„Donbas” i 3. Brygady Szturmowej, które oddały życie za Ukrainę. W ekspozycji zaprezentowano 156 tablic informacyjnych, na których umieszczono zdjęcia i biogramy Bohaterów, poległych w bitwach o Mariupol, Bachmut, Marjinkę i Iłowajsk. Przypomniano także o tragedii w Olenówce, podczas której zginęło około pół setki jeńców wojennych – obrońców Mariupola.
Przygotował Heorhij ŁUKJANCZUK
ZOJA KUCZERIAWA
Tłumaczenie maszynowe
Na Placu Sofijskim w stolicy w Dzień Pamięci Obrońców Ukrainy otwarto wystawę fotograficzną „Wojownicy światła”, poświęconą bojownikom z oddziału „Azow”, batalionu
MYKOŁA TYMOSZYK
Tłumaczenie maszynowe
Wydarzenia minionego tygodnia potwierdziły prognozy i tendencje wskazane w moim poprzednim przeglądzie. Teraz tendencje te zostały uznane przez zdecydowaną większość analityków i polityków oraz potwierdzone już faktami i realnymi działaniami na frontach.
Wiktor SKORYK, obserwator „SP”
Druga, główna linia obrony okupantów, tak zwana „linia Surowikina”, jest przedziurawiona, zwłaszcza w rejonie Robotynego; nasze wojska rzeczywiście umocniły się na tym przyczółku i z powodzeniem coraz bardziej rozszerzają go w stronę Werbowego oraz pogłębiają w stronę Nowoprokopiwki. Teraz walki toczą się bezpośrednio w tych miejscowościach, a dalej na południe odbywa się przygotowawcze oczyszczanie pozycji siłami kontrartyleryjskimi w Ilczenkowem i Sołodkiej Bałce, co świadczy o perspektywach rozwoju tego przełamania przez nasze wojska na pożądany przez nas Tokmak, który jest ważnym węzłem całej obrony przeciwnika na tym kierunku, z dalszym marszem na Melitopol, co faktycznie oznaczać będzie nasz pełny sukces na tym etapie. W pobliżu Werbowego przeciwnik przygotował mniej wzmocnione linie fortyfikacyjne, najwyraźniej licząc na obecność w pobliżu tej wsi dwóch dominujących wzgórz, co w warunkach stepowego ukształtowania terenu stanowi znaczną przewagę. I właśnie te wzgórza naszym żołnierzom udało się opanować, co daje teraz znaczną przewagę dla rozwoju ofensywy naszych wojsk w tym kierunku. Wydarzenia na wszystkich odcinkach frontu, który rozciągnął się na ponad 1000 km – od obwodu charkowskiego do lewobrzeżnej Chersońszczyzny, są tak czy inaczej ze sobą powiązane, to znaczy sukces lub niepowodzenie na tym czy innym odcinku odbija się echem na innych. Dlatego wydawałoby się lokalne przełamanie naszych wojsk w rejonie Robotynego zmusza wroga do reagowania na to pospiesznym przerzucaniem swoich sił z innych frontów właśnie tutaj, aby ratować sytuację w miejscu, gdzie przełamanie ukraińskiego wojska w perspektywie może zawiązać w worek całe okupowane południe i odciąć od okupowanych terytoriów wschodu Ukrainy. A to grozi przecięciem wszystkich połączeń logistycznych i fizycznych z innymi okupowanymi terytoriami, w dalszej perspektywie – przekształceniem Krymu w bezperspektywiczną, izolowaną wyspę, która stanie się kolejnym, już samodzielnym celem dla Sił Zbrojnych Ukrainy. I właśnie to pilne przerzucenie części wojsk okupacyjnych na południe osłabia ich pozycje na północy i w ten sposób rujnuje ich marzenia o ofensywie na Ługańszczyźnie, na Łyman – na Doniecczyźnie i na Kupiańsk – na Charkowszczyźnie. Ponadto teraz nie mogę (i nie chcę) zagwarantować wrogom tego, że właśnie tutaj nie rozwinie się najnowsza ofensywa naszych wojsk. Może być ofensywa także od Dniepru (jak zauważałem ostatnim razem), przynajmniej dwa przyczółki do tego zostały już tutaj stworzone, do tego wyspy są coraz bardziej – powoli i bez hałasu – zasiedlane przez nasze wojska, a jeszcze „najnowszy” suchy ląd, czyli dawne dno zniszczonego Zbiornika Kachowskiego, staje się coraz bardziej zdatne do bojowego przemieszczania się, bo wysycha i zarasta zielenią. Forsowanie Dniepru stało się również bardziej możliwe – przez odwodnienie zbiornika pojawiły się mielizny, a szerokość forsowania znacznie się zmniejszyła. Nawet jeśli wydarzenia w pobliżu Dniepru przeciągną się do zimy, to forsowanie Dniepru stanie się jeszcze bardziej dostępne, ponieważ jego głębokość jeszcze bardziej się zmniejszy. Istnieje również perspektywiczne i możliwe przełamanie w innych miejscach frontu: od Dniepru do Doniecczyzny – to także Urożajne z perspektywami ofensywy na Wołnowachę, potem na Berdiańsk, czy także na Mariupol, inne kierunki, o których na razie skromnie pomilczę... Zatem podsumujmy powiedziane. Wydarzenia minionego tygodnia świadczą o tym, że inicjatywa w trakcie wojny obecnie nieubłaganie przechodzi w ręce Sił Zbrojnych Ukrainy, wielość zagrożeń dla wroga i perspektywicznych kierunków ofensywy – to właśnie to, czym najbardziej przejmowało się nasze wojsko w ciągu ostatnich 10 tygodni – w jednych lokalizacjach (na przykład w pobliżu Kupiańska) trwale się broniąc, a w innych – uporczywie przegryzając się przez potężne fortyfikacje okupantów na południu. Ten czas nadszedł. Swoją drogą, pierwsze sukcesy w przełamaniu linii Surowikina naocznie potwierdziły moje wyrażone wcześniej przekonanie, że chociaż linia ta jest potężna i wielowymiarowa, to zostanie łatwiej pokonana przez nasze wojsko. Pierwszą linię musieliśmy zdobywać ciężko, kosztownie i długo, ponieważ są tam niewiarygodnie gęste pola minowe, gdzie średnio na każde 5 m kw. przypada przynajmniej jedna mina, a takie pola mają znaczną głębokość – 5-10 km.
Ciąg dalszy na str. 2
PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą” na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrywien, 3 mies. – 80,17 hrywien. Można również prenumerować naszą gazetę na stronach internetowych „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Prasa” http://presa.ua/
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Utrzymać nieubłaganą inicjatywę ofensywną», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1
W takich warunkach o przełamaniach przy użyciu ciężkiego sprzętu nie można było nawet marzyć, na czym nasze wojska nieco i boleśnie się sparzyły, ale szybko i rozsądnie zmieniły taktykę na inną. Działaniami piechoty, pododdziałami o minimalnej liczebności (po 10 osób), w porze nocnej rozminowywali oni pola praktycznie ręcznie w celu stworzenia licznych przejść, maksymalnie ukrytych. Chociaż rozminowywanie prowadzono również środkami technicznymi i systemami do rozminowywania, to jednak ujawniało to fakt rozminowywania, a odpowiedzią mógł być wrogi ogień artyleryjski i powietrzny, a potem znowu minowanie środkami zdalnymi. Cały ten kolosalny, ciężki trud wreszcie przyniósł pomyślne rezultaty i teraz cieszymy się już z tego, że po przełamaniu pierwszej linii miejscami złamaliśmy także drugą linię obrony okupantów. Teraz coraz szerzej otwiera się możliwość działań dużymi pododdziałami z ciężkim sprzętem, w tym wysokotechnologicznym, który przekazali nam zachodni partnerzy. A to obiecuje w przyszłości znaczne przyspieszenie ofensywnych przełamań, bo teraz do akcji wchodzi już nie piechota w małych pododdziałach, a potężny sprzęt z dobrze wyszkolonym, wykwalifikowanym personelem. W dużej mierze sukces będzie zależał od tego, jak dobrze nasi artylerzyści oczyścili tyły wroga, jak starannie zniszczona została ich logistyka i zniszczone rezerwy wroga w poprzednich walkach ostatnich tygodni. Wygląda na to, że z tym wróg ma bardzo ciężko. Bo nasi wojownicy nie tracili czasu na próżno i przeprowadzili pracę przygotowawczą starannie i skutecznie, co obiecuje wkrótce znaczące wyzwoleńcze dywidendy dla wyzwolenia dużej części okupowanych terytoriów Ukrainy. Chociaż w tym czasie chciałbym ponownie przestrzec naszych władzowych propagandystów przed ich ulubionym zajęciem: biciem w kotły i wypinaniem własnych zwycięskich, kierowniczych piersi; społeczeństwo musi być prawdziwie poinformowane, naszym jedynym wspólnym celem nie jest euforia i poszukiwanie własnych politycznych dywidend, a zwycięstwo w tej dramatycznej walce narodu ukraińskiego o swoje istnienie, o swoją wolność i wolną przyszłość udanego państwa. Oprócz tego warto uczciwie uświadamiać sobie, że przed nami nie krótka droga do naszego zwycięstwa, a ciężka, kosztowna ścieżka, którą my, oczywiście, niechybnie pokonamy, ale jeśli będziemy mądrzy, silni i cierpliwi – wszyscy jak jeden. Co może nas czekać później, kiedy zostanie ostatecznie pokonana druga linia obrony na południu (ponownie podkreślę, że rozwinięta ofensywa naszego wojska możliwa jest nie tylko na południu)? Dalej – trzecia linia obrony. Ale ta linia jest tyłową i ma znacznie słabszy system ochrony niż pierwsze dwie. Kiedy nasze wojsko ostatecznie przełamie drugą linię w Werbowem, Nowoprokopiwce, Ilczenkowem i Sołodkiej Bałce (a teraz do tego zmierza), to droga na Tokmak będzie otwarta, to 20 km drogi, być może niełatwej, ale wyczerpanie obrony wroga już teraz daje się we znaki i na tej drodze zostanie wreszcie użyty z pełną siłą ciężki sprzęt naszego wojska, dlatego istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że wojska okupacyjne tutaj powinny się posypać. Tokmak można odbijać, ale można go też ominąć, żeby nie tracić tempa ofensywy, bo nie ma sensu upierać się, bo nie ma potrzeby pilnego wyzwalania Tokmaku, jeśli wróg będzie tam bardzo stawiał opór; najważniejsze to żwawe tempo ofensywy, a Tokmak, pozostawiony na tyłach, wróg sam odda albo ucieknie pod groźbą okrążenia. Po Tokmaku otwierają się liczne perspektywy rozwoju ofensyw: można na Melitopol, a można skręcić też na Berdiańsk, także istnieje możliwość skierowania sił do Nowej Kachowki i Oleszek, którym naprzeciw mogą wyjść nasze wojska z prawego brzegu; całkiem możliwe jest też jednoczesne opracowywanie różnych kierunków. Który wariant wybierze Sztab Generalny – to jego prerogatywa. Myślę, że zależy to od przebiegu wydarzeń na polach bitew w tym czasie, dostępności i gotowości rezerw, sprzętu oraz amunicji. Och, jak by się teraz przydały potężne fortece na kołach – czołgi „Abrams”, a do tego z ich potężną amunicją ze zubożonym uranem, która przebija każdy pancerz czołgowy praktycznie ze 100% gwarancją! Choćby te 10 sztuk, które już niby lada moment będą gotowe. A najlepiej wszystkie obiecane 31 czołgów! Tak, ta liczba nie imponuje, a czy zdążą na pole bitwy naszej jesiennej kampanii wyzwoleńczej – nie wiadomo dokładnie, ale bardzo by się przydały właśnie teraz. A o samolotach powiem prawie słowami Załużnego, wypowiedzianymi przez niego dawno: o F-16 na razie nie ma co myśleć; staną w naszym szyku dopiero w przyszłym roku, w którym, w każdym razie, też będzie jeszcze dużo pracy z oczyszczania naszej ziemi z nazistowskiego śmiecia imperialnej Moskwy. O tym, że wróg zrozumiał, iż dla niego już śmierdzi spalenizną, po przełamaniu naszego wojska na południu, świadczy nie tylko konwulsyjne przerzucanie z frontu północnego na południe swoich wojsk desantowych (jako najbardziej mobilnych jednostek wojskowych), ale i nerwowe oświadczenie kierownictwa Moskowii o pilnej mobilizacji w jak najkrótszym terminie – do 1 listopada – aż 200 tysięcy swojego mięsa armatniego. Właśnie mięsa armatniego, bo zmobilizować i, co najważniejsze, nauczyć ich rzemiosła wojskowego do 1 listopada jest niemożliwe. Wcześniej deklarowali plan mobilizacji 400 tysięcy do nowego roku, a Dmitrij Miedwiediew zaraportował niedawno, że 280 tysięcy już zaangażowali (jak zawsze, z kłamstwem), kiedy teraz nagle gorączka ich dopiekła na tyle, że już 200 tysięcy nie wystarcza na ubój jako zwierzęta ofiarne dla kremlowskiej szatańskiej religii imperialnego zła. O czym świadczy ten fakt? Świadczy on o tym, że Kreml idzie va-banque, chociaż dotąd starał się przeprowadzać mobilizację metodami ukrytymi, nie tak masowo, nie od razu i nie w tak krótkich terminach, jak ogłoszono teraz. Przyparło ich do muru i teraz mięsem armatnim z więźniów dziury w swoich wojskach nie załatasz, więc trzeba robić gest złej woli. Grozi to zwiększeniem napięcia wśród dotąd lojalnej wobec Kremla prawie całej populacji imperium – właśnie tego, czego najbardziej boi się Putin i jego współpracownicy, bo dla Moskali ogłoszona została „specjalna operacja wojskowa”, która gwarantowanie miała być łatwym spacerkiem po terytorium Ukrainy w trzy-cztery dni, maksymalnie w dwa tygodnie, a wyszło jak wyszło. I temu zaangażowaniu w koszmar wojny sprzyjają nie tylko sukcesy naszych wojowników na frontach, ale i osobiste „zaangażowanie” w ostre odczucia wojny populacji imperium zła siłami naszych Sił Zbrojnych: wybuchów, metodycznych ostrzałów obiektów wojskowych teraz już na terytorium samej Moskowii, czyli uświadomienie wojny dla hordy. To bardzo dobrze zbija imperialną pychę i wyższość, sieje panikę i przygotowuje uświadomienie wśród mieszkańców „jedinoj i niedielimoj”, że ta wojna przyszła do nich już do domu. Prawidłowe działania dają prawidłowe rezultaty – to o SZU. Podłe działania mają podłe konsekwencje – to o imperium zła. Walka dobra ze złem – taki sobie poglądowy podręcznik dla imperialnych nazistów. Jeszcze chcę zwrócić uwagę na to. Nasze ataki powietrzne na czysto wojenne lub wojskowo-przemysłowe obiekty na terytorium Moskowii, a także na ich „centra podejmowania decyzji”, oprócz tych osiągnięć, o których napisałem wyżej, mają jeszcze jedno ważne osiągnięcie i cel. Takie ostrzały zmuszają wroga do wykorzystywania swoich systemów OPL nie tylko do wojny na terytorium Ukrainy, ale i do obrony swoich terytoriów, co odpowiednio zmniejsza koncentrację systemów OPL wroga na frontach w Ukrainie, a zatem osłabia to zdolności wojenne wojsk okupacyjnych w Ukrainie. Tym bardziej, że w Ukrainie system OPL krzepnie z każdym dniem, na uzbrojenie trafiają najnowocześniejsze, wysokowydajne wzorce broni przeciwlotniczej. Natomiast OPL Moskowii stopniowo słabnie, topnieje w nurcie wojny. Jest jeszcze jeden ważny czynnik: bardzo trudno jest chronić całe terytorium Ukrainy środkami OPL, ale my do tego dążymy dzięki naszym partnerom. Ale jeśli trudno jest chronić Ukrainę z powodu dużego terytorium, to gigantyczne terytorium Moskowii – praktycznie niemożliwe. Moskwa może co najwyżej punktowo osłaniać swoje obiekty, a nie całe swoje kolosalne terytorium. I manewrować na tak ogromnym terytorium systemami OPL też jest praktycznie niemożliwe. Oto tak wyszło, że ten, kto chciał dokonać nazistowskiego blitzkriegu, teraz stopniowo zbliża się do swojego zugzwangu. A to dopiero początek... Ostrzały terytorium Moskowii – to ważny i skuteczny składnik prowadzenia wojny przeciwko imperium zła, które rozumie i boi się tylko siły, którą odczuwa na własnej skórze. Zrozumiałych i znanych przyczyn nasi partnerzy nam nie przekazywali i nie przekazują obficie nawet teraz amunicji i broni dalekiego zasięgu. Ale nic i nikt nie przeszkadza naszym partnerom przekazywać nam wysokich technologii przeznaczenia wojskowego, składników, komponentów, węzłów itp. A także rozwijać wspólne wytwarzanie lub lokalizować naszą produkcję na swoich terytoriach. No i uwzględnijmy, że potężna inżynieria jest też nasza, mamy także odpowiednie nowoczesne kadry, które mogą i potrafią opracowywać i wdrażać do produkcji swoje wynalazki, tym bardziej opierając się na inżynieryjnej i technologicznej pomocy naszych partnerów. Pierwsze jaskółki już są i już nawet teraz mamy możliwość przenieść zagrożenia wojny na terytorium wroga, a jeśli dalej iść tą drogą, to czas gra na nas, a nie na „niesokruszymuju” Rosję. Ta wojna otworzyła dwa główne punkty bólu na naszej drodze do zwycięstw: najpierw – artylerię, a teraz i kolosalną gęstość minowania na froncie. Symbioza tych komponentów znacznie utrudniła naszą letnią kampanię wojenną. Miny nie pozwalają iść dalej dużymi siłami, szybko i skutecznie, a artyleria trzyma pod celownikiem nasze próby przejść na polach minowych. Potrzebne były urządzenia przeciwminowe, amunicja, zmiana taktyki prowadzenia walk i zwiększanie skuteczności walki kontrbateryjnej. I zażarta walka OPL przeciwko siłom powietrznym wroga. Wszystko to było głównymi problemami ostatnich tygodni, które już pokonujemy. Przeciętnym obserwatorom nie jest to tak wyraźnie zauważalne przez potok wydarzeń wojennych, ale rezultaty są imponujące, i w przenośnym, i w dosłownym sensie: w sierpniu zniszczono prawie 700 systemów artyleryjskich wroga. Czyli codziennie – prawie 25 systemów. Innymi słowy, codziennie niszczy się ponad 1% wszystkich posiadanych systemów artyleryjskich wrogiego imperium. Tempa imponują, bo z taką prędkością w ciągu 100 dni wszystkie systemy artyleryjskie przeciwnika powinny zostać zniszczone, zaledwie nieco ponad trzy miesiące. Oczywiście, jeszcze sobie naprodukują nowych systemów, chociaż nie wiadomo ile, ale produkować 25 sztuk na dobę – to fantastyka! A jeszcze do nich potrzeba amunicji w bród, ale oni też są ograniczeni, a tempa produkcji ich w Moskowii są wielokrotnie mniejsze niż ich wydatki w walkach. Oto dlaczego Kreml histerycznie i z miłością patrzy na Koreę Północną. I oto dlaczego pospiesznie przygotowuje się spotkanie „wodzów” tych ognisk zła: Moskwa jest gotowa na wszystko, by Pjongjang zaspokoił jej śmiertelny głód amunicji i broni, choćby jakiejkolwiek, choćby i przestarzałej, a Pjongjang na tym teraz może wyrwać od Moskwy, co tylko zapragnie. Pewnie właśnie dlatego teraz Pjongjang przeprowadza serię demonstracyjnych symulacji uderzeń jądrowych, by zastraszyć Koreę Południową i USA, które ją wspierają, bo oddawszy część swojej broni i amunicji Moskwie, nie tylko narażają się na gniew USA, ale i boją się tego, że Korea Południowa wykorzysta taką szansę do zjednoczenia obu Korei. Nie wiem, czy wypali ten interes dla Moskwy, a może Korea Północna, mimo wszystkich pokus, nie odważy się tego zrobić, ale sam fakt osłabienia zdolności wojennej Moskwy w tym ujęciu jest znamienny. Nie wiem, jak to upokorzenie i osłabienie „silnej Rosji” przeżyje Papież, ale co dobre, to dobre, i ta siła – siła odwiecznego imperium zła – musi zostać ukarana!
Zdobyte w ciągu ostatnich dziesięciu tygodni tak ciężkim wysiłkiem osiągnięcia ukraińskiego wojska muszą zostać zachowane i rozwinięte. Inicjatywa ofensywna musi być rosnącą funkcją Sił Zbrojnych Ukrainy, w żadnym wypadku nie można tracić impetu natarcia. Zrozumiałe jest, że wszystkich zadań tej wojny w tym roku nie rozwiążemy. Nie można powiedzieć, że jesień i deszcze osłabią nasze możliwości ofensywnego marszu na południu, jak uważa wielu analityków wojskowych, a tym bardziej nie wojskowych, lecz cywilnych, przeciętnych obserwatorów. Ponieważ na południu, w rejonie prowadzenia dzisiejszych walk, przeważa gleba darniowo-piaszczysta, to nie jest tłusta czarnoziem, jak na przykład na Ługańszczyźnie. Co więcej, rzeźba terenu jest tu stepowa, co pozwala na głębokie przełamania, jeśli już nabrały one siły i pokonano fortyfikacje, bo tam obrona nie ma się czego uczepić, gdzie ukryć i manewrować. Ale i zimą tym razem nie można stawiać naszych działań ofensywnych na „stop”, w żadnym wypadku nie można tracić impetu wyzwoleńczego marszu, nie można dać wrogowi znów dojść do siebie, otrząsnąć się, okopać i zgromadzić rezerwy – zarówno osobowe, jak i produkcji broni oraz amunicji. Nacisk i ofensywa muszą stać się nieubłaganą stałą. Ważnym komponentem naszego sukcesu jest wyczerpanie wroga fizycznie i moralnie. Szczególnie ważne jest zapewnienie znacznego przewyższenia ich strat nad ich możliwościami produkcji wojennej – zarówno bezpośrednio na frontach, jak i na terytorium samej Moskowii, gdzie nieustannie i skutecznie muszą trwać ataki powietrzne, wymierzone w ich obiekty wojskowo-przemysłowe i wojskowe. Wróg musi tracić znacznie szybciej, niż jest w stanie się odradzać. Musimy nieustannie kontynuować niszczenie artylerii wroga, a w idealnym przypadku – sprowadzić ją do zera; to znaczy to, co wydawało się kiedyś niemożliwe do zrobienia z powodu kolosalnych zapasów, które zgromadziło imperium zła przez minione długie 70 lat, teraz ma realne perspektywy bycia zniszczonym do zera. Flota Czarnomorska musi zostać sparaliżowana. Mamy już pozytywne doświadczenia w tym zakresie i jesteśmy w stanie zwiększać swój nacisk, aby maksymalnie zneutralizować wrogą flotę. Korytarz zbożowy musimy przebić własnymi rękami, swoją bronią, umiejętnościami i elastycznym umysłem. Pomysłowość, odwaga i miłość do Ojczyzny – oto nasze niematerialne siły, które materializują się w nasze sukcesy w bitwie o naszą wolę, wolność, realizują się w nasze wspólne Zwycięstwo. Idziemy drogą zwycięstwa razem z naszymi partnerami, którzy również muszą wykonać swoją pracę nad własnymi błędami przeszłości i na tej podstawie konsekwentnie wzmacniać skuteczną pomoc dla Ukrainy. Ten świat jest mocno ze sobą powiązany. Szczególnie teraz, w obecnej epoce informacyjnej. Jak zawołasz, tak niechybnie odpowie. Ukraina zrządzeniem losu (i daleko nie po raz pierwszy!) stała się driverem, przewodnikiem epoki, ale dla drivera musi być wysokotechnologiczne i skuteczne wyposażenie, które musi zapewnić Wolny Świat, aby przyszłość odpowiedziała ludzkości nie grobową ciszą mroku zła, a dźwięcznym światłem dobra. Do Zwycięstwa – razem! Sława Ukrainie! Wiktor SKORYK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
instytucji społecznych na rzecz pomocy Ukraińcom… Jednak realizacja tych oraz innych znaczących zadań jest niemożliwa ze względu na poszczególne subiektywne przyczyny, związane z bezprawnymi działaniami kierownictwa UWRK. Przeprowadzenie kolejnego VII Światowego Forum Ukraińców 25 sierpnia br. jest tego potwierdzeniem. Mimo deklaracji o naglącej potrzebie jedności w warunkach wojny, dokonane przez przewodniczącego organizacji samowolne, spontaniczne i nieuzgodnione działania, rażąco naruszając Statut organizacji, wywołały skrajnie niepożądany konflikt poprzez próby w autorytarny sposób „przebrania” nowego zwierzchnika UWRK. Dlatego ukraińskie organizacje społeczne (założyciele) oraz delegaci Światowego Forum uważają za niedopuszczalną taką postawę i zachowanie wieloletniego (od 2011 r.) kierownika UWRK M. Ratusznego, co destrukcyjnie wpływa na ogólną ukraińską sprawę. Kierując się pkt 6 art. 28 Ustawy Ukrainy „O państwowej rejestracji osób prawnych, osób fizycznych, przedsiębiorców oraz organizacji społecznych” nr 755-IV, w redakcji z 03.09.2023 roku i zważywszy na powyższe, żądamy odmowy rejestracji zmian w danych o osobie prawnej – nowym składzie kierownictwa Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, jako takich, które zostały przyjęte z rażącymi naruszeniami Statutu UWRK. Pawło Mowczan, przewodniczący organizacji społecznej Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, członek Prezydium UWRK. Członkowie Prezydium UWRK: Iwan Zajec, Wołodymyr Semystiaha, Ołeksandr Uszynski, Heorhij Filipczuk. Ołeksandr Saśko, przewodniczący Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Związek Oficerów Ukrainy”. Jewhen Łupakow, honorowy przewodniczący Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Związek Oficerów Ukrainy”. Delegaci Forum: Olesia Stasiuk, Switłana Feszczenko, Wasyl Hłahołuk, Dmytro Łomaczuk, Tetiana Nehrij, Iwan Szmyhelski, Petro Juszczenko, Kyryło Stecenko.
Tłumaczenie maszynowe
Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna (UŚRK), utworzona na początku odrodzenia państwa ukraińskiego z inicjatywy znanych działaczy ukraińskiej diaspory oraz organizacji narodowo-patriotycznych Ukrainy, za swoją główną misję uważa umacnianie interesów światowego ukraiństwa we wszystkich sferach życia na podstawie jedności, współpracy i koordynacji wysiłków Ukraińców w ojczyźnie i poza jej granicami. Zachowanie tożsamości narodowej, ochrona, wzmocnienie i budowa narodowego, niepodległego, sobornego państwa ukraińskiego jest jej nadrzędnym zadaniem. Przez ponad trzy dekady funkcjonowania UŚRK, której przewodziły w swoim czasie znaczące dla odrodzenia narodowego osobistości (B. Horyń, I. Dracz, D. Pawłyczko), zrobiono w tym celu wiele dobrych i społecznie znaczących rzeczy. Obecna sytuacja, związana z wojną rosyjskiego agresora przeciwko Ukrainie, dokonywane przez moskali ludobójstwo Ukraińców, trudny los milionów rodaków zmuszonych do opuszczenia rodzinnej ziemi, wymagają bardziej oddanej i ofiarnej pracy na rzecz wsparcia i konsolidacji ukraiństwa jako jednego z ważnych czynników zwycięstwa Ukrainy. W tym celu należy, opierając się na normach Konstytucji, doprowadzić do: przyjęcia Państwowego Programu Narodowego „Ukraiństwo zagraniczne”; utworzenia centralnego organu władzy ukraińskiej, który zajmowałby się problemami światowego ukraiństwa; aktywizacji pracy w tym kierunku Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa oraz Instytutu Ukraińskiego, które podlegają odpowiednio Ministerstwu Edukacji i Nauki oraz Ministerstwu Spraw Zagranicznych Ukrainy; stworzenia globalnego portalu „Światowe ukraiństwo” dla informacyjnego, kulturalno-oświatowego i społecznego wsparcia Ukraińców; sformowania specjalnego projektu rządowo-społecznego w celu zapewnienia dzieciom i młodzieży, przebywającym przymusowo za granicą, niezbędnej literatury, podręczników, medialnych programów edukacyjnych oraz kadr pedagogicznych; aktywizacji prowadzenia w różnych formatach wydarzeń kulturalno-oświatowych, konferencji naukowo-praktycznych i okrągłych stołów, angażując artystów, naukowców, działaczy kościelnych i społecznych do promowania ukraińskich narracji za granicą oraz organizowania wsparcia dla narodu ukraińskiego i jego Sił Zbrojnych w walce z moskiewskim raszyzmem; podpisania Memorandum między UŚRK a ŚKU (Światowy Kongres Ukraińców) w celu wzmocnienia konstruktywnej i produktywnej działalności wszystkich zainteresowanych organów rządowych i spo-
Tłumaczenie maszynowe
Szanowny Denisie Leontijowyczu! Informujemy, że 25 sierpnia 2023 roku w Kijowie odbyło się VII Forum Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej (dalej UŚRK). Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna to niezależna międzynarodowa, niekomercyjna organizacja społeczna, utworzona w 1993 roku, która zrzesza ponad 380 organizacji społecznych na Ukrainie i za granicą. Statut UŚRK został zarejestrowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy 3 maja 1993 roku, Świadectwo nr 449. Głównym zadaniem UŚRK jest zapewnienie i ochrona narodowo-kulturowych, językowych, edukacyjnych, ekonomicznych, informacyjnych, zawodowych, socjalnych, wiekowych oraz innych interesów ukraińskich wspólnot na Ukrainie i poza jej granicami. Zgodnie z rozdziałem 3 pkt 2 Statutu członkostwo w UŚRK jest zbiorowe. Zgodnie z rozdziałem 3 pkt 4 członkami UŚRK są jej założyciele (inicjatorzy utworzenia UŚRK) – ukraińskie organizacje społeczne na Ukrainie i za granicą zgodnie z protokołem Zgromadzenia Założycielskiego, a także inne ukraińskie organizacje społeczne z Ukrainy i z zagranicy, które zostały przyjęte do organizacji później i uznają obowiązujący Statut. Zgodnie z rozdziałem 3 pkt 18 Statutu członkowie UŚRK mają prawo: - poprzez swoich przedstawicieli wybierać i być wybieranymi do organów kierowniczych UŚRK; - brać udział w dyskusji i rozwiązywaniu kwestii dotyczących działalności UŚRK; - brać udział we wszystkich wydarzeniach organizowanych i przeprowadzanych przez UŚRK; - otrzymywać rzetelną i pełną informację o działalności UŚRK. Zgodnie z rozdziałem 4 pkt 1.2 Statutu na Światowe Forum Ukraińców wybierani są delegaci – przedstawiciele organizacji członkowskich UŚRK. Zgodnie z rozdziałem 4 pkt 1.3 Statutu do udziału w Światowym Forum Ukraińców z każdej organizacji – członka UŚRK wybierani są delegaci, zgodnie z kwotami określonymi przez Kierownictwo UŚRK. Ich pełnomocnictwa potwierdzane są protokołem zebrania oraz odpowiednim mandatem członka zbiorowego UŚRK. Według posiadanych przez nas informacji, na podstawie wyników VII Forum do organu rejestracji państwowej składany jest wniosek o państwową rejestrację zmian w danych o osobie prawnej, w szczególności – danych o organach kierowniczych UŚRK. Informujemy, że przytoczone powyżej normy Statutu na VII Forum UŚRK 25.08.2023 r. zostały rażąco naruszone. Mianowicie, o miejscu, dacie i czasie przeprowadzenia forum zdecydowana większość organizacji założycielskich nie została powiadomiona, delegaci do udziału w Światowym Forum zgodnie z pkt 4.1.3 nie zostali należycie wybrani. Zgodnie z rozdziałem 4 pkt 1.6 Statutu Światowe Forum Ukraińców uznaje się za prawomocne, jeśli w jego pracach bierze udział nie mniej niż połowa przedstawicieli członków UŚRK. W VII Forum brało udział jedynie 37 delegatów z Ukrainy, liczba delegatów od organizacji społecznych za granicą nie została ustalona. Zatem liczba członków UŚRK w dniu przeprowadzenia Forum, liczba reprezentowanych organizacji – członków UŚRK, liczba delegatów posiadających prawo głosu, w tym tych, którzy mieli prawo głosować zdalnie (online), nie została ustalona. Ich prawo do udziału w zebraniu nie zostało należycie sformalizowane. Podczas głosowania nie określono liczby obecnych delegatów posiadających prawo głosu i nie uwzględniono tych delegatów, którzy mieli prawo głosować zdalnie. Faktycznie zagranicznym delegatom, którzy zamierzali głosować zdalnie, nie zapewniono takiej możliwości, nie przyznano im prawa do wystawienia swojej kandydatury na stanowiska w organach wyborczych UŚRK. Wybór składu prezydium, składu komisji rewizyjnej był faktycznie niemożliwy, ponieważ delegaci po ogłoszeniu alarmu powietrznego udali się do schronu, gdzie brakowało łączności. W schronie przebywała tylko część delegatów spośród tych, którzy byli obecni na sali obrad Forum, nie wspominając o braku łączności dla delegatów, którzy mieli prawo głosować zdalnie. To znaczy, że podczas głosowania brakowało „kworum”.
Tłumaczenie maszynowe
Niepokojące dni początku września. Rozrywają one na pół utartą prawdę czasów rewolucji francuskiej, że „po chlebie najważniejsza jest szkoła”. Okrutna wojna, którą prowadzą przeciwko nam moskale, po raz kolejny przepisuje światopoczucie czasu, wkładając do głowy zupełnie inne sensy, cele, nadzieje i marzenia, retuszując całą gamę barw życia, pozostawiając jedynie farby polarności. Wojna i pokój, śmierć i życie, kłamstwo i prawda, nienawiść i miłość… Georgij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
Nieustanny potok agresywnych informacji jako cywilizacyjny dorobek wiedzy, nauki, techniki, skalowana ekspansja eteryczna i atak na pozbawione odporności ludzkie dusze nie dodają pewności czy choćby jakiegokolwiek ustalonego zrozumienia, dokąd tak naprawdę zmierza ten 8-miliardowy (częściowo oszalały) świat. Spełniają się, niestety, ostrzegawcze słowa W. Łypynskiego, wypowiedziane wiek temu o tym, że ludzkie cywilizacje zawsze stykały się z katastrofami i ginęły, gdy ich „materialna technika przerastała moralność społeczną”. Przykro, jednak oczywiste, że opierając się jedynie na wiedzy (nawet najdoskonalszej) nie uchroni się świata przed zagładą, bo ona sama w sobie nie będzie w stanie zagwarantować bezpiecznych i skutecznych rozwiązań we wszystkich sferach życia. Rozdzielność etyki i polityki, oderwanie wiedzy od sumienia, gdy duchowość jest pochłonięta fetyszem żarłoczności, zawsze prowadzi do „odludnienia” ludzkości. 35 lat temu (1988 r.), kiedy imperium srsr znajdowało się na progu swojej zguby, światło dzienne ujrzała książka francuskiego intelektualisty, uczestnika ruchu Oporu przeciwko okupacji nazistowskiej, swoistego moralnego „sędziego” ówczesnego społeczeństwa J.-F. Revela „Bezużyteczna wiedza”. Wymowna, kontrowersyjna, intrygująca praca, którą czytano w wielu krajach świata. Na jej stronach dojrzewały pytania-odpowiedzi, poglądy i oceny bolesnych kwestii czasu: a co będzie, jeśli te społeczeństwa, których wartościami były i są wolność, praworządność, tolerancja, upadną i przemieszają się z despotyzmami, okrucieństwem, mrokiem, cynizmem i kłamstwem? Oczywiście, można tylko wyobrazić sobie, domyślać się tego mroku, ciemności, które będą czekać na ludzkość, która kiedyś wygrała cywilizacyjną bitwę z bezbrzeżnym barbarzyństwem, a teraz przez nie (barbarzyństwo) znów jest ujarzmiana, podbijana. Jednemu Bogu wiadomo, co będzie dalej… A jednak pośród tego chaotycznego nagromadzenia myśli, zamysłów i nadziei na horyzoncie coraz bardziej widoczna staje się przyczynowość współczesnych kataklizmów. Zawiera się ona często w ustępliwej, służalczej, bezkręgowej postawie (polityce) „pierwszego szeregu” krajów wolnego świata, który „uległ śpiewowi totalitarnego systemu”. Ta przyczynowość jest stałą jednostką i utrzymuje się do dziś, ponieważ niemało pokoleń polityków i władców, przede wszystkim rodzimych, tak i nie zdołało „doczytać” do końca prawdy o złoczynności zjawiska o nazwie putinowska rosja. Chociaż dlaczego tylko putinowska, przecież ta ukradziona Ukrainie-Rusi nazwa stała się horrorem na przestrzeni wieków nie tylko dla Ukraińców, ale i dla świata. I dopóki ludzie nie uświadomią sobie, że rosja (moskowia) w ciągu ostatnich dwóch stuleci stanowi jedno z największych zagrożeń dla życia cywilizacji, dotąd ona będzie coraz bardziej się rozrastać. Nie wskazując palcami na „innych”, musimy przede wszystkim uznać grzech własnych błędów (strategicznych) w kwestii osądów, postaw i działań w stosunku do „braterskiej” moskowii. Oczywiście, nikt i nigdy już nie obliczy tej ogromnej skali cierpienia, strat ludzkiego życia i strasznych katastrof, których doświadczyła Ukraina, kiedy w latach Niepodległości przez „naszych” prezydentów i parlamenty zlikwidowano i „oddano” moskwicinom 70(!) bombowców strategicznych, którymi oni dzisiaj zabijają Ukraińców. Zatem tak naprawdę handlowano bezpieczeństwem narodowym, zamieniając w „bazar” władzę i gaz, życie i śmierć, pieniądze i sumienie. Gorzkie lekcje w historii naszej Państwowości. Coraz częściej odnosi się wrażenie, że nie pojęli tej nauki „nie ufaj moskalowi” nie tylko my, ale i wybrani tego świata, którzy powinni stać się strażnikami testamentów Pisma Świętego. Przecież dokąd będzie mógł dojść współczesny świat, cywilizacja dla swojego ocalenia, kiedy Papież Franciszek na spotkaniu z młodzieżą 25 sierpnia br. nazwał rosjan „spadkobiercami wielkiej rosji świętych, władców, wielkiej rosji piotra I, katarzyny II, tego imperium – wielkiego, oświeconego, wielkiej kultury i wielkiego człowieczeństwa”, wzywając ich, by nie rezygnowali z tego dziedzictwa. Tym samym uświęcając imperializm, zaborczość, szowinizm i ludobójstwo, które zawsze działo się i nadal jest czynione przez despotyczną moskwę. Błogosławieństwo dla niewolnictwa – tak można scharakteryzować to gorliwe zalecanie się duchownego przed katem. Czyżby II wojna światowa (jak i obecna moskiewska agresja) niczego nie nauczyły wielu współczesnych liderów narodów, państw i ludów? Na pamięć przychodzą słowa laureata Nagrody Nobla F. Hayeka z jego książki „Droga do zniewolenia” (1944 r.) o „faszyzmie i komunizmie jako dwóch przejawach tego samego zjawiska – totalitaryzmu”. Całkowicie oczywiste jest, że obecna agresja rosji jest nie tylko największą od czasów II wojny światowej, ale i pod względem ludobójstwa oraz przejawów ludobójczych uważana jest za najbardziej zbrodnicze działanie terrorystyczne epoki. Przecież nikt z istniejących despotyzmów na przestrzeni XX–XXI w. nie zdołał tak „harmonijnie”, jak rosja, połączyć tych dwóch ludożerczych ideologii i praktyk. Sądzę, że nawet imperialista uwarow (minister oświaty carskiej rosji) – autor modelu „prawosławie-samodzierżawie-narodowość”, na którego rozkaz palono pracę doktorską M. Kostomarowa (1842 r.), nie wyobrażał sobie skali dalszej faszyzacji moskowii, ubranej to w srsr-owskie bolszewicko-stalinowskie szaty, to w raszystowsko-putinowskie. Jednak aksjomatyczne jest to, że uformowała się na oczach demokratycznego świata (często i dzięki jego wsparciu) jedna ustalona tendencja, kiedy triadna ideologia „skutecznie” maszerowała drogą przemocy, nienawiści, zaboru, nieprawdy i triumfu dyktatury. Ze zmianą „reżimów” z monarchicznego, komunistycznego na putinowski cezaropapizm jedynie wzmacniała się skrajna nietolerancja wobec „innych”, w stosunku do Ukrainy wyhodowano agresywną ukrainofobiczną politykę ludobójstwa. Hołodomory, wojny, rusyfikacja, propaganda, oświata, „kulturalna” interwencja, stalinowska „pedagogika” – to daleko niepełna lista dróg i środków wykorzenienia i zabijania narodu. Nie wiem, o czym myślał i na co liczył Papież, jako duchowy przewodnik światowej ludności, wywyższając kłamliwą rosyjską historię, wielką kulturę oraz fałszywe mesjanizm moskiewskiego narodu, ale oczywistym jest błąd (daj Boże, żeby nie świadomy) w wyborze przez niego wartościowego wektora bezpieczeństwa dla istnienia ludzkości. Bo, niestety, wzywające prawdy „precz od moskwy”, a co więcej – „precz z moskwą”, najwyraźniej nie są dla jego Świątobliwości. Ale czyż nie jest rzeczywistością to, że współczesne putleroludobójstwo stało się groźne nie tylko dla Ukrainy, ale i dla Europy, w szczególności dla katolickiej, dla tych krajów, których przywódcy do dziś gorliwie zaglądają w paszczę kata? Przede wszystkim mam na myśli Węgry, których historię w nowym podręczniku do historii rosji (11 klasa) również wciśnięto w wrogie szablony. Przecież tam imperatywnie stwierdzono, że w 1956 roku (węgierska rewolucja przeciwko sowieckiej okupacji) na Węgrzech doszło do „faszystowskiego” przewrotu, dokonanego przez radykałów. W ten sposób publicznie, politycznie i „naukowo” znieważono i poniżono godność narodową oraz pamięć narodu węgierskiego, którego ponad 2,5 tysiąca obywateli stało się wtedy ofiarami wraz ze swoim liderem (Imre Nagy), walcząc o wolność i suwerenność swojego narodu. Niedawno węgierski minister Szijjártó (putinowski kawaler orderu) jednak wyraził protest przeciwko tej brutalnej ocenie, oświadczając o znaczeniu dla Węgrów tej chwalebnej strony walki o wolność, która nie może podlegać rewizji. Jednak czy rozumieją oni, że takie moskiewskie szaleństwo nie jest przypadkowe na stronach podręczników, przecież kiedy stało się ono powszechnie przyjętą dla rosyjskiej polityki oświatowej „normą”, to należy oczekiwać dalszej, jeszcze bardziej niebezpiecznej ekspansji ze strony moskala. Bo najpierw tradycyjnie „obrabiane” są mózgi dzieci, uczniów, studentów poprzez szkołę, oświatę, książki i podręczniki, a „głubinnaja ludność” – poprzez telewizyjny zombipudełko, oskarżając bezustannie (jak to było i jest z Ukrainą) naród (do wyboru) o nazizm, nacjonalizm, faszyzm, ekstremizm, banderyzm – dokonywana jest humanitarna, duchowa, polityczna interwencja wobec „innych”, a w dalszej kolejności ta ludożercza doktryna realizowana jest już bardziej brutalnymi militarnymi środkami, wojną. Przy czym wszystkie wskazane czynniki działają bez przerwy, a dlatego warto każdemu narodowi (nie tylko Ukraińcom) uważnie przyglądać się „działaniom” tego zdziczałego stworzenia – putinowskiej rosji. Szczególnie Ukraińcom, ponieważ w ostatnim czasie na tymczasowo okupowane terytoria Ukrainy z moskowii przywieziono już takiego makulatury na 200 mln rubli, a wroga dywersja trwa. W podręczniku „historia rosji” ona przegląda się otwarcie i nieukrywanie, demonstrując typowe dla rosjan „wartości” kłamstwa, nienawiści, agresji, nietolerancji. Tam bezapelacyjnie opisuje się, że „kilka pokoleń na Ukrainie wychowywano w niechęci do rosji, na neonazistowskich ideach, że ukraiński neonazizm jest bezpośrednim powtórzeniem niemieckiego narodowego socjalizmu”… Istnieje „rozgoryczona narodowa, językowa, kulturowa przemoc agresywnej mniejszości nad większością”. A dalej – nonsens w rodzaju sołowjowo-skabiejewskich bredni na temat aneksji ukraińskiego Krymu i Donbasu nabiera groteskowych form, twierdząc, że „powrót do rosji Krymu odbył się za 97% zgodą w referendum, a w Donbasie nie było rosyjskich wojskowych, tylko ludowe powstanie, gdzie byli żołnierze-afgańczycy, milicjanci, nauczyciele i górnicy sformowali pospolite ruszenie dla ochrony rodzinnej ziemi”… Ukraińska władza nazwała ich terrorystami tylko dlatego, że chcieli pozostać rosjanami”. I oto taka niedorzeczna, stronniczo-kłamliwa i tendencyjnie cyniczna „historia ojczyzny” na wskroś opanowała wszystkie placówki oświatowe eresefeseru – od przedszkola, szkół i uniwersytetów po instytucje akademickie. Naturalnie, że ta wściekła histeria objęła nie tylko „kwestię ukraińską”, ale i inne narody i ludy. Powiedzmy, całkowicie sprawiedliwą pozycję derusyfikacji krajów Bałtyckich w raszystowskim podręczniku nazywają „odrodzeniem nazizmu”, gdzie regularnie maszerują esesmańscy weterani i ich naśladowcy. Ale problem walki z tym obłąkanym złem i kłamstwem kryje się nie tylko w środowisku „moskiewskiej wszy”, ale i w gromadzie rodzimych gnid. Szczególnie niebezpiecznie i bezbożnie, kiedy takie stworzenia przebywają w przestrzeniach oświatowych, kulturowych, narodowych. Bo jak mogło dojść do tego, że czołowy specjalista MON Ukrainy pokroju „wasylenków” wprost, bez zygzaków, otwarcie i wyzywająco solidaryzuje się z rosyjskimi narracjami, z państwem-agresorem, państwem-terrorystą. „Piątokolumnowcy”?! Dlaczego, skąd, dzięki komu i po co pojawił się ten odpad w resorcie, na który nałożono konstytucyjną misję – wychowywać Ukraiński Naród? Nie na darmo angielskie wydanie „The Guardian” zaznacza, że dzisiaj szczególnie „kreml wzmocnił kontrolę nad historyczną narracją w szkołach. Ta tendencja znacznie przyspieszyła wraz z rozpoczęciem pełnoskalowej wojny przeciwko Ukrainie w 2022 roku, co prezentowane jest przede wszystkim dla młodzieży jako część historycznej misji moskwy”. Oto właśnie taka wojna trwa obecnie o ludzkie dusze i będzie trwać, tak naprawdę, jeszcze długo, nie jedno pokolenie. Musimy, jesteśmy zobowiązani wygrać ją. Znany europejski oświeceniowiec i filozof G. Le Bon jeszcze pod koniec przedostatniego stulecia przypominał wszystkim narodom i nacjom, które się formowały, o najważniejszej, niemal biblijnej prawdzie: „Naród może stracić bardzo wiele, doświadczyć niewiarygodnych katastrof i jest w stanie się podnieść. Ale wszystko będzie przez niego stracone, niemożliwe będzie, aby kiedykolwiek się podniósł, jeśli zgubił swoją Duszę”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
roku szkolnego. Dziennikarka przypomniała też o kradzieży i zniekształcaniu przez wrogiego sąsiada naszej historii, o niezwykle ważnych aspektach wychowania młodzieży, o zmianie nazw ulic, o bezlitosnym wyrzucaniu na śmietnik historii imperialnych wspomnień i pułapek. Działalnością oświatową może zajmować się każdy: kiedy kupi lub weźmie w bibliotece książkę ukraińskiego autora, przyprowadzi na podobną lekcję języka przynajmniej jednego krewnego, zwłaszcza młodzież, zacznie mówić po ukraińsku w codziennym życiu, zaśpiewa pieśni. Wtedy ten proces tworzenia narodu stanie się nieodwracalny. Siostra Wasyla Stusa, pani Maria, opowiadała o życiu rodziny, dzieciństwie, młodości poety, atmosferze tamtych lat, przeprowadzkach rodziny, jej otoczeniu i kręgu znajomych. Dziennikarz Wiktor Tiutiun przypomniał, jak na niedawnej imprezie w szkole dziecko czytało wiersze Stusa, a potem, w prywatnej rozmowie, świadomie rozmyślało o nich. Na koniec poetka Olha Diaczenko z emocjami przeczytała swoje wiersze. Lekcja języka, która staje się jednocześnie dyskusją historyczną, czytaniem literackim i wspomnieniami z przeszłości, – to najskuteczniejsza forma zanurzenia w twórczym procesie edukacyjnym. A rezultatem zazwyczaj jest zainteresowane spojrzenie słuchaczy, mnóstwo planów i twórczych odkryć. Czytajcie po ukraińsku, rozmawiajcie nią, uczcie się, interesujcie się, twórzcie i myślcie! „Gdzie jest język – tam czołgi nie są potrzebne” (c).
Oksana HUSEJNOWA, przewodnicząca zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wyszogrodzkiej OTG, zaprezentowała autorską piosenkę „Ziarno nadziei” o nadziei na przyszłość i zdolności Ukraińców do radowania się drobiazgami życia nawet w tak ciężkim czasie. Wykładowca NUVHP, historyk i regionalista Wiktor Hrom podkreślił, że ideałem dla współczesnych Ukraińców jest suwerenne, soborne, demokratyczne państwo i że nasz naród jest gotów walczyć o nie wszystkimi siłami. Wiktor Mykołajowicz dodał, że miał okazję uczyć się u wybitnego znawcy sztuki Wołodymyra Owsijczuka i rozmawiać z „patriarchą ukraińskiego muzealnictwa” Borysem Woznyckim, ku czci których jasnej pamięci poświęcona jest dzisiaj otwarta wystawa. Zasłużona artystka Ukrainy, aktorka Rowieńskiego Akademickiego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru Galina Cjomyk podkreśliła, że naszą bronią dzisiaj jest wiara w przyszłość mimo wszystkich trudnych prób i bolesnych strat. Minutą ciszy zebrani uczcili pamięć zmarłego na początku sierpnia obrońcy Ukrainy Myrosława Kurianika, syna znanego działacza Proświty i społecznika Iwana Kurianika, który wziął udział w otwarciu wystawy. Na zakończenie wydarzenia Nazar Wołoszczuk wykonał Hymn Europy jako symbol nieodwracalności europejskiego wyboru Ukraińców.
Dmytro PETRYK, m. Równe
Tłumaczenie maszynowe
Każda wieś szczyci się swoimi rodzinnymi dynastiami. Nie jest wyjątkiem także Banyliw. Są tu dynastie nauczycieli, rolników, przedsiębiorców, kucharzy i inne. Wśród nich jest rodzina Hryhorija i Orysi Kuziw. Rodzice to gospodarze, i dzieci stały się takie same.
Dmytro NYKYFORJAK, przewodniczący Rejonowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, obwód czerniowiecki
W jeden z wiosennych dni sprzed 17 lat rodzina zebrała się razem, aby omówić, czy nie spróbować swoich sił w rodzinnym biznesie. Postanowiono otworzyć kawiarnię we własnym nowo wybudowanym domu. Pomysł należał do ojca, Hryhorija. Kawiarnię otwarto w 2006 roku. Nazwano ją „Duet”, ponieważ jej założycielkami były dwie córki – Olena i Iryna. Mieszkańcy wsi i goście z innych miejscowości zaczęli spędzać tu wolny czas, spotykać się i świętować rodzinne uroczystości. Spodobała się kuchnia, bo rodzina Kuziw słynęła z umiejętności przygotowywania smacznych i wyszukanych potraw huculskich i domowych. Interesy szły dobrze. Dobra sława kawiarni rozchodziła się coraz dalej, a liczba gości rosła. Tymczasem córki wyszły za mąż. Rodzina powiększyła się o zięciów – Wasyla Parynjuka i Andrija Iwanczuka, którzy stali się wsparciem w rodzinnym biznesie. Zamówienia na organizację różnych uroczystości stawały się coraz częstsze. Rodzina znów zebrała się i postanowiła wybudować nowy, przestronny lokal. Gdy budowa została zakończona, w 2018 roku otwarto restaurację z dużymi, nowoczesnymi salami bankietowymi, którą nazwano „Dynastia”. Stworzono tu warunki nie tylko do świętowania, ale także do konferencji i seminariów. Właścicielka restauracji Olena Hryhorijiwna opowiada, że 24 lutego 2022 roku podzieliło „Dynastię” na spokojne życie przed wielką wojną i życie pełne niepokoju, przeżyć, pracy w warunkach niestabilności gospodarczej oraz szczerej nadziei na zwycięstwo – dzisiejsze. Początkowo myślano nawet o rozpoczęciu produkcji „koktajli Mołotowa”. Ojciec Hryhorij zdecydował jednak, że będą kontynuować to, czym zajmowali się przed wielką wojną, przestawiając się na pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy. Tak „Dynastia” od pierwszych dni wojny zaczęła pracować nad zapewnieniem obrońcom wysokiej jakości żywności i różnych konserw. Przedsiębiorcy ze wsi dostarczyli restauracji dużą ilość ryb, mięsa oraz produktów potrzebnych do konserwowania. Pracownicy szkoły i przedszkola pomagali czyścić ryby. Mieszkańcy wsi przynosili kasze, cebulę, marchew, buraki, kapustę, sól, cukier i inne produkty. Aktywnie pomagali także przesiedleni. Mocny piec mieścił 90 słoików. Na konserwowanie ryb zużywano około dwóch godzin. Tylko w marcu 2022 roku przygotowano ponad 2000 słoików tuszonki. Ośrodkiem organizacyjnym pomocy dla Sił Zbrojnych Ukrainy jest Baniliwska rada wiejska. Wspólnie z wolontariuszami zapewnia ona dostawy żywności dla żołnierzy 93. Wyżnyckiego batalionu oraz mieszkańców wsi, którzy bronią Ukrainy w innych jednostkach wojskowych. Pomoc wysyłana jest także do innych jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy. Na cześć rodzinnej dynastii Hryhorija i Orysi Kuziw: wraz z córkami i zięciami nie zmniejszają oni pomocy dla Sił Zbrojnych Ukrainy przez cały okres wojny. A obecnie, gdy w szpitalach przebywa duża liczba rannych bohaterów-żołnierzy, przygotowują dla nich smaczne potrawy. Od stycznia 2023 roku co tydzień wożą smaczne posiłki dla żołnierzy, którzy przechodzą rehabilitację w Waszkiweckim ośrodku rehabilitacyjnym. Restauracja posiada wszystkie certyfikaty i zezwolenia, dlatego nie ma żadnych problemów prawnych. „W okresie tej strasznej wojny życie trwa. Obecnie również organizujemy wesela, ale bez muzyki, skromniej, bo zawsze trzeba pamiętać, że w tym czasie ktoś może tracić na wojnie najdroższą osobę – to wielka rozpacz i ból dla nas wszystkich – mówi Olena Hryhorijiwna. – Przed wielką wojną ludzie byli zadowoleni z pracy i życia. Wtedy bawiono się głośno, na całą wieś. Teraz ludzie się zmienili. Odczuwa się przeżycia i niepokój. Ludzie po prostu rozmawiają ze sobą i pocieszają się nawzajem”. Głowa rodziny Hryhorij Kuź prowadzi własne gospodarstwo pstrągowe, stawy do hodowli karpi i karasi. Wyżnycka „Proświta” wspólnie z baniliwskim przedsiębiorcą i wolontariuszem Jurijem Szynkarjukiem zorganizowała tu wycieczkę dla rannych żołnierzy. Ponieważ przy stawach nie ma drzew, Hryhorij Kuź rozciągnął tent, aby żołnierzom było wygodnie. I oto rozpoczęło się wędkowanie. To było fantastyczne. Gospodarz rano specjalnie nie karmił ryb. Najchętniej brały lustrzane karpie, z których większość wracała do wody. Świeżą rybę na grillu piekł sam gospodarz, a z restauracji córki przywiozły smaczne huculskie potrawy. Żołnierze serdecznie podziękowali rodzinnej dynastii, wolontariuszowi Jurijowi Szynkarjukowi, kierowcy Mykole Rawlukowi oraz wszystkim mieszkańcom Baniliwa za szczerość, miłość i wsparcie dla Sił Zbrojnych Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Po nadejściu września wznowiła pracę sobotnia szkoła języka ukraińskiego, którą w Wyszogrodzie w 2017 roku zorganizowała grupa stronników. Wcześniej zajęcia odbywały się w różnych pomieszczeniach, a obecnie – w sali posiedzeń Wyszogrodzkiej Rejonowej Administracji Państwowej. Działaczka Proświty Stepaniya Sidlar zaprosiła na pierwsze zajęcia tak interesujących gości, że ramy czasowe spotkania znów zostały przekroczone. Słuchano, dyskutowano, zadawano pytania, zapisywano w notesikach nowe tezy – wszystko jak w prawdziwej szkole. W części wstępnej lekcji filolożka z wykształcenia i doświadczenia, prawdziwa przyjaciółka lokalnej „Proświty” Tetiana Wołotowska, obecnie zastępczyni przewodniczącego Wyszogrodzkiej administracji rejonowej, na jaskrawych przykładach materiałów agitacyjnych, filmów z frontu, artykułów z mediów społecznościowych poruszyła kwestię języka jako ważnego aspektu zwycięstwa. Jak dokładnie język ratował naszych żołnierzy fizycznie, jak ich wspierał i inspirował, jak ukraińska pieśń, utwory w języku ojczystym stają się jednym z ważnych elementów naszego przyszłego zwycięstwa, źródłem sił, inspiracji i amuletem. „Ukraiński – to język Zwycięstwa” – krótki, ale niezwykle trafny i aktualny cytat Głównodowodzącego Sił Zbrojnych Ukrainy Walerija Załużnego ujął w te słowa wszystkie nasze dążenia i kierunki pracy dzisiejszości. Historyk, działacz Proświty Wołodymyr Semystiaha podkreślił, że nie tylko język, lecz także kultura narodowa, świadomość narodowa stanowią całościowy kompleks odzwierciedlenia naszej rzeczywistości i wizji przyszłości, dlatego niezwykle ważne jest nieustanne rozwijanie tych kwestii i wszechstronne wspieranie ich w każdych okolicznościach. Wróg jasno pokazał całemu światu, że w edukacji, w rozwoju narodu, w zachowaniu i wspieraniu swoich rodzimych autorów, twórców, wynalazców nie ma czegoś takiego jak „nieaktualne”. Rosjanie przemianowują ulice, zdejmują tablice z nazwami, zastępują podręczniki i zniekształcają w nich historię, a także rzeczywistość na czasowo okupowanych terytoriach. Prześladowaniom, znęcaniom i torturom poddawani są nieuzbrojeni nauczyciele, aktywiści społeczni i pisarze dziecięcy. Małgorzata Dowhań poruszyła nie tylko twórczość i życie poety Wasyla Stusa, którego data śmierci z rąk moskiewskich katów niemal pokrywa się z datą początku nowego
Ukraina i kraje europejskie. Doktor nauk politycznych, profesor Równeńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego Maksym Hon, który obecnie broni Ukrainy w szeregach Sił Zbrojnych, zauważył, że 32. rocznica Niepodległości jest datą, w której większość Ukraińców wreszcie zrozumiała, że wolność zdobywa się nie mitingami, lecz ofiarnością i krwią. Naród ukraiński godnie przyjął trudne historyczne wyzwanie, więc Zwycięstwo na pewno będzie po naszej stronie.
Na wieczornicę przybyły równeńskie artystki, które podzieliły się z obecnymi wierszami i utworami muzycznymi. P.o. przewodniczącej Równeńskiej Obwodowej Organizacji NSPU Walentyna Lulicz zauważyła, że dziś słowa naszego hymnu „dusze i ciała nasze położym…” nabrały szczególnego znaczenia, a każda sprawa każdego Ukraińca na rzecz Zwycięstwa jest teraz ważniejsza niż kiedykolwiek. Pani Walentyna wykonała piosenkę do słów Jurija Berezy „Siwizna”.
Poetka, członkini NSŻU i NSPU, jedna z organizatorek Ogólnoukraińskiego Festiwalu Piosenki Autorskiej i Poezji Śpiewanej „Słowospiw” Tamara Bacmaj dodała, że świętować i tworzyć możemy tylko dzięki naszym odważnym obrońcom. Wyrecytowała zebranym swój autorski wiersz „Moja ziemio, ojczysta Ukrainо!” Walentyna Słukwina wykonała
Tłumaczenie maszynowe
W Dzień Niepodległości Ukrainy w Riwneńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym odbyło się otwarcie wystawy „Ukraina – Europa: wspólne dziedzictwo”. Wystawa składa się z plakatów, na których przedstawiono obrazy historyczne autorstwa znanego ukraińskiego malarza batalisty Artura Orlonowa, towarzyszy im tekst w języku ukraińskim i jednym z języków europejskich. Płótna ukazują ważne epizody ukraińskiej historii, które podkreślają ścisłe wzajemne związki polityczne, gospodarcze i kulturalne Ukrainy i krajów Europy na przestrzeni wieków.
Uroczystość rozpoczęło wykonanie hymnu państwowego w wykonaniu głównego specjalisty Zarządu Kultury i Turystyki Riwneńskiej Obwodowej Administracji Wojskowej, członka Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego i Narodowego Związku Kobziarzy Ukrainy Nazara Wołoszczuka.
Przypomniał on, że w pierwszych latach Niepodległości w społeczeństwie panowały przeważnie romantyczne i podniosłe nastroje. Tylko nieliczni domyślali się, jaką straszliwą cenę przyjdzie zapłacić w przyszłości. Dziś jednak cały ukraiński naród zrozumiał, że wolność zdobywa się tylko potem i krwią, i wszyscy dokładają maksimum wysiłków w trudnej walce.
Kurator wystawy, historyk, krytyk sztuki, wykładowca Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska” Mykoła Bendiuk podkreślił: jego koledzy podzielają przekonanie, że Ukraina zawsze istniała właśnie w europejskim kontekście historycznym. Dlatego wystawa prac Artura Orlonowa, do stworzenia której on udzielał konsultacji, jest ważnym wkładem w ukazanie niepodzielności więzi historycznych
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ko, Ludmiła Tarnaszynśka, Jarosław Tkacziwśkyj, Natalka Fursa, Ołeksandr Chomenko, Ołeh Czornohuz, Dmytro Szupta… W istocie „Wiosna uzbrojona” to swoista kronika najnowszej walki Ukraińców o wolność, kronika burzliwego i dramatycznego czasu, w którym obecnie żyjemy, czasu, który będzie determinował rozwój wydarzeń na Ukrainie i w świecie na dziesięciolecia naprzód. A może i na stulecia. Zauważył również, że ta antologia wchłonęła ból narodu ukraińskiego i ukraińskiej ziemi, ponieważ autorzy pisali te wiersze i na wojnie, i w okupacji, i pod ciągłym wrogim ostrzałem, dlatego utwory tej książki mają potężną i życiodajną siłę modlitwy, która wywyższa i chroni naród w najtrudniejszych czasach, oczyszcza i podnosi człowieka duchowo, napawa jego naczynia siłą i pragnieniem życia, bo moc słowa jest zdolna pokonać smutek i zwyciężyć czarną siłę rosyjskiego zła. Opowiedział także, że tytuł antologii zainspirował jeden z wierszy znanego ukraińskiego poety Wołodymyra Bazylewśkiego oraz powieść „Wiosna święta” kubańskiego pisarza Alejo Carpentiera. Na spotkaniu rozbrzmiewała patriotyczna poezja, napisana przez poetów podczas wojny, w szczególności swoje wiersze przeczytali Wasyl Wasylaszko, Wasyl Sołowiej, Wasyl Kujbida, Ołeksander Szuhaj, Borys Ponomarenko, który z bólem zauważył, że nie myślał, iż kiedykolwiek Ukraińcy będą we współczesnym świecie poddawani tak strasznej zniewadze i wezwał wszystkich pisarzy do jednoczenia się i pracy nad utworami aktywnie i ofiarnie, a także – do wychowywania młodzieży za pomocą własnego doświadczenia życiowego, ponieważ to właśnie ukraińska młodzież będzie kontynuować rozbudowę Ukrainy i jej odnowę, przeczytał swoje wiersze ze zbioru „Siła rodu naszego”. Swoje zmysłowe, żywe rondele przeczytała poetka Inna Kowalczuk. Na wieczorze wystąpił Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń. Podkreślił ważność podobnych wydarzeń, gdzie z dokumentalną dokładnością utrwalana jest prawdziwa historia naszych czasów, a także opowiedział o Ogólnoukraińskiej nagrodzie literackiej imienia Dmytra Kremenia i jej pierwszym laureacie, pisarzu Ihorze Pawluku. Na spotkaniu wystąpili również Andrij Demydenko, Petro Zaseńko, Marija Worobej, Jarosław Czornohuz, Mykoła Dudar, Nina Szawarsśka, Hałyna Slywka, Wiaczesław Huk, Ihor Zoc i inni. Rozbrzmiały wiersze poświęcone miłości do Ojczyzny, niezłomności ducha narodu ukraińskiego i naszemu Zwycięstwu nad rosyjskim najeźdźcą, w szczególności: „Nie mija pora Ukrainę kochać…”, „Do Kaliny-Ukrainy” – Petra Zaseńki, „Tylko słowa pozostaną po nas…” Wiaczesława Huka i in. Na spotkaniu wystąpił także duet „Ornament”, który zaprezentowały piosenkarki Tetiana Dyman i Ludmiła Wereta. Zaśpiewały pieśni poświęcone Ukrainie, w szczególności „Miłość, co wieczna, – nie umiera…”, „Ukrainie”. Kończąc spotkanie, Mychajło Sydorżewśkyj podkreślił: „Bezsprzecznie, Ukraina zwycięży. Bronimy ojczystej ziemi, bronimy naszej kultury narodowej, naszej duchowości, naszego języka, naszych tradycji. Niemożliwe jest złamanie woli wolnego narodu. Za nami – heroiczna historia. Za nami – kohorty naszych wielkich przodków, którzy w czasie dramatycznych prób nie tylko podnieśli ukraińskiego ducha na wysoki, niezdobyty poziom, ale i przekazali nam w spadku, w dwudziestym pierwszym wieku, swoje wspaniałe i bezcenne osiągnięcia duchowe”. Press-service NSPU Ukrainy nad raszystami. Pomścimy… pamiętamy… Niech żyją bohaterowie Irpienia! Niech żyją bohaterowie! Niech żyją… Na chwałę życia… Ochotnik Martyniuk, pseudonim „Pisarz”, stanął w obronie rodzinnego miasta i całego rejonu Irpienia z własną bronią myśliwską i już 29 marca 2022 r. brał udział w wyzwoleniu Irpienia. Pisarz los Serhija Martyniuka, który tak szczerze, spowiedniczo i samokrytycznie jest zadeklarowany w jego książkach, – to wytrwałe i twórczo uwarunkowane wchodzenie w ukraińską tożsamość. Książki pisarza, publicysty, działacza społecznego Serhija Martyniuka – to przede wszystkim twórczo udane pragnienie poprowadzenia czytelnika własną dramatyczną drogą do narodowego samoświadomości i przejęcia się imperatywną koniecznością uformowania siebie jako ukraińskiego patrioty, narodowo świadomego, dumnego Ukraińca, zajęcia swojego godnego miejsca w przeciwstawieniu się rosyjskiemu agresorowi, w walce o utwierdzenie, o wzmocnienie niepodległości Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Na wydarzenie przybyli: Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń, redaktor naczelny tygodnika “Słowo Proświty” Ihor Zoc, znany polityk i pisarz Wasyl Kujbida, a także wybitni ukraińscy artyści i miłośnicy ukraińskiej poezji: Petro Zasenko, Wasyl Sołowiej, Ołeksander Szuhaj, Inna Kowalczuk, Nina Szawarska, Marija Worobej, Jarosław Czornohuz, Iryna Rodczenko, Jewhen Werchhradśkyj, Borys Ponomarenko, Andrij Demydenko, Wasyl Wasyłaszko, Wiaczesław Huk, Mykoła Dudar, Wira Sałamacha, Switłana Złoczewśka, Hałyna Sływka, Wiktor Kuczeruk, Tetiana Dymań, Ludmyła Wereta i inni. Moderatorem wydarzenia był przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewśkyj. Zaznaczył on, że NZPU wspólnie z kijowskim wydawnictwem “Lira-K” wydało książkę liryki wojennej, poświęconą niezwyciężonej, niepodległej Ukrainie i jej dzielnemu narodowi. Jej inspiratorem, redaktorem i kompilatorem został przewodniczący NZPU. Mychajło Sydorżewśkyj zaznaczył, że w książce zebrano poezje autorów ze wszystkich zakątków naszego kraju – od obecnie okupowanych ziem charkowszczyzny, ługańszczyzny, donbasu i południowych stepów, po spaloną wojną słobożanszczyznę, polesie i dalej – aż po zachodnie terytoria. Mykoła Żułynśkyj, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Serhij Martynjuk swoje książki “Dumnym jestem, że jestem Ukraińcem”, “Urodzeni, by zwyciężać”, “Tego, kto idzie, trudno zatrzymać”, “Mam zaszczyt być Ukraińcem” podarował mi kilka lat temu. Czytałem je niespiesznie, w przerwach między pilnymi pracami. Każdą z tych książek Serhij Martynjuk opatrzył autografem – przyjacielskim zwrotem do mnie jako czytelnika: “Przyjacielu! Prawdziwy zaszczyt świadków nie potrzebuje!”, “Przyjacielu! Jeśli nie chcesz żyć w ciemności, zapal światełko prawdy o Ukrainie!”, “Przyjacielu! Być Ukraińcem nie jest wstydem. Wstydem jest się tym nie szczycić!”, “Przyjacielu! Musimy budować kult Ukraińca!”. W tych zwrotach do czytelnika odczytuje się ideowo-światopoglądową pozycję autora, której kształtowanie można prześledzić w jego utworach, przede wszystkim w szkicach biograficznych książki “Tego, kto idzie, trudno zatrzymać” oraz w książce “Mam zaszczyt być Ukraińcem”. Serhij Martynjuk pragnie poznać, z jakiego jest rodu, do jakiego narodu należy, dlaczego, z jakich powodów, z czyjej samowoli tak osłabiona została jego i wielu, wielu Ukraińców narodowa pamięć historyczna, przygnieciona cześć i narodowa duma Ukraińców, dlaczego wśród nas pojawiło się tak wielu mankurtów i dlaczego każdy Ukrainiec powinien uwierzyć w siebie i odczuwać dumę ze swojego kraju – z Ukrainy. W książce “Mam zaszczyt być Ukraińcem” Serhij Martynjuk zaświadcza: “Właściwie piszę swoje książki i opowiadania w celu rozbudzenia miłości do rodzinnej ziemi i naszego ukraińskiego rodu oraz równie silnej nienawiści do wrogów Ukrainy”. Właśnie dlatego książki tego pisarza i publicysty to rzetelne badanie, na którym opiera się ukraińska tożsamość. Są tam również poezje przedstawicieli krajów europejskich. Poezje zawarte w antologii napisano głównie po 24 lutego, ale są też takie, które powstały wcześniej, od 2014 roku, od początku wojny rosyjsko-ukraińskiej. W antologii, która powstawała z utworów nadesłanych na adres kompilatora, zaprezentowano dzieła wielu znanych poetów, a także autorów mniej znanych ogółowi czytelników. Łącznie – 142 nazwiska. Oto tylko niektórzy z autorów, których wiersze weszły do książki: Wołodymyr Bazylewśkyj, Iwan Hentosz, Łeonid Horłacz, Mykoła Hrycenko, Wasyl Hubareć, Wiaczesław Huk, Nadija Humeniuk, Natalja Dziubenko-Mejs, Anatolij Dnistrowyj, Petro Zasenko, Ołeksandr Irwaneć, Olha Kis, Wasyl Kliczaku, Wałentyna Kowałenko, Inna Kowalczuk, Wasyl Kuzan, Antonina Łystopad, Tetiana Majdanowycz, Wiktor Melnyk, Ihor Pawluk, Mychajło Pasicznyk, Petro Perebyjnis, Tetiana Pyszniuk, Lubow Proć, Łesia Stepowyczka, Ołeksandr Stusen. W Domu Pisarzy odbyło się Ogólnoukraińskie święto literacko-artystyczne, poświęcone 32. rocznicy Niepodległości Ukrainy, z udziałem znanych ukraińskich artystów. Zabrzmiały utwory współczesnych poetów, poświęcone Ukrainie, jej Niepodległości oraz niezwyciężonemu narodowi ukraińskiemu.
Tłumaczenie maszynowe
W książce „Jestem dumny, że jestem Ukraińcem” autor dokumentalnie, z wymownymi faktami historycznymi uzasadnia swoje polityczne i literackie credo: „Moskwa to zło i zagrożenie dla całego cywilizowanego świata. Zagrożenie nie jest mityczne, lecz realne… Moskale chcieli wczoraj, chcą dziś, będą chcieli jutro zniszczyć naszą historię, prahistorię, język, naszą pamięć i sam naród ukraiński. Nie wierzcie!
Ukraina się nie podda. Ukraina walczyła i walczy". Te słowa brzmią dziś szczególnie mocno i emocjonalnie, gdy rosyjscy najeźdźcy wtargnęli na ukraińską ziemię. Książkę Serhija Martyniuka otwiera esej „Mankurt", w którym w zrozumiały i przekonujący sposób, na wymownych przykładach, pokazuje, jak rodzą się zdrajcy i odszczepieńcy narodu. Dalej autor bada przyczyny Hołodomoru, taktykę i strategię moskiewskich wodzów, ukierunkowaną na zniszczenie ukraińskiej państwowości i kultury, i daje jasną, poparta argumentami odpowiedź „małoruskim historykom", którzy tłumaczyli, że w ten sposób władza radziecka chciała wciągnąć ukraińskich chłopów do kołchozów: „Rzecz w tym, że kołchozom należało już 78% ziem uprawnych. Moskwa nie zrobiła hołodomoru nad Donem ani w Powołżu, choć donscy kozacy i powołżańscy Niemcy stawiali opór kolektywizacji nie mniejszy niż my, Ukraińcy". Autor w przekonujący sposób odsłania podstępną politykę caratu, którą przejął na swój sztandar rosyjski bolszewizm. Polegała ona na stopniowym, lecz nieustannym tłumieniu wszystkiego, co ukraińskie, zwłaszcza zarodków naszej państwowości po Lutowej rewolucji 1917 roku. Ogólnie rzecz biorąc, zasadniczym ideowym kierunkiem książki Serhija Martyniuka jest obalanie licznych podłych i podstępnych mitów Moskiewszczyzny, tworzonych na podstawie kradzieży i przekłamań naszej historii. Zrozumiałe, dlaczego drugie wydanie książki ukazało się po rosyjsku: autor chciał być usłyszany na rodzinnej dla niego Odessie, w dużej mierze zrusyfikowanej przez imperialną Moskwę. Z czasem poglądy Serhija Martyniuka coraz wyraźniej się krystalizują, a w książce „Tego, kto idzie, trudno zatrzymać" zaznacza: „Minęło ponad sto lat, a jakby o teraźniejszości napisał w 1918 roku Ołeksandr Oles (mowa o wierszu „Wzory ukraińskiego losu"). A naprawdę, co się zmieniło? Nic. Ten sam wróg i w tę samą chatę. 7 października 2020 roku. Siódmy rok aktywnej fazy wojny, a według badań Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii 42% obywateli Ukrainy pozytywnie odnosi się do Moskiewszczyzny!.. Coś nie tak z naszymi głowami". Obecnie stanowisko ukraińskiego patrioty Serhij Martyniuk wyraża także w twórczości literackiej; w szczególności w książce „Urodzeni, by zwyciężać" wyznaje miłość do rodzinnej ziemi: Jestem zakochany w bałtyckim stepie. W ojczystym gnieździe swój bocian,
W obcym kraju serce nie upadło na kolana, i głowy nie opuściłem. W tych słowach czuje się szczerość i godność autora, choć czasem brakuje mu wyważenia słowa obrazowego, tej metaforyczności i uogólnienia, które są właściwe poezji. Ogólnie rzecz biorąc Serhij Martyniuk czuje się „jak ryba w wodzie”, gdy zanurza się w polemikę, publicystyczną ostrość, żywioł historyczno-krajoznawczy. Tym naznaczona jest książka „Mam zaszczyt być Ukraińcem”, w której w przedmowie pułkownik W. Kryworobok określa podstawowe cechy życia i twórczości Serhija Martyniuka: „Znam Serhija od czasów Pomarańczowej Rewolucji. Wspólnie broniliśmy ideałów wolności narodu ukraińskiego. Dlatego znam go jako wysokiej klasy i odważnego oficera oraz godnego patrioty Ukrainy. Nawiasem mówiąc, właśnie po Pomarańczowej Rewolucji Serhij napisał pierwszą książkę „Zdobyli wolę – zdobędziemy los”. O odwadze Serhija Martyniuka i jego zasadniczej postawie patriotycznej świadczy także to, że w pierwszym dniu rosyjskiej agresji, przebywając w Irpieniu, przyłączył się do irpieńskiego ochotniczego oporu – zapisał się jako ochotnik z zdecydowaną postawą, by zbrojnie pomóc Ukrainie w jej wojnie z Moskalami. Przebywając w szeregach irpieńskich obrońców terytorium, poeta Serhij Martyniuk 1 marca 2022 r. zwrócił się do swoich towarzyszy broni przeciwko rashystom:
A moi bracia nieugięci
Szukają chwalebnych braci w przestworzach
Światło wypływa z poranionych ciał
Czy jeszcze się spotkamy – pyta tęsknie myśl
Czy się spotkamy? Na niebiańskim kręgu
Bohaterów
Czy się spotkamy? Obowiązkowo w Dniu Zwycięstwa
Tłumaczenie maszynowe
Co roku 28 sierpnia z inicjatywy Krajowej Rady Ukraińców Krymu obchodzony jest Dzień Ochrony Praw Ukraińskiej Wspólnoty Krymu. Obchody te zapoczątkowano w 2017 roku. Rano w Kijowie na terenie Państwowego Historyczno-Memoriałowego Rezerwatu Łukianowskiego uczczono pamięć konsula Ukraińskiej Republiki Ludowej w Jałcie, literata, pedagoga, specjalisty ds. bibliotekarstwa, naukowca Pawła Horianskiego oraz poległych Krymian – obrońców Ukrainy. W wydarzeniu wziął udział zastępca Stałego Przedstawiciela Prezydenta Ukrainy w Republice Autonomicznej Krymu Denys Czistikow. „Dziękujemy Pawłowi Horianskiemu za jego postawę polityczną i walkę o Niepodległą Ukrainę w tamtych trudnych czasach. Dzisiaj czujemy, jak blisko jest wyzwolenie Półwyspu Krymskiego, wspominamy ważne imiona pamięci historycznej. Dlatego po wyzwoleniu półwyspu imię Pawła Horianskiego będzie obowiązkowo znane w wolnym Krymie. Warto podkreślić wysoką cenę naszej walki i nie zapominać, że wróg jest podstępny. Aby odzyskać półwysep, musimy wspierać się nawzajem, wstępować w szeregi Sił Zbrojnych i pamiętać o tych, którzy za cenę własnego życia bronią naszej ziemi przed agresorem” – zauważył Denys Czistikow. W ubiegłym roku, mimo wojny, krymscy Ukraińcy, którzy zmuszeni byli opuścić swoje domy po okupacji Krymu przez Rosję w 2014 roku, własnym kosztem postawili pomnik na grobie pierwszego przewodniczącego Krajowej Rady Ukraińców Krymu. KRUK już od kilku lat prowadzi publiczne uroczystości przy grobie P. Horianskiego. Tym razem głównym wydarzeniem wydarzenia memoriałowego było uhonorowanie aktywistów srebrnym medalem Krajowej Rady Ukraińców Krymu za wkład w przywrócenie pamięci o Pawle Horianskim. Obecni złożyli również kwiaty na Alei Bohaterów, gdzie pochowano dwóch Krymian – Władysława Biłego, który zginął podczas masowego morderstwa przez Rosjan ukraińskich jeńców z „Azowstali” w Ołeniwce, oraz Petra Korola, który zginął w walce, broniąc Mariupola. „Obecnie w szeregach SZU służy ponad 10 000 tysięcy Krymian, ponad 150 z nich zginęło, broniąc kraju” – zaznaczył przewodniczący Rady Weteranów Krymu przy Krajowej Radzie Ukraińców Krymu Serhij Wikarczuk. Następnie w Ukrinformie odbył się publiczny dialog „Deokupacja Krymu i ochrona praw wspólnoty krymskich Ukraińców” z udziałem aktywistów społecznych. Na początku przedstawiciel Krajowej Rady Ukraińców Krymu, kandydat nauk historycznych Andrij Iwanec przedstawił ważny raport analityczny pod tytułem „Siedem powodów, by wyzwolić Krym”. Zdaniem naukowca, deokupacja i reintegracja ARK i Sewastopola jest kategorycznym imperatywem dla narodu ukraińskiego i musi stać się nim dla cywilizowanej części ludzkości w ogóle. Półwysep musi zostać wyzwolony, ponieważ: 1. Krym – niezbędny element bezpieczeństwa wojskowego Ukrainy i Europy; 2. „Ukraina swoich nie porzuca”, prawa obywateli Ukrainy muszą zostać przywrócone; 3. Prawa rdzennego narodu krymskotatarskiego muszą zostać przywrócone; 4. Prawa wspólnoty Ukraińców Krymu muszą zostać chronione; 5. Krym – skarbnica wartości kulturowych i korzeni europejskiej Ukrainy, dziedzictwo kulturowe Ukrainy na Krymie musi zostać chronione; 6. Krym – klucz do bezpieczeństwa ekonomicznego Ukrainy; 7. Deokupacja Krymu – ważny wkład w przywrócenie działania prawa międzynarodowego. Głos zabrali również przedstawiciel Krajowej Rady Ukraińców Krymu Serhij Kowalski, redaktor naczelny gazety „Krymska switłycia” Andrij Szczekun, dyrektor wykonawczy organizacji społecznej „Związek przymusowych przesiedleńców”, adwokat Wołodymyr Laszenko, członek Komisji ds. nazewnictwa przy merze Kijowa Tymisz Martynenko-Kuszlanski, pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Bohdan Czerwak, przewodniczący Państwowej Służby ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia Wiktor Jełenski, kapitan I rangi, kierownik programów wojskowych Centrum Globalistyki „Strategia XXI” Pawło Łakijczuk. Członkowie KRUK są przekonani, że już w dającej się przewidzieć perspektywie będą mogli prowadzić działania w rodzimym Krymie. Jewhen BUKET Zdjęcie autora czyta ci wiersze po ukraińsku, a potem tłumaczy je na jakiś dziwny język, okazuje się erzja? Niejeden rosyjskojęzyczny pasażer w dowód szacunku dla „erzjańskiego banderowca” przechodził na ukraiński. Dzisiaj tego erzję wielu zna w Ukrainie. Teraz on sam jest Iniazorem (Głównym Starszyzną) narodu erzjańskiego. Tak, to dziwne, ale w 2019 roku w niełatwych warunkach Federacji Rosyjskiej, na narodowym modleniu narodu erzjańskiego dwunastu starszych z osiemnastu oddało swoje głosy na obywatela Ukrainy, podpułkownika SZU, weterana wojny rosyjsko-ukraińskiej, „banderowca” z przekonania. Dzisiaj Boliaień Syreś kieruje walką erzjańskiego ruchu narodowego o stworzenie erzjańskiego państwa „Erzjań Mastor” (Kraj Erzjan). Współzałożyciel „Wolnego Idel-Uralu”, którego celem jest stworzenie konfederacji narodów Powołża, od sierpnia tego roku – prezydent „Ligi Wolnych Narodów”, która jednoczy półtora tuzina skolonizowanych przez Moskwę narodów. Jest pewien, że wszystko będzie tak, jak zaplanowali. Magnetyzuje rozmówcę i chce się mu wierzyć. A jak nie uwierzyć, kiedy mówi, że za 10-15 lat Ukraina stanie się najbardziej wpływowym europejskim krajem? Wiodącym krajem od Sanu do Cieśniny Beringa. Iniazor wierzy w zwycięstwo Ukrainy i wie, na czym ono polega. Nie tylko na wyzwoleniu terytoriów, ale i na dezintegracji FR oraz stworzeniu przy aktywnym udziale Ukrainy nowych państw narodowych na tych terytoriach. Oto tacy właśnie są erzjańscy banderowcy...
Tłumaczenie maszynowe
Serhij ŁASZCZENKO „Ludzi żywcem paliliście!” – ten moskiewski narrat dotyczący mitycznych banderowców został swego czasu żywo podchwycony przez znaczną część mieszkańców Odessy, Sewastopola, Doniecka, Ługańska i innych miast Południowego Wschodu. Najwyraźniej chodziło o wydarzenia z 2014 roku na Majdanie oraz ofiary śmiertelne w odeskim Domu Związków Zawodowych. Ale Rosja z jakiegoś powodu uparcie przemilcza samospalenie udmurckiego naukowca Alberta Razina, do którego doszło 12 września 2019 roku. Odważny patriota zrobił to w geście protestu przeciwko niszczeniu języka udmurckiego. Jak tu nie wspomnieć o samospaleniu Ołeksy Hirnyka 21 stycznia 1978 roku na grobie Kobziarza w Kaniowie? W ten sposób ukraiński dysydent protestował przeciwko rusyfikacji Ukrainy. A komu z Rosjan przyszło się spalić w geście protestu przeciwko wypieraniu języka rosyjskiego z przestrzeni publicznej? Takie przypadki nie są nikomu znane, ponieważ język rosyjski u nas wciąż jest „żywszy od wszystkich żywych”! I to po dziewięciu latach krwawej wojny Ukrainy z Rosją… Kreml robi wszystko, co możliwe, aby Ukraińcy nie postrzegali narodów Federacji Rosyjskiej jako swoich potencjalnych sojuszników. Bądźmy szczerzy: niektórzy z nas postrzegają Buriatów, Kałmuków, Czeczenów jako największych wrogów ukraińskości. Rosjanie są dopiero w dalszej kolejności... Etnonim „Moksza” stał się synonimem niezdarnego imperialisty i bywa używany przez Ukraińców do obrażania... etnicznych Rosjan. Dobrze, że przynajmniej Erzjanom się poszczęściło. Ale świadczy to jedynie o wielkim doświadczeniu Rosji w napuszczaniu narodów na siebie nawzajem. Dwa wyżej wymienione etnosy są rdzenną ludnością Republiki Mordowii. Nawiasem mówiąc, erzjańskiej patriotycznej inteligencji nie podoba się sztuczna nazwa Mordowia, bo to coś w rodzaju „Chochlandii”. Używają terminu „Erzjań Mastor” („Kraj Erzjan”). Co ciekawe, część erzjańska stanowi tylko około 40% terytorium republiki, a mokszańska – ponad 60%. Choć w rzeczywistości Erzjan w Federacji Rosyjskiej jest znacznie więcej niż Mokszy i są oni tradycyjnie bardziej aktywni. Znaczna część ziem erzjańskich pozostała poza granicami Mordowii: bolszewiccy imperialiści w latach 20. XX wieku robili z autonomiami, co chcieli. Mokszy również zostali skrzywdzeni: przypadła im tylko północna część mokszańskiego masywu etnicznego. Południową nazwano obwodem penzeńskim, gdzie potrzeby narodowo-kulturalne Mokszy nigdy nikogo nie interesowały. Jeśli chodzi o Erzjan: to właśnie oni byli jedynym narodem Federacji Rosyjskiej, który w 2014 roku potępił rosyjską inwazję na Ukrainę i aneksję Krymu. Rada Starszych zwróciła się wówczas do młodzieży z żądaniem, by nie walczyć przeciwko Ukrainie. Wpłynąć na cały naród liderzy ruchu erzjańskiego oczywiście nie zdołali, ale przynajmniej w ujęciu procentowym Erzjan na ukraińskim terytorium walczyło znacznie mniej niż Buriatów czy Dagestańczyków. Jak Erzja ukrainizował... kijowian Chcę opowiedzieć o kijowskim Erzjanie, w przeszłości podpułkowniku Sił Powietrznych Ołeksandrze Bolkinie. W języku ojczystym jego imię brzmi nieco inaczej – Bolajień Syreś. Za „sowka” był zwykłym radzieckim człowiekiem. Co więcej! Oficer, komunista... Dlatego jego przyszły los był łatwy do przewidzenia dla każdego doświadczonego człowieka. Jednak były dwa „ale”. Był Erzjaninem, więc miał szczepionkę przeciwko rosyjskiemu szowinizmowi. A drugie „ale” polegało na tym, że po ukończeniu szkoły wojskowej skierowano go na Ukrainę. Była taka praktyka u Sowietów, by wykorzystywać „nieruskich” do rusyfikacji innych narodów. Ale w tym przypadku wszystko wyszło dokładnie odwrotnie. Kontakty z Ukraińcami całkowicie rozbiły „spójny system komunistycznego światopoglądu”. A było jeszcze pamiętne spotkanie z głównym starszym narodu Erzja, który postawił rodakowi konkretne zadanie – wyjaśnić, na czym polega sekret zachowania przez Ukraińców swojej tożsamości? „Naucz się języka, zacznij mówić po ukraińsku! I kiedy zapłaczesz przy ukraińskiej pieśni, wszystko zrozumiesz...” – tak mówił oficerowi Iniazor Kszumancjań Pirgusz. A potem były wydarzenia na Majdanie. Wolontariat. Dobrowolna mobilizacja w wieku 58 lat. Półtora roku w ATO. Podczas gdy walczył, został bez swojego biznesu i bez mieszkania. Musiał pracować jako taksówkarz. Wykonał prawie 15 tysięcy kursów! Książkę można napisać o dialogach pasażerów z zasadniczo ukraińskojęzycznym taksówkarzem. Z reguły do końca podróży 70% pasażerów przechodziło na ukraiński. Niektórzy z wyraźnym akcentem, ale mimo wszystko. A co ma zrobić pasażer, kiedy okazuje się, że ów „banderowiec”, który opowiada o języku ukraińskim, wyjaśnia, jak to wpływa na twoje życie i na los całego kraju,
Tłumaczenie maszynowe
Zoja KUCZERIAWA
Gorzknie dzień Gorzknie dzień. Troska jak płomień… Świat na radość! Nie na nieszczęścia. Spójrzcie – lśni promień, Wodospad na chwilę ucichł.
Prosi o rymy poetę, Wierszom miejsce zostawił. Lecz zadrżała Planeta – Rymy zajęczały w duszy… 2018
Ból Mój rodzinny kraju, ja już nigdy Nie będę przysięgać tobie wysokim słowem, Bo przez wieki podstępni faryzeusze Tej przysiędze słowem sprzeniewierzyli się nie raz. Uwierz duszy mojej w trwożnym czasie. Dusza poety ma przywileje: Ja czuję oddech twój co chwila, Bezgraniczną radość z radości twojej, Bezgraniczny ból, kiedy ciebie boli… 2018
Wojna Jeszcze słyszę – łabędzie jęczą. Jeszcze widzę – zachód, jak świeca. Jeszcze Anioł mój na niebie pisze I przesyła mi wiersze. W duszę nie wpuszczam rozpaczy, Lecz radości objąć nie ma czym. I gdzie ta radość? Gdzie ona? – U nas wojna… wojna! wojna!!! 2022
To Kijowska, to nasza Ruś! W sercu Kijowa-stolicy O wszystkim opowiadają wzgórza. Wiekami tu latały ptaki, Michajłowski w dzwony bił.
Tu na wzgórzach pod śpiew dzwonnicy Chreszczatyk wydeptał swą drogę, A Zamkowa i Szczekawica Witały ulicę z oddali.
A na Peczersku – Besarabkę W stylu najlepszym – modern Zbudowali dla pełnego porządku. Chreszczatyk wdzięczny do teraz.
Stąd jeszcze końmi miód wożono. Stulecia sławy dodają, A sława – dumy i siły. I wszystko na Besarabce jest.
Od centrum na cztery strony – Bulwar, muzeum, majdan, teatr… I bije echo – wybijają kroki Wojskowy dzielny parad!
I goryczy tu życie zaznało. Chreszczatyk już jęczał nie raz. Ale na wszystkie okropności mało Stuleci, które były przed nami.
Już nowa epoka wzywa. A tu niesłychana bieda… Szliśmy Chreszczatykiem na Wiec Na stu-rozstrzelany Majdan.
Zbolała mowa cała do słowa, Żeby poległych wspomnieć, A moskale “dwugłowi” Już chcą Kijów połknąć!
Moskiewski kat jeszcze nie wie, Że słynny nasz Podół Cały świat wiekami pamięta I nie zostawi nas w biedzie.
Wrogie nasienie moskali, Ja dawnym imieniem się modlę – Uciekajcie precz, szaleńcy! To Kijowska, to nasza Ruś! 2023
Dawny Kijów stoi! (Bije w duszę nałbat) “Ruski mir” – to wojna, A nie przyjaciel i nie brat. Nieprzebaczalna wina… Bije w duszę nałbat!
Za ruiny i fronty, Za cierpienia gorzkie – Będziesz przeklęty ty, “Ruski mir”, na wieki.
Refren U nas jest prawo do wolności. My przelaliśmy za nią krew. Do Ukrainy i narodu U nas jest prawo do miłości.
U nas jest prawo do kaliny, Do wyszywanek i szewronu, Do ojczystego języka i rodziny, Do flagi naszej i naszej granicy.
Ty przyszedłeś z mieczem. Lecz nadszedł sądny czas – Wrogu! Ty nie uciekniesz! Sam umrzesz od miecza!
Ukraina żywa Walką stuleci! Jak ty upadłaś, moskwo… Dawny Kijów stoi! 2022
Stoimy za Ukrainę Niespokojne Morze Czarne. Fale biją, niczym wir. Bo przyniósł nam tyle goryczy Dwugłowy “ruski mir”.
Bój na morzu. Burza sroga! Rodzinny kraj mój w biedzie… Będzie wroga pokuta Na ziemi i na wodzie!
Nie doczeka się on ratunku. Rozniosą go wiatry! Bo żagle nasze silne – Żółto-niebieskie flagi!
Fale żarliwie w brzeg biją. Zło na wieki przepadnie, Jak “okręt wojenny ruski” W otchłań upadnie.
Bronić Ojczyznę – Los wybrał ten czas. Nasza sławna i jedyna Ukraina wierzy w nas.
Wolność wyspy Wężowej! Pokoju – pokój, wojnie – wojna. Stoimy za Ukrainę – Będzie wolną ona! 2022
Ty wróć (Wróć żywy, ukochany) Muzyka Anżeli Jarmoliuk Znowu nas obudziła trwoga. Znowu ty założyłeś kamuflaż. Nie zapłaczę tobie na drogę. Śpi synek, jak słoneczko, nasz.
Pocałuję ciebie na pożegnanie. Pójdziesz ty – ja w ślad się zapatrzę. Pomodlę się za ciebie, ukochany, I za przyjaciół twoich pomodlę się.
Refren Ty wróć, ukochany mój. Ja za tobą popłynę w bój. Usłyszę sercem złą biedę – Ją od ciebie ja odwiodę.
Ty wróć, ukochany mój. Weź szczęście w ostatni bój. A przed bojem ty pomódl się, I wróć. I wróć.
Wróć prędzej do domu I choć słowem z wojny odezwij się. Nie oddam ciebie, drogi, nikomu. Wróć żywy, wróć.
Rodzinną ziemię uratujesz – ja wierzę. Na koniu, na koniu ty przyśniłeś się. Żółto-niebieskie hasło na mundurze… Wróć żywy, wróć. 2016
Bój grzmiał na żytnim polu Bój grzmiał na żytnim polu. (Oj, cierpiący nasz los.) Nadleciały “dwugłowe”, Potopiły żyto we krwi. A na drugim – pszenica Marzyła o bochnach chleba. Szalała siła wroga – W polu została sadza…
A na zimę, jak się godzi, Znowu posiali pszenicę. A na drugim polu żyto. Doczekali się do lata… Niby ręce, a nie łodygi, Z pola ciągną się do nieba! A gdzie chłopcy szli do ataku – Zakwitły czerwone maki… 2022
Jak przy miłości… To już wiosna. Doczekaliśmy się dzisiaj. Kwiaty różowe, żółte i niebieskie. Trawy zielone wszędzie na błoniach, I na kalinie kiście białe.
Z kwiatu kaliny jagody dojrzewają. Jak przy miłości, to i nie starzeją się. W upał i ulewy, w szron siwy – Zawsze czerwone, zawsze piękne.
W kolor kaliny ładne korale Na wyszywankę delikatnie-barwną. W kolor kaliny wina czerwone, Grali wesele! Szli narzeczeni…
Jagody dojrzałe, niczym krople… Kolor krwawy! Jęczą ruiny! Znowu kalina kwitnie przy chacie. Tyś przecież Berehynia. Daj dokochać… 2023
List z frontu
Muzyka Ostapa Hawrysza
Mamo, ty wybacz mi – Ja już dawno na wojnie. Tylko nie płacz, nie martw się, A przypomnij sobie, jak kiedyś Grałem ja na podwórku w wojnę, “Bitwę” przeszedłem nie jedną. Ja jeszcze małym nauczyłem się. Mamo, nie płacz, nie martw się.
Refren Mamo! Ja wrócę! Słyszysz, ja jeszcze odezwę się. Tylko ty nie martw się. Mamo, ty pomódl się.
Mamo, ja jeszcze odezwę się. Mamo, ja ożenię się. Nie płacz, uwierz mi – Ja wrócę z wojny!
Sunie się wróg całą noc. A jemu piekło naprzeciw! Ja w obronie stoję Za Ukrainę swoją! Znowu gorące fronty! Chłopcy mi, jak bracia. Każdy niesie swój krzyż. Każdy o krok do niebios…
Refren Mamo! Ja wrócę! Słyszysz, ja jeszcze odezwę się. Tylko ty nie martw się. Mamo, ty pomódl się.
Mamo, wszystkich uściskaj. Wkrótce spotkamy się my. Nie płacz, uwierz mi – Ja wrócę z wojny! 2023
Niedorzeczna wściekłość 1 Na frontach boje. Wojna w eterze. Dni i noce każdy nerw boli.
Poszukam na kanałach pokoju, Przełączę świadomość choć na chwilę.
Oto! Wreszcie. Bez wojny… Przyroda! Świat piękny. Niedorzeczna wściekłość. Dzikie łanie… Nadzwyczajna uroda. Jak wdzięcznie po trawie idą!
Obok dwie. Swoja u nich cicha mowa. O miłości czy koczowniczym życiu… Z rowu paszczę wąż otworzył nagle – Łanię jedną za głowę pociągnął!
Połknął ją aż po kopytka… Druga – w biegu zastygła w mig. Grozą przepełnione oczka! Z podniesioną nóżką stoi…
2 Panie! Mój Boże… Po co? Kto kogo – w boju, w drodze niszczy? Świat cały – ciągła walka? Ja zaledwie twoja niewolnica…
Panie, wybacz mi pytanie. Ja modlę się codziennie, jak ostatni raz. Tyś Władca. Rozum. Tyś Najwyższy. I Tobie, bez wątpienia, lepiej widać.
Znowu wzywają dzwony na modlitwę. Znowu syrena wyje – w niebie bitwa! Nie szukam na kanałach pokoju. Na frontach boje. Wojna w eterze…
Wierzę ja, że ja i wszyscy my grzeszni. I dlatego biedy staje się coraz więcej. I dlatego wszystkie nieszczęścia i wszystkie wojny… No a łania, a łania w czym winna? 2023
Bocian Marzył o “kolibie” Na drogach dalekich, A do nas w posiadłość Zawitał bocian.
Może mierzył siły – Wyraj już na czasie, Czy ze wszystkim, co miłe, Długo tak żegnał się.
Usiadł na chatę naszą W smutną godzinę… – Jak tam w niebie, ptaszku? I jakie nowiny?
– Płaczą bocianiątka W nocne ataki… I czego czekać, I dokąd uciekać?
– Zwij u nas gniazdko Ty swojej rodzinie… Klekot nam bociani Na radość dzisiaj. 2022
Rozmowa z różą – Ty czemu w rosie, moja różo? – Słońce w dzień świeciło, aż piekło. I smutna ty. Skrzywdzona i nie rada, Że mnie tak długo nie było?
– Nie. Ja też przy mogiłach stałam, Tam, gdzie żółto-niebieskie Flagi… Łzy twoje w płatki zbierałam. Widziały mnie tylko wiatry.
– Na mogiłach jeszcze nie raz zapłaczemy. Jeszcze stulecia pamięci i żalu. Nie zapomnimy i nie wybaczymy! – Ja ten ból z tobą podzielę… 2023. Syrena ocalenia Znowu wyje syrena ocalenia, Woła, prosi wszystkich, aż krzyczy! Na niebie czarnym, na niebie sinym Śmierć lata, zrzuca miecze. Biją w duszę ostatnie wieści Na krwawych ruinach wiosny… (Dobrze tym, co kiedyś się nie urodzili. Lepiej tym, co zmarli przed wojną). Oj, wybacz mi, Boże jedyny, Te słowa. Jestem zagubiona całkowicie. Dźwięk syreny po całej Ukrainie! Siły, Panie, wojownikom daj, Żeby naród od hordy ochronić! Bo najazd ten od szatana. Znowu pchają się moskale – Ale tutaj i polegną oni! 2023
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
niami i pożegnaniami z rodzinnym domem. Z początkiem pełnoskalowej inwazji wojsk rosyjskich miasto Irpień stało się linią frontu. To właśnie tutaj ukraińscy bohaterowie zatrzymali natarcie na stolicę Ukrainy. Podczas działań wojennych ujawniła się natura ludzi. Ktoś dzielił się chlebem, a ktoś okradał sklep. Wielu mieszkańców Irpienia straciło swoje domy. Wielu cywilów musiało opuścić rodzinne miasto. Rosyjscy najeźdźcy strzelali do tych ludzi. Wśród tych, którzy próbowali się ratować, są zabici i ranni. Prezentowane na wystawie autorskie lalki powstały pod wpływem ewakuacji z Irpienia wiosną 2022 roku. Wtedy artystka wraz z chorą mamą, mężem – pisarzem Ołeksandrem Irwancem i kotem musiała wyjechać z rodzinnego miasta. Postacie Oksany Ciupy mają realne pierwowzory i jednocześnie są uogólnionymi obrazami. Prokopowycz trzyma w rękach psa, Nadija – rudego kota. Te lalki symbolizują tych mieszkańców Irpienia, którzy ewakuowali się ze swoimi zwierzętami. Lalka „Wujek Sasza”. Tak nazywano starszego mężczyznę, który pamiętał jeszcze drugą wojnę światową. Oksana wraz z sąsiadką nosiły mu jedzenie. Wujek Sasza już nie żyje. W Irpieniu wciąż żyją ludzie, których wczesne dzieciństwo minęło pod pociskami niemieckich zdobywców, a teraz życie dobiega końca pod pociskami i rakietami rosyjskich okupantów. Instalacja „Wyjście” odtwarza ewakuację z Irpienia. Dramatyzm wydarzenia pokazuje grupa lalek „Piątka”. To mama z dwojgiem dzieci. Córka trzyma na rękach kota. Aha, kot jest czwarty. A gdzież piąty? Dopiero przyglądając się uważniej, domyślasz się, że mama jest w ciąży. Oto właśnie piąty. On jeszcze się nie urodził, a już stał się uchodźcą. Lalka „Ola” trzyma w rękach duży czajnik. To świadectwo tego, jak przeżywali mieszkańcy Irpienia, gdy w wyniku działań wojennych zabrakło gazu i prądu. Taki duży trzy litrowy miedziany czajnik Oksana Ciupa odebrała z Nowej Poczty właśnie 24 lutego, nowiutki i błyszczący. A na początku marca, kiedy zabrakło gazu, oddała go sąsiadom, którzy zaczęli przygotowywać jedzenie na ognisku na ulicy. Z czasem ten czajnik, okopcony, czarny jak sadza, zwrócono pani Oksanie. Wszystkie lalki można nabyć, oprócz jednej, która ma dwie nazwy: „Schowaj mnie” i „Mama”. W tej lalce Oksana Ciupa przedstawiła swoją matkę. Mama, niestety, zmarła, a artystka poświęciła wystawę „Zakręt na Irpień” jej pamięci. W księdze gości miłośnicy sztuki dziękują artystce i zaznaczają: „My zwyciężymy!” Anatolij ZBOROWSKI wywołały szczery zachwyt i słowa wdzięczności licznie zgromadzonych, w szczególności dyrektor generalnej Narodowego Muzeum, zasłużonej pracownicy kultury Ukrainy Jarosławy Tkaczuk, kandydatki nauk o sztuce, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Marii Hryniuk, przewodniczącej organizacji społecznej „Niepokorne serca Ukrainy” Olhy Harasymiuk, znanego poety Hryhorija Falkowycza, którego serowa plastyka zainspirowała do stworzenia poetyckiego tryptyku. Z mową powitalną wystąpili starosta Brusturów Wasyl Ołeksandruk oraz wolontariuszka Lidija Jarycz z Kosowa. Muzycznym dopełnieniem akcji artystycznej były huculskie melodie w wykonaniu orkiestry instrumentów ludowych „Trembita” Filharmonii Kołomyjskiej imienia Ołeksandra Kozarenki (kierownik Mychajło Mohylniak). Na zakończenie wielu chętnych miało możliwość nabyć serowe smakołyki, a także wziąć udział w warsztatach, z których zebrane środki (2750 hrywien) zostaną przekazane 10. Górskiej Brygadzie Szturmowej „Edelweiss”. Oksana JASIŃSKA, kierowniczka Muzeum Malowania Pisanek, obwód iwanofrankiwski.
Tłumaczenie maszynowe
Autorka urodziła się w Kijowie w 1967 roku. Ukończyła Kijowski Instytut Przemysłu Lekkiego (obecnie Kijowski Narodowy Uniwersytet Technologii i Designu) na kierunku „artystyczne modelowanie odzieży”. Pracowała nad kostiumami w studiu filmowym imienia Ołeksandra Dowżenki przy filmie „Rodzina Kajdasza” (1993), w inscenizacjach teatralnych, zaprojektowała oprawę graficzną książek „Did Pichto” i „Pięć sztuk” dla wydawnictwa „Smołoskyp”. Oksana Ciupa ma również doświadczenie w pracy z ceramiką dekoracyjną, patchworkiem, biżuterią i malarstwem na szkle. W 1999 roku artystka zafascynowała się tworzeniem lalek tekstylnych. Ukraińscy miłośnicy sztuki znają i kochają Oksanę Ciupę za wirtuozerską pracę z lalkami tekstylnymi oraz uwagę, równomiernie rozłożoną na kunszt wykonania i charaktery postaci. W dorobku twórczym artystki znajduje się ponad 20 wystaw indywidualnych, które odbyły się w Kijowie, Dnieprze, Doniecku, Iwano-Frankiwsku, Odessie, Tarnopolu, Czerniowcach, Poznaniu (Polska), Mendoro (Hiszpania) i innych. Twórczość Oksany Ciupy była prezentowana także na wystawach zbiorowych i festiwalach. Na motywach twórczości artystki nakręcono film dokumentalny „Ludzkie historie z życia lalek”. W 2019 roku w Centrum Sztuki Współczesnej „Biłyj Swit” lalkarka zaprezentowała swoje prace na wspólnej ze słynną malarką-urbanistką Ołeną Pryduwałową wystawie „Śródmieście-przedmieście”. Artystyczny duet stworzył wyrazistą wystawę o kijowianach i ich mieście z romantyczno-nostalgicznym polotem. Jeśli porównać tamtą wystawę z obecną, to jeszcze silniejszy staje się kontrast życia w pokoju z życiem w czasie wojny, a beztroski i wypoczynku – z przetrwaniem. Artysta odzwierciedla przeżytą tragedię w swojej twórczości. W szczególności potwierdziła to wystawa lalek tekstylnych artystki Oksany Ciupy „Zwrot na Irpień”, która była eksponowana w Centrum Sztuki Współczesnej „Biłyj Swit” (Kijów).
Tłumaczenie maszynowe
24 sierpnia 2023 roku swój 60. jubileusz mógłby świętować Ołeksandr Wołodymyrowycz Kozarenko – ukraiński kompozytor, doktor nauk o sztuce, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki, przewodniczący Komisji Muzykologicznej TNT (2002 r.), dziekan wydziału kultury i sztuki (2010–2015), kierownik katedry filozofii sztuki (2011–2021), profesor katedry zarządzania socjokulturowego Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki. Jednak 21 marca 2023 r. po ciężkiej chorobie odszedł w zaświaty. Ołeksandr Kozarenko – laureat Ogólnoukraińskiego konkursu pianistów im. M. Łysenki (1984 r.), dyplomant Ogólnoukraińskiego konkursu zespołów kameralnych (1986 r.), członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy oraz stowarzyszenia „Nowa Muzyka”, laureat państwowych nagród Ukrainy w dziedzinie kompozycji: im. L. Rewuckiego (1996 r.) oraz im. M. Łysenki (2001 r., za duchowe utwory muzyczne ostatnich lat). Urodził się przyszły kompozytor w mieście Kołomyja w obwodzie iwanofrankiwskim. Jego ojciec był inżynierem, a matka – nauczycielką klas początkowych. W latach szkolnych lubił ćwiczyć na fortepianie. „Gdzieś mniej więcej w siódmej klasie – wspominał – po raz pierwszy spróbowałem grać, nie odchodząc od instrumentu, osiem godzin. Ale tata, idąc do pracy, widział, że już ćwiczę, a wróciwszy z pracy – że jeszcze gram, nakrzyczał na mnie, bo martwił się, że zniszczę sobie zdrowie”. Ołeksandr Kozarenko ukończył Kołomyjską Szkołę Muzyczną w 1978 r. Po ukończeniu Lwowskiej Szkoły Muzycznej (w klasie fortepianu u Je. Ahroskiny), wstępuje do Konserwatorium Kijowskiego, które ukończył jako pianista (w klasie W. Worobjowa), kompozytor (w klasie M. Skoryka) i muzykolog (w klasie I. Laszenki). Pod wpływem wykładowców ukształtowały się twórcze nastawienia artysty, jego artystyczne przejawy w pianistyce oraz stała uwaga poświęcona ukraińskiej muzyce fortepianowej. Prawdziwą popularność kompozytor zyskuje z początkiem lat 90. XX w., gdyż właśnie wtedy artyści poczuli wolność twórczego wyrazu, której nie było w czasach radzieckich. Dlatego młoda generacja miała tu bezsprzeczną przewagę, ponieważ większość z nich „już nie była lub prawie nie była skrępowana starymi dogmatami totalitarnego dyktatu”. Wielki wpływ na jego twórczość miał teatr, nawet przez pewien czas artysta kierował częścią muzyczną odrodzonego Kołomyjskiego Teatru Dramatycznego, a w dalszej kolejności artysta współpracował z wieloma teatrami Ukrainy, dla których napisał muzykę do ponad 50 spektakli. Kluczowe znaczenie w kształtowaniu twórczego światopoglądu artysty odegrały takie miasta jak Kołomyja, Lwów i Kijów. Jeszcze w latach studenckich Kozarenko dał się poznać przede wszystkim jako pianista i właśnie od tamtego czasu prowadził aktywną działalność koncertową, występując zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Szczególną uwagę artysta poświęcał wykonywaniu utworów fortepianowych M. Łysenki oraz ukraińskiej muzyki XX w. Jako kompozytor Kozarenko pisał w różnych gatunkach, stylach i kierunkach. Utwory Ołeksandra Kozarenki są emocjonalne, kolorowe i niebanalne. W nich kompozytor transformuje huculskie intonacje folklorystyczne i modele ukraińskiego baroku, łącząc je z ostro ekspresyjnymi środkami współczesnej harmonii i orkiestry. Jego utwory wchodzą do repertuaru wiodących zespołów i wykonawców Ukrainy, brzmią w wielu krajach świata. Najbardziej znanymi wśród nich są: „Irmologion” na instrumenty smyczkowe, cykl fortepianowy „Pisanki”, „Chacona” na orkiestrę symfoniczną, „Concerto Ruteno” na zespół kameralny, balet „Don Juan z Kołomyi”, „Liturgia św. Jana Złotoustego” na chór mieszany i wiele innych. Ważnym obszarem twórczości artysty była również jego działalność muzykologiczna. Szczególną uwagę poświęcał problemom ukraińskiej charakterystyki narodowej w muzyce, co znalazło odzwierciedlenie w jego pracy „Fenomen ukraińskiego narodowego języka muzycznego”. Zmarł kompozytor w wieku 59 lat w iwanofrankiwskim szpitalu z powodu powikłań po rozlanym covidowym zapaleniu płuc. W 2023 r. Kołomyjskiej Filharmonii oficjalnie nadano imię Ołeksandra Kozarenki. Jego renesansowa osobowość pozostawiła w ukraińskiej kulturze muzycznej znaczący ślad pianisty, kompozytora i muzykologa. Ołeksij MYROWSKYJ
Tłumaczenie maszynowe
W Muzeum Pisankowego Malarstwa otwarto wystawę kompozycji fabularnych o różnorodnej tematyce, wykonanych z sera przez utalentowane rzemieślniczki ze wsi Brustury w rejonie kosowskim obwodu iwano-frankiwskiego.
Na wystawie zaprezentowano kompozycje serowe zasłużonej artystki Ukrainy Marii Petriw, ludowych rzemieślniczek Hanny Petriw, Halyny Petraszczuk, Marii Habораk, Marii Myklaszczuk, Oksany Łabaczuk, Oksany Rybaruk, Iwanny Rybaruk, Olhy Petriw, Marii Petraszczuk, Switłany Słyżuk, Chrystyny Petriw, Switłany Habораk, Switłany Juriak, Marii Rybaruk i Lubow Plytczuk. Obok współczesnych kompozycji eksponowane są tradycyjne konie i jelenie z kolekcji Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego, wykonane przez zasłużoną mistrzynię ludowej twórczości Ukrainy, członkinię NSMNMU, laureatkę nagrody im. J. Łukawieckiego Marię Matijczuk (1929–2009), której wkład w zachowanie i popularyzację tego dawnego rodzaju sztuki ludowej jest niezwykle wielki. Swoimi umiejętnościami i subtelnościami wykonywania wyrobów serowych chętnie dzieliła się z każdym, kto chciał opanować to rzemiosło. Dlatego jasnym i wzruszającym wspomnieniem dla obecnych, wśród których byli także uczennice pani Marii, stał się fragment filmu wideo z jej udziałem.
Szczególnego kolorytu wystawie dodały tematyczne gobeliny i serwety ludowego artysty Ukrainy Myhajła Bilasa (1924–2016), fotografie Tetiany Pawlik, Wasyla Iwanoczka, Ihora Olijnyka, Jewhena Hapycza z muzealnego zbioru, a także z prywatnych archiwów.
Współczesne rzemieślniczki, zachowując tradycję, urozmaicają formy i tworzą złożone kompozycje, które są wspaniałym i smacznym prezentem na rodzinne święta. Jednocześnie nie traci się pierwotnego sakralnego i obrzędowego znaczenia serowych figurek. Unikalne i niepowtarzalne prace wyk
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wiele lat zarówno jego rodakom, jak i nie tylko. Jeśli chodzi o mnie, to radziłbym działaczom politycznym, którzy chcieliby stać się mężami stanu: nie dorabiajcie się wrogów. A do historii Ukrainy możecie wejść przede wszystkim jako mecenasi, a nie jako populiści. Tak było zawsze i wszędzie. Lecz powróćmy do poety Wołodymyra Wakulenki. W 2015 roku w gazecie „Literaturna Ukrajina” pojawił się jeden z moich artykułów, a obok tekstu – małe zdjęcie. Ale nie moje, lecz mojego imiennika z okolic Iziumu. Chcieli może jak najlepiej, a wyszła wpadka. Nieprzyjemnie, ale nie śmiertelnie. Śmiertelne okaże się co innego. Jeśli zaś chodzi o samą gazetę i w ogóle gazety, to jest to skutek tego, jak nie komunikować się z czytelnikami i autorami. Jest to, nawiasem mówiąc, jedna z subiektywnych, ale istotnych przyczyn upadku i śmierci prasy drukowanej na Ukrainie. A kilka lat temu Wołodymyr został jednym ze zwycięzców konkursu literackiego o Ukraińskiej Rewolucji 1917–21 lat, który przeprowadzało Ministerstwo Kultury Ukrainy. Niedługo po tym, w trakcie korespondencji, urzędnicy ministerstwa pomylili jednego Wakulenkę (z Kapytoliwki) z drugim, czyli ze mną… Niestety. Ale najważniejsze, co stało się dla mnie znamienne w doniesieniach o porwaniu i śmierci Wołodymyra w niewyjaśnionych okolicznościach, to słowa jego współmieszkańców o tym, że ktoś doniósł na niego. Bo znalazłby się ktoś, kto i tutaj doniósłby na mnie, gdyby tamto dotarło i tutaj. Gdyby latem 2022 r. przecięło ono linię kolejową pod Barwinkowym, to w ciągu kilku godzin dotarłoby i do Łozowej. A jeszcze godzinę później – do nas. Donieść mógłby ktoś z tych, którzy uprzejmie, niektórzy nawet przymilnie, witali się, a na święta stroili w wyszywankę. Możliwe, że i w Kapytoliwce wydarzyło się coś podobnego. A po co? Aby udowodnić swoją nie tyle lojalność, co oddanie i gotowość służenia nowym panom, którzy przyszli na ziemię iziumską? Wysłużyć się. Ale przecież dawno wiadomo, że nowi panowie zdrajców wkrótce likwidują. Bo zaufania do nich nie ma, jak do psów. Ani do jawnych watników, ani do przebierańców. A kto to uczynił, jestem pewien, wkrótce się dowiemy. W nowym tysiącleciu informacja pojawia się na świecie Bożym o wiele szybciej, a rozprzestrzenia się nieporównanie szybciej niż w czasach Jezusa, który mówił: „Nie ma nic ukrytego, co by nie miało wyjść na jaw, ani nic tajemnego, co by się nie stało wiadome”. Ale jeśli przyjąć, że okupanci postanowili działać zgodnie ze swoim ustawodawstwem. Co zarzuciliby Wołodymyrowi? Udział w Rewolucji Godności w Kijowie? Któż to wie. Jedno jest jasne: wróg znalazłby podstawy, by rozprawić się z wolnym i świadomym człowiekiem. Organizować opór czy dokonywać aktów dywersyjnych ze względu na stan zdrowia raczej nie mógł. Zaszedł jeszcze wcześniej, przed pełnowymiarową inwazją, za skórę komuś z rodaków? Też trudno uwierzyć, żeby ktoś z takich poważnie interesował się jego projektami literackimi. Temat zdrady, jej przyczyn i motywów nigdy nie zostanie wyczerpany, w szczególności w literaturze. Nikomu nie uda się go „zamknąć” swoim artystycznym badaniem. Tak jak tematu o roli i misji artysty w czasie wojny.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr WAKULENKO, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, obwód charkowski. Pióro nigdy nie stępi włóczni, tak jak włócznia nie stępi pióra. Miguel Cervantes „Don Kichot”. 1 lipca Wołodymyr Wakulenko-Kapytoliwski skończyłby 51 lat. Skończyłby, ale to nie my wybieramy sobie los, chociaż Bóg daje wybór między dobrem a złem. Choć nie zawsze od razu rozumiemy, co jest czym w rzeczywistości. Teraz, gdy ostatecznie wyjaśniło się, że mój imiennik i osoba o tym samym nazwisku jednak zginął, nadszedł czas, by ostatecznie wyjaśnić, kim on był. Tym bardziej, że domysłów i plotek na ten temat wiosną i latem było niemało. Zwłaszcza wśród ludzi dalekich od literatury. A przecież obaj jesteśmy z obwodu charkowskiego. Choć on tak i nie został członkiem Związku, ale jakie to teraz ma znaczenie? Czy znałem go? Tak, znałem. Jeszcze z tych czasów, kiedy był mało komu znany, poza swoimi przyjaciółmi-ziomkami z okolic Iziumu. A było to tak. Będąc w Charkowie, zawsze starałem się zajrzeć do Związku Pisarzy, aby dowiedzieć się, co nowego u kolegów i opowiedzieć o swoim. A tamtego razu sekretarz odpowiedzialny obwodowej organizacji pisarskiej Mykoła Wozyjanow opowiedział, że kilka dni temu odbywało się tu spotkanie twórcze czy też prezentacja iziumskiego stowarzyszenia literackiego. A po części głównej podszedł do niego, by porozmawiać, młody człowiek, zobaczył na biurku jedną z moich książek, zainteresował się. A czym? – A ja też jestem Wołodymyr Wakulenko – poinformował gość i poprosił o książkę na jakiś czas do domu, a także wyraził chęć poznania autora. Mykoła Kyryłowycz zaproponował mi, żebym rzucił okiem, jeśli mam czas, na wydrukowany na komputerze wybór wierszy: „to właśnie on”. Wziąłem, zacząłem czytać, a we mnie od razu „włączył się” redaktor. Dało o sobie znać spore doświadczenie studyjne. Dlatego zapytałem, czy można robić notatki. – Można, można – odpowiedział Wozyjanow – on przecież po to zostawił, żeby ktoś z profesjonalistów spojrzał. Tylko nie atramentem, weź ołówek. Wybór okazał się niemały i dość ciekawy, ale tamtego razu nie zdążyłem go w całości opracować, bo śpieszyłem się na pociąg. A nieco później, już w rozmowie telefonicznej, Mykoła Kyryłowycz opowiedział, że znowu przyjeżdżał „tamten” Wołodymyr, moja korekta mu się spodobała, wyraził chęć poznania i poprosił o kontakt. Tak właśnie zaczęła się nasza znajomość. A zatem „tamten” Wołodymyr wyraził życzenie, aby to właśnie ja zostałem redaktorem jego pierwszego zbioru wierszy. Mówił, że będzie bardzo oryginalnie, czegoś takiego w historii literatury może jeszcze nie było. Wielce Szanowny Panie, Wołodymyrze Prokopowyczu! Jestem bardzo wdzięczny Panu za przejrzenie i korektę moich wierszy. Pana uwagi i propozycje koniecznie przejrzę. Swoją drogą, tylko Pan zrozumiał, o co chodziło w wierszu o Tarasie (chodzi o porównanie z Gwiazdą Betlejemską). Innym musiałem tłumaczyć. Uwielbiam język ojczysty i walczę o to, aby zachował się w narodzie, żeby w końcu przestano go rusyfikować, żeby przyszłe pokolenia zapomniały nawet o surżyku. Mamy i będziemy mieć z czego być dumni. Protestuję przeciwko oficjalnej dwujęzyczności, ale nie sprzeciwiam się innym narodom, bo to dotyczy tylko nas. Byłem dość zdziwiony, gdy dowiedziałem się, że na Sachnowszczyźnie jest mój imiennik i osoba o tym samym nazwisku. Znając swój rodowód, szanując dzieło dziadów, cenię i szczycę się nabytym nazwiskiem, wniosłem (przez myślnik) sobie tylko pewne uzupełnienia. Swoją drogą, jestem też Wołodymyrowiczem z ojca. W tej chwili pracuję nad swoimi błędami, przygotowuję się do wstąpienia na uniwersytet – marzę, by zostać dziennikarzem. Teraz nadrabiam straconą wiedzę, bo Pan sam widzi, że muszę szlifować każde słowo, każde zdanie. Chciałbym się z Panem spotkać, więc może udałoby się Panu przyjechać do Charkowa 19 grudnia? Zaplanowaliśmy (nasz związek) na ten dzień wyjazd do Charkowa. Jeszcze raz dziękuję za wsparcie i jestem dumny, że to właśnie Pan przejrzał moje wiersze. Na koniec chcę napisać Panu wiersz (z ostatnich), który jeśli będzie drukowany, to w osobnym zbiorze. Przegląd życia Jakie życie, takie przecinki, Jakie śmieci – taka i miotła, Na lenistwie zbierają zmęczenie Jak rozgarnia się zniewagę. Gdzie większy tłum, więcej piwnic, Krzyż obłudy, pod nim dobro. Życie prosi tak niewiele, A my wzbogacamy gniazdo. Wszystkich niepowodzeń razem wziętych – Trapez biedy na ukos: Lud powraca do prymatów Tron Damoklesa, a z góry włócznia! 03.11.2005 r. Z szacunkiem i najlepszymi życzeniami – Wołodymyr Wakulenko-Kapytoliwski 24.11.05 r.
Zaczęliśmy pracować. Możliwości techniczne do kontaktów już były, a czyż to jest najważniejsze? Bo jakoś przecież bez takich możliwości technicznych radzili sobie pisarze minionych stuleci! A komunikowali się więcej, nieporównanie więcej, pozostawiając po sobie całe tomy korespondencji. Od tamtego czasu pochodzi też jego podpis literacki – Wołodymyr Wakulenko-K. Wyjaśnił mi to tak: żadnego pseudonimu przyjmować nie chce, ze swojego nazwiska i rodu jest dumny, ale jeśli w literaturze jest już jeden taki, tym bardziej starszy (czyli ja), to niech ja będę po prostu sobą, a on do nazwiska doda pierwszą literę nazwy swojej wsi pod Iziumem – Kapytoliwki. Czyli Kapytoliwski. Na tym stanęło. Ale pracy nad tekstem jego pierwszej książki nie skończyliśmy, niespodziewanie komunikacja się urwała. Po pewnym czasie postanowiłem jednak zainteresować się, co się stało? Skontaktowałem się z iziumską dziennikarką Tamarą Pywowarową. I pani Tamara opowiedziała mi więcej o samym Wołodymyrze. Że pod sam koniec czasów radzieckich, po powołaniu do wojska, został skierowany do wojsk wewnętrznych, a te wysyłano w tak zwane gorące punkty, czyli strefy konfliktów zbrojnych na terytorium byłego ZSRR, w wyniku takiej służby doznał obrażeń, ma grupę inwalidzką. A niedawno przez jakąś sieć czy społeczność osób ze szczególnymi potrzebami poznał dziewczynę ze Lwowa i pojechał do niej. Więc może mu teraz nie w głowie książka, podsumowała pani Tamara Pywowarowa. No cóż. Każdy ma swój los i swoją drogę szeroką – śladem Szewczenki pisał Jurij Andruchowycz w powieści „Moskowiada”. A co było dalej? Trzeba przemyśleć. Bo każda taka śmierć jest zawsze niespodziewana. Przez wszystkie lata trochę śledziłem jego działalność, doniesienia o nim w różnych źródłach. Chyba w 2019 roku natrafiłem na zdjęcie, na którym schylony całuje flagę. I to nie państwową. To była flaga partii politycznej „Europejska Solidarność”. Można by powiedzieć – błogosławiony, kto wierzy. Bo wierzyć trzeba. Ale w tym przypadku to chyba było zabobonem. Dla mojego środowiska literatów i dziennikarzy nie było tam nic pocieszającego czy obiecującego, co dawałoby natchnienie i energię do działania. Nie zapomniałem ani faktycznego niszczenia prasy centralnej i lokalnej pod pretekstem urzędowej prywatyzacji, ani wygaszania (czyli zaprzestania finansowania) lokalnych programów wsparcia przestrzeni informacyjnej pod zwykłą motywacją oszczędności środków budżetowych. Ani walki przeciwko stowarzyszeniom obywatelskim rękami organów sprawiedliwości, kiedy w praktyce nierealne było cokolwiek przerejestrować, czyli wprowadzić zmiany w dokumentach założycielskich. A kto uważa społeczeństwo obywatelskie nie za organiczną część władzy, a jego działaczy nie za bezwarunkowych sojuszników i przyjaciół, lecz tylko za potencjalnych konkurentów – ten sam skazał się na nieufność i porażkę oraz sam sobie podpisał polityczny wyrok śmierci. Wielu moich znajomych i przyjaciół z różnych miejscowości Ukrainy w latach 2019–20 z zasady głosowało nie „za” kimś, a „przeciwko” czemuś. A ci ludzie są autorytetami w swoich wspólnotach, ich zdania słuchało wielu wyborców. Właśnie to przesądziło o wynikach wyborów tamtych lat. Jeśli chodzi o język – to jaki może być rozwój i wsparcie języka ukraińskiego bez ukraińskiej gazety i książki? Ale jeśli one w czymś pomagały konkretnie mojemu imiennikowi z okolic Iziuma – niech będzie. Może wydane książki będą służyć
Tłumaczenie maszynowe
Piotr HAJWORONSKI
Działo się to jeszcze na początku ATO. Toczyła się śmiertelna walka. Mijał upalny dzień. Krwawe słońce zachodziło za mogiłę. Dookoła leżały piaski. Półzburzone domy stały nieruchomo. Wąziutkie okopy wiły się po stepie. Pierwsza linia. Żołnierze stali naprzeciw wroga jak granitowy mur. Nie ruszył ich z miejsca nawet rozkaz odwrotu, który przyszedł dzień wcześniej, na co żołnierze odpowiedzieli: – Albo zatrzymamy wroga, albo wszyscy tu polegniemy, bo dalej nie ma dokąd iść – za nami nasze dzieci, nasze domy. Za nami Ukraina! Kończyła się broń, kończyła się też amunicja, kończyły się siły. Lecz oto z sąsiedniego odcinka czernihowcy przerzucili broń, a od taurydczyków przyszła amunicja. I skądś wzięły się nowe siły, natchnienie, by walczyć i trwać do końca. I znów śmiertelna walka, i znów wokół piekło, i pot, i krew, i świst kul. Padali bohaterowie, z każdej strony po kilku. Ranni pozostawali i walczyli, jak mogli. A obrońców było tak niewielu. Wydawało się, że nie utrzymają się w boju. I znów nieoczekiwane wsparcie: do okopów, jakby z nieba, zeskoczyli młodzi chłopcy w nowiutkich strzeleckich mundurach. Jeden z nich zawołał: – Jesteśmy karpackimi siczowcami. Przybyliśmy wam na pomoc, ale bez broni. Postanowiliśmy tak: jeśli wy polegniecie w boju, to my weźmiemy waszą broń i będziemy kontynuować tę walkę. – Broń mamy, czernihowcy przysłali. Bierzcie – i do boju. Bitwa znów zawrzała. Posiłki walczyły równie waleczne, nie dało się poznać w nich nowicjuszy. I wróg się cofnął. Na kilka minut. By zjeść, jak sądzę, by doczekać się wsparcia, a może techniki. Nie powiem dokładniej. Walka wznowiła się po pół godzinie, a może czterdziestu pięciu minutach. Lada chwila miały skończyć się granaty, naboje topniały jak pierwszy wrześniowy śnieg, zamilkły armaty. Podstępna myśl wierciła: to nasz ostatni bój. A dalej – tylko spokój. Rannych dręczyła myśl o niewoli, zupełnie nie do przyjęcia, bo śmierć – to raj w porównaniu z nią. Nadzieje na pomoc odlatywały z głowy jak poranne sny, na próżno. I wtedy rozległ się dźwięczny śpiew – śpiewano hymn. Jak strumyki wpadające do rzeczki, w pieśń wlewały się nowe głosy. Jeden, trzy, dwadzieścia, pięćdziesiąt. Wreszcie wszyscy. Śpiewali jednym głosem: Ukraina jeszcze nie zginęła! Gdy doszli do słów, że wrogowie zginą jak rosa na słońcu, to cudem odpowiedziały niebiosa. Ucichła kanonada. Umilkł wrogi karabin maszynowy. I serie z automatów przestały terkotać. I wróg się cofnął. Miną lata, miną stulecia. Współcześni, bohaterowie naszych dni, zasną wiecznym snem. A pamięć o bitwie i o śpiewie zachowa się jako legenda o ukraińskim hymnie.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMOSZUK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto wystawę z okazji 100-lecia urodzin Jakyma Zapaski. Ukształtowany przez oligarchiczne dziennikarstwo, którego podstawą jest denacjonalizacja i ogłupianie świadomości oraz zachowania „małego Ukraińca”, nasz ogół raczej nie jest dobrze zaznajomiony z tym, co to za jubileusz i za co jubilat zasłużył u społeczności na godne uszanowanie. Ośmielę się stwierdzić, że w osobie akademika-humanisty Jakyma Zapaski mamy nie tak znowu rozpowszechniony wśród współczesnych wzorzec Wysokiego Czynu bytu w narodowej Nauce i Edukacji. Niestety, ten Czyn jest obecnie zhańbiony i znieważony przez współczesnych liderów sfery naukowo-edukacyjnej. Tutaj w ostatnich dziesięcioleciach Ukraińskiej niepodległości przeniknęli i dobrze zadomowili się na różnych szczeblach ministerialnej i uniwersyteckiej wierchuszki wszelkiej maści plagiaty, profanatorzy, ignoranci i okołonaukowe biznesowe szumowiny, których działania doprowadziły i prowadzą do ruiny zasadniczego składnika humanistycznej aury narodu (według Liny Kostenko), zwłaszcza w aspektach światopoglądowych i państwowotwórczych. Autor tych słów był w liczbie tych dwóch (wraz z profesorem Dmytrem Stepowykiem), których organizatorzy zaprosili do wystąpienia na tym zgromadzeniu. Ponieważ było ono zarówno pod względem masowości (z dziesięciu nieobojętnych), jak i reprezentacji (żadnego urzędnika z administracji miejskiej, Ministerstwa Kultury, Ministerstwa Edukacji) dość skromne, bez zwyczajowego dla jubilatów pro-władzowego statusowego rodzaju mikrofonów i kamer telewizyjnych, bez kawiorowych bankietów i zbędnego sławienia, postanowiłem opublikować tezy swojego wystąpienia w prasie. Sformułuję je w formie tych głównych wzorców, które pozostawił nam niezapomniany Jakym Prochorowycz i których często my, niestety, nie wyznajemy, nie bronimy. Postawa obywatelska jako wybór losu. W krótkim okresie chruszczowowskiej odwilży dwaj młodzi i perspektywiczni naukowcy wybierają nie tylko tematy badań kandydackich, ale czyn w zawodzie i życiową drogę. Bo od wyboru zależało, jaka będzie ta droga – usiana laurowymi wieńcami czy ciernistymi kolcami w przemieszaniu z kamieniami. Pierwszy, wywodzący się z inteligenckiej galicyjskiej rodziny, wybrał drogę laurową. Bo tematem swojego życia wyznaczył, zgodnie z ówczesną koniunkturą polityczną, postać oficjalnie wówczas wysoko szanowanego rosyjskiego drukarza Iwana Fiodorowa, który dzięki pracom tego badacza stał się „ikoną”, nienaruszalnym wahadłem-drogowskazem także dla ukraińskiego drukarstwa. Rezultat tego wyboru – szybki wzrost kariery, oficjalne uznania, nagrody, liczne wydania i wznowienia książek tak zwanej tematyki fiodorowskiej, setek wymyślonych aspektów modnych wówczas relacji rosyjsko-ukraińskich. Drugi, a był nim właśnie Jakym Zapasko, wybrał drogę, która okazała się ciężką i niewdzięczną. Poświęca życie badaniu i obronie sfałszowanego i upośledzonego losu dawnej ukraińskiej książki, źródłom naszej odrębności, samodzielności, obronie jej przed profanatorami i oportunistami w nauce. Rezultat tego wyboru – długie lata mrówczej pracy, sztuczne przeciąganie obrony dysertacji, dosłowne przebijanie się przez cenzuralne sito każdego faktu, każdego argumentu, wieloletnie oczekiwanie na wyjście w świat jego wycierpianych prac, późna obrona doktoratu i niekończące się czujne śledzenie tego, dokąd jeździł, z kim się spotykał, co mówił. Poszukiwanie prawdy i walka o prawdę. Kiedy młody badacz, dokładnie studiując historię światowej książki, spróbował wyjaśnić, kiedy zaczęli tworzyć rękopiśmienne książki Ukraińcy – własnymi siłami, w ojczystym języku – nie przewidywał, w jakie ciasne kleszcze rosyjsko-radzieckiego fałszu zaprowadzą te poszukiwania. Przecież większość dawnych rękopisów kijowskiego pochodzenia była albo spalona przez samych moskali-zdobywców, albo wywieziona do Moskwy i tam przepisana z dodaniem ich językowych osobliwości. Trzeba było zwracać się do ich archiwów, dobijać się dostępu do zakurzonych manuskryptów oraz skrupulatnie studiować, fotografować, porównywać, wyjaśniać, dowodzić. Ale nie zdradzać prawdziwego celu badania takich rarytasów. W mękach, rozpaczy, braku pewności bycia opublikowaną rodziła się jego słynna kilkusetstronicowa „Ukraińska książka rękopiśmienna” – jako autorytatywny paszport dziesiątek bezcennych manuskryptów, które bezczelnie przywłaszczył sobie „starszy brat”. I tylko dzięki talentowi, śmiałości i obsesji tego badacza zostały one zwrócone z wieloletniej niewoli oraz wprowadzono do narodowej przestrzeni informacyjnej kolosalny materiał źródłowy z dawnej przeszłości naszej książki. Wyjście w świat na początku lat 90. XX wieku tego rarytasu w wydawnictwie „Swit” (dzięki staraniom i wytrwałości dyrektora tego wydawnictwa Ihora Melnyka) otwierało nową epokę w badaniu historii nie tylko ukraińskiej książki, ale i kultury narodowej w całości. Dzięki niestrudzonym poszukiwaniom Jakyma Zapaski nieobojętna społeczność naukowa docisnęła wówczas narodowo wykastrowaną ukraińską władzę i zmusiła ją do podjęcia decyzji o obchodach, już na szczeblu państwowym, tysiącletniego jubileuszu ukraińskiej książki rękopiśmiennej. A młodzi badacze otrzymali do rąk niepodważalny dokument epoki – z ilustracjami, pełnym opisem artystycznego, graficznego, technicznego opracowania, językowych osobliwości, historii funkcjonowania tekstów: ich redakcji, fałszerstw, koniunkturalnych zmian. Zatem mit o tym, że Rosjanie nauczyli Ukraińców pisać, opracowywać rękopiśmienne książki i tworzyć pierwsze na Rusi kroniki, dzięki takim pracom, które wychodziły spod pióra Jakyma Zapaski, został przekonująco rozwiany.
Od początku lat 90. pojawił się jeszcze jeden bodziec do rewolucji w badaniach naukowych nad historią ukraińskiego drukarstwa, do koniecznego wyprowadzenia go z cienia rosyjskiego drukarza I. Fiodorowa oraz chronicznej zależności od drukarstwa rosyjskiego, jako rzekomo starszego, pouczającego dla Ukraińców. Chodzi o wydanie w 1994 roku nakładem 20 tysięcy egzemplarzy przez wydawnictwo „Łybid” represjonowanego przez władze badania I. Ohijenki „Historia ukraińskiego drukarstwa” w opracowaniu i z przedmową autora tych słów. Było to silne wsparcie dla wysiłków samego Jakyma Zapaski oraz jego współpracownika i przyjaciela, lwowskiego badacza Oresta Maciuka. Właśnie temu ostatniemu jeszcze na początku lat 60. ubiegłego wieku udało się odnaleźć we lwowskich archiwach dokumenty o istnieniu we Lwowie ukraińskiej drukarni w… 1460 roku. Z archiwalnych teczek spraw sądowych, pisanych starą łaciną, badacz ten wydobył na światło dzienne także realne imię ukraińskiego drukarza – Stepana Dropana. Z dokumentów tych wynikało, że na 112 lat przed przybyciem do Lwowa rosyjskiego drukarza I. Fiodorowa istniała tam drukarnia Dropana i wychodziły książki w ówczesnym języku ukraińskim. Wtedy nasza elita naukowego środowiska humanistycznego również milczała. I w tej niemocie autorytatywny głos Jakyma Zapaski był przełomowy. Bo za tym głosem poszły jego nowe artykuły i książki, w których wyniki zakazanych przez władze odkryć naukowych Oresta Maciuka zostały potwierdzone i rozpowszechnione. Książka Jakyma Zapaski we współautorstwie z Orestem Maciukiem i Wołodymyrem Stasenką „Początki ukraińskiego drukarstwa”, śladem Iwana Ohijenki, rozwiała jeszcze jeden rosyjski mit: że Rosjanie rzekomo wprowadzili na Ukrainie drukarstwo i nauczyli Ukraińców tego rzemiosła. W warunkach panowania niewolniczego ducha w środowisku wychowanej przez kolonialną władzę ukraińskiej inteligencji profesor Zapasko wykazał się w tamtym czasie zarówno obywatelską odwagą, jak i godnością narodową. Bo ktoś przecież musiał przerwać to upokarzające dla badaczy-ukrainoznawców koło naszej zależności od Rosjan w tak arcyważnej sprawie budowania państwa, jaką jest i było narodowe drukarstwo. Moralność dla niemoralnych zwierzchników od edukacji Czyn uczonego Jakyma Zapaski nieuchronnie prowadzi do przewlekłych chorób naszej edukacji i nauki, które szczególnie zaostrzyły się obecnie. Przeżywamy bowiem podłą i niesprawiedliwą epokę ich istnienia: takiego stopnia degradacji edukacji uniwersyteckiej, takiego cynizmu, nieuczciwości, ignorancji kierownictwa na jej szczytach, takiej pionowej linii konformizmu, giętkości karku, sprzedajności, braku patriotyzmu, braku profesjonalizmu, braku tolerancji dla „białych kruków”, które gdzieniegdzie jeszcze pozostają, dotąd na Ukrainie nie było. Nie było dotąd także tak podkreślanie upośledzonego stosunku państwa do szczególnie ważnych, w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej, ukrainoznawczych składników nauki humanistycznej, które kształtują świadomość narodową, duchowy kręgosłup Ukraińców. Profesor Zapasko często na własny koszt jeździł do bliskich i dalekich ośrodków archiwalnych dla jednego celu: odszukać, zdobyć i upublicznić ukrytą przez władze prawdę o naszej historii, wywołać u kolegów dyskusję i zainteresowanie kontynuowaniem poszukiwań. Rozpoczął je w młodości i nie przerywał do ostatnich dni swojego życia. Nie dla własnych ambicji czy sławy. Lecz dla nauki. Dla prawdy. Dla zwycięstwa ukraińskiej prawdy. A oto antyteza potwierdzonego powyżej. Mamy na Ukrainie tysiące kandydatów, doktorów nauk, którzy nigdzie nie jeżdżą, nigdzie nie występują, nic istotnego nie piszą i nie publikują. Co więcej, przez ostatnie 30 lat wyrosła armia tak zwanych ukraińskich naukowców, którzy za pieniądze, często zdobyte w nieuczciwy sposób, kupują wszystko: artykuły naukowe, stopnie naukowe kandydatów i doktorów nauk, tytuły docentów i profesorów, autorstwo książek, których pod żadnym pozorem nie są w stanie napisać… Stemplowanie w korupcyjny sposób pseudonaukowców, którzy potem zajmują ważne stanowiska na Bankowej i Hruszewskiego, w obwodach i rejonach, stało się przez lata ukraińskiej niepodległości normą. Co więcej, tacy stają się „znaczącymi” wykładowcami uniwersyteckimi, kierownikami katedr, dziekanami, dyrektorami instytutów, a nawet rektorami. A żeby dłużej utrzymać się przy „korycie”, znaleźli w prawie jeszcze jedną furtkę – zmieniać prawne nazwy uczelni lub ich jednostek, aby „wyzerować” czas swojego następnego panowania. Pierwszy taki dziki przypadek został już zalegalizowany: na żądanie rektora, by przedłużyć już drugą dekadą lat kierowanie na tym „chlebnym” stanowisku – efemeryczny kolektyw pracowniczy uniwersytetu dragomanowskiego zmienił… oficjalną nazwę. I co organizatorom takiej głupiej decyzji do tego, że Europa nie tylko się śmieje, ale i oburza? Bo jak można dalej kontynuować deklarowanie zamiarów wstąpienia do Unii Europejskiej i NATO z taką faktycznie zalegalizowaną korupcją? Najbardziej przykre jest to, że masy przyzwyczajają się do tego, godzą się z tym. I to rozczarowuje, demotywuje tych, którzy przychodzili i przychodzą do nauki i edukacji z moralnością i czynem takich nauczycieli, jak Jakym Zapasko. Profesor Zapasko równie śmiało i zdecydowanie stawał do walki z historyczną niesprawiedliwością, z naukową nieuczciwością. Dobierał dla naukowej zmiany badaczy przede wszystkim profesjonalnie przygotowanych, porządnych i, co szczególnie ważne, patriotycznych. Teraz, w warunkach niezdolności władzy do położenia kresu degradacji ukraińskiej nauki i edukacji, na kierowniczych szczytach znów dobrze czują się ci, którzy kryją plagiatatorów i profanatorów. Nieliczni zaś naśladowcy Jakyma Zapaski stają się we współczesnych uniwersytetach i szkołach przeważnie „białymi krukami”. Nie zauważa się ich, wypiera, ignoruje. Dokąd?
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki
Mykoła Kostomarow: „Biada śmiałkowi poeto! Zapomina, że jest człowiekiem i może zginąć…” Ośmielę się powtórzyć za Mykołą Kostomarowem z jego „Wspomnień o Szewczence”: „Jako o poecie nie będę tu się rozwodzić…” Wysoka maksyma Kostomarowa – „Szewczenko jako poeta – to był sam naród…” – została gruntownie rozwinięta w wielu specjalistycznych publikacjach, których wykaz znajdziecie w treściwym artykule Roksany Charczuk o ukraińskim historyku, pisarzu, dramaturgu i publicyście, etnografie i folklorystce Mykole Kostomarowie w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”. Kostomarow bardzo wyraźnie sformułował egzystencjalny problem ukraińskiego poety ludowego w imperialnej Rosji. Szczególnie mocno podkreślił, że muza Szewczenki odsłaniała światło prawdy, ukryte przed tłumem, który szedł utartą drogą obok tajemniczej zasłony i nie wiedział, co się za nią kryje: „Biada śmiałkowi poeto! Zapomina, że jest człowiekiem, i jeśli pierwszy odważy się wstąpić tam, może zginąć…” Chcę, byśmy nie zapominali o Tarasie Hryhorowiczu jako o człowieku, dlatego z ogromnej, zróżnicowanej palety stosunków Szewczenki i Kostomarowa wybiorę jedynie barwy, odcienie i niuanse, które charakteryzują charaktery poetów, ich duchową zgodność, codzienne obcowanie, prozę życia…
Mykoła Kostomarow: „To był paroksyzm dziwactwa, przypominający dawnych zaporożców…” Sam Kostomarow wielokrotnie szczerze zaznaczał, że jego bliskość z Szewczenką „była niemal wyłącznie literacka, podczas gdy niektórzy byli z nim blisko… po prostu jak z człowiekiem”, albo że byli osoby, znacznie ściślej związane z Szewczenką „serdecznymi więzami… i lepiej ode mnie znające szczegóły jego życia”. To prawda. Jednak w swoich wspomnieniach i innych tekstach o Szewczence spostrzegawczy i skrupulatny Mykoła Iwanowicz mimochodem rozsiewał przeciekawe perełki zwykłej codzienności, mnożąc cenne szczegóły życia Szewczenki… Poznali się w kwietniu 1846 roku w Kijowie i spotykali się do stycznia 1847 roku, kiedy Szewczenko wyjechał do guberni czernihowskiej. Kostomarow już w 1843 roku w ukraińskim almanachu literacko-artystycznym „Młodyk” wysoko ocenił „Kobzarza” Szewczenki, jednak głębokie i wszechstronne zanurzenie się w jego poezję nastąpiło po poznaniu autora. Oto jak Kostomarow opowiedział o spotkaniu z Szewczenką, które nastąpiło po pierwszym spotkaniu, w ogrodzie przy domu Suchostawskiego na Chreszczatyku, gdzie mieszkał z matką: „Był czarowny wiosenny dzień, kwitły bujnym kwieciem wiśnie i śliwy, zaczynał kwitnąć bez, zawiązywały się pąki kwiatowe na jabłoniach i grusze, śpiewały ptaki – nigdy nie zapomnę tego dnia. Szewczenko przyniósł ze sobą w kieszeni niezszyty zeszyt swoich dotąd nigdzie nie drukowanych wierszy, czytał je, doprowadził mnie do całkowitego zachwytu i zostawił u mnie swoje utwory”. Ten lapidarno-romantyczny tekst z publikacji „Do biografii Szewczenki” w czasopiśmie „Zorza” ujrzał światło dzienne w 1880 roku. Jednak na dwie dekady wcześniej w pierwszym ukraińskim naukowo-literackim czasopiśmie „Osnowa” (1861, nr 4) opublikowano znacznie głębsze wspomnienie Kostomarowa, między innymi na ten temat, datowane 14 kwietnia 1861 roku, a więc wkrótce po śmierci Szewczenki: „Taras Hrehorowicz przeczytał mi swoje niedrukowane wiersze. Ogarnął mnie strach… Zobaczyłem, że muza Szewczenki rozdziera zasłonę ludowego życia. I strasznie, i słodko, i boleśnie, i porywająco było zajrzeć tam!!! Poezja zawsze idzie naprzód, zawsze odważa się na śmiałe dzieło; za nią idą historia, nauka i praktyczna praca. Łatwiej jest ostatnim, lecz trudno pierwszej. Trzeba mieć silny wzrok, mocne nerwy, żeby nie oślepnąć ani nie stracić przytomności od nagłego światła prawdy…” To napisane naukowo precyzyjnie i na wieki! Wróćmy jednak do prozy życia. Powiedzmy, ciekawa jest opowieść Kostomarowa o tym, jak na początku czerwca 1846 roku, po wyborze na katedrę uniwersytecką, spotkał się z Szewczenką, a ten gorąco i radośnie mu pogratulował, i idąc obok niego Włodymyrską ulicą… głośno zaśpiewał ludową pieśń o kozaku, który ożenił się z dziewczyną, nie wiedząc, że to jego siostra… Mijała ich publiczność, a Szewczenko, nie zwracając na to uwagi, wyśpiewywał swoją pieśń niemal na całe gardło: „To był paroksyzm dziwactwa, przypominający dawnych zaporożców, który przebijał się u naszego poety, choć dość rzadko”. Także ten przybyły profesor odnotował podobny przypadek dwadzieścia lat później w Petersburgu, a więc już po powrocie Szewczenki z zesłania: „Pewnego dnia zauważyłem u naszego szanownego poety taki sam wybryk zaporoskiego dziwactwa, jak ten jego głośny śpiew na ulicy w Kijowie. Umówiwszy się ze mną, że pójdziemy do antykwariusza szukać rzadkiej książki, przyszedł i szedł ze mną Newskim Prospektem, ubrany w białą, na wpół zniszczoną i bardzo wypraną bluzę, w licho wyglądającym obuwiu, w znoszonej i pogniecionej czapce na głowie, tak że postać jego przypominała kozaka Hołotę z małoruskiej dumy albo urzędnika wyrzuconego ze służby, który się spił… Że było to osobliwe dziwactwo, potwierdza to, że ani wcześniej, ani później Szewczenko tak nie chodził po ulicach”. Cóż mówić, Taras Hrehorowicz umiał zadziwić charakterystyczną wesołą, a nawet zuchwałą nagłością, tym bardziej w intelektualno-profesorskim kontekście. Takie nieoczekiwane szczegóły zwracają uwagę na wspomnieniowe teksty Kostomarowa. Wracając do kijowskich spotkań Kostomarowa i Szewczenki w 1846 roku, zauważę: Mykoła Iwanowicz nie omieszkał wspomnieć także o tym, że Taras Hrehorowicz przywiózł mu z letnich wykopalisk kurhanu Pereniat w prezencie… „stara, lecz całkowicie zachowana czaszkę…”: „Postawiłem ją sobie na półce szafy z książkami”. Ze swej strony Kostomarow podarował poecie fajkę ze słoniowej kości, która obecnie przechowywana jest w Literacko-pamiątkowym Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie pod adresem: Zaułek Szewczenki, 8-a.
Taras Szewczenko: „Swoją Ukrainę miłujcie, miłujcie ją…” Był to czas, gdy Szewczenko liczył na posadę nauczyciela rysunku na Uniwersytecie św. Włodzimierza w Kijowie, i w liście do Kostomarowa z Borzny z 1 lutego 1847 roku prosił go: „Gdybyście byli tak pracowici i dobrzy, żeby wypytać na uniwersytecie… czy ja jestem zatwierdzony przy uniwersytecie, czy nie… Gdyby Bóg dał mi przytulić się do uniwersytetu…” Kostomarow odpowiedział, jak tylko dowiedział się o pozytywnej dla Szewczenki decyzji — 13 marca 1847 roku. Jeżeli Taras Hryhorowycz w swoim wspomnianym liście podpisał się „szczerym bratem”, to Mykoła Iwanowycz w radości nazwał go „braciszkiem”: „Przyjeżdżaj do Kijowa, na pewno dowiedziałem się, że już mianowano cię nauczycielem sztuki malarskiej na Uniwersytecie św. Włodzimierza…” Jak wiadomo, 4 kwietnia 1847 roku Szewczenko wyjechał z Sniewa przez Czernihów do Kijowa, a 5 kwietnia został aresztowany na przeprawie dnieprowej w Kijowie i już następnego dnia odesłany do Petersburga do III Oddziału Jego Cesarskiej Mości Kancelarii (najwyższego organu tajnej policji politycznej). Nawiasem mówiąc, w drodze, na pierwszej stacji pocztowej w Browarach, Szewczenko spotkał się z matką Kostomarowa, który już był aresztowany, Tetianą Petriwną, oraz z jego narzeczoną Aliną Krahelską (Szewczenko miał być dziewoszem na ich weselu 30 marca 1847 roku w Kijowie), która wspominała: „…Taras podszedł do naszego ekwipażu ze łzą, która błysnęła w jego szarych oczach, załamanym głosem powiedział: »Oto biedna matka Mykoły, a to pewnie jego młodziutka żonka. Ach, nieszczęście, ciężkie nieszczęście, smutek matkom i dziewczynie«. Wypowiedziawszy te smutne słowa, Taras Hryhorowycz ucałował się z nami… Taras zdołał tylko powiedzieć nam, że o siebie samego się nie martwi, bo jest samotny, »hultaj«, a »Mykoły żal mi, bo ma on matkę i żonkę, i nie jest winien niczego, chyba tylko tego, że ze mną się pobratał. Przebacz mi, matko, i nie przeklinaj!« Znów ucałował się z nami, usiadł z żandarmami w wózku…” Wrócimy jeszcze do tego szczerego przejawu przenikliwie-bolesnego bólu Szewczenki za swojego przyjaciela i jego bliskich, bo jest on wielce ważny dla zrozumienia głębokiego charakteru poety… Według słów Kostomarowa ci, którzy widzieli Szewczenkę pod konwojem policyjno-żandarmskim w drodze z Kijowa do Petersburga, opowiadali, że był bardzo wesoły, cały czas żartował, śmiał się, śpiewał pieśni, a na jednej ze stacji dozorca, zapisując w podróżnym dokumencie, w którym figurowali aresztant i jego konwojenci, zauważył, rzekomo trudno z wyglądu rozróżnić, który z podróżnych jest aresztowany, a który go wiezie… Jak wspominał Kostomarow, także przez cały czas śledztwa w sprawie Bractwa Cyryla i Metodego Taras Hryhorowycz był niezmiennie pogodny, wydawał się spokojny, a nawet wesoły. Najwyraźniej Kostomarow był strasznie wstrząśnięty opanowaniem Szewczenki, którego żywa i szczera dusza oczywiście cierpiała i umierała, bo właśnie wtedy, używając słów poety, dumy przeklęte rwały się, by duszę zapalić, serce rozerwać… Nie wątpię, że Mykoła Iwanowycz ani trochę nie upiększył stanu emocjonalnego Tarasa Hryhorowycza, który, stanąwszy do sporu z imperium, godnie znosił jego bezlitośnie okrutny cios. Najwyższym prawdziwie heroicznym przejawem tego stał się cykl poetycki „W kazamatach” (17 kwietnia – 30 maja 1847 roku), a przepisując, redagując i porządkując go w marcu 1858 roku w cesarskiej Moskwie, Szewczenko zakończył go ognisto-lodowatymi wierszami:
Swoją Ukrainę miłujcie,
Miłujcie ją… W czas srogi,
W ostatnią ciężką chwilę
Za nią Boga błagajcie.
Szczególnie znamienne jest świadectwo Kostomarowa o tym, że przed jednym z przesłuchań Szewczenki w kazamatach III Oddziału pewien żandarmski oficer, który znał go już wcześniej, współczująco powiedział mu: „No, Tarasie Hrehorowyczu, jak się stąd wyrwiecie, to wtedy zaśpiewa wasza muza”. Szewczenko odpowiedział z ironicznym humorem: „Nie jakiś diabeł mnie tu zaniósł, gdyby nie ta cholerna muza”… Właśnie Kostomarow opowiedział Szewczence o istnieniu bractwa, które przeciwstawiało samodzierżawnemu reżimowi ideę wolnej federacji słowiańskiej, a poeta „natychmiast wykazał gotowość przystąpienia do niego”. Właśnie Kostomarow opisał, jak student Pietrow, mieszkający w pokoju sąsiadującym z pokojem Mykoły Hulaka, podsłuchał rozmowy braci z udziałem Szewczenki, a w donosie na członków organizacji wymienił również jego nazwisko, przytaczając treść poematu Szewczenki „Sen” (1844) oraz poslania „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim…” (1845)… Podczas śledztwa w sprawie Bractwa Cyryla i Metodego 21 kwietnia 1847 roku artyście Szewczence zadano 22 pisemne pytania, na 10 z nich aresztowany, ratując swoich przyjaciół, odpowiedział trzema słowami, że wspomniane wydarzenia i fakty są „mi absolutnie nieznane”. Dotyczyło to kwestii zasadniczych, dajmy na to pierwszego z nich: przez kogo zostały sporządzone i w czym polegały statut i zasady Towarzystwa Słowiańskiego, co oznaczało także bezpośrednio Mykołę Kostomarowa — autora programowych dokumentów Bractwa Cyryla i Metodego, w tym „Prawa Bożego” („Księgi bytu narodu ukraińskiego”). Śledczy interesował się także tym, jak słowianofile zamierzali zjednoczyć plemiona słowiańskie, przywrócić ich samobytność, zwłaszcza Małorosji, jakie plany mieli przeciwko ówczesnemu ustrojowi rządów, czy nie zamierzali działać zbrojnie itd. Na żądanie „szczegółowo opisać wszystkie działania Kostomarowa, Hulaka, Kulisza…” Szewczenko, dajmy na to, nie zaprzeczył osobistej znajomości z Kostomarowem, ale oświadczył, że „o Towarzystwie Słowianofilów nigdy od nikogo nie słyszałem ani słowa”… W tym pisemnym zapisie zachowany jest, jak owad w bursztynie, przejaw wyjątkowo szlachetnej duszy Szewczenki, wiernej swoim przyjaciołom i kompanom; jak wiadomo, o sobie przyznał, że pisał „zuchwałe i buntownicze wiersze”. Oczywiście, nie uratowało to Szewczenki, którego udziału w Bractwie Cyryla i Metodego nie udowodniono, przed najsurowszą ze wszystkich kar wobec braci, bezsądową dziesięcioletnią służbą szeregowca, z własnoręcznie dopisanym przez Mikołaja I wymogiem najsurowszego nadzoru i zakazem pisania i malowania. Jednak podczas śledztwa poeta trzymał się mężnie, szlachetnie i nie zawiódł towarzyszy… Przypomnę, że w „Informacji o szeregowcu Szewczence” III Oddział podkreślał: „Wiersze Szewczenki były tym bardziej szkodliwe, że wśród przyjaciół zyskał sławę znanego pisarza, a na Małorosji, gdzie wielu zachwycało się jego utworami, mogła się rozpowszechnić myśl o wyobrażonej szczęśliwości dawnych czasów i o możliwości istnienia Ukrainy jako odrębnego państwa”. Zatem nie można odmówić pracownikom III Oddziału zdolności analitycznych i prognostycznych, a także szczególnie wyostrzonego żandarmskiego węchu na główne niebezpieczeństwo dla Cesarstwa Rosyjskiego, które nieuchronnie wynikało z poezji Szewczenki — powstania niezależnego państwa Ukraina.
Taras Szewczenko: „Patrzę – twoja, bracie mój, matka…” Dziewiętnastego maja 1847 roku aresztant Szewczenko stał przy „kratce na oknie” w kazamacie III Wydziału, kiedy poba-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...widział na dziedzińcu zgnębioną matkę Mykoły Kostomarowa, czterdziestodziewięcioletnią Tetianę Pietrowną, która przyszła na widzenie z synem. To natchnęło poetę do napisania wiersza „N. Kostomarowowi” („Wesołe słoneczko chowało się...”). I ojciec, i matka w trumnie... I żalem serce się zakrwawiło, Że nikt mnie nie wspomni! Patrzę – twoja, mój bracie, matka, Czarniejsza od czarnej ziemi, Idzie, jakby zdjęta z krzyża… Modlę się! Panie, modlę się! Chwalić Cię nie przestanę! Bo ja z nikim nie podzielę Mojego więzienia, moich kajdan! Według trafnych słów znanego szewczenkoznawcy Pawła Zajcewa, w tym autobiograficznym wierszu-dokumencie poeta „ukazał całe piękno swojej altruistycznej natury i głębokie zrozumienie tragedii matczynego serca”. Chcę zwrócić uwagę na mało znane, poruszające potwierdzenie głębokiej poetyckiej szczerości w liście Szewczenki do Warwary Riepniny z twierdzy orskiej z 24 października 1847 roku, czyli pięć miesięcy później. W nim Taras Hryhorowycz otwarcie skarżył się, że jego dawne cierpienia w porównaniu z zesłaniem były dziecięcymi łzami: „Gorzko, nieznośnie gorzko! a przy całym tym smutku surowo zabroniono mi malować… A patrzeć i nie malować – to taka męka…” Właśnie po tym przejmującym wyznaniu zesłaniec napisał: „I ja mimo wszystko uważam się za szczęśliwego w porównaniu z Kuliszem i Kostomarowem: u pierwszego żona piękna, młoda, a u drugiego uboga, dobra stara matka, a ich spotkał taki sam los, jak i mnie…”. Choć w rzeczywistości kary jego przyjaciół były nieporównanie mniejsze i lżejsze… W tych szewczenkowskich wyznaniach – poetyckim i epistolarnym – szczególnie ujawniona i utrwalona jest szczera, czysta i pełna miłości dusza Szewczenki…
„Ми, jak dzieci, zaszlochaliśmy”
Dziesięć lat później, w drodze z zesłania, podczas którego Szewczenko nie korespondował z Kostomarowem, poeta wykorzystał postój parowca w Saratowie, by odwiedzić matkę swojego przyjaciela, Tetiany Kostomarowej, o czym zapisał w Dzienniku 31 sierpnia 1857 roku: „Dobra staruszka, poznała mnie po głosie, ale patrząc na mnie, wahała się w swoim domyśle. Upewniwszy się, że to naprawdę ja, a nie ktoś inny, powitała mnie jak rodzonego syna radosnym pocałunkiem i szczerymi łzami”. Niedawny zesłaniec spędził z Tetianą Pietriwną sporo czasu – od południa do pierwszej w nocy. Pokazała mu nie tylko listy syna z zagranicy, lecz także wzruszające płatki fiołków, przesłane przez niego w liście ze Sztokholmu. Według słów Szewczenki, one, »jak dzieci, zaszlochały«, wspominając fatalny dzień 30 maja 1847 roku, kiedy ogłoszono wyrok na członków Bractwa Cyryla i Metodego, a Szewczenkę z III Oddziału przekazano ministerstwu wojny w celu wcielenia go jako szeregowca do Oddzielnego Korpusu Orenburskiego.
Kostomarow wspominał, że tego dnia rano zobaczył z okna kazamaty, jak wyprowadzano Szewczenkę, bardzo zarośniętego brodą, i sadzano go do karety z uzbrojonymi żandarmami: „Ujrzawszy mnie, uśmiechnął się, zdjął czapkę i przyjaźnie kłaniał…”
W tym lapidarnym dokumentalnym szkicu – wrodzony grzeczny, szlachetny i mężny Taras Hryhorowycz…
Podczas serdecznego spotkania z Kostomarową Szewczenko na osobnej kartce zapisał wcześniej zacytowany wiersz (z pewnymi różnicami w stosunku do „Małej książeczki”) i podarował go Tetianie Pietriwnie. W tym autografie tytuł brzmi „Mikołajowi Iwanowiczowi Kostomarowowi”, data – „1847 maja 19”, co wskazuje na dzień spotkania matki z synem, uwięzionym w kazamacie III Oddziału, a podpis – „T. Szewczenko”.
Najwyraźniej matka opowiedziała drogiemu gościowi także o bliskim powrocie syna z zagranicy, bo 18–19 października 1857 roku w liście do Michaiła Łazarewskiego poeta poinformował z Niżnego Nowogrodu, że „w Saratowie widziałem się ze starą Kostomarychą”, która czekała na niego do 15 września: „Nie wiem, czy już wrócił, czy jeszcze nie? Czy nie słychać tam u was o nim czegoś?”
Odpowiedź na to pytanie Taras Hryhorowycz otrzymał od samego Kostomarowa, który pisał do niego 28 października: „…W Saratowie dowiedziałem się, że byłeś u mojej matki, za co bardzo ci dziękuję…”
Ten wątek zakończę słowami wybitnego szewczenkoznawcy, niezapomnianego Iwana Dziuby, który tak ocenił opowieść poety w Dzienniku: „Czytając ten zapis, myślisz o tym, jak bardzo Szewczenko żył uczuciem przyjaźni, jak
H. Denjer. Portret M. Kostomarowa. Zima 1859–1860
kochał swoich przyjaciół, jak cieszył się z ich powodzenia i jak potrafił być szczęśliwy ich szczęściem... Taka była ta wysoka miara duchowego zaangażowania w ludzi, która przejawiała się także w przejmującym liryzmie jego poezji, w jego „przeżywaniu” losów swoich bohaterów i ciągłym, zmysłowym „kontakcie” z nimi”.
Taras Szewczenko: „A ile radości przywiózłby swoją niespodziewaną obecnością”
W kontekście zapowiedzianego tematu o relacjach międzyludzkich naszych bohaterów wrócimy do już wspomnianego listu Kostomarowa z 28 października 1857 roku, który zaczynał się wysokim, serdecznym tonem: „Bratu miłemu, przyjacielu szczery, sławny śpiewaku, wierny towarzyszu niezapomnianej przygody 1847 roku Tarasowi Hrihorowiczowi od brata i przyjaciela czoło i wierne słowo! Chwała, cześć i dziękczynienie Wielkiemu, Sprawiedliwemu, Miłosiernemu Bogu, który wyzwolił cię, druhu, z ciężkiej niewoli na świat Boży, między ludzi chrześcijańskich, na nadzieję wszystkim kochającym szczerze Ukrainę i wszystkie braterskie narody słowiańskie! Dwa tygodnie czekałem na ciebie codziennie w Petersburgu, wróciwszy z obczyzny… mówiono, że musisz przyjechać do 1 października, jednak ty się nie zjawiłeś, i ja wyjechałem…”
W zapisie Szewczenki w Dzienniku z 5 listopada 1857 roku czytamy: „…Otrzymałem list od Kostomarowa z Saratowa. Uczony dziwak pisze, że na próżno czekał na mnie dwa tygodnie w Petersburgu i nie chciał zrobić stu wiorst okrężną drogą, by odwiedzić mnie w Niżnym. A ile radości przywiózłby swoją niespodziewaną obecnością”. Aby zrozumieć, jak bardzo zasmucił się Taras Hrihorowicz, który od ponad dziesięciu lat nie widział przyjaciół, przypomnę o specjalnych listach, napisanych przez niego miesiąc później z Niżnego Nowogrodu do Michaiła Szczepkina i Pantelejmona Kulisza. Poeta zapraszał: „Przylatuj, mój sinawy gołąbku, choćby na tydzień, choćby na jeden dzień”. A do Szczepkina zwracał się: „O, jakbyś dobrze zrobił, gdybyś przyjechał!..” I Michaił Semenowicz przyjechał do przyjaciela pod koniec 1857 roku! Radość i wdzięczność Szewczenki nie znały granic: „Sześć dni pełnego radośnie-triumfalnego życia… Czym ci zapłacę za to szczęście?” Zapewne w głębi duszy Szewczenki jednak tkwiła przykrość, że w odróżnieniu od Szczepkina, Kostomarow i Kulisz nie zdobyli się na odwiedziny w Niżnym Nowogrodzie. Moim zdaniem w ironicznym określeniu Szewczenki „uczony dziwak” kryło się też niewypowiedziane gorzkie niezadowolenie byłego zesłańca z entuzjastycznego zachwytu profesora Kostomarowa nowym carem Aleksandrem II: „Czas się zmienił, car — daj Boże mu zdrowia i długiego panowania – nie zabrania nam naszego języka; teraz kwitnie ojczyste słowo…” W tym duchu na początku 1858 roku pouczająco pisał do Szewczenki o carze także Kulisz: „On u nas teraz pierwszym człowiekiem; gdyby nie on, to nie dano by nam nawet odetchnąć… Najbliżsi teraz jemu ludzie wedle serca – to my, pisarze, a nie brzuchaci urzędnicy. On nas kocha, on nam wierzy, a wiara go nie zawstydzi”. Szewczenko nie podzielał tych złudzeń swoich przyjaciół i nie przyjmował ich entuzjazmu… Nie omieszkam jednak zacytować ostatniego zdania z zapisu poety o Kostomarowie w Dzienniku, zrobionego w samotności 5 listopada 1857 roku: „Nic nie pisze mi o swoich oczach i w ogóle o swoim zdrowiu”. Szewczenko wiedział, że Kostomarow wyjeżdżał za granicę na leczenie choroby oczu, i ogólnie, jako szczery przyjaciel, martwił się przede wszystkim o jego zdrowie…
Mykoła Kostomarow: „Muza Szewczenki kochała lud i nigdy nie grzeszyła nieprawdą ani niemoralnością” Mykoła Iwanowicz opowiadał, jak pewnego razu, po przesłuchaniu w kazamatach III Oddziału, które szczególnie go zdenerwowało i przygnębiło, usłyszał od Szewczenki spokojne, podtrzymujące na duchu słowa: „Nie martw się, Mykoło, jeszcze kiedyś będziemy razem żyć”. Kostomarow podkreślił, że one „okazały się proroctwem, gdy w ostatnich latach swojego życia uwolniony poeta przebywał w Petersburgu i często się ze mną spotykał”. Te spotkania odbywały się od lata 1858 roku. Według słów Kostomarowa Szewczenko był wobec niego bardziej ufny w rozmowach o swoich zajęciach literackich niż o dawnych życiowych przygodach, w szczególności często i chętnie dzielił się wierszami, także jeszcze nieopublikowanymi, coś czytał z pamięci, czasem nawet na krótko zostawiał swoje rękopisy. Pokazywał też „zapasową książeczkę”, do której zapisywał swoje wiersze na zesłaniu… Umówiliśmy się jednak, że nie będziemy poruszać tematyki literaturoznawczej, za to opowiem, jak Mykoła Iwanowicz wyjątkowo zabawnie opisał jedną z wizyt Szewczenki w jego mieszkaniu, o którym poeta, uśmiechając się, mówił, że jest ono w istocie prawdziwie huzarskie i wcale nie profesorskie, mianowicie że w nim przyzwoitiej byłoby zobaczyć stos pustych butelek zamiast uczonych książek i papierów. Otóż Taras Hrihorowicz pewnego razu, według słów Kostomarowa, „wyprawił sobie z powodu mojego mieszkania taki żart”. Zjawiwszy się u profesora wieczorem i usłyszawszy, że jest bardzo zajęty przygotowaniem do jutrzejszego wykładu i będzie musiał pracować do północy, Szewczenko bez słowa przeniósł się do sąsiedniej, znanej obu karczmy i zwyczajowo usiadł przy herbacie. Ale słudze kazał… zamówić organy i grać właśnie te arie, które, jak słyszał od Mykoły Iwanowicza, bardzo mu się już znudziły. Czytamy u Kostomarowa: „Przez dwie godziny z rzędu męczyła mnie ta muzyka, w końcu cierpliwość mi pękła: rozumiejąc, że Szewczenko celowo mnie dręczy, wbiegłem do karczmy i błagałem go, na litość boską, żeby przestał mnie męczyć takimi torturami. „A chciałeś zamieszkać w katowni, – powiedział – to teraz i cierp katusze!””. Być może autor nie przekazał dokładnie słów poety, na przykład w Słowniku języka Szewczenki leksem „katownia” jest nieobecny, jednak nie ma wątpliwości, że Taras Hrihorowicz w karczmie pił nie tylko herbatę. Nawiasem mówiąc, Kostomarow zakończył swoją opowieść tak: „Od tego czasu jednak nie przychodził do mnie inaczej jak na moje zaproszenie, wiedząc na pewno, że będę wolny, i wtedy, czekając na gościa, dla mnie miłego i drogiego, przygotowywałem butelkę rumu do herbaty…” Mykoła Iwanowicz rzeczywiście wiedział, jak ugościć przyjaciela, bo już podczas ich znajomości w 1846 roku w Kijowie Szewczenko zdumiał go tym, że w ciągu wieczoru „wypijał jedną po drugiej ponad dziesięć szklanek mocnej herbaty z sporym dolewaniem tam jamajskiego rumu i nie upijał się…” Nawiasem mówiąc, to właśnie Kostomarow wyraził powszechnie znaną opinię, że „nie mają racji ci, którzy, czcząc za życia poety jego muzę niemal do bałwochwalstwa, po śmierci Szewczenki zaczęli lekceważąco nazywać jego muzę pijaną”. Chodziło przede wszystkim o Pantelejmona Kulisza. Mykoła Iwanowicz osobno zauważył też coś takiego – najważniejsze: „Na próżno p. Kulisz… pogardliwie nazwał muzę Szewczenki „pijaną” … ona zawsze pozostawała czysta, szlachetna, kochała lud, razem z nim smuciła się jego cierpieniami i nigdy nie grzeszyła nieprawdą i niemoralnością”. Co do dalszych, już przewidywalnych odwiedzin poety u swojego przyjaciela, zwłaszcza we wtorki, kiedy zbierali się u niego goście, Lew Żemczużnikow wspominał, że „zawsze tam zastawał Szewczenkę, który najczęściej przesiadywał z miłą i rozumną staruszką, matką Kostomarowa”. To właśnie był prawdziwy Szewczenko, który stracił matkę w wieku dziewięciu lat i nosił w sobie uczucie czystej i gorzkiej, niespełnionej miłości do niej, dlatego duchowo cenił macierzyńskie ciepło Tatiany Pietrowny wobec swojego syna. Według wspomnienia Mikoły Leskowa, kobieca łza z oczu staruszki Kostomarowej nie minęła grobu Szewczenki… We wspomnieniach Kostomarowa o odwiedzinach chorego Szewczenki w lutym 1861 roku, czyli niedługo przed jego śmiercią, jest przejmujący szczegół: „…Usłyszałem od niego, że teraz zupełnie wyzdrowiał; przy tym pokazywał mi kupiony przez siebie niedawno złoty zegarek, pierwszy, jaki miał w swoim życiu”. W „Opisie rzeczy T. H. Szewczenki, które pozostały po jego śmierci” stoi on na pierwszym miejscu: „Zegarek kieszonkowy złoty… ze złotym łańcuszkiem…” Taras Hrihorowicz najwyraźniej spodziewał się, że zegarek na pewno się przyda w nowym życiu, w tym na Ukrainie, po chorobie. Ale wyszło tak, że odliczał ostatnie dni i godziny poety… Mykoła Kostomarow ciężko przeżył śmierć Tarasa Szewczenki. Jego pożegnalne słowo na pogrzebie wstrząsnęło wszystkimi: „Przy łożu śmierci poety nie ma krewnych, żony, ani dzieci… Lecz jego trumna jest teraz otoczona nie obcymi… Taka siła poezji!.. Jej ogólnoludzki sens nie może pozostać ukryty i stanie się powszechnym dobrem”. Zmożony żalem Kostomarow nie zdołał dokończyć, zachłysnął się łzami…
Tłumaczenie maszynowe
Nowy sezon teatralny Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu rozpoczął premierą spektaklu „Sen nocy letniej” według sztuki Williama Szekspira. Jeden z czołowych aktorów teatru – zasłużony artysta Ukrainy Ihor Wołkow – wykonuje w tym spektaklu dwie role: Tezeusza, księcia ateńskiego, oraz Oberona, króla elfów i wróżek. Dzisiaj pan Ihor jest gościem „Słowa Proświty”. – Czy praca nad spektaklem podczas pełnoskalowej wojny różni się od tej, która była wcześniej? – Tak, wojna w pewien sposób wpływa. Na przykład, kiedy ludzie jadą na próby z lewego brzegu Dniepru na prawy, a tu – alarm przeciwlotniczy i nie zdążają. Do premiery przygotowywaliśmy się codziennie przez miesiąc. Były nawet dwie nocne próby. Praca była trudna dla wszystkich. Reżyserka z Litwy Andra Kavaliauskaitė postawiła dość wysoką poprzeczkę, dawno czegoś takiego nie robiliśmy. Brałem udział w poprzednim spektaklu, który wystawiała w naszym teatrze – „Kołysanka dla lisa…”. Już wtedy poczuliśmy jej tempo, energetykę. A tutaj zostało to pomnożone przez dziesięć albo nawet więcej. Próby odbywały się od rana do wieczora, z Andrą i bez niej. Przygotowywaliśmy się w sali prób, na ulicy. Ktoś tańczył, ktoś przerabiał tekst. Wszystko było zbudowane na ciągłym ruchu do przodu. To była nie tylko gimnastyka, ale znaki, które poruszają myśl, wpływają na energię każdej roli, każdego obrazu. Wszystko to jest bardzo interesujące. Reżyserka cofnęła mnie o wiele lat wstecz, kiedy po raz pierwszy trafiłem do teatru Witalija Małachowa. Byłem oczarowany wersją „Snu nocy letniej”, która szła wtedy w Teatrze na Podolu. Wprowadzono mnie do roli Demetriusza i byłem szczęśliwy. Teraz Andra przywróciła mi ten stan, te odczucia, które otaczały mnie ponad trzydzieści lat temu. – Z tego, co wiem, reżyserka porozumiewa się tylko po angielsku i litewsku. Czy podczas prób nie odczuwano bariery językowej? – Osobiście dla mnie język angielski nie jest problemem. Ale mamy ludzi, którzy go nie rozumieją. Kiedy nie było tłumacza, tłumaczyliśmy sami. Andra już zaczęła rozumieć ukraiński, jeśli mówi się powoli. A jej angielski jest dość prosty i zrozumiały. Oczywiście reżyserka zna też rosyjski, ale z zasady się nim nie posługuje. – Co może Pan powiedzieć o swoich kreacjach w spektaklu? – Mój Tezeusz jest zimny, pyszny, zewnętrznie wygląda na bardzo silną postać. Ale w rzeczywistości mało do czego jest zdolny i na tym polega jego wewnętrzny konflikt. Oberon jest nieustępliwy, szorstki, zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie. Jednak jest słabszy od królowej wróżek Tytanii, która ciągle go oszukuje, bierze górę, wykorzystując wady Oberona. Przyznam: podczas pierwszego premierowego pokazu spektaklu ogarniała mnie całkowita wewnętrzna panika (uśmiecha się). Stało przede mną mnóstwo zadań, trzeba było zapamiętać dużo tekstu. Było ciężko. A kiedy następnego dnia wyszliśmy do widza, pojawiło się zrozumienie, w którą stronę mają zmierzać moje postacie. Przez cały czas trzeba trzymać się w formie. Bez dobrej formy fizycznej nie ma o czym mówić, zwłaszcza z Andrą. Albo poruszasz się do przodu, albo degradujesz. Aktor nie może stać w miejscu. – Co może Pan powiedzieć o kolegach ze sceny? – Iwan Zawhorodni (w spektaklu Puk, czyli Robin Płotka) – fantastycznie utalentowany człowiek pod względem muzyki i aktorstwa. Mamy ze sobą wspaniałe relacje partnerskie. Kiedyś Witalij Małachow powiedział, że każdy spektakl to spisek, tajemnica określonej liczby ludzi. Podczas pracy nad spektaklem mieliśmy nie tylko spisek, ale dość bliskie relacje. Przez nieco ponad miesiąc żyliśmy jednym życiem. Pomagaliśmy sobie nawzajem, zarówno na scenie, jak i poza nią. A wsparcie moralne kolegów dla aktora jest niezwykle ważne. Bardzo podoba mi się to, co robią chłopcy i dziewczęta, którzy grają elfy. Oni są w ciągłym ruchu. Fantastyczny obraz chłopca stworzył Artem Karatajew – niezwykle plastyczny człowiek. Piękne i utalentowane aktorki Maria Demenko i Ołena Swirska, które w różnych składach tworzą postać Heleny. Niezrównana Maria Rudkowska gra rolę królowej wróżek Tytanii. Irynie Hryszczenko i Oksanie Aniszczenkowej, wykonawczyniom roli Egei, początkowo trudno przychodziły pewne ruchy. Ale w końcu poradziły sobie z tym zadaniem. Chodzi o to, że jesteśmy bardziej przyzwyczajeni do tradycyjnego teatru, a spektakl „Sen nocy letniej” to współczesny teatr europejski. I taki teatr jest mi bliski. – A co z muzyką, dekoracjami, kostiumami? – Muzykę pisało kilka osób. U nas spektakl zaczyna się od foyer. Tam brzmi muzyka Stasa Melnyka do dwóch sonetów – „Jestem muzyką” oraz „Kochasz widzących, ja dawno jestem ślepy”. Podoba mi się ona i, jak się przekonałem, większości widzów również. Każda z postaci ma swój motyw muzyczny w spektaklu. Stworzył go kierownik części muzycznej teatru Tymur Polanski. Tworzeniem muzycznej atmosfery spektaklu zajmowała się Andra Kavaliauskaitė. Kostiumy, scenografię, grafikę, choreografię również robiła sama. Zapytałem, czy można komuś delegować jakieś rzeczy. Odpowiedziała, że potrafi i lubi robić to samodzielnie. Swoją drogą, na Litwie nie kształci się oddzielnie aktorów i reżyserów, u nich wszystko jest razem. Również w uczelni teatralnej uczą pisać sztuki. Jak dla mnie, ciekawe doświadczenie. Moi przyjaciele, którzy pracują w show-biznesie i wystawiali wielkie koncerty, powiedzieli, że reżyserka wykonała zbyt trudną pracę i wszystko wyszło pięknie. Dziękuję losowi, że udało mi się poznać i popracować z Andrą. Jest młoda, ja jestem znacznie starszy, ale z zachwytem i radością uczyłem się od niej wielu rzeczy. Jej nauka daje mi zapas natchnienia i bodziec do poruszania się do przodu. – Zmieńmy temat rozmowy: jak dla Pana zaczęła się pełnoskalowa wojna z Rosją? – Rano 24 lutego zadzwoniłem do swoich towarzyszy broni. Zebraliśmy się na Pozniakach, żeby ustalić, co robić dalej. Wszyscy mamy przeszkolenie wojskowe, własną zarejestrowaną broń. Było nas sześciu, wybrano mnie na starszego. W Bortnyczach, pod Kijowem, dołączyliśmy do jednego z oddziałów wojskowych. Przez dwa miesiące kontrolowaliśmy kierunek boryspolski. Potem, kiedy niebezpieczeństwo w pobliżu Kijowa minęło, moi chłopcy, młodsi ode mnie, kontynuowali walkę w różnych oddziałach. Niestety, jeden z nich – Borys Osiejew (pseudonim „Ukrop”), który był snajperem, zginął 25 grudnia 2022 roku pod Bachmutem. – Jak wyglądał powrót do twórczości? – Nieprosto. Pod koniec wiosny ubiegłego roku przyszedłem do rodzinnego teatru. Zastanawiałem się: co robić dalej? Na małej scenie z Iryną Hryszczenko graliśmy spektakl „Skrzydło sójki” według Iwana Franki. Zadzwoniłem do niej, zaproponowałem, żeby dalej grać ten spektakl. Wtedy też do teatru zaczęli wracać inni aktorzy. Kiedy po raz pierwszy po 24 lutego graliśmy „Skrzydło sójki”, ciągle zadawałem sobie pytanie, czy można wychodzić na scenę podczas wojny. Okazuje się, że nawet trzeba. Równolegle zajmuję się szkoleniem cywilów, daję im umiejętności z zakresu przygotowania piechoty. Potem przyjeżdżam do teatru w mundurze wojskowym, przebieram się i idę grać. Zatem podczas wojny mam drugą pracę, niezwykle odpowiedzialną.
– Kto wpłynął na Twój wybór zawodu aktora? – Moja mama. A zacząłem poważnie postrzegać siebie w tym zawodzie, kiedy przyszedłem do Teatru na Podolu do Witalija Małachowa. Tutaj spotkałem wielu ciekawych ludzi, wśród nich – Ołeha Prymahenowa, który w tamtym czasie już na wysokim poziomie opanował zawód aktora i wiele mnie nauczył. Już wtedy zrozumiałem, że to bardzo poważna i odpowiedzialna praca. Trzeba mieć dobrą formę fizyczną, a także duży bagaż – malarstwo, książki, muzykę klasyczną. Wcześniej po prostu się uczyłem, podobało mi się to, wychodziło mi. A prawdziwym aktorem stałem się już w teatrze. – Wielu zapamiętało spektakl „Sprzedawca deszczu”, w którym grałeś jedną z głównych ról. – Niestety, zdjęto go z repertuaru, do tej pory nie rozumiem dlaczego. Nam wszystkim bardzo się podobał. Jest tam piękna muzyka, po każdej scenie chce się śpiewać. Być może nie wszystkie zamysły udało się zrealizować, ale było to ogromne doświadczenie pracy z gatunkiem musicalu. – Wspomniałeś już o spektaklu „Skrzydło sójki”… – Początkowo Iryna Hryszczenko pracowała z Wołodymyrem Kuzniecowem. To był zupełnie inny spektakl. W ciągu ostatniego roku zagraliśmy go mnóstwo razy. Z reakcji publiczności widzimy, że ta przejmująca historia ich porusza. I nam z Iryną za każdym razem udaje się znaleźć siłę i energię, aby to zagrać. Nie mogę powiedzieć, że któraś z moich ról jest tą najbardziej ulubioną. Podobają mi się wszystkie. A jeśli nie podoba ci się to, co robisz, to wychodzi jakiś chłam. To, co nie porusza ciebie, nie poruszy też innych. W negatywnych rolach można znaleźć wiele ciekawego pod kątem wizerunku. Ale i pozytywne postacie bywa dość ciekawie się gra. Ogólnie cenię humor w tragicznych sytuacjach, a w wesołych cenię dramat i tragedię. Staram się budować swoje role na kontrastach. Oczywiście wkładam w postacie coś od siebie, bo nie potrafię wcielić się tak, by stać się nie do poznania. Ale staram się szukać momentów, które nie są dla mnie typowe. Jako człowiek mogę być nieciekawy dla widza, ale mój wizerunek musi go poruszyć. Pragnę znaleźć jakiś nieznany mi klucz. Może to być mimika, intonacja czy coś innego. – Kilka lat temu Teatr na Podolu zaczął aktywnie przechodzić na język ukraiński. Czy było to dla Ciebie trudne? – Osobiście dla mnie – nie. Znacznie wcześniej przeszedłem na ukraiński – z zasady i wszędzie. Choć sam pochodzę z rosyjskojęzycznej rodziny. Po ukraińsku mówiła tylko moja babcia od strony mamy. Ona mnie wiele nauczyła. – Co możesz powiedzieć o nowym dyrektorze artystycznym teatru Bohdanie Beniuku? – To niesamowita lokomotywa, która podniosła całą tę teatralną maszynę i ciągnie ją za sobą. Niski mu za to ukłon. Nie wyobrażam sobie, co by było, gdyby przyszła jakaś inna osoba. Bohdan Mychajłowycz nie jest obcy dla naszego teatru. Wiele lat pracował razem z Małachowem, wie, jak tutaj wszystko współdziała. Dlatego, moim zdaniem, mieliśmy wielkie szczęście, że właśnie tak wszystko się układa. – Jakie miejsce w Twoim życiu i twórczości zajmuje kino? – Od 2014 roku zagrałem tylko w dwóch pełnych metrażach ukraińskiego kina. Odmówiłem udziału w wielu serialach telewizyjnych, nawet ukraińskojęzycznych. Uważam, że serialowość niszczy zawód. Widzę to po niektórych kolegach. Dla mnie jest kwestią zasad, aby praca w kinie była godna, dla kogoś innego – nie. Wszyscy jesteśmy różnymi ludźmi. Film „Trzymaj przy sercu” kręciliśmy bez żadnej pomocy naszego Państwowego Agencji Kinematografii. Za to było wielkie wsparcie Winnickiej Obwodowej Administracji Państwowej. Na naszą prośbę wstrzymywano ruch transportu w centrum obwodowym, udostępniano pomieszczenia, kręciliśmy na poligonie Gwardii Narodowej Ukrainy. Na premierę w Kijowie zaprosiłem swoich przyjaciół wojskowych. Wielu z nich przyznało, że nasz film „wszedł” im bardziej niż „Cyborgi”, które weszły na ekrany kin niedługo przed tym. Inny film – „Echo”, kręcił Wałerij Szałyha. Teraz pracuje nad obrazem „Sto tysięcy”, gdzie główną rolę zagra Bohdan Beniuk. – Masz także doświadczenie pracy w telewizji? – W 1993 roku przyszliśmy całym zespołem do kanału telewizyjnego TET. Wiele zdążyliśmy zrobić, byliśmy drugim pod względem oglądalności ukraińskim kanałem telewizyjnym. Mieliśmy jedną profesjonalną i jedną półprofesjonalną kamerę. A przy tym mieliśmy 41 programów własnej produkcji. Pracowaliśmy w pawilonie szczorsowskim Studia Filmowego imienia Ołeksandra Dowżenki. Prowadziłem programy, byłem głosem kanału. Potem przyszli inni ludzie i wszystko się zmieniło. Niestety… – A jeszcze dubbing? – Chętnie i od dawna. Wiem, jak to robić. Moja mama była redaktorem muzycznym w Radiu Ukraińskim, a ja od piątego roku życia trzymałem w rękach mikrofon, brałem udział w słuchowiskach radiowych. Dubbingowałem Michaela Keatona w filmie „Spider-Man”. A także brałem udział w dubbingowaniu nowej serii obrazu „Mission: Impossible”, którego ukraińska premiera odbyła się w lipcu. Moim głosem mówi postać, która nieustannie walczy z bohaterem Toma Cruise’a. Użyczam głosu głównie tak zwanym złym chłopcom. – Pewnie masz jakieś pasje? – To wietnamski styl walki, a także impuls Goltisa – dla wewnętrznego stanu, ciała, świadomości, jakościowego życia, żeby można było z pełną siłą pracować w teatrze i kinie. Miałem hobby związane z tematyką wojskową, a dzisiaj to już nie pasja, a poważna sprawa. Myślę, że większość ludzi na Ukrainie w duszy powinna być wojownikami. – Masz jakieś marzenia? – W młodości chciałem zagrać króla Leara czy jeszcze jakąś rolę. Teraz już tego nie ma. Interesuje mnie każda rola, współpraca z różnymi reżyserami. Dla mnie ważny jest sam proces twórczości. A czy to duża rola, czy mała – praktycznie nie ma znaczenia. Napisałem sztukę, fantasmagorię o kulturze, wojnie, konflikcie cywilizacji. Staram się wyodrębnić sensy, aktualne w naszych czasach. Chcę ją wystawić. Myślę, że jesienią zacznę aktywnie realizować ten zamysł. Swoją drogą, w Teatrze na Podolu wystawiłem dwa spektakle. Pierwszy – „W nocy” – w 2008 roku na podstawie brytyjskiej dramaturgii. Pokazaliśmy go tylko kilka razy, bo Jewhenija Hładij, która grała główną rolę, wyjechała za granicę. Potem był spektakl „Starszy syn”. Sam w swoich spektaklach nie gram, bo nie widzę wielu rzeczy, kiedy gram na scenie. A reżyser musi kontrolować wszystkie niuanse. – Co chciałbyś powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Jedyne życzenie – aby wojna jak najszybciej zakończyła się naszym zwycięstwem i żebyśmy mogli włączyć się w proces pokojowy. Żeby nie odwracały naszej uwagi szalone rzeczy, narzucone przez wojnę. A ludziom życzę, żeby się trzymali, nie tracili miłości do siebie nawzajem. Myślę, że to najważniejsze!
Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
znaleźć chłód, gdzie mogą ukryć się żywe istoty, oraz skamieniały las, który w naturalny sposób zamienił się w kamień. Jest on jednak tak potężny, że nie kruszy się i nie niszczy. Ta część została uformowana już we wrześniu ubiegłego roku, kiedy wielu bojowników „Azowa” przebywało w niewoli. Chciałoby się, aby „Oświeconych czarnym słońcem” zobaczyło i usłyszało jak najwięcej ludzi. – Tworzyliśmy ten projekt na wsparcie ukraińskiego narodu – kontynuował choreograf-inscenizator Ołeksandr Majbenko. – Tutaj wcieliliśmy wiele ukraińskich zwyczajów. Dzięki scenografii i ruchowi stworzyliśmy etnoskładnik, który szerzy naszą ukraińską istotę. Praca nad nową inscenizacją trwała około miesiąca. Tworzyłem wszystkie mizansceny i ruchy choreograficzne. Uważam, że razem z Bohdanem Pliszem udało nam się stworzyć spójną kompozycję. Do drugiej części Gali koncertowej weszły najlepsze dzieła światowej i ukraińskiej klasyki w wykonaniu czołowych solistów, chóru i orkiestry teatru. Wśród wykonawców była także artystka ludowa Ukrainy Ludmyła Monastyrska. – Staram się śpiewać, tworzyć, mimo wszystko cieszyć się życiem – podkreśliła pani Ludmyła. – Odczuwam szczególne uniesienie, dumę ze swojego kraju, narodu. Jesteśmy niezwyciężeni, silni, Ukraińcy to szczególny naród. W czasie pełnoskalowej wojny objechałam wiele krajów Europy i Ameryki. Ale Opera Narodowa to dla mnie szczególna scena, tutaj pojawiają się niepowtarzalne odczucia. Niestety, przez ostatnie półtora roku wielkiej wojny ukraińscy śpiewacy nie stali się bardziej poszukiwani na Zachodzie. Aby sprawa ruszyła z miejsca, potrzebna jest aktywniejsza praca Ministerstwa Kultury oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy. Podkreślam to już nie pierwszy rok. Wiaczesław Nikołenko, Illa Isajenko, Władysława Korowaj, Kateryna Staruczenko oraz Władysław Mełeszko. Na scenie pod dachem będziemy kontynuować pokazy „Skradzionego szczęścia”, którego premiera odbyła się całkiem niedawno. Pokażemy także spektakle reżyserów-uczestników projektu „START”, który przeprowadziliśmy razem z Narodowym Teatrem Litwy – „Pułkownik i ptaki” Andriusa Darelli oraz „Uwaga, mina!” Ihora Biłycia. Dalej – udział w festiwalach. 8 września gramy spektakl „Przekłady” w ramach festiwalu „Melpomena Tawrii”. Są plany wyjazdu na festiwal do Lwowa. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia ze stron internetowych teatrów
Tłumaczenie maszynowe
– Obecnie trudno cokolwiek planować – wyznał dyrektor artystyczny opery, artysta ludowy Ukrainy Anatolij Sołowjanenko. – Ale budujemy plany i staramy się wcielać je w życie. Mamy nadzieję, że 29 i 30 października po raz pierwszy ujrzy światło rampy opera do muzyki Jurija Szewczenki „Kot w butach”, którą wystawi Oksana Taranenko. Ten projekt wymyśliłem ja. Wybrałem z bajki to, co ma wejść do opery, rozpisałem wszystko na obrazy, akty, postacie. Razem z Mykołą Browczenką i Jurijem Szewczenką (niestety, odszedł w zaświaty) pracowaliśmy nad tym utworem. Zbliżając się do wystawienia, zdecydowałem, że będzie słusznie, jeśli pozostanę kierownikiem projektu, ale dla różnych stylów i wizji zaprosiłem Oksanę Taranenko. Zrealizowała kilka udanych inscenizacji i widzę, że mogę ufać tej osobie. Witalij Palczykow również ma poważne doświadczenie, wystawił wiele spektakli. Pod koniec ubiegłego sezonu do trupy dołączył zasłużony artysta Ukrainy Ołeh Złakoman – tenor z wielkim doświadczeniem. A w sierpniu przyjęliśmy jeszcze jednego perspektywicznego tenora – Ołeksandra Nikiforowa. Póki co, tak jak wcześniej, będziemy pracować w piątek, sobotę i niedzielę, spektakle tylko dzienne. Na zawsze zapamiętałem, jak w ubiegłym sezonie wystawiałem „Traviatę” między alarmami. W dniach pierwszych prób były wrogie naloty na centrum Kijowa. Ale czuć było jedność zespołu, ludzie nie zwracali uwagi na czas trwania prób. Balet „Królowa Śniegu” pojawił się przed widzem w odnowionej formie. Z 12 numerów muzycznych dziewięć trzeba było wymienić, ponieważ zostały skomponowane do muzyki kompozytorów państwa-agresora. Wiktor Iszczuk poprawnie, nie zmieniając fabuły, przeprowadził odnowioną inscenizację. Teraz na święta noworoczne pokazujemy ją zamiast „Dziadka do orzechów”. Kłamstwo miłosierne… Powiedzieć prawdę i zadać ból czy oszukać, aby uchronić człowieka przed cierpieniem? Wybór zawsze jest niełatwy i nie istnieje poprawna odpowiedź. Każdy z nas dokonuje tego wyboru samodzielnie i ponosi odpowiedzialność za podjętą decyzję. „Drzewa umierają stojąc” – to nie tylko oryginalny tytuł sztuki, ale także popularne hiszpańskie przysłowie, które alegorycznie mówi o sile ludzkiego ducha, o konieczności zachowania swojego honoru i godności w najtrudniejszych okolicznościach życiowych. – Pierwszą inscenizację tego utworu zrealizował Leonid Warpachowski w 1956 roku – opowiada reżyser-inscenizator nowego spektaklu, artysta ludowy Ukrainy Kyryło Kaszlikow. – Drugie spotkanie miało miejsce w 2003 roku. Ten spektakl robiła Iryna Barkowska. Ja wykonywałem rolę Dyrektora, grali także Wałerija Zakłunna, Jurij Mażuga, Olha Kulczycka, Dmytro Sawczenko. Był to znaczący spektakl dla naszego teatru, który kochał widz. W 2018 roku, po tym, jak Wałerija Hawryliwna Zakłunna odeszła w zaświaty, była próba dania spektaklowi nowego życia. Wtedy grali w nim Nina Niżeradze, Wiktor Ałdoszyn, Iryna Buczko i Stas Bobko. Obecnie mamy czwarte sceniczne odczytanie utworu. Znaleźliśmy oryginał tekstu. Do tej pory grano według wersji scenicznej Leonida Warpachowskiego. Zrobiono nam tłumaczenie z hiszpańskiego i po raz pierwszy przywróciliśmy niemało znaczących tekstów. Planujemy powrót spektakli „Faust”, „Turandot”, „Don Carlos” i, oczywiście, opery „Jarosław Mądry” Heorhija Majborody. Opera do muzyki ukraińskiego kompozytora – to nasza odpowiedź mediolańskiemu teatrowi „La Scala”, który podczas pełnoskalowej wojny ze strony FR otworzył sezon operą „Borys Godunow”. „Jarosław Mądry” niesie w sobie co najmniej trzy ważne tezy, o których mówi główny bohater: „Najpierw prawo, a potem łaska”, czyli fundamenty państwa prawa, które budujemy. „Naród mój tutaj, na tych rodzinnych przestrzeniach, od Kijowa do Ładogi żyje” – prawdziwa przestrzeń państwa ukraińskiego. I trzecia teza – kiedy Jarosław Mądry spotyka się z posłami Litwy i Polski, mówi im: „Powiedzcie w krajach swoich, że twardo trzyma obronę Europy ruski Jarosław”. To właściwie to, co robimy dzisiaj. Ta inscenizacja jest obecnie bardziej niż aktualna i z pewnością będzie brzmieć na naszej scenie. Mamy nadzieję, że ten sezon będzie łatwiejszy niż poprzedni, chcemy go zobaczyć nie tylko udanym, ale i zwycięskim! Już w drugim dniu nowego sezonu teatralnego na scenie teatru odbyło się koncertowe wykonanie opery Amilcare Ponchiellego „Litwini”. W Dzień Państwowości Litwy zespół Opery Narodowej Ukrainy zaprezentował operę „Litwini” (lub „Litwini”) w Wilnie. Gastrole zespołu z wielkim sukcesem odbyły się 6 lipca w ramach honorowej misji kulturalnej. Występ transmitowano na żywo na antenie litewskich kanałów telewizyjnych. Znamienne, że podczas ubiegłorocznych obchodów Dnia Państwowości Litwy na scenie II Międzynarodowego Festiwalu Litewskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu „Litwinami” dyrygował ukraiński maestro, główny dyrygent Opery Narodowej Ukrainy Mykoła Diadiura, ale wtedy utwór wykonywał zespół opery litewskiej, a w tym roku operę „Litwini” wykonali już nasi artyści. Ten występ stał się znaczącym wydarzeniem dla artystów i szczerym podziękowaniem dla Litwy za niesamowite wsparcie i wszechstronną pomoc, którą Ukraina odczuwa od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji. Główne partie wykonali czołowi soliści Opery Narodowej Ukrainy: Wiktorija Czeńska (Aldona), Hennadij Waszczenko (Arnoldo, książę litewski), Serhij Mahera (Albano), Dmytro Kuźmin (Walter, Konrad Wallenrod) oraz Wołodymyr Tyszkow (Witold) pod kierownictwem głównego dyrygenta teatru Mykoły Diadiury. Jeszcze jednym znaczącym wydarzeniem sierpnia był koncert galowy z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy. W pierwszej części koncertu zabrzmiała symfonia chóralna Jewhena Petryczenki „Oświeceni czarnym słońcem”. – Ten projekt powstał dzięki programowi grantowemu Prezydenta Ukrainy wspierającemu młodych artystów – zaznaczył główny chórmistrz teatru Bohdan Plisz. – W utworze odzwierciedlone są różne symbole, które pokazują ukraiński Donbas. To zarówno najbardziej znane lokalizacje geograficzne, jak i takie postacie, jak Wasyl Stus. A także – powiązania z wyjątkowymi miejscami Doniecczyzny na potwierdzenie tego, że Donbas zawsze był częścią Ukrainy. W ten sposób sformowano cykl ośmiu części, gatunek – symfonia chóralna-performans. Po raz pierwszy ten projekt zrealizowano w 2021 roku. Dzisiejsze wykonanie – to druga wersja utworu. Osobna linia – to obrazy bohaterów, którzy trzymają niebieski błękit. Jedna z części nazywa się „Skamieniały las”. Tutaj odzwierciedlono dwie natury. Jest zestawienie dwóch natur lasu – las, gdzie może być człowiek. Do tego trzeba wymyślić historię lub powiedzieć prawdę i, być może, tym nawet zabić. To nadzwyczaj trudny wybór. A sama sztuka, uważam, jest genialna. Póki co, tylko narysowaliśmy spektakl ołówkiem. Trzeba, aby zeszły się wszystkie puzzle. Historia się narodziła, to tylko początek drogi. Przygotowujemy się do wielkiej i ważnej dla nas premiery. 14 i 15 października planujemy pokazać spektakl „Dla domowego ogniska” według Iwana Franki. Robi go Olha Hawryluk. Będzie to pierwszy duży spektakl według ukraińskiej klasyki w naszym teatrze po „Kamiennym gospodarzu” Łesi Ukrainki. Uważam, że będzie to nasza główna premiera w 2023 roku. Ołeksyj Lisoweć przygotowuje piękny liryczny spektakl „AGNORIS” według Érica-Emmanuela Schmitta. A 31 grudnia, jeśli wszystko ułoży się pomyślnie, zagramy francuską komedię „Kolacja dla palanta”. To wszystko na scenie głównej. A na nowej Ołena Szczurśka w listopadzie będzie wypuszczać spektakl „Kto się boi Virginii Woolf?” Edwarda Albee. Tutaj zaangażowane są Natalija Dola,
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Lesi Ukrainki odbyła się premiera spektaklu „Kwiat jakarandy” według sztuki Alejandra Casony. To już nie pierwszy raz, kiedy teatr sięga po ten znany utwór.
To ta sama sztuka, ten sam autor, ale spojrzenie pod innym kątem. Nie przypadkiem teraz inny tytuł – „Kwiat jakarandy” (przyjęty w nowym tłumaczeniu). Dla Hiszpanów jakaranda jest drzewem symbolicznym. Kiedy umiera od środka, na zewnątrz wciąż kwitnie. To o sile woli, sile ducha, o wyborze. W spektaklu jakaranda symbolizuje babcię. Przy realizacji spektaklu w 2003 roku scenograf Dawid Borowski, aby zachować związek z inscenizacją Leonida Warpachowskiego, wziął za główny element dekoracji bambus. Nie da się go zgiąć, można go tylko złamać. Na scenie zostawiliśmy półkole bambusa, resztę dekoracji zmieniliśmy. W pierwszym akcie mamy jedną rzeczywistość – nowoczesne biuro, a w drugim inną – świat babci. Jak już wspomniałem, jeden z głównych elementów w drugim akcie to bambus. Można też zobaczyć piękną kwitnącą jakarandę. Wrażenie z tego, co widzimy, staramy się wzmocnić żywą muzyką, brzmi fortepian. Podczas pracy nad spektaklem między nami cały czas był żywy kontakt. Jest pomysł, jest zrozumienie, o czym chcemy zrobić spektakl, co chcemy powiedzieć. A jak to konkretnie zrealizować – było wiele pomysłów od aktorów, myślę, że propozycje będą jeszcze. Mamy dwie wspaniałe babcie – Lidia
Jaremczuk i Nina Nieżeradze – a także dwaj wspaniali dziadkowie – Wiktor Ałdoszyn i Serhij Bereżko. Nina Heorhijiwna zaadaptowała się na podstawie wcześniejszego czytania sztuki, a dla Lidiji Hryhorijiwny to pierwsze spotkanie z Kasoną. Moim zdaniem mamy potężne średnie pokolenie aktorów – Iryna Buczko, Stas Bobko i Jurij Diak. Bardzo ciekawie wypadły prace pracowników tak zwanej konturu: Serhija Detiuka, Walerija Rożdiestwienskiego, Darii Chwostenko, Władysławy Korowaj; świetnie grają Taisija Bojko, Tetiana Ostapenko, Ljubow Sołodowa, Maryja Ahapitowa, Helena Serhutina, Witalij Owczarow, Jarosław Prykop, Albert Malik. Mamy wspaniałych muzyków: Wadym Askewycz (fortepian) i Maryja Hawryluk (skrzypce). A Olha Holdys to bardzo silna, treściwa choreografka, która wniosła jasną plastyczną barwę do przedstawienia. I oczywiście błyskotliwa praca scenografki i kostiumografki Oleny Drobnej. Bambus z poprzednich inscenizacji przeniosła do nowego spektaklu delikatnie i niezwykle sceniczne. Pierwsze dwa pokazy przyniosły zrozumienie, że to niezwykle piękne przedstawienie. Dość trudno dokonać wyboru, gdy na szali stoi szczęście, choćby ulotne, bliskiej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przeznaczone dla szerokiego grona odbiorców „wyszywanki”, a będzie poszukiwać własnego, rodzimego (od „ród”) znaku obecności swojego rodu w ukraińskiej przestrzeni kulturowej. Znamienne, że mistrzowski etnograficzny album zawiera anglojęzyczny tekst towarzyszący. To ważne narzędzie prezentowania ukraińskich treści kulturowych światowej wspólnocie. Dziś świat poznaje na nowo Ukrainę ukraińską, odkrywa dla siebie dotąd nieznane karty naszego męstwa i wyprostowanej postawy. Poprzez estetykę. Poprzez harmonię. Poprzez zdolność tworzenia piękna wokół siebie i zachowywania go w sobie wbrew wszystkiemu. Oddajemy należne uznanie twórcom etnograficznego albumu – Lesi Woroniuk i Wołodymyrowi Szczybrze – ludziom młodym, ale o znacznym kulturologicznym doświadczeniu, oddanym orędownikom idei narodowej i niestrudzonym pracownikom dziedziny budowania państwa. Dzięki twórczemu tandemowi badaczy – polityczki i historyka – świat ujrzał naszą żółto-niebieską, wydeptaną drogę do niepodległości, wolności, do samych siebie, do zwycięstwa… Została ona stworzona przez miliony rąk i serc Ukraińców, zroszona ich ofiarną krwią, lecz ukraińskie słońce już emanuje tryzub.
Olena IWANOWSKA, profesorka katedry folklorystyki KNU im. T. Szewczenki, doktorka nauk filologicznych
Tłumaczenie maszynowe
Zimą 2014 roku kupiłam sobie ludowy strój podolski, używany, ale tradycyjny dla mojej rodzinnej Kamieńczyzny. Spośród podobnych ofert, którymi obfitowały facebookowe strony kolekcjonerów staroci, moje oko zatrzymało się właśnie na „mojej” koszuli, której rękawy są obszyte żółto-niebieskimi barwami. Czy mój wybór był sprowokowany jedynie estetycznymi preferencjami, czy miał głębszą naturę? Oczywiście, pytanie retoryczne… Dobrze pamiętamy niepohamowaną potrzebę każdego Ukraińca w czasie Rewolucji Godności, by oznaczyć swoją przestrzeń życiową znakami narodowej obecności – wszystkie ważne dla społeczności obiekty, a nawet te nieistotne (płoty, prywatne budynki), miały oznaki państwowej i narodowej symboliki. Tak Ukraina po raz kolejny samookreślała się i manifestowała światu swój wybór, swoje priorytety, swoją przyszłość. Za pomocą barw i znaków-identyfikatorów ukraińskiego świata tworzyliśmy niedostępne dla wroga terytorium wolności, godności i prawa przodków. Dlatego właśnie dla mnie, Ukrainki, było ważne, by założyć swoją drugą naturę – narodowy strój – i unaocznić przed ludźmi to, czym żyłam i za co, jeśli nadejdzie czas, będę gotowa umrzeć. Taki wybór robili Ukraińcy przede mną, będą robić, jestem przekonana, także w przyszłości. Nasz wybór bycia Ukraińcami dzisiaj bronią nasi wojownicy światła, nasi bracia i siostry, nasi mężowie i synowie… Cześć im i wielkie podziękowania. I niezapomniana pamięć – bohaterom, którzy oddali życie za ukraińską państwowość. Właśnie naszym wojownikom zawdzięczamy to, że na wolnych od rosyjskich okupantów ziemiach może trwać praca naukowa nad badaniem tak ważnego i niezwykle aktualnego pytania: „Czyich rodziców jesteśmy dziećmi?” (T. Szewczenko). Rezultatem takiej poszukiwawczej i analitycznej pracy stał się album etnograficzny „Niezniszczalni. Ukraińskie symbole państwowe w ludowym hafcie i tkactwie”, który ujrzał światło dzienne w 2023 roku, w samym środku pełnoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Szczególnie podkreślam czas powstania i publikacji tak niezwykle ważnego dla ukraińskiej społeczności i całej światowej opinii publicznej historycznego i artystycznego materiału faktograficznego. Bo w czasach zaostrzonego starcia ideologicznego ważne jest posiadanie duchowego oparcia, a takim dla Ukraińców zawsze była pamięć przodków, ucieleśniona w narodowym folklorze, a ornamentyka jako jedna z form przekazu tradycyjnych narodowych sensów poprzez system znaków (starszy niż językowy) – jest istotnym jego pozajęzykowym składnikiem. Dzięki pełnej poświęcenia pracy historyków sztuki, pracowników muzeów, kolekcjonerów, redaktorów, analityków i wydawców tej perły ukraińskiego wydawnictwa książkowego współczesne pokolenia Ukraińców weryfikują swojego ducha i dekodują zachowane w materii wyhaftowane, wyszyte, tkane „przesłania” przodków… „Głosy minionych pokoleń” znajdują oddźwięk w duszy współczesnego Ukraińca, wzmacniają wiarę, dają siły do walki. Zebrane wzory narodowych tekstów kultury ludowej, ucieleśnione w materialnym egzemplarzu, rzetelnie spaszportyzowane, niekiedy zawierają liryczne dygresje w formie refleksji o rzeczy lub sposobie jej odnalezienia, o jej właścicielu itp., opisana jest także technika wykonania ornamentowania. Ważnym momentem rubrykowania albumu jest etnograficzne rejonizowanie występowania wzorów. W ten sposób czytelnik może przyswoić regionalne tendencje dekorowania odzieży, przedmiotów codziennego użytku i wnętrz. Oczywiście, centralnym tematem albumu jest ogólnonarodowa symbolika i jej sposoby uwydatnienia, ale ta stała może stać się także punktem wyjścia dla wielu w poszukiwaniu regionalnej różnorodności starszych znaków-symboli oraz kolorystycznej tradycji poszczególnych grup etnograficznych. Taką drogę samopoznania otwiera również zaproponowana publikacja. Mam nadzieję, że czytelnik, który zagłębi się w fakty, już nie zgodzi się na fejklorowe,
Tłumaczenie maszynowe
Przeglądać i pobierać wszystkie tegoroczne numery gazety „Słowo Proświty” w formacie PDF można w Wikimedia Commons pod linkiem: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Slovo_Prosvity,_2023 Przejść do archiwum PDF z poprzednich lat można, korzystając ze specjalnego szablonu nawigacyjnego, który znajduje się nad plikami w kategorii Wikimedia Commons. Trafić do archiwum „SP” w Wikimedia Commons można także ze strony „Słowa Proświty” w Wikipedii. Link do niego znajduje się w szablonie informacyjnym w prawej części strony. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe