Strona · s. 13strona oryginału ↗
Ku pamięci Wasyla Szpicera — proświcianina, przewodniczącego miasta Lwowa w latach 1990-1994, działacza społecznego
Слово Просвіти, №36 за 2020 рік
Zjednoczenie Rejonu Halickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z głębokim smutkiem zawiadamia, że 27 sierpnia br. w 74. roku życia odszedł do wieczności wierny syn Ukrainy, oddany patriota, proświcianin Wasyl Szpicer, który zarówno na stanowisku przewodniczącego miasta w latach 1990-1994, jak i na niwie proświciańskiej, wszystkie swoje siły twórcze bezinteresownie ofiarował ojczystej Ojczyźnie w imię odrodzenia duchowej i historycznej pamięci narodu ukraińskiego. Nisko chylimy głowy na znak pamięci o Wielkim Człowieku — Wasylu Szpicerze. Jego wiara w wieczne ideały „Proświty” i Sobornej Ukrainy zawsze będą nas inspirować do codziennej żmudnej pracy w imię triumfu ukraińskiej idei na naszej ziemi. Wasyl Szpicer urodził się 23 czerwca 1947 roku we wsi Niżna Łukawica w rejonie stryjskim obwodu lwowskiego. Ukończył z wyróżnieniem Stryjską Szkołę Średnią nr 10, Politechnikę Lwowską, aspiranturę Moskiewskiego Instytutu Lotniczego, był kandydatem nauk technicznych, starszym pracownikiem naukowym. Autor ponad 50 prac naukowych, w tym 25 wynalazków. Wraz z początkiem gorbaczowowskiej pieriestrojki Wasyl Szpicer włączył się w aktywną działalność społeczną. Swoją pełną poświęcenia pracę proświciańską rozpoczął w 1988 roku od utworzenia wraz z przyjaciółmi-współmyślicielami komórki Towarzystwa Języka Ukraińskiego we Lwowskim Naukowo-Badawczym Instytucie Radiotechnicznym, gdzie jego, kandydata nauk technicznych, starszego pracownika naukowego, wybrano na przewodniczącego komórki. Był delegatem Zjazdu Założycielskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w Kijowie oraz członkiem prezydium Lwowskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, brał udział w pracach konferencji założycielskiej Ruchu we Lwowie. W latach 1990-1994 był deputowanym i członkiem prezydium Lwowskiej Rady Obwodowej, przewodniczącym miasta Lwowa. Na pierwszej sesji Lwowskiej Rady Miejskiej pierwszego demokratycznego zwołania 3 kwietnia 1990 roku deputowany W. Szpicer odczytał projekt uchwały „O zastosowaniu ukraińskiej flagi narodowej w mieście Lwowie”. Po głosowaniu deputowanych natychmiast nad lwowskim Ratuszem wzniesiono narodową niebiesko-żółtą flagę przy wielotysięcznym tłumie lwowian, przy śpiewie zakazanego wówczas hymnu „Jeszcze nie zginęła Ukraina...”. A 4 kwietnia 1990 roku deputowani wybrali go przewodniczącym miasta.
Za czasów przewodniczenia we Lwowie członka Proświty Wasyla Szpicera (o czym pisze w swojej książce „Rzeką pamięci”) miasto zostało oczyszczone z radzieckiej symboliki, rosyjskojęzycznych szyldów i afiszy; przywrócono historyczne nazwy ulic i przemianowano te, które nosiły imiona osób niemających związku ze Lwowem lub wręcz wrogów narodu ukraińskiego; wzniesiono pomniki Towarzystwu „Proświta” na 125-lecie, Tarasowi Szewczence, Mychajłowi Hruszewskiemu, zainicjowano budowę pomnika ofiar zbrodni komunistycznych; wzniesiono pomnik ofiar żydowskiego getta; zdemontowano pomniki bożków zbrodniczego reżimu radzieckiego — Lenina, Halana, Kuzniecowa; zwrócono świątynie odrodzonemu Kościołowi Greckokatolickiemu (w pierwszej kolejności sobór katedralny św. Jura i Pałac Metropolitalny) i pokojowo załagodzono konflikty międzywyznaniowe; uporządkowano mogiły Strzelców Siczowych i rozpoczęto odnowienie Cmentarza Strzelców na Cmentarzu Janowskim; terenom Cmentarza Łyczakowskiego nadano status rezerwatu historyczno-kulturowego. Przyznano również pomieszczenia wszystkim istniejącym wówczas we Lwowie ukraińskim organizacjom patriotycznym i partiom (w tym obecnemu zjednoczeniu rejonu halickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przy pl. Rynek 7), towarzystwom i organizacjom mniejszości narodowych (rosyjskiej, polskiej, ormiańskiej, węgierskiej, niemieckiej i in.). Można dodać jeszcze wiele innych rzeczy, za którymi stoi codzienna żmudna praca mera miasta. W 2011 r. na łamach wydania „MediaStar Top-100” eksperci, oceniając ówczesne rankingi 4 merów Lwowa, pierwsze miejsce przyznali Wasylowi Szpicerowi. „Wasyl Szpicer zostanie zapamiętany jako pierwszy z merów w czasach niepodległej Ukrainy, któremu w spadku przypadł radziecki Lwów, ale nie mogąc oprzeć się na doświadczeniu poprzedników, musiał przekształcać go w europejskie miasto” — pisało wydanie. Po zakończeniu kadencji pan Szpicer, zmieniając miejsce pracy, nie porzucił działalności społecznej, w tym w Towarzystwie „Proświta”. Od tego czasu przez wiele lat pracował z materiałami archiwalnymi, badając i naświetlając drogę życiową patriotów swojej małej ojczyzny – Stryjszczyzny. W 2004 roku we współautorstwie z Wołodymyrem Morozem ukazała się jego gruntowna książka-studium „Krajowy przywódca OUN Wołodymyr Tymczij-Łopatynśkyj” (o stryju żony Natalii). W czasopiśmie „Dzwin” w 2006 roku została opublikowana artykuł W. Szpicera o kapelanie polowym, majorze 55. pułku, w którym służyli Strzelcy Siczowi, księdzu kanoniku Semenie Szpicerze (bracie jego dziadka Prokopa), który został odznaczony wysokimi odznaczeniami państwowymi; w 2007 r. ukazało się drukiem opowiadanie artystyczno-dokumentalne „Matka powstańca” (historia walki żołnierzy UPA ze wsi Dolna Łukawica Petra Odynaka i jego brata Tymofija); w 2008 r. w „Dzwonie” została opublikowana dokumentalna powieść pana Wasyla o księdzu-mitracie Andrieju Biłeckim (krewnym żony ze strony matki), który przez ćwierć wieku służył jako wikariusz generalny metropolity Andrzeja Szeptyckiego. W 2011 roku wyszła broszura W. Szpicera „Kolaboranci”. W tym studium, przygotowanym na podstawie materiałów rozpowszechnionych w dostępnych źródłach, autor starał się uchylić kurtynę z napisem „ukraiński kolaboracjonizm” i pokazać ukryte za nią niektóre znane, ale starannie przemilczane fakty współpracy z nazistami innych narodów, zarówno na szczeblu państwowym, jak i osobistym. Wasyl Szpicer w tym samym roku przyczynił się do odsłonięcia pomnika Krajowego przywódcy OUN na ziemiach zachodnioukraińskich Wołodymyrowi Tymczijowi-Łopatynśkiemu i jego towarzyszom broni, którzy zginęli w nierównej walce z enkawudzistami we wsi Hrabowiec w rejonie stryjskim na Lwowszczyźnie. Czasopismo Lwowskiego Oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy „Dzwin” uznało Wasyla Szpicera za najlepszego publicystę 2012 roku, przyznając mu tytuł laureata nagrody im. Romana Fedoriwa za serię publikacji, wśród których za najważniejszą uznano pracę publicystyczną „Kolaboranci”. (Od redakcji: Ten i inne artykuły W. I. Szpicera były drukowane w „Słowie Proświty”). Pan Szpicer jest autorem zestawienia materiałów „Pochówki członków Proświty na Cmentarzu Łyczakowskim”, których mogiłami „Proświta” rejonu halickiego m. Lwowa opiekuje się od wielu lat. W wymienionej broszurze znajdą Państwo zebrane informacje nie tylko o miejscu pochówku i zdjęcia mogił członków Proświty, ale także krótką informację o ich pełnej poświęcenia pracy w „Proświcie” i NTSh. W 2014 roku ukazała się jego książka „Rzeką pamięci”, o której w przedmowie zasłużony dziennikarz Ukrainy Ołeksandr Masłanyk pisał: „To notatki na przełomie epok, wspomnienia o ogólnoukraińskim zrywie i rozpadzie imperium radzieckiego, odzyskaniu niepodległości...”. Jest to także opowieść autora o swojej pracy na stanowisku mera Lwowa, „którą trzeba było wykonywać w trudnych warunkach historycznych na pierwszym etapie budowy niepodległej Ukrainy”. W 2016 r. „Proświta” rejonu halickiego m. Lwowa miała zaszczyt zaprezentować na Forum Wydawców we Lwowie kolejną książkę p. Szpicera „Ukraina i »moskowskoje wremia«”, w której autor zebrał swoje artykuły publicystyczne i prace, które napisał, reagując na niecodzienne wydarzenia, które miały miejsce w procesie budowy Ukrainy jako niepodległego państwa. Jego publicystyka to reakcja nieobojętnego człowieka na aktualne problemy społeczne teraźniejszości w naszym państwie. W 2017 roku świętowaliśmy z naszym sławnym członkiem Proświty z okazji 70-lecia urodzin. Wysokie odznaczenie Proświty, medal „Budowniczy Ukrainy” od republikańskiej „Proświty”, wręczył jubilatowi przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jarosław Pitko. W tym samym roku pan Szpicer zaprosił członków Proświty na uroczystości zorganizowane przez klub greckokatolicki, którego był członkiem, z okazji poświęcenia odnowionej tablicy na odrestaurowanej Kapitule Metropolitalnej UGKC na Cmentarzu Łyczakowskim, gdzie spoczywają metropolici, biskupi, mitraci i kanonicy cerkwi. Było to dla niego radosne i uroczyste wydarzenie, ponieważ W. Szpicer również tutaj dołożył swoją pracę w archiwach, gdzie odnalazł, doprecyzował i poprawił nazwiska na odnowionej tablicy pochowanych wybitnych działaczy UGKC, którzy służyli Bogu i Ukrainie. Lecz ciężka choroba podkopała jego zdrowie, serce, w którym płonął niegasnący ogień miłości do Ukrainy, przyjaciół i bliskich, przestało bić. Jego dusza dołączyła do dusz wiernych synów Ukrainy w Niebiosach. Rodzina straciła kochającego męża i ojca, przyjaciele i towarzysze — uczciwego, szczerego i skromnego towarzysza broni. Niech ziemia na Łyczakowie we Lwowie będzie Panu lekką!
Marija PAWLIUK, przewodnicząca Rady Zjednoczenia rejonu halickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
