Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Wieś to wieś!»

Слово Просвіти, №36 за 2020 рік

Mieszkam tam, gdzie się urodziłam, gdzie pochowani są moi pradziadowie – w stepach Naddnieprza, nad Orzylem. Na ziemi, która na swoich dłoniach – głęboką, prostą bruzdą – ma linię losu mojego drogiego taty: rolnika o słowiczym głosie i szczerej duszy Ukraińca, Ołeksija Jakymenki. „Wielki świat – w małych oknach” – powiedziano trafnie. Mój świat – to wieś: „tutaj wszystko moje i ja jestem u siebie”, jak śpiewa się w piosence. Tutaj – moje miejsce mocy i źródło pamięci, moje brzegi i amulety. I ludzie – których słowo, los i charaktery gdzieś tam, w duszy, układają się w dziwną mozaikę wiejskich historii, które proponuję dzisiaj także czytelnikom „Słowa Proświty”. Kocham tych ludzi, w słowie zawarta jest moja miłość i szacunek do nich – wiejskich pracowników, których przez dziesięciolecia celowo poniżano, niszcząc ducha gospodarza i duszę Ukrainy, która – jestem przekonana – żyje, dopóki żyje wieś. Po kropli, niczym lekarstwo, staram się zaszczepiać prawdziwym słowem ze wsi – szacunek do jej ludzi, wdzięczność, dumę, poczucie bycia potrzebnym, pragnienie poznania i usłyszenia prawdziwej historii rodu i kraju, z których składa się realna, niewymyślona historia naszej Ukrainy. „Wieś to wieś!” – to grupa w mediach społecznościowych, którą stworzyłam i moderuję właśnie w tym celu. I ludzie chętnie odpowiadają u nas w „Wsi…” na ten apel, podnoszą archiwa, dzielą się fotografiami i rodzinnymi historiami, dokonują odkryć dla siebie – całe skarby! Aby ominąć punkt bez powrotu, uchronić w sobie ukraińskie słowo i ojcowską pieśń. Poczuć się małą, ale znaczącą cząstką wielkiego ukraińskiego narodu. I być z tego dumnym. I nieść tę przynależność dumnie, niesprzedajnie i niezłomnie! Inna BIŁOUS, członkini NSŻU. Kozaczka. Jako mała dziewczynka, oczywiście, nie wiedziałam, co to charyzma, i takiego słowa nie słyszałam. Ale kiedy ciotka Katria Nazariwna rozprzęgała wieczorem konie – nie mogłam oderwać oczu. Popatrzeć, jak zaprzęga, mi się nie udawało, bo ruszała Katria końmi ze swojego podwórka czy z kołchozowej stajni jeszcze o świcie. Wieczorem, już po powrocie stada, kiedy zagnałyśmy krowy do domu, przebiegałam ścieżką przez ogrody „do brygady”. Po to, żeby znaną do drobiazgów scenę zobaczyć jeszcze raz, jak ulubiony film. Katria, wysoka, aż nadto smukła w swoje „pod czterdziestkę”, była taka, że pasowało jej wszystko! Przyjeżdżała końmi, zaprzężonymi w „podwodę”, zawiązana kwiecistą chusteczką, spod której wybijało się pasmo, tak samo krucze, jak i brwi. Jakby węgielkiem namalowane, czerniały nawet na jej opalonej twarzy! Na długiej szyi płonął sznur korali. W wyblakłym na błękit chałacie niosła się tak, jakby była odziana w świąteczne szaty, chociaż cierniowe oczy miały smutek. – Tprrru, mały! Stój! Już w domu! – wołała do konia, a Orłyk zatrzymywał się jak wryty. Katria zeskakiwała na ziemię, zrzucała ręką chustkę z głowy i smolista warkocz opadał na wolność: wszystko, koniec pracy! Katria szybko i wprawnie, głaszcząc Orłyka, wyjmowała wędzidło, zdejmowała z niego uzdę z całą więzią rzemieni i szelek. Drugą ręką zrzucała z dyszla napierśnik. Wszystko razem: i postronki, i lejce kładła na wóz. Uwalniała Orłyka, coś cicho do niego mówiąc – od chomąta, nakładała kantar ze sznurkiem i prowadziła do długiego koryta z czystą wodą – napoić. Orłyk strzygł uszami, prychał – był z charakterem, jak i jego „partnerka” w ciężkim kołchozowo-roboczym losie. Przypadał do wody, smacznie mlaskając przed każdym „końskim” łykiem i długo nie podnosił głowy – aż dopóki Katria z kieszeni nie wyciągnęła czegoś smacznego: kostki cukru, czy jabłka, czy piernika jakiegoś, kupionego w sklepie wiejskim. Orłyk tylko wargami dotykał jej dłoni i za chwilę chrupał smakołyk. „Tylko nie łaskocz!” – mówiła do niego Katria. I prowadziła przywiązać: albo na dworze, albo do stajni – jaka była pogoda. Sama podrzucała świeżej trawy Orłykowi do żłobu, nie licząc na koniuszego Miszkę, który zawsze był podchmielony. Ciotka Katria była dla mnie wyjątkowa nawet tym, że nigdy temu Miszce nie wymawiała, jak inni! Jakby go tu w ogóle nie było. Milcząc, bez pośpiechu, robiła swoje, zdaje się, nie zważając na cały świat wokół. Była małomówna, dostąpić słowa od niej udawało się niewielu. Mnie nie zaczepiała, aż dopóki nie przechodziłam obok. – Co, Ołeksijiwno! Kiedy warkocz zapuścisz? – żartowała do mnie, zawsze krótko ostrzyżonej, i nie czekając na odpowiedź, z lekkim uśmiechem szła precz. A szła tak, jakby nosidło z wodą niosła! Ołeksijiwną jeszcze wtedy nikt-przenikt na świecie mnie nie nazywał, chyba że tata, kiedy pytał o coś ważnego. Do mojego tatka Katria, wdowa z dwójką bliźniaków na rękach, trochę młodszymi ode mnie Liośką i Nataszką, odnosiła się po szczególny sposób. Nieprzystępna i samowystarczalna, taka, która zna swoją wartość, ona i na wiejskie wesela przychodziła tylko z małymi za rękę. W wyszywance, jakaś całkiem już świątecznie-nie stąd, podchodziła do grupy, splatała ręce na piersiach, odosobniona przysłuchując się rozmowie. Wesele powoli się rozkręcało, nabierając tego szczególnego gwaru i brzmienia, ton i nastrój którego zależały i od muzyków, i od narzeczonych, i od gospodarzy podwórka, gdzie się bawiono… Bo wieś przecież była wciąż ta sama – nasza! I po spotkaniu-obsypywaniu młodych i swatowskich przyśpiewkach, zaczynało się ogólne widowisko. Mój tata, mrugnąwszy do harmonisty Wasyla, zaczynał skądś aż z głębi weselnego podwórka: „A już trzeci wieczór, jak dziewczynę widział…” I we dwoje powoli szli do grupy, gdzie stała i Katria. Ona „włączała się” natychmiast: oczami, ruchami i – głosem, gęstym, aksamitnym: „Nie wyjdę, kozaku, nie wyjdę, sokole…” To był prawdziwy teatr ludowy! Szczery i niedościgniony! A mój tata z Katrią (nie tylko oni – artystów we wsi nie brakowało, których w każdym w tamtych latach) – byli partnerami „po scenie”: na każdym weselu, wyjazdach, gdzie wtedy zbierało się po sto-dwieście osób. I, jak prawdziwi partnerzy, oczywiście, kochali jeden w drugim człowieka, bo inaczej nie wydarzałaby się sztuka. Katria w śpiewie stawała się całkiem nie taką, jaką znała ją wieś, bo to śpiewała sama jej dusza – otwarta, szeroka, szczodra. – Ech, Kateryno, gdyby nie twoje konie i nie mój traktor – być by nam artystami! – żartował mój tata. Boże, jak oni we dwoje wyśpiewywali! Całe wesele, jakby wyrywali się z ciężkich dni powszednich na wolność – i zmęczenia na nich nie było! „Kozaczka!” – nie inaczej, ze szczególnym szacunkiem i dumą nazywał mój tata Katrię. I z czasem zaczęła ją tak nazywać cała wieś. A ona i nie przeczyła. „Kozaczka” Katria oto – została w mojej pamięci na zawsze, bo staruszką ja jej i nie widziałam. W siedemnastym roku życia wyjechałam ze wsi, a lat po dziesięciu Katrię zabrał do siebie syn Liośka aż do Kazachstanu, gdzie osiadł z młodą żoną, otrzymawszy skierowanie po studiach. Wspominałam Kozaczkę często: kiedy gdzieś słyszałam „ich z tatą” piosenki, albo kiedy widziałam konie – pięknych rasowych, bywając na różnych wystawach, czy w gospodarstwach w pracy. Wspominałam Katrię i zawsze miałam dla siebie przykład kobiecej godności – na wszystkie życiowe sytuacje. A w jeden z dni zadusznych, patrzę –

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn