanie”, zbiory poetyckie. Problemom współczesnej sztuki poświęcone są książki wydawnictwa „Arthuss”: Diany Kłyczko „65 ukraińskich arcydzieł. Uznanych i dostępnych”, Mariny Abramović „Przejść przez ściany”, Dereka Brezella i Joego Davisa „Jak rozumieć ilustracje”, Roberta Shore’a „Błagaj, kradnij i pożyczaj”. Książki wydawnictwa „Warto” poświęcone są historii i współczesności Kijowa. Przede wszystkim literaturę historyczną prezentowało wydawnictwo „LATSK”. Książki dla dzieci oferowały wydawnictwa „Klasyka”, „Dż. Dż.”, „Adef-Ukraina”. Obok wyłożono wydania czasopism „Piznajko” i „Raduga”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Los Sofii Karaffy-Korbut

Roman HORAK, m. Lwów, jest bardziej niż pewny, że los dorobku twórczego artystki Sofii Karaffy-Korbut zostałby tak samo bezwstydnie rozgrabiony i splądrowany, jak dorobek twórczy artysty Stefana Koropczaka (21.12.1926, wieś Uherce Niezabitowskie w rejonie gródeckim obwodu lwowskiego — 21.08.2000, Lwów, pochowany w rodzinnej wsi), zarządcą twórczości którego okazała się… inspekcja podatkowa we Lwowie, która zdołała kolekcję obrazów o wartości setek tysięcy dolarów wyprzedać za bezcen, jak później twierdzili jej przedstawiciele, za nieopłacenie długu za mieszkanie. Na szczęście, coś takiego nie stało się z dziedzictwem Sofii Karaffy-Korbut. Zgodnie z wolą artystki, jej dorobkiem twórczym zaopiekował się pracownik Urzędu Statystycznego Wasyl Mychajłowycz Wałko. O artystce zaczęto mówić po wystawie w Kanadzie „Expo-67” (od 27 kwietnia do 29 października 1967 roku na wyspie Saint-Hélène, w Montrealu, Quebec), na cześć stuletniej rocznicy Konfederacji Kanadyjskiej. Prasa pisała, że ta wystawa była „jedną z najbardziej udanych w historii XX wieku”. Odwiedziło ją około 50 milionów osób. Wśród najsłynniejszych zwiedzających wystawę byli królowa Wielkiej Brytanii Elżbieta II, prezydent USA Lyndon Johnson, Grace Kelly, Robert Kennedy i Jacqueline Kennedy, prezydent Francji Charles de Gaulle, ostatni cesarz Etiopii Hajle Syllasje, aktor Bing Crosby, Marlene Dietrich, a nawet jogin Maharishi Mahesh Yogi. Na sierpień zaplanowano narodowy „Dzień ZSRR” oraz „Dzień Radzieckiej Ukrainy”, na które miały przyjechać delegacje rządowe z Moskwy i Kijowa. Wcześniej zwiedzający zgotowali „ciepłe” przyjęcie prezydentowi USA Johnsonowi za wojnę w Wietnamie, skandując „Johnson-morderca!”. KGB, faktyczny główny zarządca wystawy, bało się, żeby coś podobnego nie przydarzyło się ZSRR. Zepsuć „święto” mogli, bez wątpienia, zamorscy Ukraińcy, których w Kanadzie mieszkało w tamtym czasie około pół miliona, większość z nich nie miała żadnych sympatii do władzy komunistycznej. Aby „zatkać” usta „nacjonalistom”, postanowiono po raz kolejny napuścić mgły w oczy zwiedzającym, zwłaszcza w kwestii rozkwitu ukraińskiej kultury. „Nacjonaliści” doskonale wiedzieli o prawdziwym położeniu tej kultury w USRR, zwłaszcza w odniesieniu do faktycznego nieoficjalnego zakazu twórczości Tarasa Szewczenki. Wiedzieli, że w dniach szewczenkowskich zabraniano wykonywać jego „Testament”, a zamiast tego natarczywie zalecano organizatorom uczczenia Tarasa Szewczenki wykonywanie pieśni w rodzaju „Partia – nasz sternik” do słów S. Michałkowa, jednego z autorów hymnu ZSRR. „Nacjonaliści” swoje stanowisko wyrazili w gazecie „Nasza Meta” w artykule „Oszustwo na skalę światową”, w którym główną myślą było to, że państwowość Radzieckiej Ukrainy przed światem to blef. Wtedy też postanowiono wystawić wśród osiągnięć ukraińskiej kultury „Kobziarza” Tarasa Szewczenki z ilustracjami Sofii Petriwny Karaffy-Korbut, który jeszcze pachniał świeżą farbą drukarską. W kijowskim wydawnictwie „Dnipro” oddano go do produkcji 23 stycznia 1967 roku. Do druku został podpisany 1 marca tego samego roku. Redaktorem „Kobziarza” Tarasa Szewczenki mianowano J. Brojaka, a redaktorem artystycznym — Antona Tetiorę (1927—2007). Opracowanie 575-stronicowego wydania powierzono Wołodymyrowi Jurczyszynowi (1935—2010). Świeżo wydrukowanego „Kobziarza” od razu wysłano na wystawę „Expo-67”, o czym między innymi poinformowała „Literaturna Ukraina”. Dla KGB było to wybawienie, bo nie odważyli się wystawiać wśród osiągnięć partyjnej makulatury, którą była przepełniona wtedy nasza kultura książkowa. Kto był inicjatorem tego przedsięwzięcia i kto wydał polecenie wystawienia „Kobziarza” — do dziś zagadka. Pojawieniu się „Kobziarza” poprzedziła pierwsza indywidualna wystawa artystki w 1966 roku, na której eksponowano 70 prac graficznych. Tylko 34 z nich trafiły na strony wydania. Resztę odrzucono… Nie dopuszczono… Te dzieła — w najwyższym rozumieniu monumentalne, wykonane w technice linorytu. W nich uderza jakiś niewiarygodny zryw, który wyrywa się z płaszczyzny arkusza graficznego i zachwyca swoim dynamizmem. Przedstawieni bohaterowie jakby wzywają do kontynuowania sprawy, o którą walczyli i za którą oddali życie. Zwiedzający wystawę byli przeważnie bardzo dalecy od twórczości Szewczenki i wielostuletniej historii Ukrainy, ale ilustracje dzielnych rycerzy, których radziecka prasa interpretowała jako bojowników z carskim samowładztwem, wywarły wrażenie. Istoty ich nie dało się zasłonić niczyją propagandą. Przed zwiedzającymi stawała Ukraina w osobach bohaterów twórczości Szewczenki, która nigdy się nie ukorzy. Po tym „Kobzar” z ilustracjami S. Karaffy-Korbut nie był wydawany aż do 2017 roku, kiedy to ponownie ukazał się w kijowskim wydawnictwie „Dnipro”. Zaskoczyło zwiedzających także podejście organizatorów wystawy do dóbr kultury z republik ZSRR na tak zwane ich „dni republik” na wystawie. Zostawiono je tutaj. Potem sprytni handlarze wykupili je za bezcen i wystawiali jako prawdziwe świadectwo stosunku „naszej drogiej partii” do kultury narodów ZSRR. Taki los czekał też „Kobziarze” T. Szewczenki z ilustracjami S. Karaffy-Korbut. O tym wszystkim później opowiedziała korespondentka radia „Kanada” Ołeksandra Hawryluk, która przyjeżdżała do Lwowa. W tamtych czasach narodziła się legenda o przyznaniu temu wydaniu pierwszej nagrody, która, niestety, przyjęła się i funkcjonuje… Nic takiego nie miało miejsca. Przez całe życie Sofia Karaffa-Korbut nie została wyróżniona żadnymi nagrodami rządowymi, nie miała tytułów, nawet, żartowała, pochwalnej dyplomu od organizacji związkowej Lwowskiej Organizacji Związku Artystów. Mogła pochwalić się tym, że, w przeciwieństwie do wielu, nie tworzyła portretów członków rządu, działaczy partyjnych rządu lokalnego i republikańskiego. Ani razu Związek Artystów nie był inicjatorem jej wystaw indywidualnych i ten sam Związek nie był inicjatorem wysunięcia jej do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej, która nigdy nie została jej przyznana… Do tej nagrody wysunęły ją wydawnictwo „Kameniar”, Ukraińska Akademia Drukarstwa oraz Lwowskie Literacko-Memoriałowe Muzeum Iwana Franki. Za swoją najwyższą nagrodę uważała talent, podarowany przez Boga, i aby jakoś uspokoić Zarząd Związku Artystów, w stronę którego poleciały kamienie za ową czysto związkową zazdrość, 16 czerwca 1983 roku Sofia Karaffa-Korbut napisała list: „Nie martwcie się, że nie mam żadnych nagród, bo minęła już ich aktualność i czas przeszedł; kiedy czasami zabolało w głębi duszy i cicho tak przemówiło czy przewierciło w mózgu aż do dna: czy jestem gorsza od wszystkich, czy nie? Teraz już myślę inaczej, inną mam etykę i estetykę bytu — ja wartości te marne dawno przewartościowałam. I wiem: najważniejsza w życiu jest tylko praca, wiara, honor oraz dobra pamięć po tobie, która też żyje niedługo”. Ostatnie dwa zdania z tego przesłania wygrawerowane są na marmurze jej nagrobka. Z wystawą „Expo-67” związana jest jeszcze jedna legenda, która dotyczy tego, że dzięki niej o istnieniu córki dowiedział się ojciec, który ożenił się z jej matką — skromną nauczycielką Marią Berezą z Kutkorza, niedaleko Krasnego. Poznali się przez ogłoszenie w gazecie: Petro Karaffa-Korbut szukał żony. Maria Bereza odpowiedziała, nawiązała się korespondencja, Petro Karaffa-Korbut zaprosił Marię do Paryża. Tam wziął z nią ślub w cerkwi prawosławnej, a następnie wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Miał się urządzić, a potem zabrać do siebie żonę, która oczekiwała narodzin dziecka. Petro Karaffa-Korbut był Białorusinem i bogatym właścicielem ziemskim, który uratował się przed bolszewikami emigracją. Maria bała się rodzić dziecko wśród nieznajomych ludzi i po wyjeździe męża wróciła do Lwowa, gdzie 23 sierpnia 1924 roku urodziła córkę, która przy chrzcie otrzymała potrójne imię — Sofia-Romana-Roksolana. Nie była pisana nowo narodzonemu dziecku łatwa dola, choć od niej była chroniona owym potrójnym imieniem. Pieniądze, które zostawił żonie Petro Karaffa-Korbut, szybko we Lwowie się rozeszły, i Maria Bereza wróciła do wsi Kutkorz, gdzie razem z mamą zmuszona była żyć ze skromnej pensji siostry mamy, Jewhenii. Poszukiwania żony przez Petra Karaffę-Korbuta były daremne. Nie wiedział nic ani o córce, ani o niej. Dopiero po wystawie w Kanadzie znajomi opowiedzieli mu o córce i rozpoczął aktywne poszukiwania przez Czerwony Krzyż, ale spotkać się im nie było dane. Zmarł w 1970 roku. Była to jeszcze jedna rana artystki, która nieustannie krwawiła. Dorastała jako sierota i zaznała w pełni losu sieroctwa… Przyszła artystka dorastała we wsi Kutkorz, która kiedyś była miasteczkiem, a każdy jej mieszkaniec uważał się za potomka zaporoskich kozaków, którzy osiedlili się tutaj po zniszczeniu Siczy, i gdzie jej dziadek Petro Bereza był dyrektorem dwuklasowej szkoły ludowej. Po szkole ludowej sióstr bazylianek wstąpiła do gimnazjum tych samych sióstr. Sofia mieszkała w internacie przy gimnazjum. Miała mądrych i dobrych nauczycieli, którzy na wszelkie sposoby wspierali rozwój talentu uczennicy. Na lato gimnazjum wyjeżdżało do wsi Pidliute, do letniej rezydencji wypoczynkowej metropolity Andreja Szeptyckiego, który zainteresował się młodą gimnazjalistką i wziął ją pod swój patronat, z którego nie dane jej było długo korzystać. W 1939 roku do Galicji przyszła władza radziecka, gimnazjum zostało zamknięte. Sofia była właśnie na trzecim roku nauki. Kontynuować naukę musiała w radzieckiej szkole średniej w Stryju, przed ukończeniem której rozpoczęła się wojna. Już za Niemców we Lwowie zdała egzaminy za szkołę średnią. Dało jej to możliwość w 1942 roku wstąpienia do tak zwanej „kunstschule” — Lwowskiej Szkoły Przemysłu Artystycznego (dzisiaj Lwowski Państwowy Koledż Sztuki Dekoracyjnej i Użytkowej imienia Iwana Trusza), której dyrektorem był architekt Jewhen Nahirny, który ze swoim ojcem Wasylem Nahirnym był autorem setek projektów cerkwi, zbudowanych w Galicji. Była na trzecim roku nauki, gdy Lwów został wyzwolony od Niemców i „kunstschule” zamknięto. Jednak wkrótce otwarto Lwowski Instytut Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej (dzisiaj Lwowska Narodowa Akademia Sztuk Pięknych), do którego wstąpiła na wydział malarstwa (oddział grafiki). W 1951 roku wydział malarstwa został zlikwidowany jako niepotrzebny dla gospodarki narodowej, a studentów rozgoniono. Urządzili się kto gdzie mógł. Sofia wybrała oddział ceramiczny. Instytut ukończyła razem z przyszłymi laureatami Nagrody Szewczenkowskiej, rzeźbiarzem Dmytrem Krwawyczem oraz malarzem Wołodymyrem Patykiem. Z nakazem pracy pracowała w Lwowskiej Fabryce Rzeźby i Ceramiki, która jako jedyna dawała pracę ceramikom. Jej sukcesy w ceramice, zwłaszcza w porcelanie, były imponujące i jeszcze w instytucie wróżono jej wielką przyszłość, lecz tutaj, w fabryce, przerażał ją stosunek administracji fabryki oraz „chudsowietu” do sztuki ukraińskiej. Powielano rzeczy stworzone nie na podstawie ukraińskiej sztuki dekoracyjnej, a na podstawie rosyjskiej. Stworzywszy szereg ciekawych wyrobów ceramicznych, z których część była powielana, Sofia Karaffa-Korbut zaczęła szukać innych środków artystycznego wyrazu. Udane były jej poszukiwania w dziedzinie witraży, jednak zrealizować ogromne mozaikowe panneau na Chortycy nie udało się. Według „chudsowietu” było ono ideowo niedojrzałe. Próbuje także w malarstwie, ale coraz częściej sięga po rylec. Pociągały ją obrazy bohaterów walki narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego, heroika Ukrainy, jej historyczna wielkość oraz wybitni działacze kultury ukraińskiej, dzięki którym zachowała się tożsamość ukraińska. Pociągali bohaterowie-przywódcy mas ludowych. Mieli oni, jej zdaniem, przypomnieć Ukraińcom, zagonionym na czołowe rubieże kolejnych pięciolatek, o ich historii i wielkości przodków. Przypomnieć im, kim byli i kim stali się dzięki swoim przywódcom, nazwanym przez Tarasa Szewczenkę „bagnem, podnóżkami, brudem Moskwy”… Z każdego stworzonego przez nią arkusza graficznego na widza patrzyli bohaterowie, wypalając go swoim spojrzeniem i wywołując poczucie wstydu za teraźniejszość. Wzywali do powstania z kolan, do bycia ludźmi. O Sofii Karaffie-Korbut można powiedzieć, że w ówczesnej sztuce graficznej była jedynym mężczyzną, bo po rycersku stawała do walki o prawdę. Kiedyś „jedynym mężczyzną w piśmiennictwie ukraińskim” nazwał Iwan Franko Łesię Ukrainkę… Był to okres, nazywany w historii „chruszczowowską odwilżą”, kiedy wiosennym przebiśniegiem — drobnym kwiatem Markijana Szaszkewycza, zaświtała nadzieja na odrodzenie narodowe. Niedługo trwała. Uderzyły mrozy, powiały zimne wiatry. 23 sierpnia 2019 roku minęło 95 lat od narodzin wybitnej ukraińskiej artystki Sofii Petriwny Karaffy-Korbut. Po śmierci matki i ciotki, z którymi mieszkała, została samotna. Długo chorowała. Odeszła w zaświaty 29 listopada 1996 roku. 25 sierpnia 2019 roku w Kutkorzu, na Lwowszczyźnie, gdzie jest pochowana, otwarto jej muzeum.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zbladła nadzieja, nie rozkwitł bujnym kwieciem drobny kwiat, rozpoczęły się aresztowania wolnomyślicieli. Była zmuszona się bronić. Tę obronę znalazła w Tarasie Szewczence. W jej obronie stanęli potężnym murem bohaterowie jego utworów. Zofia Karaffa-Korbut intuicyjnie wyczuła, że znów nadchodzi czas, kiedy artystom będą wykręcać ręce i zmuszać do wypisywania dekoracyjnych talerzy z „żar-ptakami” i „portretami” mądrych wodzów oraz sławienia „zwycięstw” radzieckiego narodu pod ich „mądrym” kierownictwem. Zmuszą tych twórców do śpiewania hosanny swojemu duchowemu i fizycznemu niewolnictwu. W takich warunkach ilustracja książkowa póki co niezakazanych klasyków ukraińskiego ducha pozostawała jedyną, choć nie nazbyt trwałą, obroną dla artysty. Mądry artysta mógł ilustracją rozszerzyć czy uobecnić obraz utworu, pogłębić go nawet poprzez wzrokowe postrzeganie, powiedzieć innym językiem to, czego nie zdołał czy nie mógł powiedzieć pisarz, nad którym stale wisiał miecz Damoklesa rosyjskiej, a następnie radzieckiej cenzury. Jednak czym innym jest być w niewoli duchowych światłych umysłów narodu ukraińskiego, których utwory, choć oskubane przez cenzurę, brutalnie przekręcone i sfałszowane różnymi przedmowami, wstępami i posłowiami naszych usłużnych literaturoznawców z wymownymi tytułami i bez nich, a czym innym — w niewoli partii i lwowskich mini-leninów wzoru osławionego Małanczuka czy Kurapowa, nazwanego przez Bohdana Stelmacha Dantem ukraińskiej literatury. Nie trzeba wyjaśniać, że w rękach utalentowanego artysty w takim przypadku ilustracja jaskrawo demonstrowała stanowisko pisarza, ale i stanowisko artysty-ilustratora. Dlatego też krzyczeli i rwali kajdany w tureckiej niewoli, która kojarzyła się z niewolą radziecką, kozacy zaporoscy. Dlatego ostrzyli miecze hajdamacy do świętego dzieła, bronić wolności, danej człowiekowi przez samego Pana Boga. Pierwsze lata pracy w dziedzinie grafiki książkowej poszły na jej utwierdzenie w nowej dla niej sprawie. Z czasem z powodzeniem zaczęła pracować z różnymi ukraińskimi wydawnictwami. Ilustrowała książki utworów Stepana Wasylczenki, Iwana Wyszeńskiego, Leonida Hlibowa, Pawła Hrabowskiego. Szczególną miłością przepełnione są ilustracje utworów Iwana Franki („Lis Mykyta”, „Mały Myron”, „Borysław się śmieje”). Nie pominęła uwagą utworów Łesi Ukrainki, Marii Pryhary, Oksany Iwanenko, Ludmiły Wasylewskiej, Andrija Malyszki, Mykoły Łysycza, Ostapa Wyszni, Andrija Wołoszaka, Mychajła Staryckiego. Zawsze i wszędzie w pracy świeciła jej „gwiazda wieczorna” Tarasa Szewczenki… Nad opracowaniem książek Zofia Piotrowna pracowała ponad 40 lat. Zilustrowała 53 książki, które wyszły w łącznym nakładzie 5 962 500 egzemplarzy. Tylko w wydawnictwie „Weselka” od 1965 do 1979 roku zilustrowała dla dzieci 24 książki, cztery z których wyszły w serii „Biblioteka Szkolna” w łącznym nakładzie 3 715 000 egzemplarzy. Dwadzieścia dwie książki wydało lwowskie wydawnictwo „Kameniar” w łącznym nakładzie 2 175 500 egzemplarzy. W istocie Zofia Karaffa-Korbut tworzyła prawdziwą ukraińską książkę dla dzieci, kontynuując najlepsze tradycje wydawnictw dziecięcych okresu przedradzieckiego w Galicji, takich jak „Dzwinok”, „Dzwino czok”, „Swit dytyny”, w których pracowali Ołena Kulczycka, Światosław Hordynski, Edward Kozak (Eko), Osyp Kuryłas, Anton Monastyrski. Każda piąta książka, która wyszła w ukraińskich wydawnictwach — to praca Zofii Karaffy-Korbut. Mają one narodowy koloryt i narodowego ducha, tak zrozumiałego dla każdego Ukraińca. Jej ofiarność zadziwiała współczesnych. Chatę rodziców-dziadków, która stała w Kutkorze i powinna była stać się jej dzisiejszym muzeum pamięci, oddała rodaczce, która wróciła ze stalinowskich łagrów i nie miała gdzie mieszkać. Mało kto wiedział o jej pomocy dysydentom i ich rodzinom. Jej ucieczka w ilustrację okazała się ostatecznie zwykłą iluzją. Pewnego dnia do jej mieszkania zawitał przedstawiciel KGB i przeprowadził z nią rozmowę, która trwała cztery godziny. Na znak protestu prawie przestała wychodzić na ulicę. Mieszkała przy ulicy Tarnopolskiej we Lwowie. Tam miała też pracownię. Tam stworzyła dwa arcydzieła naszej kultury: ilustracje do „Iwana Wyszeńskiego” Iwana Franki oraz do „Pieśni leśnej”. Nie doczekała się wyjścia tych książek, nad ilustracjami których pracowała długie lata. „Iwan Wyszeński” w artystycznej interpretacji Zofii Karaffy-Korbut stał się potężnym protestem przeciwko problemom swojego narodu. Był to protest przeciwko odwiecznemu ukraińskiemu „moja chata z kraja”, protest przeciwko ratowaniu tylko własnej duszy, kiedy giną miliony innych, protest przeciwko niewypełnianiu swojego obowiązku wobec narodu i Ojczyzny. Tym wzgardził i został ukarany Iwan Wyszeński, kiedy w roku Pańskim 1621 przyjechała do niego na Atos delegacja z Łucka, aby powrócił na Ojczyznę, która tonie w swarach i tym korzysta wróg. Z niczym wróciła delegacja... I zostawiła starca Iwana w gorzkim żalu, który zrodził te wszystkim dobrze znane słowa, które mogłyby stać się mottem twórczości samej artystki: „I jakież ty masz prawo, skorupo niedobita, o swoje zbawienie dbać tam, gdzie ginie milion?”… Właśnie z tego tragicznego pytania bierze początek każdy graficzny arkusz ilustracji poematu. I jakby te słowa wypowiedziano do nas. A wtedy były zwrócone do pokolenia 1900-tych lat, kiedy Mykoła Michnowski wzywał budować Ukrainę. I od wycierpianej Ukrainy-Rusi usłyszał odpowiedź o nieaktualności tego wezwania: nie pora, to — poza granicami możliwego. Czy straciły te słowa aktualność dzisiaj? — pyta nas Iwan Franko i artystka… „Iwan Wyszeński” artystki był jednocześnie jej płaczem nad swoim losem, jak w owej scenie wyciągniętych w rozpaczy rąk starca Iwana z Atosu do łodzi, w której płyną-oddalają się posłowie z Ukrainy. Tej Ukrainy, której służyła swoją twórczością przez całe życie. „Pieśń leśna” stała się dla artystki łabędzim śpiewem. Pracowała nad nią w latach 1990—1994. Zbliżał się koniec jej życiowej drogi. …I w owych do nieprawdopodobieństwa pięknych oczach, w tych długich rzęsach, jak senna droga, brwiach i ustach, zataiła się jakaś niewymowna tęsknota, której inaczej jak tęsknotą za utraconym nazwać nie można. Tak ułożyło się jej życie osobiste, że oprócz sztuki nie miała w życiu niczego. Ani rodziny, ani dzieci. Wszyscy wokół mieli zwykłe ludzkie szczęście, a ona — nie. Sztuka chciała, żeby należała do niej całkowicie. „Iwan Wyszeński” wyszedł na 145-lecie urodzin Iwana Franki, a „Pieśń leśna” na 130-lecie urodzin Łesi Ukrainki w wydawnictwie „Misjonarz” we Lwowie w 2000 roku. Jeszcze przed wydaniem książek arkusze graficzne do nich prezentowano na wystawie poświęconej siedemdziesięcioleciu artystki we Lwowskim Muzeum Iwana Franki, której otwarcie odbyło się 23 sierpnia 1994 roku. Wszyscy oczekiwali przybycia do muzeum artystki. Nie przyszła. Przysłała tylko list. Najpierw dziękowała w nim wszystkim, których spotkała na swojej życiowej drodze: przyjaciołom z dzieciństwa, młodości („Straszne były czasy. Wielu z Was zginęło w drodze, lecz w pamięci mojej Wy wszyscy żywi”), mieszkańcom Kutkora („kozackim potomkom, twardym, nieugiętym i serdecznym”), towarzyszom pracy, lekarzom („którzy tyle pomagali w moich nieszczęściach i biedach”). Następnie kłaniała się do ziemi swoim przodkom, którzy tak czekali na to święto, ale się nie doczekali. „A dzisiaj — pisała — oni radują się razem z nami. Ja czuję ich obecność i radość. Kłaniam się Wam, moje najdroższe cienie. Jestem wdzięczna Wam za opiekę, za siłę, którą darujecie mi, za jasne i czyste myśli”. Jej serce było przepełnione bólem za tymi, którzy zginęli za Ukrainę. „My wiemy: cała Ukraina — to wielkie cmentarzysko i wszędzie leżą bohaterowie, i miliony z nich bezimienne. Kłaniamy się całym narodem, że my nigdy nie zapomnimy Waszej ofiary, bo choć może dzisiaj jeszcze nie wszyscy was zrozumieli, ja wierzę: przyjdzie czas i wasza niewinna krew przemówi do każdego serca i, Panie, pomóż! Panie Najwyższy, niech dzieje się wola Twoja! Jestem wdzięczna Tobie za wszystko, ale błagam Ciebie o wielką łaskę! Dodaj mi jeszcze troszkę siły i zdrowia, żebym mogła wykonać wszystkie swoje zamysły i jeszcze żebym trzymała się do końca, nie straciła ani zdolności do pracy, ani pamięci, i żeby nikomu nie była ciężarem”. I jeszcze z tego listu: „Dzisiaj w nocy na bezmiernych niebieskich przestworzach staną miliony książęcych wojowników, kozackie pułki, Strzelcy Siczowi, niewinne ofiary Berezy Kartuskiej — tam razem z tymi więźniami pędzili do więzienia trzy kilometry po ostrzach rozbitych butelek, wcementowanych w gościniec, i wujcia Mucija — wszystkich bosych. To ci nieszczęśni przecinali na szkle żyły, spływali krwią i nie wszyscy dochodzili do bramy więzienia — było tak! Przyjdą Kruty, Makówka, Święty Krzyż i tysiące więzień, gułagów różnych reżimów i wszyscy-wszyscy, którym należy tam być. I ustawią się oni pułkami, wszyscy pod sztandarami — i zamrą. Bo wyjedzie na białym pegazie Morozenko, cały srebrzysty, elegancki i krzyknie dźwięcznie i młodzieńczo: „Baczność! Patrz!” I oto drogą, która tam po przestworzach się rozpostarła, podejdzie w powadze grupa. To w asyście duchowieństwa, książąt, hetmanów i poetów wszystkich czasów, epok i stylów, bohaterów narodowych, tych, co zginęli jeszcze tak dawno, nadejdzie książę cerkwi — nasz metropolita Andrzej. On pobłogosławi wszystkich tam zebranych wojaków miliony i podejdzie do polowego ołtarza, żeby Mszę Świętą odprawić za Ukrainę. A już potem zagrzmią wszyscy „Boże Wielki, Jedyny!” i hymn zaśpiewają z powagą. I nam tutaj na ziemi obecnym będzie słychać, jak w niebie wszyscy świętują Ukrainę”. Żegnała się ze wszystkimi. Jeszcze prosiła, aby jej zrobili nieziemski podarunek — przeczytali wstęp do poematu Iwana Franki „Mojżesz”: „Narodzie mój, umęczony, rozbity, Jak paralityk ten na rozdrożu, Ludzkim szyderstwem, niby strupem, pokryty!” Zofia Karaffa-Korbut odeszła 29 listopada 1996 roku. Chować ją z Narodowego Muzeum fundacji metropolity Andrzeja Szeptyckiego, skąd zazwyczaj chowano artystów, odmówiono. Chowano z muzeum Iwana Franki. Zapisała w testamencie, by pochować się w Kutkorze obok matki. Nie minęło nawet dziewięć ustalonych chrześcijańskim zwyczajem dni żałoby, jak Lwowski Związek Artystów zarządził, aby zarządca testamentu artystki Wasyl Wałko natychmiast zwolnił pomieszczenie pracowni, która należała do zmarłej. Na tę pracownię już dawno ostrzyli sobie zęby. Nie mogli się doczekać… Warto zauważyć, że we wszystkich wystawach ani Lwowska Obwodowa Administracja Państwowa w osobie Zarządu Kultury, ani Związek Artystów żadnego udziału nie brały. Boli… Po pewnym czasie na grobie Zofii Karaffy-Korbut staraniami Wasyla Wałki stał już pomnik autorstwa profesora Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych Iwana Mykytiuka. Co roku staraniami Wasyla Wałki w różnych miastach Ukrainy odbywały się wystawy utworów Zofii Karaffy-Korbut. Przez wiele lat w muzeum w dniu śmierci artystki odbywał się wieczór jej pamięci. Oryginały arkuszy graficznych „Iwana Wyszeńskiego” zostały podarowane Lwowskiemu Muzeum Iwana Franki, a „Pieśni lasu” — muzeum Łesi Ukrainki w Kołodnie. W 2004 roku we lwowskim wydawnictwie wyszła „Opowieść biograficzna z głosów naocznych świadków” „Hrabina z Kutkora” Oksany Dumańskiej. W tym samym roku w tym wydawnictwie wyszła książka Orysii Mateszuk „Niezapomniana Zofia Karaffa-Korbut: Kilka słów wspomnień o wybitnej artystce”, w 2013 roku we lwowskim wydawnictwie „Apriori” wyszedł dokumentalny kolaż Bohdana Horynia w dwóch księgach pod tytułem „Miłość i twórczość Zofii Karaffy-Korbut”, który, jak pisze adnotacja, „naświetla życiową i twórczą drogę wybitnej ukraińskiej artystki Zofii Karaffy-Korbut (1924—1996), jej ofiarną miłość do bliskich, przyjaciół, wybranków jej serca, wysokie wzloty twórczego natchnienia, radość, rozczarowania, cierpienia, a ponad wszystko pełną poświęcenia pracę na rzecz ukraińskiej kultury, stworzenie szeregu arcydzieł w dziedzinie grafiki sztalugowej i książkowej, w tym — według motywów twórczości Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki i wielu innych ukraińskich pisarzy. Wydanie ilustrowane jest dokumentami archiwalnymi, autografami, fotografiami, reprodukcjami, co nadaje utworowi bezsprzeczną dokumentalną wiarygodność”. A 25 sierpnia 2019 roku we wsi Kutkor w pomieszczeniu wiejskiej szkoły, która nosi jej imię, otwarto muzeum wybitnej artystki. Trzy duże pokoje o łącznej powierzchni około 80 m2, ponad 300 eksponatów, duża liczba oryginałów, rzeczy osobiste artystki. Otwarcie odbyło się po panichidzie na grobie S. Karaffy-Korbut. Na otwarcie zeszli się mieszkańcy Kutkora i sąsiednich wsi. Przybył w pełnym składzie zastęp skautowski imienia Zofii Karaffy-Korbut. Przyjechali przedstawiciele władz z Buska, artyści Lwowa. Patriotyczny koncert urządzili uczniowie szkoły. Muzeum stworzono dzięki ofiarnej pracy Wasyla Wałki, jego towarzysza artysty Bohdana Sikotowskiego i sołtysa Romana Zelizki. I jak tu nie przypomnieć słów Iwana Franki, powiedzianych w „Dedykacji” Tarasowi Szewczence: „Los nie szczędził mu cierpień, ale i nie poskąpił pociech, które biły ze zdrowego źródła życia. Najlepszy i najcenniejszy skarb los dał mu dopiero po śmierci — nieśmiertelną sławę i wiecznie rozkwitającą radość, którą w milionach ludzkich serc będą wciąż na nowo budzić jego utwory. Taki był i jest dla nas, Ukraińców, Taras Szewczenko”. Taką była i będzie dla nas, Ukraińców, Zofia Karaffa-Korbut.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

«Moi przodkowie nie byli ubodzy w pieśni...»

Inesa ATAMANCZUK, Zdjęcie Serhija TOMKA Jeśli zetrzeć pamięć, pustkę zajmuje cudzy niepotrzebny grat, który wygodnie się rozsiada i nie chce odejść. Bo nie jest to proste zadanie — nadrobić wiedzę o swojej przeszłości, oczyścić przestrzeń ze stereotypów epoki radzieckiej, z przekręceń i oszczerstw, tym bardziej, że nam zabrakło rozmów z dziadkami i babciami, a im — czasu i odwagi, by poczuć się wolnymi. Ale przecież cztery razy Zaporoże przykrywała potężna fala Książkowej Tołoki, a współczesna literatura, badania historyczne i archiwalne, dzisiejsza poezja i poszukiwania autentyczności w przeszłości dawały możliwość poczucia się częścią ukraińskiej przestrzeni, czego brakowało przez dziesięciolecia w mieszanym i przeważnie rosyjskojęzycznym środowisku miejskim południa i wschodu kraju. Powiem więcej: żeby czytać wyrafinowane utwory moich lwowskich koleżanek, trzeba było zdecydowanie wejść w język ukraiński, na pewien czas porzucając rosyjską książkę, a teraz trwać w zadumie, czy jest sens wracać? Prawie cała współczesna literatura rosyjska znajduje się w kontekście swojej państwowości. Pozostaje chyba tylko klasyka, na którą teraz można patrzeć oczami wzbogaconymi nowym doświadczeniem. Nową warstwę ukraińskiej historii — poglądową, muzyczną, oświeceniową — podarowali mojemu miastu muzycy zespołu „Choreja Kozacka”. Od styczniowego koncertu pamięci Bohaterów Krut rozpoczął się tour po Ukrainie pod nazwą „Pieśni Ukraińskiej Rewolucji”. Współorganizatorem projektu jest Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. „To jeszcze jedno niestandardowe podejście do popularyzacji ukraińskiej historii”, tak komentował projekt „Pieśni Ukraińskiej Rewolucji” przewodniczący UIPN Wołodymyr Wiatrowycz. W przeddzień Dnia ukraińskiej flagi i Dnia niepodległości usłyszano go także w Zaporożu. Na koncert do Zaporoskiej filharmonii przyjechali i melitopolanie, i kamieńczanie, i siczosławcy... Wiele utworów, które składają się na program „Pieśni Ukraińskiej Rewolucji”, nie brzmiało na Ukrainie prawie sto lat. „...To bardzo ważne, że w tej heroiczno-tragicznej dobie prozaicy, poeci, kompozytorzy tworzyli pieśni. Bo u nas do dziś trwa walka o wolną i samodzielną Ukrainę”, — powiedział przed koncertem przewodniczący Departamentu kultury Zaporoskiej obwodowej administracji państwowej Władysław Moroko. A Taras Kompanczenko opowiedział, że utwory, które weszły do tego muzycznego zbioru — to cząstka jego trzydziestoletniej pracy poszukiwania prawdziwych muzycznych pomników o unikalnej w swoim narodowym przebudzeniu epoce: „Pieśni ukraińskiej rewolucji — to niepodrobieni świadkowie tamtej doby, którzy inspirowali bojowników o wolność i samodzielność do zwycięstw i chwały. Wszystkie te utwory były aktywnie śpiewane na dużych i małych scenach Ukrainy w czasie lat 1917—1921 podczas uroczystych wydarzeń, wieców wojskowych, przy odnawianiu „Proświt”, otwarciu gimnazjów i uniwersytetów... Tych świadectw nie można podrobić, nie można wykrzywić, to nie fake newsy, które zalały naszą przestrzeń. Stworzyliśmy ten projekt, aby zabezpieczyć nasze obywatelstwo przed nieprawdą o przeszłości oraz, przede wszystkim, przed zniekształcaniem przeszłości przez naszych wrogów, którzy w określonym celu wykrzywiają to, o co walczyli nasi poprzednicy: kozacy, hajdamacy, strzelcy siczowi, zaporożcy, czarnomorce, — niepodległość Ukrainy i wolność”. Każdy utwór, który zabrzmiał podczas koncertu, miał przedmowę lub posłowie od Tarasa Kompanczenki, które dopełniały treść i nastrój pieśni. Mimo niepokojącego czasu tworzenia i wykonania, przeważało radosne brzmienie, ani jednej smutnej pieśni. Cóż, „moi przodkowie nie byli ubodzy”, jak powiedziała Oksana Zabużko. Lecz komuś było bardzo potrzebne, żebyśmy zapomnieli o tych heroicznych czasach, żebyśmy wykreślili z pamięci i z książek nazwiska poległych poetów, jak na przykład Hryćka Czuprynki. W 1919 roku sotnik URL Czuprynka został rozstrzelany w więzieniu Łukianowskim. Czy zapomnieć, nie podpisywać utworów zabitego w 1921 roku kompozytora Mykoły Łeontowycza... Komuś było trzeba zapomnieć autora i przerobić na radziecką modłę słowa rozstrzelanego poety Mykoły Woronego „Zasiejmy rodzinne łany, I zejdzie sława!” A marsz do słów Chrysti Ałczewskiej „Hej nie dziwcie się, dobrzy ludzie” wydawać za pieśń ludową, bo jej autorka z rodziny znanych na całym świecie charkowskich prośwician zmarła z głodu w 1931 roku. „Mnie nie wykreślicie przy wszystkich chęciach z historii w żaden sposób”, — napisała Chrystia Ałczewska u schyłku lat, dobrze rozumiejąc cenę tego, co zdobyto. Refren jej ludowego marszu powtarzano dwa, trzy razy, śpiewali zaporożcy w sali filharmonii, razem z „Choreją Kozacką”, żeby zapamiętać... Taras Kompanczenko przeczytał wiersz, napisany w Ołeksandriwśku: „Niech żyje żółto-błękitna wolna flaga nieugięta...”, zadziwiając znaleziskiem miejscowych literatów. Ale przecież na koniec koncertu i na niego czekało znalezisko: Oksana Czowpyło, kierownik kółka ukrainoznawstwa z Melitopolskiego centrum edukacji pozaszkolnej, przywiozła na koncert książkę swojej babci, wydaną w 1908 roku: „Patrzcie, już w drukowanym egzemplarzu cenzura wycięła stronę, a na tej stronie wiersz „Sztandar”, który właśnie słyszeliśmy... — pokazała pani Oksana. — Ale ponieważ książka ledwo dycha, zrobiłam wersję elektroniczną”, — i podarowała płytę Tarasowi. „Sława Ukrainie”, „Bohaterom sława...” brzmiało cicho i pewnie. I w porę. I ożywała historia zebranymi w pęk już moimi myślami. Bo za Oksaną Czowpyło — cień drogiego dla niej człowieka, zmarłego w 2016 roku OUN-owca, więźnia obozów koncentracyjnych Bohdana Juśkiwa. Człowieka, który ostatnie siły położył na książkę wspomnień „Terror. Dzień pierwszy. Dzień drugi”. A tych, którzy nie znają prawdziwej historii Ukrainy, uważał za stalinowskich inwalidów... Za mną — moja francuska Ukrainka Anna Ostapeć i jej ojciec, który był zmuszony wyjechać z rodzinnej Wozneseniwki, by tułać się po Europie, bo zdążył w młodych latach powalczyć o ukraińską niepodległość... Oraz syn ochroniarza Petlury Sasza Szczerbań, który wspominał opowieści taty o spotkaniach Symona i Nestora w Paryżu: ech, bracie, trzeba było działać razem... Historia ma wiele składników, opowieści świadków potwierdzają się dokumentami archiwalnymi, a pieśń kładzie się na serce emocjami, oczekiwaniami i nadzieją, że Ukraina nie zapomni swoich bohaterów... Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 1 9 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 52 hrn 33 kop.

Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 195 UAH 02 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn