Heorhij Filipczuk, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
Jeden – nasz współczesny, który musiał nie tylko być w tyglu walki o wolną Ukrainę, ale miał też szczęście oglądać wywalczoną niepodległość. Drugiemu, który tworzył życie Słowem w epoce Szewczenkowskiej nieujarzmienia, przypadł los być nieugiętym bojownikiem o „wolność” swego narodu, o wolność upokorzonej Polski. Przeżywszy zaledwie 39 (!) lat, odszedł w zaświaty w Paryżu, odległym od Krzemieńca (w którym się urodził). Ale przelatując jak jasny meteor o zdumiewającym talencie nad niebem Europy, Słowacki na zawsze wpisał swoje imię w historię ojczystego narodu, będąc pochowanym (jako duchowy przewodnik narodu) w grobowcu narodowych proroków obok Adama Mickiewicza. Oczywiście tylko czas staje się tym bezstronnym sędzią i wprawnym mistrzem, zdolnym splatać prawdziwość o Człowieku, o jego słowie, myślach, czynie i dziejach. Oczywiste jest, że historia wkrótce więcej powie o „młodszym” (niż Słowacki) D. Pawlyczce. Wtedy nastąpi pełniejsze uświadomienie sobie tego prorockiego Poety, znaczącego przede wszystkim dla Ukrainy. Oczywiste jest, że ktoś będzie miał prawo reagować na powyższe nieco bardziej kontrowersyjnie, twierdząc, że [Pawlyczko jest] wielki, ale nieprorocki. Istotnie, Ukraińcy w tym wyborze „nominacji” mają już ustalony i niewzruszony pogląd na świat, bo mamy swego wielkiego Ducha i Proroka – Tarasa Szewczenkę… Te myśli krążyły tam, na rozległym placu starego miasta, podczas odsłonięcia pamiątkowego znaku honorowemu obywatelowi Krzemieńca, mężowi stanu, dyplomacie, działaczowi społecznemu, Poecie, jednemu z założycieli literacko-artystycznego forum „Dialog dwóch kultur”. Człowiek o szczególnej sile energetycznej, przeniknięty na wskroś ukraińskością, tymi cnotami Kultury, Języka, Pamięci Narodowej i Wiary, które chronią i zrastają
Tłumaczenie maszynowe
Wrześniowy Krzemieniec. „Dialog kultur”. Ukraińsko-polski forum, które w tym roku obchodzi swoje 25-lecie. Dawno temu ten miesiąc „podarował” swoim narodom dwóch wielkich synów – Juliusza Słowackiego i Dmytra Pawłyczkę, urodzonych w różnych wiekach i epokach, o swoistym i często odmiennym światopoglądzie, którzy tworzyli i bronili wartości, obramowanych narodowym poczuciem własnego „Ja”. Jednak obaj zostali obdarzeni wspólnym mianownikiem – miłością do Rodzimej Ziemi, Ojczyzny. tworzą ukraińską Tożsamość, Państwowość. O tych wyżynach jego wzlotu opowiadali studenci, przedstawiciele twórczej inteligencji, władz, zaproszeni uczestnicy wydarzenia z Kijowa (M. Żułynski, M. Sydorżewski, H. Filipczuk). Szczególnie wrażliwie odbierano słowo, gdy dyrektor Instytutu Literatury Ukraińskiej im. T. Szewczenki NAN Ukrainy M. Żułynski czytał wiersz D. Pawłyczki „Proroctwo”, napisany jeszcze w burzliwym 1991 (!) roku. …I zabójcy ruszą znów spod murów Kremla. Znów będzie bój! Będą podstępne swary, Znów honor będzie zakryty na jawie, I znów nas będą przeklinać janczarzy, Na kolanach witając Moskwę. I znów imperium wyszczerzy wściekliznę, I będzie tak trwało dotąd, Dopóki prawda nie przyjdzie do nas. Dopóki nie zmartwychwstanie Ukraina, Bo On tak chce – nasz nieśmiertelny Bóg. Boże, jak daleko i prawdziwie sięgało wykraczające poza horyzont spojrzenie tego dalekowzrocznego Twórcy Słowa! Jak subtelnie, zręcznie i dokładnie, wypisując normy zachowania dla Narodu poetycką tragiką, obramowywał naszą przyszłość, przypominając narodowi o źródłach i przyczynowości przyszłych nieszczęść, pamiętając słowa Szewczenki: „Kim jesteśmy? Czyimi synami? Jakich ojców? Przez kogo? Za co zakuci?...” Bez mitologizacji, patosu i nadmiernej heroiki warto przyznać, że jego Słowo wtedy (i teraz) inspirowało, uczyło, skłaniało do rozpalania ludzkich dusz, służąc tym procesom budowlanym, którymi kładziono kamień węgielny odrodzenia ukraińskiej Państwowości. To, co wziął z biblijnych przykazań „nie kłaniaj się bogu cudzoziemskiemu”, „niech boga cudzego u ciebie nie będzie”, stało się w jego twórczości korzenną zasadą życiową, wzywającą wszystkich Ukraińców oraz świat: „Lecz nie módl się językiem obcym, bo stojąc na kolanach umrzesz”. Wielowymiarowy, wielostronny, filozoficzny i znamienny dla bytu Narodu, obdarzony wartością ogólnoludzką, buzując w ponadczasowości, ten okrzyk stał się decydującym credo nie tylko dla Pawłyczki, ale i dla Narodu Ukraińskiego, który wiekami wywalcza sobie Wolność. Dlatego tak bliscy duchem byli mu Mazepa, Kościuszko, Orlik i Dudajew, bohaterowie przetłumaczonych utworów z ponad 30 narodowych literatur świata, idee Dantego, Baudelaire’a, Szekspira i Byrona… Szukał ich niemal na wiecznym rozdrożu ukraińsko-polskiego sporu, obsesyjnie tłumacząc antologię „50 polskich poetów”, szczególnie szanując wspomnianego J. Słowackiego. Dzisiaj oni znów „spotkali się” w starożytnym Krzemieńcu, będąc po raz kolejny tutaj (i nie tylko) głównymi duchowymi „moderatorami” dialogu między Ukraińcami a Polakami, którzy obecnie losem i wolą swoich budzicieli muszą „Być razem”. Ciąg dalszy na str. 2 PRENUMERATA—2025 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (str. 22). Koszt jest następujący: 1 mies. — 65 hrywien. 3 mies. — 195 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Poszukiwacze prawdy o Wolności», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1. W pamięci na nowo wypływa utwór Pawłyczki „Iwan Handża” (pułkownik humański), napisany w 2010 roku, kiedy Ukrainę po raz kolejny spowiły represje, próby ponownego zaprzęgnięcia jej w moskiewskie jarzmo. Jakby w oczekiwaniu na te niepokojące odczucia i dni, opisane przez niego w 1991 roku w „Proroctwie”, zwraca się on do Polaków: Czyśmy Polacy i Kozacy poznali? Że trzysta lat bijąc się między sobą Walczyliśmy za swoich sąsiadów Za Moskali i… Czy zdolni jesteśmy pokajać się, objąć, pogodzić, Uciekając od własnego szaleństwa Z azjatyckiej niewoli do Europy. Od tamtej pory minęło 15 lat, a „Handża” Pawłyczki staje się jeszcze bardziej aktualny. Bo już w tym samym roku moloch-moskwicin zniszczył polski samolot prezydencki wraz z elitą narodową, a Ukraina wkrótce została poddana okrutnej agresji raszystów-ordyńców, która trwa do dziś. Dlatego tak natarczywie brzmią u Pawłyczki wezwania do jedności dwóch narodów (Viribus unitis – wspólnymi siłami!) przed egzystencjalnym zagrożeniem wszechświatowego (kremlowskiego) zła. Poszukiwacz prawdy o świetlanej przyszłości dla obu narodów, niestrudzenie torował drogę do ukraińskiego i polskiego Serca zarówno wtedy, gdy zachwycając się Słowackim i jego „Mazepą”, tworzył o nim błyskotliwe rozprawy naukowo-literackie, jak i wtedy, gdy w 2002 roku dzięki jego nieposkromionej energii i miłości do Ukrainy w centrum Warszawy stanął pomnik Tarasa Szewczenki, który jakby przez lata szczerze zwraca się do Polaków („Otóż to, Laszku, przyjacielu, bracie!..”) wyrytymi na cokole pomnika w języku ukraińskim i polskim proroczymi strofami z wiersza Szewczenki „Do Polaków” (napisanego na zesłaniu): Podajże rękę kozakowi I serce czyste podaj I znów imieniem Chrystusowym Odnowimy nasz cichy raj. Dzisiaj siwy od dawnej historii Krzemieniec, pamiętając odwiedziny Szewczenki w jego sławnych miejscach, święcie strzeże testamentów Kobziarza, czcząc go nie tylko majestatycznym pomnikiem w centrum miasta, ale prze- Taras Kompanyczenko, Wachtang Kipiani, Wołodymyr Szywokoszytnyj oraz Rostysław Semkiw na Gutirce „Żywy Stus” w „Smołoskypie”. W noc z 3 na 4 września 1985 roku w karcerze obozu o zaostrzonym rygorze WS-389/36 w Kuczino w obwodzie permskim zginął Wasyl Stus – genialny poeta, który zapłacił własnym życiem za prawo bycia Ukraińcem. Trzy dni (od 4 do 6 września) trwały różnorodne wydarzenia festiwalu „STUSujemy się!?”, poświęcone pamięci wybitnego poety Ukrainy. Początek dały 4 września Memorialne czytania poetyckie na grobie Wasyla Stusa na Cmentarzu Bajkowym, w których wzięli udział współcześni poeci stolicy ze wspólnoty „Prerymowani”. Przecież dobrze wiadomo, że Poeta żyje, dopóki wspominają go wiersze i dopóki interesuje się nim młodzież. Memorialne czytania wyszły bardzo świetliste i ciepłe. Oczywiście, wspominano także Ołeksę Tychego i Jurija Łytwyna, którzy leżą obok Wasyla. Pokolenie Stusa mogło stworzyć wiele, gdyby nie zniszczyła go Moskiewszczyzna. Była to cicha, ale śmiercionośna wojna przeciwko ukraińskiemu słowu, myśli, talentowi. Teraz wróg wziął się za nasze pokolenie. I znów najlepsi poeci, prozaicy i myśliciele walczą, giną za Ukrainę... Wasyl Stus też był wojownikiem, bo mężnie walczył o Swoje i Swoich. I gdyby należał do dzisiejszego pokolenia, to tak samo wziąłby do rąk broń w lutym 2022 roku. A wieczorem w wydawnictwie „Smołoskyp” odbyła się Gutirka „Żywy Stus”. Na tym wydarzeniu znany pisarz Wołodymyr Szywokoszytnyj wspomniał o wielkich przeszkodach pamiętnego powtórnego pochówku Wasyla Stusa, Ołeksy Tychego, Jurija Łytwyna z cmentarza obozowego w rosyjskiej Permi na Cmentarz Bajkowy w Kijowie, jednym z najwyższym etycznym obowiązkiem czynu kochania Ukrainy, „kochania” ludzi i dobra, będąc wiernym w braterstwie i przyjaźni. Zdumiewająco świetlisty Dzień pamięci wielkich dostojników (Juliusza Słowackiego i Dmytra Pawłyczki), czczenie Ukraińskich Wojowników-Bohaterów było harmonijnie ukwiecone mszą świętą w Soborze, twórczością dziecięcą i muzami Poezji, Malarstwa, Muzyki, Książki. W salach Soboru i Muzeum brzmiały utwory Łysenki, Chopina, Bacha.., słowa „rówieśników” epoki – Szewczenki i Słowackiego. Emocja Duszy i język Serca otuliły wszystkich obecnych w tych świątecznych salach, słuchających wzniosłej „muzyki” proroczego Słowa. 45 lat temu pani Jeżewska (badaczka twórczości F. Chopina) stworzyła frazę, która służy do dziś jako prawda o misji Sztuki i Kultury w historii walki ludzkości o Wolność. Gdyby rosyjski car, pisała ona, wiedział, jak niebezpieczną siłą dla niego jest muzyka Chopina, to nigdy nie wpuściłby jej do „swojego” imperium. Bo muzyka Chopina – to armaty przykryte różami… W takich chwilach wydaje się, że wojna, zabijając wszystko na świecie (przecież moskwicini zniszczyli ponad 8 tysięcy placówek kultury, przedszkoli, szkół, uniwersytetów, bibliotek, muzeów, setki pomników o znaczeniu narodowym, ukradli około dwóch milionów cennych artefaktów artystycznych oraz naukowo-historycznych), jest zdolna zniszczyć nawet cywilizację. Jednakże jest ona niezdolna zabić Kultury, bo Kultura jest sercem, silnikiem, duszą i nieprzezwyciężoną duchową siłą Narodu. Ona rodzi, wychowuje i kształci Budzicieli i Wojowników, którzy nigdy i nikomu nie pozwolą „przejarmarczyć” życia narodów i ludów. Przecież Kultura, dążenie do Wolności – są wszechzwyciężające. W warunkach braku własnego państwa właśnie tacy wybitni działacze ukraińskiego i polskiego odrodzenia narodowego jak Szewczenko i Franko, Słowacki i Mickiewicz torowali swoim kulturowym postępem drogę do światła, wolności, suwerenności, państwowości. Stali się oni opiekunami narodowej Duszy dla swoich Narodów, pielęgnując miłość do ojczystego Języka, szanując historyczną Pamięć, Tradycję i Wiarę swoich przodków. Ich siła mieściła się nie tylko w naturalnym talencie, ale także w wysokości uczuciowego wzlotu, obdarzeni Bożym darem pisania historii i przyszłości „duszą swoich narodów”. Ta prawda w dalekich latach 70. (czasach bezpaństwowości i upokorzenia Ukraińców oraz Polaków) zabrzmiała wszechświatowym głosem z ust papieża Pawła II. W przedmowie pracy Normana Daviesa „Boże igrzysko: historia Polski / Przeł. z ang. P. Taraszczuk. – K.: Wydawnictwo Sołomii”
Pawłyczko „Podstawy”, 2008 / zamieszczono słowa z kazania Karola Wojtyły, wygłoszonego w Krakowie w przeddzień jego inauguracji w 1978 roku: „Każdy z nas nosi w sobie pewne dziedzictwo pokoleń i wieków, osiągnięć i niepokojów… Nie możemy bez niego żyć. To jest nasza dusza. Takie jest prawo rzeczywistości”. A jeśli stracimy własną duszę, to „Czy kalinowa krew zaśpiewa pod brzozową korą?”, pyta D. Pawłyczko, protestując przeciwko moskwicyzacji. Oczywiście, że nie. Bo naród może wiele stracić na cierniowej drodze historii, ale i odzyskać. Pod warunkiem, że zachowana została dusza ludowa. Dlatego z tak głębokim szacunkiem Pawłyczko odnosił się do „tych, którzy zrzucili kajdany”. Prawdopodobnie takimi myślami i uczuciami inspirował się ten znany ukraiński dyplomata „Kultury” w Rzeczypospolitej Polskiej (1999–2002), kiedy za jego kadencji (w 2000 roku) w miasteczku Pieskowa Skała wymieniono stary moskiewski napis na ukraiński: „Tu spoczywa sześćdziesięciu pięciu nieznanych powstańców 1863 roku, a wśród nich… Ukrainiec Andrij Potebnia (brat wybitnego ukraińskiego uczonego-językoznawcy O. Potebni). Wieczna chwała bojownikom za naszą i waszą wolność!” Ten nieśmiertelny symbol ukraińsko-polskiego braterstwa Dmytro Pawłyczko chronił jak skarb i drogowskaz dla przyszłych pokoleń. Niewidzialna obecność tego wezwania była odczuwalna podczas całego uroczystego wydarzenia w Krzemieńcu, otulając tę świętą cnotę ciepłem do końca niepoznanej 800-letniej historii. W takim światopoglądowo-uczuciowym obrazie postrzegano Dmytra Pawłyczkę. Poetę epoki – jednego z twórców Aktu proklamacji Niepodległości Ukrainy, który tak i nie zdążył oddać „wszystkiego” swojej Ukrainie. Wszystkiego nie oddałem, co kazano oddać, Bo to – w mojej krwi, na dnie mojego życia… Dlatego też próbują obecnie żyjący dotrzeć do tajemnic marzeń Poety, niedopowiedzianych słów i nadziei, aby życie znów zaiskrzyło radością, miłością, niezgłębionym uczuciem wiecznej młodości, aby znów …zagrała muzyka troista, Wesele powstawało zza stołów. Mnie do tańca wezwała niewiasta, Ja od świętej woli upoiłem się. Chwała Poecie, Poetom, których w duchowej niszy dialogu dwóch kultur z tak znaczącym honorem i szacunkiem przyjął w swoich objęciach starożytny Krzemieniec! Heorhij FILIPCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...organizatorów, których współzałożycielem był wraz z więźniem politycznym Wasylem Owsijenką. Badacz ukraińskiego dysydenctwa, autor książki „Sprawa Wasyla Stusa” Wachtang Kipiani opowiedział, że dla niego historia Wasyla Stusa to przede wszystkim historia człowieka wolności, który poniósł śmierć męczeńską, oraz jego bezkompromisowej walki o wolność rodzinnej Ukrainy. Znany bandurzysta, a obecnie żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy Taras Kompaniczenko wspomniał o swoim udziale w przeniesieniu szczątków na cmentarz Bajkowe, przeczytał wiersze Wasyla Stusa oraz wspomniał o piosenkach napisanych przez niego i innych muzyków na wiersze poety-cierpiętnika. Moderator wieczoru Rostysław Semkiw opowiedział m.in. o złożoności poezji Wasyla Stusa, a także poinformował, że wkrótce w wydawnictwie „Smoloskyp” ukaże się pierwszy tom pełnego zbioru utworów Wasyla Stusa, z zaplanowanych piętnastu tomów. A 5 września odbyło się przedstawienie poświęcone życiu i twórczości Wasyla Stusa. Pamięć to także broń, bo służy nie tylko jako tarcza, chroniąca naszą tożsamość i kulturę przed zatarciem, lecz także jako niezłomny świadek prawdy, który karmi siłę ducha i prowadzi naród do zwycięstwa, nie pozwalając zapomnieć o żadnej zbrodni. Najbardziej nasycona okazała się sobota, 6 września. Rano odbyła się wycieczka śladami Wasyla Stusa, a wieczorem na Śpiewoczym Polu odbyła się scena literacka i koncert muzyczny ku czci Wasyla Stusa, zorganizowane przez Tetianę Szeptycką wspólnie z Ihorem Dwyhałem, na których współczesne zespoły „Serce”, „MI4” i inni muzycy czytali wiersze i śpiewali piosenki na teksty genialnego poety. Festiwal miał też charytatywny wymiar – datkami można było wesprzeć jednostkę, w której służy jeden z organizatorów festiwalu Ihor Dwyhało.
Przygotował Heorhij ŁUK'JANCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przedsprzedaż. Jak podano na stronie wydawnictwa, jest to pierwsza w historii książka, która obala mity na temat kuchni ukraińskiej. Napisana zupełnie inaczej niż zwykłe książki historyczne – to raczej komediowy kryminał. Dwanaście lat ekspedycji gastronomicznych, organizacji wydarzeń, poszukiwań przepisów i wynajdywania nowych potraw, tworzenia restauracji kuchni ukraińskiej. Trzy lata śledztw dotyczących wareników, barszczu, kiełbasy, słoniny, placków, kawy i nalewek. W pracy nad książką pomagały trzy dziesiątki historyków, kulturoznawców, etnografów i szefów kuchni. Zasoby muzealne Centrum Kulturowo-Archeologicznego „Peresopnycia” otrzymały cenne uzupełnienie – wydanie faksymilowe Ewangelii Dubieńskiej. Ten rękopis jest wybitnym zabytkiem wołyńskiej szkoły pismiennictwa książkowego trzeciej ćwierci XVI wieku, a jego dokładna kopia została stworzona przez kijowskie wydawnictwo „Horobec” w ramach projektu „Zwracamy Ukrainie dziedzictwo kulturowe”. Wydanie „OGO” informuje, że wydarzenie ma szczególne znaczenie, gdyż oryginał Ewangelii, napisany w Dubieńskim Monasterze Krzyża Świętego, do dziś przechowywany jest w rosyjskiej bibliotece państwowej w Moskwie. Podczas prezentacji książki przedstawicielki wydawnictwa Hanna Horobec i Ołena Baszkatowa opowiedziały o skomplikowanym procesie tworzenia wydania faksymilowego. Jednocześnie naukowcy Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego miasta Dubno, Nadija Łubećka i Iwan Kasianczuk, podzielili się wynikami swoich badań nad historią powstania oryginału. Na Chersońszczyźnie 5 września w wyniku ataku rosyjskiego drona zginął rolnik z rejonu berysławskiego, przewodniczący obwodowego Stowarzyszenia Rolników i Prywatnych Właścicieli Ziemskich Ołeksandr Hordijenko. Wiadomo, że dron uderzył w samochód Hordijenki, gdy przebywał on w polu podczas wykonywania prac. Koledzy uważają, że atak był celowy, pisze „Suspilne”. „Jestem pewien na 100%, że była to likwidacja właśnie jego. On jest teraz jak bohater narodowy, rolnik, który na zerowej linii frontu walczy o swoje plony, niszczy drony, używa systemów walki elektronicznej i strzelb antydronowych” – zaznaczył deputowany rady obwodowej Ihor Josypenko. Jak podaje wydanie „MOST”, Hordijenko był deputowanym rady obwodowej z partii „Nam tu żyć!”. Przed wojną na pełną skalę jego gospodarstwo działało w Berysławiu. Po deokupacji prawobrzeżnej części Chersońszczyzny samodzielnie rozminował setki hektarów ziemi, wywożąc kilka tysięcy min przeciwpancernych. Z czasem zorganizował pracę gospodarstwa w warunkach ciągłych ostrzałów, ratując sprzęt i ludzi. W sierpniu stał się bohaterem reportażu „Suspilnego”, gdzie opowiadał, jak rolnicy pracują podczas ataków wrogich bezzałogowców. Hordijenko własnoręcznie zestrzelił około setki dronów – głównie za pomocą systemów walki radioelektronicznej, a miejscami także strzelbą. „Za pierwszym razem nie wychodzi, ale za czwartym-piątym – spadają. Do tego właśnie kupiłem dziesięciostrzałową, żeby celnie trafiać” – mówił dziennikarzom. Koledzy wspominają Hordijenkę jako człowieka, który „żył swoją sprawą, oddanego ziemi i ludziom”. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Raszyści przeprowadzili zmasowany atak na Ukrainę w nocy 7 września, w wyniku którego są ofiary i dziesiątki rannych. W Europie skomentowano cyniczny atak Federacji Rosyjskiej. Jak podaje „RBK-Ukraina”, ambasador UE na Ukrainie Katarína Mathernová zauważyła, że dyktator Putin staje się coraz bardziej zuchwały, przeprowadzając atak na budynek Gabinetu Ministrów w Kijowie. Dyplomatka opowiedziała, że właśnie wróciła do Kijowa i przeżyła jedną z najstraszniejszych nocy. „Wróciłam do Kijowa wczoraj rano i tutaj czekała mnie jedna z najstraszniejszych nocy. Grzmot wybuchów »połknął« sen, a ja znów spędziłam noc na podłodze łazienki swojego hotelu – w moim schronie, kiedy wyją syreny, a świat wali się za oknem” – cytują media panią Mathernovą. Podkreśliła ona konieczność zwiększenia presji na Kreml. „Nie jest straszne, że w wyniku upadku szczątków rosyjskiego bezzałogowca doszło do zaprószenia ognia w budynku Gabinetu Ministrów (okazało się, że był to »Iskander«, który cudem nie wybuchł. – Red.). Najważniejsze, że nikt tam nie ucierpiał. Ponieważ dzisiaj w Kijowie z powodu rosyjskich trafień zginęli ludzie, wśród nich – niemowlę. Oto jest straszne. Straszne jest to, że mimo wszystkich rozmów, szahedy nadal nie są zestrzeliwane na podejściu do miast. Straszne jest to, że mimo wszystkich rozmów, szahedy wciąż terroryzują Ukrainę, a władza skutecznie walczy z nimi wyłącznie w swoich obietnicach. Straszne jest to, że od początku lipca słychać oświadczenia Tymura Tkaczenki, faktycznie przedstawiciela władzy prezydenta w Kijowie, o tym, że Kijów uruchamia system przechwytywania powietrznego »Czyste niebo«, a szahedy dalej niszczą stolicę i zabijają kijowian. Straszne jest to, że głośne oświadczenia będą padać dalej, a rezultatu nie będzie. Straszne jest to, że przez niekompetencję władzy, przez jej ignorancję i niezdolność, problemy z brakiem ochrony przed szahedami nie są rozwiązywane nie tylko w Kijowie, ale także w Zaporożu, Sumach, Krzywym Rogu i w obwodzie odeskim, które tej nocy również cierpiały z powodu rosyjskich ataków terrorystycznych” – napisał na swojej stronie na Facebooku deputowany ludowy Ukrainy VIII kadencji Borysław Bereza. „Nocny atak powietrzny (z 6 na 7 września. – Red.) dobitnie zademonstrował zarówno całą słabość naszej ukraińskiej obrony przeciwlotniczej, jak i bezradność naszej broni dalekiego zasięgu, i błędy polityki państwowej w rozwoju tych dwóch najważniejszych składowych współczesnej wojny, i pokazał także przyczyny tych błędów, tej słabości, tej bezradności – masowy dyletantyzm i korupcję na szczytach. Tylko nie trzeba zwycięskich relacji – że niby leciało 805 szahedów, a my prawie wszystkie zestrzeliliśmy (747). Gdyby tak było, to skąd tyle pożarów, zniszczonych budynków mieszkalnych, trafionych obiektów wojskowych (a one są – wszystkim wiadomo). Jeśli obrona przeciwlotnicza tak aktywnie niszczy szahedy, to dlaczego robi to nad Kijowem i innymi miastami Ukrainy, dlaczego nie w polu, nie na całym odcinku od granicy/linii bojowej do miejsca trafienia?” – zaznacza w swoim wpisie na Facebooku specjalista ds. rozpoznania lotniczego Jurij Kasjanow. „Pokoju dla nas bez klęski Moskowii nie będzie. Pokoju bez rozpadu Moskowii nie będzie. Pokoju bez pociągnięcia do odpowiedzialności karnej zbrodniarzy wojennych – nie będzie. Pokoju bez nowych koalicji wolnego świata nie będzie... Ukrainie potrzeba zaprowadzić porządek w swoim domu. Ukraińcom potrzeba przestać zachwycać się oświadczeniami, spotkaniami, filmikami. Ukraińcom potrzeba przestać bać się swojej »wynajętej do pracy władzy«. ...Pierwszy krok do klęski Moskowii – to zaprowadzenie porządku na Ukrainie. To oczyszczenie z niezdolnych włodarzy, odsunięcie pasożytów od zarządzania krajem” – napisał na swojej stronie na Facebooku deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji Pawło Żebriwski. „Rosyjskie ćwiczenia »Zachód-2025«, które będą przeprowadzane na terytorium Białorusi, – to wystarczająco poważne zagrożenie dla ukraińskiej niepodległości” – ostrzegł generał major Serhij Krywonos na antenie „Kijów 24”. Generał mówi, że orki planują nacierać na kierunkach kupiańskim, łymańskim, pokrowskim i być może na Zaporożu. „Pytanie polega na tym, żeby ukraińskie społeczeństwo nie pomyślało, że lato się skończyło i skończyły się działania ofensywne rosyjskiej armii. W rzeczywistości wszystko jeszcze przed nami. I to gromadzenie ogromnej liczby dronów, które Rosjanie otrzymują na wrzesień, pokazuje, że aktywizują się na wielu odcinkach (frontu. – Red.)” – powiedział Serhij Krywonos. Według informacji wydania „Focus”, ukraiński wolontariusz Taras Czmut potwierdził, że Ukraina traci o wiele mniej personelu niż Rosja. Zaznaczył, że ogłoszone przez prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego straty Sił Zbrojnych Ukrainy – 18 żołnierzy zabitych, 243 rannych i 79 zaginionych bez wieści każdego dnia – są bliskie rzeczywistości. Były wiceprezydent USA w administracji Trumpa Mike Pence ostrzegł, że kraj-agresor Rosja może zaatakować jeden z krajów NATO. Powiedział o tym na antenie BBC Newsnight. Pence wyjaśnił, że taki scenariusz jest możliwy w przypadku, jeśli Federacji Rosyjskiej uda się zająć Ukrainę. A to z kolei stanie się możliwe, jeśli kraje europejskie przestaną wspierać Ukrainę. 5 września w Kijowie odbyła się akcja protestacyjna przeciwko uciskowi żołnierzy. Aktywiści domagali się uchwalenia ustawy o wojskowym rzeczniku praw obywatelskich. Poinformowano o tym na stronie kanału telewizyjnego „Espreso”. „Musimy pokazać, że całe społeczeństwo jest razem z nimi (red. — wojskowymi), dopóki oni za nas walczą. Wyszliśmy za ustawą o wojskowym rzeczniku praw obywatelskich, ponieważ jest to mechanizm ochrony żołnierzy, który jest już teraz dostępny i można go bardzo szybko zaimplementować” – opowiedziała weteranka Alina Sarnacka. „Problem obecnie polega na tym, że władza próbuje zaostrzyć odpowiedzialność żołnierzy za nieposłuszeństwo i za samowolne opuszczenie jednostki (SZCz), oraz połamać mechanizm powrotu z SZCz, który był wypracowany do tej pory... Uważam, że jest to absolutnie niedopuszczalne w stosunku do ludzi, którzy obecnie walczą za nasz kraj, bronią Ukraińców” – podkreślił weteran wojny rosyjsko-ukraińskiej Dmytro Koziatynski. Aktywiści skandowali: „chrońcie prawa wojskowych”, „wojskowi to nie niewolnicy” oraz „gdzie wojskowy rzecznik praw obywatelskich”. Pod koniec sierpnia ukraińscy nauczyciele otrzymali na pocztę listy z Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy z nowym zarządzeniem „O zatwierdzeniu koncepcyjnych podstaw dziedzin oświatowych oraz mapy drogowej realizacji koncepcyjnych podstaw dziedzin oświatowych na lata 2025–2030”. Dokument ma 509 stron i to, jak jest napisany, oburza większość edukatorów. Wideo ze swoją opinią zamieściła w sieci społecznościowej TikTok nauczycielka literatury Julia Jewhenijiwna. Jest pewna, że żadnej ważnej wartości to zarządzenie nie niesie. W swoim apelu edukatorka pyta, po co co roku wydawać nowe koncepcyjne podstawy, skoro w nich praktycznie nic się nie zmienia. „Nie rozumiem, co chce powiedzieć Ministerstwo takim listem” – mówi pedagożka. Jej zdaniem żadne zarządzenie, napisane suchym językiem, nie poprawiło jakości nauczania. Nauczycielka uważa, że dla osiągnięcia tego celu trzeba stworzyć wytyczne metodyczne ludzkim językiem z piękną i wygodną, maksymalnie prostą, interaktywną mapą.
Pomimo zapewnień Ministerstwa Oświaty o terminowych dostawach podręczników do ukraińskich szkół, na 1 września szereg placówek oświatowych wciąż nie otrzymało części materiałów. Informują o tym “Ekonomiczni nowyny” w oparciu o słowa przewodniczącego parlamentarnej komisji ds. oświaty Serhija Babaka. W szczególności uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi zostali bez podręczników z alfabetem Braille’a – nie dostarczono ani jednego z 30 tysięcy zaplanowanych egzemplarzy. Według danych Ministerstwa Obrony w Siłach Zbrojnych Ukrainy służy około 70 tysięcy kobiet. Z nich ponad 5 tysięcy wykonuje zadania bojowe na froncie. Jednak oprócz walki z wrogiem, kobietom czasami przychodzi “walczyć” także na froncie wewnętrznym. Seksizm, molestowanie, deprecjonowanie, komentarze w stylu “to nie kobieca sprawa”, brak normalnego zaopatrzenia – to problemy, z którymi niemal każdego dnia zmuszone są mierzyć się tysiące kobiet w armii. “Szłam zabijać Rosjan własnymi rękami, a otrzymałam molestowanie seksualne” – cytuje wydanie “Telegraf” sierżant SZU Alinę, która opowiedziała “Telegrafowi” o codzienności kobiet w armii. Rosja kontynuuje militaryzację ukraińskich dzieci na tymczasowo okupowanych terytoriach. W szczególności agresor wywozi naszych chłopców z Ukrainy, po czym zmusza ich do przechodzenia szkolenia wojskowego i stawania się żołnierzami obcej armii. Tak oto 15-letni chłopak z obwodu chersońskiego, który wcześniej zdobywał medale na ukraińskich zawodach, obecnie przebywa w rosyjskim obozie na wyspie Szumszu, informują w Centrum Narodowego Sprzeciwu w oparciu o wideo organizacji charytatywnej Save Ukraine. Mykoła Kułeba, założyciel Save Ukraine, pełnomocnik Prezydenta Ukrainy ds. praw dziecka (2014–2021), w swoim wystąpieniu na wideo mówi: “Dzisiaj ten chłopak z obwodu chersońskiego nagrywa ‘pozdrowienia’ z Szumszu – wyspy, którą wojska radzieckie okupowały w 1945 roku, anektując ją wraz z Kurylami od Japończyków. Teraz tutaj przygotowują ukraińskie dzieci z okupowanych terytoriów do nowej wojny. I tysiące takich jak Kornij, wyrwanych z rodzinnych domów i pozbawionych dzieciństwa, uczą się tutaj nienawidzić Ojczyznę i trzymać broń w rękach. Za rok czy dwa te dzieci mogą znaleźć się na polu walki przeciwko Ukrainie i Zachodowi”. Pracownicy Pentagonu, który prezydent Trump przemianował na Ministerstwo Wojny USA, są oburzeni rebrandingiem, ponieważ będzie on kosztował miliony dolarów. Pisze o tym “Politico”. Na razie szczegóły rozkazu Trumpa nie są dokładnie zrozumiałe, jednak Waszyngton prawdopodobnie będzie musiał zmienić symbolikę Ministerstwa Obrony dla ponad 700 tys. obiektów w 40 państwach i 50 stanach. Tak więc zmienić trzeba będzie druki, serwetki, wyhaftowane dla urzędników kurtki, a także pamiątki w sklepach Pentagonu. “To wyłącznie dla krajowej publiczności politycznej. To nie tylko będzie kosztować miliony dolarów, ale też będzie miało absolutnie zerowy wpływ na chińskie czy rosyjskie kalkulacje. Co gorsza, zostanie to wykorzystane przez naszych wrogów, aby przedstawić USA jako podżegaczy wojennych i zagrożenie dla międzynarodowej stabilności” – wypowiedział się były urzędnik Ministerstwa Obrony USA. Dziennikarz, pisarz i marketingowiec restauracyjny Wsewołod Poliszczuk zapowiedział swoją nową książkę “Fantastyczna historia ukraińskiej kuchni”, w której odkrywa nieznane fakty i ciekawe historie o tradycyjnych potrawach, które kształtowały kulturę kulinarną Ukrainy. Informuje o tym wydanie NV w oparciu o stronę wydawnictwa “Wichoła”. “Fantastyczna historia ukraińskiej kuchni” już trafiła do dru-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w spadku najlepsza na świecie ukraińska ziemia? Święte miejsce nigdy nie bywa puste. Już słyszę głosy w Radzie Najwyższej o konieczności sprowadzania siły roboczej z innych krajów świata. To głosy wrogów narodu ukraińskiego, którzy ukrywają się pod maską jego przyjaciół. Zadanie zniszczenia wroga jest nierozerwalnie związane z zadaniem odrodzenia narodu ukraińskiego na wyzwolonej od wroga ziemi. Wielki potencjał demograficzny Ukrainy, pomimo jej zniewolenia przez wieki, zawsze pozostawiał jej szansę na przyszłą niepodległość. I wreszcie ta szansa została w 1991 roku zrealizowana. W wyludnionej Ukrainie, nawet po naszym zwycięstwie, takiej szansy nie ma. Z jakim krajem można porównać obecny katastrofalny stan Ukrainy? Oczywista jest tylko jedna paralela – to Niemcy po I wojnie światowej. Sytuacja tam była nawet jeszcze gorsza. 500 000 marek za jedno kurze jajo – jak wam się to podoba? W ciągu 6 lat przed II wojną światową Niemcy całkowicie naprawiły katastrofalną sytuację gospodarczą, wojskową i demograficzną. Nie wszystkie działania ówczesnych Niemiec należy rozpatrywać jako akceptowalne, ale w sferze gospodarki, budownictwa wojskowego, patriotycznego wychowania młodzieży i całego społeczeństwa, polityki demograficznej sukcesy były po prostu kolosalne. Te algorytmy są znane. Korzystajmy z nich. Niemcy były jedynym krajem Europy Zachodniej, który w ciągu 6 przedwojennych lat zdołał faktycznie przezwyciężyć głęboki kryzys demograficzny. Kilka moich własnych propozycji: a) Kobiety powinny służyć w wojsku na równi z mężczyznami. Wyjątki stanowią kobiety, które urodziły pierwsze dziecko w wieku do 20 lat, a drugie – do 25 lat. b) Począwszy od trzeciego dziecka państwo powinno zapewniać wystarczające zabezpieczenie materialne właśnie tego dziecka i kolejnych dzieci dla ich pełnowartościowego wychowania. c) Jeśli określić program demograficznego odrodzenia Ukrainy jednym krótkim zdaniem, to brzmi on tak: zwrócić kobietę do życia rodzinnego. Próby przemienienia kobiety w mężczyznę należy porzucić. Dla dzieci diabła jest to próbą zniszczenia białej rasy jako takiej. Inne propozycje: 1. Kara śmierci powinna zostać przywrócona, ale tylko dla jednej kategorii przestępców – tych, którzy zdradzili Ojczyznę. Nielojalność niektórych obywateli wobec Ukrainy, udowodnioną przez sąd, należy karać pozbawieniem ich obywatelstwa Ukrainy. 2. Wojskowy, który przeszedł wojnę, powinien mieć co najmniej pięć głosów w wyborach. Musimy zmniejszyć wpływ nizin społecznych na losy kraju, którymi, oczywiście, oni się nie przejmują. 3. Społeczeństwo powinno stopniowo się uzbrajać. Zaczynać trzeba od bohaterów wojny. Każde odznaczenie ukraińskiego żołnierza powinno być połączone z wręczeniem mu broni imiennej. Wszyscy wojskowi, którzy przeszli front, powinni zatrzymać swoją broń służbową. Należy uprościć dostęp do broni także dla ludności cywilnej Ukrainy. Broń strzelecka powinna być w domu u bardzo wielu, ale nie u wszystkich. 4. Wojskowi, którzy przeszli front, powinni mieć ulgowe warunki dla wszystkich rodzajów działalności zawodowej na Ukrainie. Powinna być dla nich otwarta szeroka droga do władzy wszystkich szczebli. 5. Ukraina musi maksymalnie zmniejszyć straty wśród ludności cywilnej w tej i kolejnych wojnach z Moskowią. W tym celu ludność należy maksymalnie rozproszyć po terytorium Ukrainy. Temu sprzyjać będą dobre drogi i przystępne cenowo samochody. 6. „Wróg przychodzi tam, gdzie przegrali nauczyciel i ksiądz” (Otto von Bismarck). Czyż nie tak było na Krymie i w Donbasie? Niezbędna jest reforma edukacji średniej na Ukrainie. Z każdym rokiem w szeregi studentów wyższych uczelni przychodzą coraz gorzej przygotowani uczniowie. Charakterystyczny przykład. Na mojej uczelni kiedyś najbardziej prestiżowym kierunkiem była termofizyka. I oto obecny czas. Z termofizyków została garstka studentów. Temat wykładu był absolutnie beznadziejny dla ich percepcji – całka. Aby jakoś rozładować przygnębiającą atmosferę, zapytałem studentów: co wokół czego się obraca – Ziemia wokół Słońca czy Słońce wokół Ziemi? Ku mojemu zdziwieniu zawiązała się ożywiona dyskusja. Aby wyjaśnić przeważający punkt widzenia, przeprowadziłem głosowanie. Za tym, że Ziemia obraca się wokół Słońca, zagłosowało 5 studentów. Za tym, że Słońce obraca się wokół Ziemi – 6. Nie jestem pewien, czy większość czytelników tego artykułu zna poprawną odpowiedź na to pytanie. Bez dopływu utalentowanej młodzieży do nauk ścisłych i stosowanych postęp naukowy i techniczny Ukrainy nie jest możliwy. Zaznaczę, że nowoczesne technologie informacyjne pozwalają prowadzić wykłady najzdolniejszym wykładowcom i naukowcom Ukrainy dla całego kraju jednocześnie. Jeden wykładowca i cały kraj – to nowoczesne podejście. W rzeczywistości powinno istnieć całe spektrum kursów, obliczonych na różny poziom wyjściowy słuchaczy. Wykłady powinni prowadzić wiodący specjaliści kraju w odpowiedniej dziedzinie wiedzy. Prowadzić zarówno dla studentów, jak i dla uczniów. Bez jakościowej edukacji nie stworzymy zespołów naukowych, które odpowiadałyby wyzwaniom XXI wieku. Dlaczego te technologie nie są wprowadzane do procesu nauczania? Edukacja w nowoczesnych warunkach to też linia frontu, bez zwycięstwa na której o świetlanej przyszłości Ukrainy nie ma co marzyć. U nas musi istnieć kult nauki i uczenia się. Jednym zdaniem istotę reformy szkoły średniej sformułowałbym tak – zwrócić do szkoły średniej mężczyzn. W nowoczesnej szkole średniej większość dzieci nie uczy się, ona – ta większość po prostu chodzi do szkoły, jak kiedyś chodziła do prz-
Tłumaczenie maszynowe
Walerij SZWEC, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy. Oczywiste jest, że każda próba zatrzymania obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej bez osiągnięcia jej celu jest skazana na porażkę. Jeśli chodzi o cel Moskowii, to od wieków jest on niezmienny – dotrzeć do ostatniego morza, jak nakazał swojej ordzie, której częścią z czasem stała się także Moskowia, Czyngis-chan. Zniszczyć swojego wroga – taki jest cel tej wojny dla Ukrainy. Tylko w tym przypadku Ukraińcy uzyskają trwały pokój. Zniszczenie Moskowii nie oznacza zniszczenia jej ludności czy środków materialnych jej istnienia. Zniszczenie Moskowii oznacza jedynie zniszczenie imperium ze stolicą w Moskwie. Tutaj muszą powstać nowe państwa, a bezpieczne granice Ukrainy powinny odpowiadać nie tylko przywróceniu granic z 1991 roku, ale także włączeniu w skład Ukrainy jej innych historycznych ziem (patrz mapa Ukrainy z 1918 roku z czasów hetmana Pawła Skoropadskiego). Zasadnicze jest jasne sformułowanie celu wojny dla Ukraińców, świata i Moskowii: „Wolność Ukrainie i zniewolonym narodom”. Narody Moskowii muszą widzieć w Ukrainie nie tylko dzielnego obrońcę własnej ziemi, ale także ich wyzwoliciela od imperialnej Moskwy. Zrozumienie globalnego celu wojny i pewność co do jej sprawiedliwości są źródłem siły dla armii i patriotów na tyłach. I jeszcze jedno: ludność Ukrainy, począwszy od wieku dziecięcego, należy przyzwyczajać do myśli, że Ukraina zawsze była, jest teraz i zawsze będzie terytorium wojny. Taki jest nasz los, który zawsze będzie wymagał od nas życia z pełnym napięciem wszystkich sił życiowych i dążenia do najwyższych wyników we wszystkich dziedzinach działalności zarówno państwa, jak i poszczególnego człowieka. Jednym z zasadniczych błędów Niemiec podczas II wojny światowej, który zniweczył ich szanse na zwycięstwo, było ignorowanie swojej misji wyzwoleńczej. Hasło wyzwolenia cywilizowanego świata od bolszewizmu i komunizmu istniało, ale swoją narodową misję wyzwoleńczą Niemcy zignorowały. Pokonawszy Francję, Niemcy nie uniezależniły jej kolonii, flirtując z kręgami imperialnymi już okupowanej Francji. Nie wspierały też antykolonialnej walki kolonii brytyjskich, flirtując z kręgami imperialnymi jeszcze niepokonanej Wielkiej Brytanii. Rozkazem dla sił powietrznych Brytanii, by strzelać do wszystkiego, co porusza się po niemieckiej ziemi, odpowiedziała Brytania na te flirty. W wyniku wojny Brytania i tak straciła swoje imperium kolonialne, ale bez udziału Niemiec. Zajmując Ukrainę, Niemcy nie ogłosiły wprost i otwarcie swojej misji wyzwoleńczej. Zamiast tego częściowo wyniszczyły, a częściowo uwięziły radykalne skrzydło ukraińskich nacjonalistów, które występowało za natychmiastowym ogłoszeniem niepodległości Ukrainy. My natomiast musimy nie tylko bronić naszej narodowej wolności, ale także nieść ją innym zniewolonym narodom. Tak, nie spodoba się to Stanom Zjednoczonym, które od ponad 100 lat wszystkimi dostępnymi im działaniami wspierają absolutne zło planety, istniejące pod różnymi nazwami na terytorium byłego Imperium Rosyjskiego. Związek Radziecki, a później Federacja Rosyjska – to ich dzieła. Bez ich udziału po prostu by nie powstały. Jakie mamy szanse na zniszczenie Moskowii w trakcie obecnej wojny? Wewnętrzna destabilizacja
Moskwii może gwałtownie podnieść szanse na zwycięskie dla Ukrainy zakończenie tej wojny. Jednak w prognozach lepiej polegać na czynnikach, które łatwiej poddają się ocenie. Pierwszym takim negatywnym czynnikiem jest niesformułowanie na dzień dzisiejszy dla samych Ukraińców globalnego celu tej wojny. Drugim czynnikiem jest niegotowość opinii publicznej Europy na rozpad Imperium Moskiewskiego. Europa nie rozumie, że podzielona Moskwa łatwiej poddawałaby się wpływowi europejskiej cywilizacji i wygaszeniu militarystycznych nastrojów jej ludności. Trzeci czynnik – to geostrategiczna gra Stanów Zjednoczonych, w której Moskwa zajmuje czołowe miejsce jako wygodny gracz po ich stronie. Tak było w I wojnie światowej. Tak było i w II wojnie światowej, którą wygrały wyłącznie Stany Zjednoczone, tracąc na europejskim i afrykańskim teatrach działań wojennych mniej niż 200 tysięcy żołnierzy. W tym samym czasie Związek Radziecki stracił nie mniej niż 27 milionów istnień swoich obywateli. Niektórzy badacze dowodzą, że ta ogólna liczba strat sięga 50 milionów. To przy tym, że jeśli odrzucić propagandowy blichtr, Związek Radziecki II wojnę światową przegrał. Przerzedzona ludność Moskwii – zginęli najlepsi, zrujnowana infrastruktura, nędza i zwątpienie w przyszłość jej obywateli. Prawda, to nie przeszkodziło Moskwie urządzić kolejnego ludobójstwa Ukraińców poprzez wypracowany dwiema poprzednimi próbami mechanizm głodu. Ukraina straciła w latach 1946–1947 1,5 miliona osób. Półzrujnowana Moskwa nie była w stanie wygenerować większej liczby ofiar. Zauważę, że „najskuteczniejszą” była próba zniszczenia Ukraińców w latach 1932–1933, kiedy zginęło 10,5 miliona Ukraińców. Jeśli chodzi o plany Stanów Zjednoczonych wobec Moskwii, to zauważyłbym co następuje: gdyby Stany Zjednoczone dbały tylko o dostęp do zasobów naturalnych Moskwii, to wygodniej byłoby im mieć do czynienia z podzielonym krajem, gdzie każdy region samodzielnie wydobywa i sprzedaje zasoby naturalne. Jeśli zaś Stany Zjednoczone z rozczuleniem troszczą się już ponad sto lat o integralność terytorialną Moskwii i jej potencjał wojskowy, to cel tej troski jest inny. Zatem szanse na nasze zwycięstwo już w obecnej wojnie rosyjsko-ukraińskiej są, ale więcej jest szans na to, że wojna zakończy się tymczasowym kompromisem. Powinniśmy liczyć na gorszy wariant jako na bazowy. Podoba mi się punkt widzenia Moskali na Ukrainę jako na obrzeża. Nie zagłębiając się w historyczne pochodzenie tej nazwy, powiem, że obecnie Ukraina – to rzeczywiście granica cywilizowanej przestrzeni europejskiej, a nie dzikiej azjatyckiej, czyli Moskwii. To jest właśnie nasz los obecnie i daleko w przyszłość. Jeszcze nie zakończyła się tymczasowym pokojem obecna wojna rosyjsko-ukraińska, a już należy myśleć o następnej. Ile ich będzie przed nami – trudno powiedzieć. Ale wojny będą trwały, dopóki nie osiągniemy celu strategicznego – zniszczenia naszego wroga. Co robić? I. Przenosić całe życie kraju na tory wojenne. Ograniczenia „demokracji” są nieuniknione. Należy wprowadzić instytucję komisarzy wojskowych, równoległą do wszystkich znaczących stanowisk wybieralnych w państwie. Pozwoli to również skuteczniej walczyć z korupcją. II. Trzeba wreszcie przezwyciężyć rozchwianie zaplecza, u podstaw którego leży nieodpowiedzialny stosunek znacznej części ludności do tragizmu obecnego momentu w życiu narodu ukraińskiego. Na Ukrainie powinny zostać zamknięte wszystkie instytucje, których działalność jest szkodliwa dla państwa ukraińskiego, oraz zniszczone wszystkie ideologiczne symbole imperium zła. Stosunek do osób, które uchylają się od mobilizacji do szeregów czynnej armii, musi być jak do dezerterów w czasie wojennym. III. Jasno sformułować dla narodu ukraińskiego i świata cel obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej jako wojnę na zniszczenie ostatniego imperium na kontynencie europejskim. IV. Wykorzystać do zwycięstwa naszą najważniejszą przewagę nad Moskalami, która polega na cywilizacyjnej wyższości przeciętnego Ukraińca nad przeciętnym Moskalem. Tę przewagę można zrealizować poprzez wszechstronny rozwój nauk fundamentalnych i stosowanych oraz nowoczesnych technologii wojskowych na ich podstawie. Nauka i technologie muszą być podporządkowane interesom zwycięstwa w wojnie, ponieważ pokój z Moskalami jest możliwy tylko pod groźbą użycia siły z naszej strony. Rozpocząć realizację programu stworzenia ukraińskiej broni jądrowej, odnowić program kosmiczny Ukrainy. Na orbicie okołoziemskiej musi latać mnóstwo ukraińskich satelitów, które monitorują powierzchnię ziemi w interesie bezpieczeństwa Ukrainy. Odnowić przemysł lotniczy i stworzyć własne nowoczesne lotnictwo wojskowe. Odnowić własny przemysł samochodowy w celu stworzenia niezawodnego i niedrogiego transportu dla najszerszych warstw ludności. Włączyć się w światową rewolucję w sferze technologii informacyjnych, sztucznej inteligencji, komputerów kwantowych, robotyki. Nie mniej ważny jest również rozwój badań humanistycznych, ponieważ właśnie ich wyniki dają możliwość skutecznego wpływania na świadomość własnych obywateli i ludności wrogiego nam kraju. Przy małej liczebności ludności Ukrainy wobec ludności Moskwii szansę na zwycięstwo daje tylko nasza technologiczna, naukowa i kulturowa przewaga nad wrogiem, która będzie realizowana na polu bitwy przewagą naszej broni i naszych możliwości wpływu na świadomość żołnierzy i ludności wroga. Albo globalna modernizacja Ukrainy, albo znowu status kolonii Moskwii i udział we wszystkich jej zgubnych dla Ukrainy i świata awanturach wojennych. Z kraju rolników, którym Ukraina była począwszy od szóstego tysiąclecia przed nową erą, Ukraina musi stać się krajem naukowców w mundurach wojskowych. V. Zwycięstwo w wojnie nie ma żadnego sensu, jeśli nie ma ludzi, którzy mogliby z niego skorzystać. A tendencja rysuje się właśnie taka. Od momentu uzyskania niepodległości ludność Ukrainy zmniejszyła się prawie dwukrotnie. Przy czym tempo spadku rośnie. Dzieci rodzi się coraz mniej, mniej staje się też mężczyzn. Naród ukraiński wymiera w najszybszym tempie na świecie. Co więcej, pogarsza się potencjał genetyczny kraju: na froncie giną najlepsi, za granicę uciekają najskuteczniejsi. Jeśli tak pójdzie dalej, to powstaje pytanie – dla kogo nasi heroiczni wojownicy wywalczają zwycięstwo nad zaprzysięgłym wrogiem? Komu przejdzie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przedszkole. Teraz szkoła odgrywa rolę zbiorowej niani, dając rodzicom możliwość minimalnego odrywania się od wychowania swoich dzieci. Należy znacząco podnieść efektywność szkolenia wojskowego uczniów. I tutaj doświadczenie przedwojennych Niemiec jest nieocenione. Również w szkołach warto wprowadzić lekcje intelektualnych gier strategicznych typu szachy, go itp. Odpowiednie zawody pozwolą wyłonić z masy uczniów jej najbardziej intelektualną część, której można zaproponować specjalny program nauczania. Nauka powinna budować się na podstawie rywalizacji, a nie poddańczej, nieciekawej, niewolniczej pracy. Uczyć się powinno być ciekawie i przyjemnie. 6. „Wróg przychodzi tam, gdzie przegrali nauczyciel i ksiądz” (Otto von Bismarck). Jak mogą wygrać ukraińscy księża, jeśli w cerkwiach Ukrainy stanowią absolutną mniejszość. Dopóki Ukraina ma godzić się z faktem, że większość cerkwi na Ukrainie to bastion wrogiej Ukrainie propagandy i faktycznie nie są one cerkwiami? 7. Miliony Ukraińców obecnie opuściły Ukrainę. Znaczna ich część po zakończeniu wojny zechce wrócić. Każda taka osoba musi przejść dokładną weryfikację pod kątem zasadności opuszczenia przez nią Ojczyzny podczas śmiertelnego dla niej zagrożenia. Władza nawet w walczącym kraju nie powinna być skupiona w rękach jednej osoby. Wysokiej jakości Rada Najwyższa i odpowiedzialny przed nią prezydent – tak widzę polityczną przyszłość Ukrainy. Aby otrzymać prawo do kierowania samochodem, zdaje się dość skomplikowany egzamin. Niedoświadczony człowiek może pozbawić życia inną osobę przez własny błąd za kierownicą. A człowiek na wysokim stanowisku politycznym, ilu ludzi może pozbawić życia przez błędną decyzję? Miliony. Dlaczego przed objęciem odpowiedniego stanowiska nie zdaje żadnego egzaminu? Najprostszy egzamin to pomiar ilorazu inteligencji i zwykła komisja lekarska. Ale warto stosować też inne. Zbyt wysoka jest cena błędnej nominacji kadrowej. Potrzebna jest reforma systemu wyborczego Ukrainy, która zmniejszyłaby wpływ mało wykształconej części społeczeństwa Ukrainy na przyszłość Ukrainy poprzez wybory. Panowie, chcecie wygrać tę wojnę? Sama wygrana do nas nie przyjdzie. Do tego trzeba myśleć i działać tak, aby sprzyjać naszemu zwycięstwu, a nie fałszywymi kategoriami dzieci diabła. Globalna modernizacja Ukrainy to gwarancja naszego zwycięstwa zarówno w tej wojnie, jak i w kolejnych, które nie każą na siebie długo czekać. Ukraina to wschodnia granica europejskiej cywilizacji, to ziemia wojny. Tak było, tak jest i tak będzie. Tylko ten jest Ukraińcem, kto jest zdolny żyć na takiej ziemi i w takich warunkach. Tak żyli tu nasi przodkowie: Kimerowie, Scytowie, Sarmaci, Kozacy. Tak przyjdzie żyć i nam. Wojna wymaga od ukraińskiego narodu kolosalnych ofiar. Mężczyźni płacą za zwycięstwo swoim życiem. Kobiety muszą płacić za zwycięstwo rodzeniem dzieci. Ta wojna z naszej strony musi być totalna, obejmując wszystkie sfery działalności zarówno państwa, jak i poszczególnego człowieka, tylko wtedy będziemy mieli szanse na zwycięstwo i trwały pokój. I jeszcze: budujemy narodowe państwo ukraińskie, pamiętając, że przeważająca większość narodów Europy, Azji Mniejszej i Kaukazu jest naszymi braćmi. Nawet wstępując do NATO i UE, nie powinniśmy stracić naszej narodowej tożsamości.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła HOŁOMSZA, profesor prawa, zasłużony prawnik Ukrainy. Ponad 35 tysięcy ukraińskich dzieci zostało siłą wywiezionych do Rosji. To nie sucha statystyka, a tysiące złamanych losów, tysiące zrujnowanych rodzin. Świat uznaje tę zbrodnię za wojenną, jednak główne pytanie pozostaje otwarte: dlaczego o bólu ukraińskich dzieci więcej mówi się w Kongresie i Senacie USA niż w Radzie Najwyższej Ukrainy? Głosy ocalałych dzieci. Na przesłuchaniach w Waszyngtonie padły świadectwa, od których mrozi krew w żyłach. 12-letni chłopiec z Mariupola opowiedział, że Rosjanie próbowali go przekonać: „twoja mama cię nie potrzebuje” – i planowali oddać go do rodziny zastępczej w Rosji. 13-letni nastolatek przyznał, że chciał uciec, ale bał się, że zostanie zastrzelony na miejscu. Chersoński nastolatek Denys, chory na cukrzycę, przeżył prawdziwe tortury. W obozie okupacyjnym nie dawano mu leków, a kiedy słabł, grożono: „jeśli nie będziesz posłuszny – umrzesz”. Jego rówieśnik Rostysław po śmierci babci i hospitalizacji matki został bez ochrony. Rosyjscy wojskowi siłą go wywieźli, wydali nowe dokumenty, które chłopak desperacko rwał na kawałki, próbując zachować własną tożsamość. To tylko kilka przykładów ze świadectw, które wybrzmiały podczas przesłuchań w USA. Wszystkie historie łączy wspólny mianownik: poniżenie, nękanie za ukraińską tożsamość, zakaz używania języka ojczystego, przymusowe „reedukowanie” pod nadzorem kamer, bicie, militaryzacja, propaganda „patriotycznych” rosyjskich pieśni i symboli. Reakcja Ameryki. Amerykańscy ustawodawcy mówili otwarcie. Kongresmenka Sheila Jackson Lee podkreśliła: „Ukraińskie dzieci są programowane do walki w imieniu Rosji”. Kongresmen Joe Wilson porównał działania Kremla do praktyk nazistów, podkreślając, że właśnie za takie zbrodnie sądzono w Norymberdze. Senator Bob Menendez wezwał Biały Dom do wprowadzenia sankcji przeciwko wszystkim, którzy są zamieszani w deportacje. A jego koledzy Chuck Grassley i Amy Klobuchar wnieśli ponadpartyjną rezolucję, która określa powrót ukraińskich dzieci jako jeden z warunków przyszłego pokoju. Ameryka mówi o tym głośno, szeroko, systemowo. I co najważniejsze – z akcentem na żywe historie, które świat odbiera i rozumie. Dlaczego Ukraina milczy? Tak, Rada Najwyższa przyjmowała oświadczenia i rezolucje. Tak, istnieje program Bring Kids Back UA, dzięki któremu udało się już zwrócić ponad tysiąc dzieci. Ale dlaczego te historie nie stają się częścią przesłuchań parlamentarnych, dyskusji narodowych, wielkiej kampanii informacyjnej? Dlaczego brakuje nam właśnie tego, co wpływa na światową świadomość – języka obrazów, świadectw, żywego bólu? Milczenie to ustępstwo. Jeśli sami nie damy głosu naszym dzieciom, to dadzą go inni, ale już nie w naszym imieniu. Co robić? - Regularne przesłuchania w Radzie Najwyższej. Każde posiedzenie plenarne powinno zaczynać się od krótkich, ale głośnych świadectw powróconych dzieci, ich rodziców oraz psychologów. Stanie się to moralnym centrum ukraińskiej polityki. - Międzynarodowa kampania „Let the children speak”. Wideorelacje, filmy dokumentalne, wystawy na świecie, prezentacje w parlamentach sojuszników. Świat musi słyszeć ukraińskie dzieci bez pośredników. - Rozszerzenie programu Bring Kids Back UA. Więcej zasobów na poszukiwania i identyfikację, rehabilitacja psychologiczna, stworzenie jednolitej bazy DNA. - Koalicja parlamentarna zaprzyjaźnionych krajów. Wspólne rezolucje i inicjatywy ustawodawcze dotyczące sankcji przeciwko wszystkim, którzy są zamieszani w deportacje. Skradziona przyszłość. Deportacja ukraińskich dzieci to nie tylko zbrodnia wojenna. To próba kradzieży naszej przyszłości, wyrwania z niej korzeni. I dlatego musimy mówić o tym głośno, systemowo, codziennie. Świat słyszy, kiedy mówimy językiem serc. Ameryka już tak mówi. Czas, aby i Ukraina zaczęła mówić głosem swoich dzieci. Bo milczenie w tej kwestii to również zbrodnia. walczy o swoją niepodległość. Obecnie stosowna jest refleksja generała: „To nie twoja sprawa – umrzeć za swój kraj, twoim zadaniem jest zmusić nieszczęsnego łajdaka z drugiej strony, by umarł!”. I na koniec: „Pozbywajcie się kompleksu niższości i zależności od czegoś moskiewskiego, kacapskiego, rosyjskiego. Niszczcie w sobie całą zależność od rosyjsko-sowieckiej mentalności. Postawcie ogromny płot od wszystkiego, co rosyjskie. W głowie musi być wyimaginowana zagroda od wszystkiego, co moskiewskie: „języka”, kina, teatru, książek, krewnych z moskiewskich bagien. Wszystko wyrzucajcie na śmietnik. Jeśli tego nie zrobimy teraz, nie nauczymy tego dzieci, to nasze dzieci i wnuki będą walczyć z moskalami-„ruskimi”. Pamiętajmy o tym!”. Czyścimy broń i nie panikujemy. Za Ukrainę trzeba zabijać, a nie ginąć. „Ruski mir” kończy się tam, gdzie dostaje po zębach. Do dzieła, do broni, do zmagań o własną godność! Budujmy Ukrainę w sobie i wokół siebie dla przyszłych pokoleń!
Tłumaczenie maszynowe
Serhij MARTYNIUK, pisarz
Dzisiejsza Moskiewszczyzna to ruina, cuchnący trup, straszna czaszka z wielkimi pustymi oczodołami, w których stoi wstrętne widmo śmierci z kosą. I ten trup chcą ożywić kosztem ukraińskich kości. To właśnie jest prawdziwy powód dzisiejszej bitwy w trzystusiedemdziesięcioletniej wojnie Moskwy i Ukrainy. Ważne jest, by zrozumieć, że pokój z Moskwą jest niemożliwy nigdy, dopóki ona istnieje jako imperium, a my jako wolny naród. Walczymy i niszczymy okupanta, dopóki jesteśmy. Będziemy liczyć na kogoś – zostaniemy zabici. Potrzebna nam nieugięta wiara i wola zwycięstwa. Moskwa to trup, który zmartwychwstał (i chce teraz zmartwychwstać) kosztem Ukrainy. Oto przykład z internetu (Ołeksandra Jarowego): „W latach 30. XVII wieku Moskwa była niczym. Wyczerpana, zbrukana, głodna. Czas smuty formalnie się skończył, ale prawdziwy upadek trwał. Nędza, bunty, głodne ręce w stolicy, niespłacone długi wobec najemników. Ani wojska, ani skarbca, ani honoru. Wypalona czaszka, która wciąż nazywała się carstwem. Lecz na południe od niej wrzała nowa siła – Wojsko Zaporoskie. Na stepie narodził się ruch, który uderzył w serce Rzeczypospolitej. Chmielnicki podkopał fundamenty polskiej monarchii i tym samym otworzył wrota przed moskwą. I wtedy się zaczęło. Po tak zwanej Radzie Perejasławskiej – tym nieudokumentowanym mitem, którego oryginału do dziś nie odnaleziono – Moskwa otrzymała nową szansę. Nie sojusz, lecz możliwość. Nie miłość, lecz pretekst, by się wtrącić. I wtrąciła się, jak zawsze – cicho, podstępnie, bez zbędnych słów. To nie była pomoc dla Ukrainy
– to była gra na wyniszczenie. Podczas gdy Ukraina walczyła na dwa fronty – i z Polską, i z Tatarami, i ze swoimi zdrajcami – Moskwa liczyła zboże z Podola, rozbierała cerkwie na ikony, sadowiła swoich wojewodów. „Nie daj, Boże, z moskalem się zadawać – pisał Szewczenko – lepiej w dzieży głową, niż z moskalem braterstwo zawierać”. Ale kto go słuchał? Już w 1667 roku – niespełna dwadzieścia lat później – Moskwa podpisuje rozejm andruszowski z Polską bez wiedzy Kozaków. Podzielili Ukrainę na pół, jak kawał chleba. Gdyby mogli, ten Dniepr przeinaczyliby na swoją modłę. Moskwa, wczorajszy bankrut, teraz dzieliła cudzą ziemię i dyktowała warunki. I oto pytanie – dlaczego nie zniknęła? Dlaczego nie umarła, gdy była pusta i bezsilna? Bo my ją ożywiliśmy. My, którzy walczyliśmy o wolność, a oddaliśmy ją obcym w ręce. My, którzy daliśmy jej nasz chleb, naszych wojowników, nasze cerkwie. Nie wkładaliśmy pieniędzy – wkładaliśmy siebie. Moskwa zmartwychwstała z naszej kości. I wyrosła na naszej krwi. Nie od razu, nie w jednej chwili – ale wtedy otrzymała tlen. My walczyliśmy, a ona oddychała. My ginęliśmy, a ona budowała armię. My konaliśmy w Ruinie, a ona ściągała podatki. My widzieliśmy w Moskwie brata prawosławnego. A ona widziała w nas zasób. Dziś za to płacimy. Płacimy znowu. Ale teraz już wiemy: wskrzeszać trupa – to ściągać na siebie przekleństwo. I jeśli sami nie wyrwiemy się z jego szponów, nigdy nie będziemy naprawdę wolni. Bo kto kiedyś ożywił martwe – sam może stać się jego mięsem”. A co widzimy teraz? To samo. Wypalona czaszka, która wciąż chce rządzić imperium. Chiny z radością pomagają konać Moskwie, bo za Uralem już wszystko jest Chińskie. Wszyscy próbują (znowu) ratować ten gnijący trup. Ratować jakąś „russkuju kulturu”, „zagadkową russkuju duszę”, „russkuju literaturu”, „russkij bałet” – przez jakiś szczyt albo spotkanie na Alasce. Ten prezydent nie widzi za formą prawdziwej treści moskiewszczyzny! Dlatego nasz jedyny wariant to walka. I wszystko zależy tylko od nas. Zrozumiemy to – będzie Ukraina! I jeszcze jeden przykład historyczny. George Patton, amerykański generał: „Rosja wie, czego chce – światowej dominacji. I odpowiednio buduje swoje plany. My z naszej strony, a w mniejszym stopniu Anglia i Francja, nie wiemy, czego chcemy. W rezultacie dostajemy mniej niż nic. Jeśli mamy walczyć z nimi (ZSRR), to trzeba to robić teraz. Od dziś będziemy słabsi, a oni silniejsi. Nie będziemy się zajmować polerowaniem butów i bogactw, pokażmy Rosjanom siłę, a powiem, że pokonaliśmy Niemców i rozbroiliśmy ich, ale wojnę przegraliśmy. Smutno mi z powodu tego, co widziałem w Berlinie. Zniszczyliśmy to, co mogło być dobrą rasą, i zamierzamy zastąpić ich mongolskimi dzikusami. Mogłem zdobyć Berlin wcześniej niż Sowieci, gdyby mi na to pozwolono. Powiem: 3. Armia samodzielnie i z diabelnie małymi stratami mogłaby zmieść to, co zostało z Rosjan, w sześć tygodni. Zapamiętajcie te słowa! Nigdy o nich nie zapominajcie! Kiedy przyjdzie nam walczyć z nimi, zajmie to sześć lat i będzie nas kosztować sześć milionów istnień”. Przestrogi legendarnego generała się spełniły. Ukraina od 2014 roku wielkimi ofiarami
Tłumaczenie maszynowe
Rosja przez dziesięciolecia trzymała pod kontrolą politykę Ukrainy w sferze humanitarnej, między innymi poprzez sieć swojej agentury na najwyższych stanowiskach państwowych, włączając w to „cenzorów historii” – urzędników, którzy nie przepuszczali nieprzychylnych Kremlowi badań naukowych. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy wszczęła sprawę karną w związku z faktem popełnienia zdrady stanu, która polega na organizacji kampanii informacyjnej w celu zniszczenia prawdy o Hołodomorze – ludobójstwie Ukraińców w interesie Kremla. Rasa PILVELYTE, redaktor naczelna litewskiego wydania Alkas.lt Wojna, która trwa ponad stulecie Pełnoskalowa agresja wojskowa Rosji przeciwko Ukrainie trwa prawie trzy i pół roku. Każdy nowy dzień wojny przynosi nowe ofiary – niespotykane pod względem skali w Europie od czasów drugiej wojny światowej. Tak, 12 czerwca tego roku reżim kremlowski przekroczył kolejną psychologiczną granicę, składając na ołtarzu śmierci ponad milion rosyjskich żołnierzy: o takich stratach rosyjskiej armii w tym dniu zaraportował Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy. Te liczby pokrywają się z danymi podanymi wcześniej przez wywiady amerykański i brytyjski. Zachodniemu światu wciąż trudno pojąć: jak podobne okrucieństwo jest możliwe w XXI wieku i czyżby pragnienie dyktatora, by odbudować tak zwane „imperium”, było tak silne, że jest on gotów zniszczyć państwo ukraińskie, naród ukraiński oraz narody krajów europejskich. Maniakalne zafiksowanie Putina na punkcie Ukrainy staje się bardziej zrozumiałe, jeśli przeanalizuje się historię tego zagadnienia. Tak, przez przynajmniej ostatnie sto lat zniszczenie ukraińskiej państwowości, włącznie z ludobójstwem Ukraińców jako narodu, było głównym celem wszystkich dyktatorów Kremla. Wojna rosyjsko-ukraińska rozpoczęła się nie w 2022 roku, a nawet nie w 2014 roku. Faktycznie jej początkiem stał się 1991 rok, kiedy Ukraina ogłosiła niepodległość od sowieckiej Rosji po 70 latach okupacji. W sierpniu 1991 roku, kiedy ukraiński parlament przyjął Akt ogłoszenia niepodległości, ze strony Moskwy padały bezpośrednie groźby, które wypowiedział Anatolij Sobczak – członek rosyjskiej delegacji w Kijowie, którego asystentem w tamtym czasie był podpułkownik KGB Władimir Putin. Sobczak, uważany wówczas za „demokratycznego” rosyjskiego polityka, na antenie rosyjskiej telewizji stwierdził: „Nie można dopuścić do stworzenia przez Ukrainę własnej armii”, wzywając do zastosowania siły militarnej przeciwko sąsiedniemu krajowi. Kilka lat później na ukraińskim Krymie rozpoczęły się zamieszki, inspirowane przez Moskwę, związane z postacią tak zwanego „prezydenta Krymu” Jurija Mieszkowa, które miały zakończyć się okupacją wojskową. W 2003 roku Ukraina i Rosja znów były na granicy wojny z powodu wyspy Tuzła w Cieśninie Kerczeńskiej. Wydarzenia z 2014 roku – aneksja Krymu i okupacja przez Rosjan części Donbasu – są już dobrze znane zachodniemu światu. Jednak pojęcie „wojny” w nowoczesnym rozumieniu wykracza daleko poza bezpośrednie zastosowanie siły militarnej. Do 2014 roku działa milczały, ale Rosja robiła wszystko, by Ukraina nie wyszła z jej strefy wpływów, prowadząc operacje specjalne w sferach politycznej, ekonomicznej, informacyjnej i humanitarnej. W „spadku” po ZSRR Ukraina otrzymała przede wszystkim ogromną liczbę agentury byłego KGB (którego następczynią stała się FSB), którą nasycony był polityczny establishment, struktury siłowe, biznes, kultura, oświata i nauka. Związki tych ludzi z kremlowskimi służbami specjalnymi nigdy nie zostały przerwane. Do rewolucji 2014 roku rosyjska „piąta kolumna” działała wewnątrz Ukrainy otwarcie. Tak, w latach prezydentury Wiktora Janukowycza Ministerstwo Obrony, Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy oraz inne organy siłowe kierowali obywatele Rosji, rosyjskie paszporty miała także część deputowanych ukraińskiego parlamentu i członków rządu. Okupacja humanitarna Jednocześnie główny nacisk Kreml kładł na podporządkowanie sfery humanitarnej Ukrainy swoim narracjom ideologicznym. Nieprzypadkowo na początku 2022 roku w Moskwie szczerze liczono na to, że Ukraińcy będą witać ich armię okupacyjną „z kwiatami”. Podłoże dla tego Rosja przygotowywała przez wszystkie 30 lat po rozpadzie ZSRR, między innymi promując język rosyjski we wszystkich sferach użytku publicznego na Ukrainie. Również na umysły Ukraińców wpływała tak zwana „Ukraińska Cerkiew Prawosławna” Patriarchatu Moskiewskiego, która przy wsparciu ukraińskich wysokich urzędników otrzymała do swojej dyspozycji lwią część obiektów kultu, włącznie ze świątyniami i klasztorami, założonymi na długo przed powstaniem Moskwy. Nie mniej ważnym instrumentem niszczenia ukraińskiej tożsamości było przepisywanie historii. Obecnie trudno w to uwierzyć, ale bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku na stronach podręczników, które były wydawane przez państwo do nauki ukraińskich uczniów, jeszcze do niedawna nazywano „zdrajcami” lub „bandytami”. Znaczącą rolę w tym odegrał Dmytro Tabacznyk, który za rządów Janukowycza był ministrem oświaty Ukrainy, a wcześniej – wicepremierem do spraw humanitarnych. Tabacznyk nazywał siebie „historykiem”, przy tym otwarcie wyrażał poglądy ukrainofobiczne. Obecnie zajmuje stanowisko w rosyjskiej administracji okupacyjnej na okupowanej przez Rosjan części Ukrainy. Tabacznyk nie był jedyny w swoim rodzaju. Szkoła historyczna również przypadła Ukrainie w spadku po ZSRR. Jej dekomunizacja nigdy się nie odbyła, więc ludzie, którzy kierowali nauką w czasach sowieckiej okupacji, wychwalając „wodzów światowego proletariatu” i, bez wątpienia, ściśle współpracując z KGB, pozostali u steru także po 1991 roku. To właśnie oni i ich wychowankowie do dziś kierują, między innymi, Instytutem Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk – organem powołanym przez Moskwę do cenzurowania ukraińskiej nauki historycznej. O tym, jak skuteczna była ta cenzura i jak realna kontrola nad ukraińską nauką historyczną znajdowała się (i w znacznej mierze wciąż znajduje) w rękach Moskwy, świadczy fakt, że od 1991 do 2021 roku na Ukrainie nie obroniono żadnej pracy kandydackiej czy doktorskiej, w której figurowałby termin „ludobójstwo Ukraińców” w odniesieniu do Hołodomoru z lat 1932–1933 – jednej z najbardziej przerażających zbrodni w historii ludzkości, dokonanej przez reżim komunistyczny w celu zniszczenia narodu ukraińskiego.
Hołodomor – ludobójstwo lat 1932–1933 można nazwać prawdziwą „piętą achillesową” Kremla. Społeczność światowa ze znacznym opóźnieniem oficjalnie potępiła zbrodnie Kremla, właśnie dlatego komunistyczny totalitarny reżim zdołał zmutować we współczesny neofaszystowski reżim putinowski, który znów dokonuje ludobójstwa Ukraińców na oczach całego świata. Przecież Rosja, w odróżnieniu, na przykład, od Niemiec, nie przeszła swojej „denazyfikacji” po zamordowaniu ponad 10 milionów ludzi ze względu na przynależność narodową, a, jak wiadomo, nieukarane zło ma właściwość powtarzania się. Hołodomor został oficjalnie uznany za ludobójstwo przez parlamenty 37 krajów świata, w tym przez Parlament Europejski (grudzień 2022 r.), mimo że proces uznawania napotyka na zacięty opór ze strony Rosji, włącznie z bezpośrednimi groźbami. Wiadomo, że prezydent Rosji Miedwiediew wprost szantażował prezydenta Azerbejdżanu, żądając nieuznawania Hołodomoru. Obecnie Azerbejdżan wstrzymuje się od takiego uznania. Uderzające jest to, że w samej Ukrainie proces ten przeciągnął się aż na 15 lat. Dopiero w listopadzie 2006 roku Rada Najwyższa przyjęła ustawę „O Hołodomorze 1932–1933 lat w Ukrainie”. Do tego czasu sam temat Hołodomoru-ludobójstwa był tabuizowany przez cenzorów z Moskwy, chociaż od działań komunistycznego reżimu ucierpiała każda ukraińska rodzina. Akt z 2006 roku stał się historycznym, choć sam dokument został wykastrowany z ważnych sformułowań prawnych na żądanie prorosyjskiej części ukraińskiego parlamentu. Tak, mowa w nim o „ludobójstwie narodu ukraińskiego”, a nie „nacji”, brak w nim wzmianek o odpowiedzialności komunistycznego totalitarnego reżimu oraz skali zbrodni. Przez 20 lat po przyjęciu ustawy przez parlament Ukrainy do tej pory nie wprowadzono zmian legislacyjnych, które ustanowiłyby odpowiedzialność karną za zaprzeczanie zbrodni ludobójstwa. Dopiero w 2009 roku Służba Bezpieczeństwa Ukrainy przeprowadziła śledztwo dotyczące organizatorów Hołodomoru. 13 stycznia 2010 roku Sąd Apelacyjny miasta Kijowa postawił kropkę w tej sprawie karnej, uznając za winnych Józefa Stalina oraz jego popleczników Mołotowa, Kaganowicza, Postyszewa, Kosiora, Czubara oraz Chatajewicza. Minęło jeszcze 10 lat – i SBU rozpoczęła śledztwo przygotowawcze dotyczące wykonawców zbrodni. W ramach tej sprawy karnej po raz pierwszy przeprowadzono kompleksowe ekspertyzy sądowe, które ustaliły liczbę ofiar ludobójstwa, a także motywy organizatorów. Eksperci doszli do wniosku, że w latach 1932–1933 komunistyczny totalitarny reżim zniszczył 10,5 mln Ukraińców, wśród których – ponad 4 mln dzieci. Wstępne wnioski ekspertyz sądowych zostały opublikowane we wrześniu 2021 roku. Stały się one szokiem dla Kremla i jego agentury w Ukrainie, chociaż wcześniej o ofiarach Hołodomoru-ludobójstwa w liczbie 10–16 mln już informowano, przy czym przez świadków – zagranicznych dyplomatów, którzy raportowali swoim rządom o zamordowaniu przez komunistów do 50% składu etnicznego Ukrainy (niemiecki attaché Otto Schiller, włoski konsul Sergio Gradenigo). O masowych morderstwach i deportacjach Ukraińców pisali też zagraniczni dziennikarze, tacy jak Gareth Jones i Malcolm Muggeridge. Przed pełnoskalową inwazją Rosji na Ukrainę pod adresem ekspertów, naukowców i badaczy, zaangażowanych w przeprowadzanie ekspertyz, posypały się oskarżenia i groźby – nie tylko ze strony Rosjan, ale i poszczególnych przedstawicieli ukraińskiej władzy. Tak, ówczesny minister kultury Ołeksandr Tkaczenko żądał ustanowienia cenzury na badania ludobójstwa Ukraińców i zlikwidował Instytut Badania Hołodomoru. A szef Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Anton Drobowycz publicznie groził zniszczeniem reputacji badaczom Hołodomoru. Od dyskusji naukowych do represji Głównym celem stała się dyrektor generalna Narodowego Muzeum Hołodomoru-ludobójstwa Ołesia Stasiuk, która w grudniu 2021 roku obroniła pierwszą rozprawę doktorską na temat ludobójstwa Ukraińców. W tamtym czasie przy granicach Ukrainy były już zgromadzone rosyjskie wojska, jednak poszczególni ukraińscy urzędnicy i „cenzorzy historii” skupili swoje wysiłki na zniszczeniu badań naukowych o zbrodniach Rosji przeciwko Ukraińcom. W prześladowaniu naukowczyni wzięli udział przedstawiciele Instytutu Historii Ukrainy: zastępca dyrektora Hennadij Boriak, Łarysa Jakułowa, Oksana Jurkowa, Hennadij Jefimenko oraz Stanisław Kulczycki – główny cenzor tematu Hołodomoru od czasów ZSRR. Jego interpretacja wydarzeń lat 1932–1933 obejmuje ukrywanie celu i skali zbrodni. Przykładem fałszowania historii jest zamiana pojęć: termin „morderstwa Ukraińców” zastąpiono „zmarłymi chłopami”, co idealnie wpisuje się w rosyjską propagandową koncepcję „wszechzwiązkowego głodu”. Właśnie dlatego termin „ludobójstwo” rosyjska „piąta kolumna” używa ze znakiem zapytania. Niekończące się dyskusje i prześladowania naukowców zajmujących się tematem ludobójstwa Ukraińców, w tym przez przedstawicieli władzy, są przyczyną tego, że ukraińskim uczonym przez 30 lat tak i nie udało się przekazać prawdy o zbrodniach Kremla społeczności światowej. Również na dzień dzisiejszy oczywistym jest, że działalność „piątej kolumny” jest finansowana z krajów trzecich, aby ukryć związki z Kremlem. Obrona pierwszej rozprawy doktorskiej na temat Hołodomoru-ludobójstwa odbyła się w grudniu 2021 roku. W czerwcu 2022 roku Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy, przeprowadziwszy jeszcze dwie dodatkowe kontrole przez zamknięte wyspecjalizowane rady naukowe oraz kontrole przez Narodową Agencję Zapewnienia Jakości Szkolnictwa Wyższego (NAQA), przyznało Ołesi Stasiuk stopień doktora. Jednak cenzorzy Kremla, kontynuując swoją antyukraińską działalność, nie mając jakichkolwiek podstaw prawnych, zwrócili się do NAQA po raz trzeci. Nie jest jasne, czym kierowała się agencja, przyjmując skargę do rozpatrzenia, rażąco naruszając normy ukraińskiego ustawodawstwa. Od czerwca 2023 roku NAQA żąda od resortowego ministerstwa pozbawienia Ołesi Stasiuk stopnia naukowego. Ukraińskie sądy pierwszej i apelacyjnej instancji podjęły decyzję na korzyść uczonej. Sąd Najwyższy nie miał prawnego prawa rozpatrywać tej sprawy. Jednak sędziowie Sądu Najwyższego nie tylko naruszyli prawo, ale i wnieśli do decyzji sądu świadomie nieprawdziwe informacje, zwracając sprawę do ponownego rozpatrzenia w pierwszej instancji. Nasuwa się pytanie: kto wpłynął na decyzję Sądu Najwyższego? I to po przeprowadzeniu tak zwanej „reformy sądownictwa”. Znamienne, że prawnicy NAQA w materiałach złożonych do sądu wprost wskazali: celem agencji było zniszczenie reputacji badaczki. Na dzień dzisiejszy praca naukowa na temat ludobójstwa przeszła już 25 różnorodnych kontroli. W sprawie kierownictwa NAQA Policja Narodowa otworzyła sprawę karną za fałszowanie dokumentów przedłożonych sądowi. Prześladowanie polityczne Stasiuk nie ograniczyło się tylko do jej pracy naukowej. 24 czerwca 2022 roku minister kultury Tkaczenko bez jakichkolwiek podstaw wydał rozkaz o zwolnieniu uczonej ze stanowiska kierownika Narodowego Muzeum Hołodomoru-ludobójstwa. Już w listopadzie 2022 roku, podczas obchodów 90. rocznicy ludobójstwa Ukraińców, minister Tkaczenko chwalił się na Facebooku zniszczeniem billboardów, ustawionych przez organizacje społeczne na Dzień Pamięci Ofiar Hołodomoru. Państwowe Biuro Śledcze również prowadzi śledztwo dotyczące prześladowania politycznego Ołesi Stasiuk – przez Tkaczenkę, Drobowycza i innych.
Sprawa SBU: czy zostaną zdemaskowani agenci wpływu? Bezprawne zwolnienie Ołesi Stasiuk również zostało zaskarżone w sądzie. Tym razem po stronie uczonej stanęły wszystkie trzy instancje – włącznie z
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
setkami mieszkańców okolicznych wsi, tuż naprzeciwko przeprawy promowej do Konstantynówki. Niepowtarzalny świąteczny dzień, początki ukraińskiego odrodzenia. Na uroczystościach był obecny prezydent Ukrainy Leonid Krawczuk. Po raz pierwszy w historii Mikołajowski Ukraiński Teatr Dramatu i Komedii Muzycznej wystawił spektakl na otwartej przestrzeni, nad rzeką. W naszym autobusie na prośbę artystów teatru przebierali się aktorzy. Przedstawienie oglądał Leonid Makarowycz wraz z zespołem, zasiadając na drewnianym podeście. Prawie obok, w odległości 20-30 m za gośćmi, znajdowała się nasza komórka z namiotem, brezentowym stołem i wielkim kociołkiem. Była czajka na Południowym Bugu, bitwa z janczarami, wyzwolenie ukraińskich branek z niewoli i zwycięstwo. Obchody dni kozackiej sławy rok później wyglądały inaczej. Miejscowa władza w Pierwomajsku, komunistyczna w swej istocie, zagłuszyła święto, wychwalając „katarzynę drugą”, która w pobliżu Pierwomajska przejeżdżała na wystrojonej bryczce w sierpniu 1993 r. Możliwe, że ogarnął ich strach przed początkami ukraińskiego odrodzenia, a prymitywne scenki, na zamówienie miejscowego merostwa, były na pokaz „bratskiej drużby z rasieją”. A oto (na zdjęciu) w sierpniu 1992 r. Dni kozackiej sławy w pobliżu wsi Bohdaniwka w rejonie domaniwskim obwodu mikołajowskiego: Mychajło Kurinny, Ołeh Matijuk, Wiktor Spycia, przewodniczący zakładowej komórki TUM, oraz inni pobratymcy. Szkoda, że Mychajło Iwanowycz Kurinny jest przedstawiony w historii tylko jednego ukraińskiego teatru, w Użhorodzie. Mam nadzieję, że opowieść o nim się pojawi i znajdzie godne miejsce w historycznym ujęciu mikołajowskich i innych teatrów kraju. Nasz ukraiński reżyser, proświcianin, jest wart tego, aby go znano, szanowano i pamiętano. linia. Jego publikacje i badania poświęcone są w szczególności tematom odrodzenia narodowego, rozwoju ukraińskiej kultury oraz ochrony pamięci historycznej. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki głęboko smuci się w związku ze śmiercią Wołodymyra Wasylowycza Pipasza. Wyrazy współczucia dla bliskich, dla wszystkich, którzy znali zmarłego. Wieczna pamięć.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh MATIJUK, proświcianin, inżynier, honorowy pracownik transportu morskiego i rzecznego Ukrainy, Mikołajów. Przede mną stara, wytarta tekturowa teczka z napisem „Dziadkowa poezja”. Na osobnych sztywnych arkuszach papieru – ponad trzy tuziny satyrycznych humoresek oraz szkice przedstawienia o Hołodomorze autorstwa jednego z pierwszych prośwician Mikołajowa, reżysera i scenarzysty Mychajła Iwanowycza Kurinnego (17.11.1928 – 07.1997). Stałym przypomnieniem o strasznych latach Głodu i Moru 1932–1933 pozostały brudnopisy kilku stron scenariusza przedstawienia „O sądzie Bożym nad złowieszczymi, nieludzkimi postaciami Stalina, Berii, ich cerberów – wykonawców hołodomorów na Ukrainie”. Postacie przedstawienia, w szczególności: Bóg, Dziad, Lenin, Stalin, Budionówka, Czapka, Kapelusz, kobiety: Spikerka, Ukraina, sześć osób zaangażowanych w sceny masowe – tańce, przyśpiewki, sąd. Kartka z wariantem podziału ról wśród inżynierów, robotników stoczni „Ocean” oraz nauczycieli rejonu Korabelnego w Mikołajowie. Wśród nich, właściwie, sam Mychajło Kurinny, Mykoła Żurmij, Ołeksandr Dmytrijew, Mykoła Bondar, Wołodymyr Kuczerenko, Wołodymyr Harus, Ołeksandr Carenko, Ołeh Matijuk, Mykoła Merkułow, Mykoła Matwiejew, Nina Hedesz, Anżeła Szyszman, Ludmyła Sokołowa. Odpowiadając na moją prośbę jako członka komórki Towarzystwa Języka Ukraińskiego stoczni „Ocean”, odpowiedzialnego za współpracę ze szkołami rejonu Korabelnego, Mychajło Iwanowycz zgodził się napisać scenariusz i wystawić słuchowisko. Na uczniowskiej scenie szkoły nr 54 w 1997 roku rozpoczęły się próby małego amatorskiego studia. Niedługo trwała praca małego zespołu teatralnego… W lipcu 1997 roku na daczy u Mychajła Iwanowycza nastąpił nagły atak żołądkowy, nie zdążyli dowieźć do szpitala miejskiego… Pozostała teczka z oryginałami humoresek, które autor, dosłownie w przeddzień, dał do przeczytania. Na prośbę przewodniczącego obwodowej „Proświty” Wałerija Petrowycza Bojczenki otrzymałem opis drogi życiowej reżysera od jego żony Albiny Dmytriwny. Do dziś znajduje się w archiwum Wałerija Petrowycza, ale dostępu do niego na dzień dzisiejszy, niestety, nie ma, bo wielki Ukrainiec odszedł w wieczność w marcu 2011 roku. Ze wspomnień i internetu trzeba było odtwarzać główne etapy życia i twórczości zapomnianego artysty. W latach 1964–1967 pracował jako główny reżyser Wołyńskiego Obwodowego Akademickiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. T. H. Szewczenki. Jednocześnie w Łuckiej Szkole Kulturalno-Oświatowej od 1964 roku kierował osobnym kursem reżyserskim. W tych samych latach prowadził studio teatralne przy instytucie pedagogicznym. Od 1968 do 1971 roku – reżyser Zakarpackiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru. Najpełniej przedstawiony w pamięci historycznej tej placówki kulturalnej. W latach 1972–1975 – na stanowisku głównego reżysera Chmielnickiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru. Rok 1975 – tournée w Kazachstanie. 1977–1979 – Mikołajowski Narodowy Akademicki Ukraiński Teatr Dramatu i Komedii Muzycznej, pracuje jako reżyser teatru. Na tournée w Osetii w 1979 roku. Gazeta „Socjalisticzeskaja Osetija” odnotowała wystawienie przez reżysera sztuki „Sto pierwsza żona sułtana”. W 1981 roku w jednej z publikacji wymieniany jest jako reżyser Mikołajowskiego Akademickiego Artystycznego Rosyjskiego Teatru Dramatycznego. 1982–1983 – reżyser Krzyworoskiego Teatru Dramatu i Komedii Muzycznej. 1986–1988 – reżyser Ługańskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru. Na pożegnaniu Mychajła Iwanowycza była kierowniczka teatralnego zespołu tanecznego, która przyjechała z Ługańska, jedyna od zespołów teatralnych kraju i miasta. Poznałem Mychajła Iwanowycza w 1989 roku w małym pokoju, na trzy długie ławki, przy ul. Admirałskiej, gdzie co tydzień zbierali się członkowie Towarzystwa Języka Ukraińskiego („Proświty”) Mikołajowa i obwodu. Jako człowiek twórczy Mychajło Iwanowycz nie mógł być poza sceną. Śpiewał w ukraińskim chórze ludowym stoczni „Ocean”, przyjeżdżał na każdą próbę, pomimo znacznej odległości do rejonu Korabelnego od centrum. Pomógł reżyserowi we współpracy ze szkołami rejonu. Początkowo była to szkoła ogólnokształcąca nr 40, której zostawił pieśń-hymn, dalej – szkoła nr 33, wreszcie szkoła nr 1 imienia Ołeha Olżycza, gdzie miał nadzieję obchodzić 70. urodziny. Marzył, żeby było tak, jak na jubileuszu W. P. Bojczenki, przeprowadzonym przez szkołę, bo miejscowe wydziały kultury z jakiegoś powodu nie zauważyły znamiennego wydarzenia. Kurinny, pracując w placówce oświatowej, od 1995 do 1997 roku wystawiał sztuki na motywach utworów Ołeha Olżycza w szkolnym „Teatrze poezji i słowa muzycznego”. Jego natchniona praca dała impuls, już bez reżysera, dalszemu rozwojowi szkolnego zespołu teatralnego, a młodym artystom pomagała zostać laureatami międzynarodowych konkursów teatralnych w rumuńskim mieście Konstanca. Mychajło Iwanowycz – aktywny uczestnik obchodów dni sławy kozackiej na Zaporożu w 1991 r. oraz w 1992, 1993 latach na Mikołajowszczyźnie. Przypominam sobie wspólną podróż Mychajła Kurinnego z zakładową komórką Towarzystwa Języka Ukraińskiego („Proświty”) na Dni sławy kozackiej w pobliżu wsi Bohdaniwka w rejonie domaniwskim obwodu mikołajowskiego w sierpniu 1992 roku. Członkowie komórki, pracownicy zakładu i zaproszony, dopiero co utworzony zespół „Wolni Kozacy”, przybyli naszym autobusem, jedni z Mikołajowa. Wzgórza na brzegu rzeki były wszystkie... W 75. roku życia odszedł w wieczność Wołodymyr Wasylowycz Pipasz – kandydat nauk historycznych, publicysta, wieloletni szef Zakarpackiego Obwodowego Związku WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany Rady Obwodowej Zakarpacia V kadencji, aktywny uczestnik życia społeczno-politycznego regionu. Wołodymyr Pipasz był znanym badaczem historii Zakarpacia, znanym działaczem społecznym i szczerym patriotą. Przez wiele lat kierował obwodową organizacją Ludowego Ruchu Ukrainy, zajmował się działalnością oświatową, pracował w sferze nauki, dziennikarstwa oraz administracji państwowej.
Tłumaczenie maszynowe
Sądem Najwyższym, które orzekły o przywróceniu jej na stanowisko, co więcej, w decyzjach sądów stwierdzono fakty jej prześladowań politycznych. Tak, 8 września 2022 roku przedstawiciel Ministerstwa Kultury Dmytro Jacyłyszyn, występując w sądzie, wprost oświadczył: rozkaz ministra Tkaczenki był motywowany jego osobistą niezgodą z podaną przez doktor nauk liczbą strat w wysokości 10,5 miliona w wyniku Hołodomoru-ludobójstwa. Jednocześnie zarówno Ołeksandr Tkaczenko, jak i jego następca na stanowisku szefa Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Rostysław Karandiejew postanowili zignorować decyzje sądów. Obaj przywracali Stasiuk na stanowisko, po czym ponownie zwalniali ją z datą wsteczną. Te nielegalne działania są obecnie również zaskarżane w sądach. Nie może nie porażać samowola i otwarte sprzyjanie rosyjskim interesom ze strony ukraińskich urzędników w czasie, gdy Ukraina walczy o swoje przetrwanie, odpierając agresję Rosji. Zorganizowane prześladowanie badaczy Hołodomoru-ludobójstwa zainteresowało przede wszystkim Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy, której jednym z głównych zadań jest wykrywanie wrogiej agentury w różnorodnych gabinetach władzy. 2 maja 2025 roku Służba Bezpieczeństwa Ukrainy rozpoczęła śledztwo karne z artykułu „zdrada stanu”, co w warunkach wojennych może być karane dożywotnim więzieniem. Figuranci sprawy SBU to: eksminister Ołeksandr Tkaczenko, eksprzewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Anton Drobowycz, przewodniczący NAZYWO (NAQA) Andrij Butenko, p.o. dyrektora generalnego Narodowego Muzeum Hołodomoru-ludobójstwa Łesia Hasydżak, zastępca dyrektora Instytutu Historii Ukrainy Hennadij Boriak, dziekan wydziału historycznego KNU imienia Tarasa Szewczenki Iwan Patrylak (zamieszany w prześladowanie dysertacji Stasiuk i nękanie znanego ukraińskiego historyka Wołodymyra Serhijczuka, którego wyliczenia legły u podstaw wniosków ekspertyz sądowych dotyczących liczby ofiar Hołodomoru-ludobójstwa). Postępowanie karne jest prawdziwą sensacją dla ukraińskiego społeczeństwa, gdyż mowa o całej sieci możliwych agentów rosyjskich służb, którzy zajmowali (lub nadal zajmują) najwyższe stanowiska w organach państwowych, kształtujących i realizujących politykę państwową Ukrainy w sferze humanitarnej. To śledztwo powinno udokumentować działania Kremla oraz podległą mu sieć agenturalną i ustalić, jak dokładnie Rosja niszczyła podstawy ukraińskiej państwowości. SBU musi doprowadzić sprawę do logicznego końca, a my staniemy się świadkami ujawnienia pierwszej tak głębokiej i zakrojonej na szeroką skalę operacji specjalnej, którą Kreml prowadził przeciwko innemu suwerennemu państwu – przeciwko jego instytucjom państwowym, wartościom i niepodległości. Historia walki o uznanie prawdy o Hołodomorze-ludobójstwie Ukraińców pokazuje, jak uporczywie Kreml stara się zniszczyć wszelkie świadectwa własnych zbrodni. Ta walka nie jest zakończona: każdy jej krok jest towarzyszony nowymi wyzwaniami i atakami, skierowanymi nie tylko na Ukrainę, ale także na inne państwa europejskie, które mogą stać się kolejnymi celami rosyjskiej propagandy i działalności wywrotowej. Właśnie dlatego sprawa SBU zasługuje na baczną uwagę świata, gdyż obojętność społeczności międzynarodowej jedynie podsyca bezkarność agresora. Dana JAROWA, działaczka społeczna. Zabijają nas jak w strzelnicy. Wszyscy jesteśmy zakładnikami, wszyscy jesteśmy uczestnikami rosyjskiej ruletki. Co noc obraca się bębenek. Dzisiaj oni, jutro ktokolwiek z nas. Zabijają nas w pokojowych miastach. Dzisiaj Kijów, jutro Odessa, Charków, Sumy, Chersoń. Zasypiamy i nie wiemy – obudzimy się czy nie. Rodzina z Mariupola, która przeżyła w jednym piekle, zginęła w innym w Kijowie, razem z dwuletnim dzieckiem. Bo żadne miasto na tyłach Ukrainy nie jest chronione. Żadne. I dlaczego? Bo tam, gdzie miały być rakiety, ukradziono miliard. Gdzie miały być drony przechwytujące – ukradziono jeszcze miliard. Gdzie miały być FPV, miny, pociski – tam jest pusto. „Brak na stanie”, ale obecne na willach. To gra pod tytułem: „Kradnij, jakby to był ostatni dzień”. Tracimy: produkcję, domy, życie, obywateli Ukrainy, dzieci. I jednocześnie – tracimy państwo. Bo to nie jest po prostu niedbalstwo. Nie po prostu obojętność. Nie po prostu korupcja. To zbrodnia. Przeciwko narodowi, przeciwko żywym, przeciwko umarłym, przeciwko Ukrainie. Bo póki oni kradną, my jesteśmy celami w strzelnicy.
Tłumaczenie maszynowe
*** – Poezja to stop niekompatybilnych energii. Dobrze jest stopić metafizykę i alchemię. Wtedy powstanie Wszechświat. Jeśli stopi się dwa miękkie metale – cynę i miedź, powstanie twardy metal – brąz. To też jest poezja. – W średniowieczu autorzy podpisywali się anonimami albo w ogóle nie podpisywali swoich tekstów. Taka była etyka. A teraz cudze teksty podpisują własnym imieniem. – Groza współczesności: nieczysta siła opiera się na księgach świętych, na osiągnięciach nauki, kultury, AI też jest w dyspozycji nieczystej siły (z Internetu). – Wielu malowanych patriotów syto karmią Iwan Franko, Taras Szewczenko, Łesia Ukrainka. – Święta rzecz – wyganiać handlarzy ze świątyni Literatury, tak jak Chrystus wyganiał ich z Domu Ojca Swego. – Na wszystko przychodzi czas: w młodości – bawić się, w średnim wieku – pracować, na starość – modlić się. – Pierwotnemu człowiekowi wszystko jedno, gdzie być: w jaskini czy w kosmosie. Pierwotny człowiek jeszcze niczego nie rozumiał... Prawdopodobnie. – Ludziom, którzy mówią prawdę i pozostają wierni swoim przodkom, zawsze żyje się ciężko. – Z ludźmi staje się nieciekawie. Ciekawie jest z Bogiem i biesami. – Nie akceptuję ideologicznie zaangażowanych poetów. Nie akceptuję chemicznych poetów. Tylko metafizykę i alchemię akceptuję. – Nie narodowość, nie ideologia, nawet nie religia określają istotę (przyzwoitość) człowieka, a jego sumienie. – Estetyka to także etyka, a etyka to działająca estetyka. – Jeśli człowiek po swojej śmierci nie ma żadnej korzyści ze swojej ziemskiej sławy, to wszystkie wysiłki dla zdobycia ludzkiej sławy są śmieciem. A jeśli po śmierci człowieka jego ziemska sława go kompromituje – to zdobywanie sławy jest kompletną głupotą. – Normalny człowiek nie pragnie władzy, dlatego władza zawsze jest w rękach nienormalnych (George Orwell). – Coraz bardziej utwierdzam się w ważności duchowej formuły: pochwała od ludzi pozbawia nas pochwały od Boga. To kluczowy algorytm, który rodzi wiele innych rad dla zbawienia duszy swojej. – Lubię myśleć i szlifować swoje myśli, każdą myśl z osobna. Jak pralka kręci (pierze, płucze) odzież. – Rozumni ludzie nie bywają źli, złość zakłada ograniczoność (Jean-Paul Sartre). – Żadna praca nie jest ważna. Ludzie kiedyś zbierali jagody i tak żyli. Ważna jest modlitwa – rozmowa z Bogiem. – Choroba morska i kosmiczna. Kiedyś morze mnie wzruszało, a potem – kosmos. A teraz – wewnętrzny kosmos. – Poezja to darowanie duszy. Bez duszy poezji nie ma. To martwota. – W grobie nie ma sławy. Robaki są sprawiedliwe. – Nie porównuj się z innymi. Każdy jest inny u Pana i każdy jest Mu miły. – W zdrowym społeczeństwie idoli nie bywa. – Święci nie wojują. Oni już zwyciężyli. – Podczas gdy jedni ludzie używają rakiet, żeby ostrzeliwać sąsiadów, inni – wystrzeliwują je w kosmos. – Pokarm duchowy i pokarm fizyczny. Podobne procesy. Jeść trzeba stale. W dzieciństwie dla wzrostu, a potem po prostu podtrzymywać życie ciała i duszy. Jeśli przejadać się – będzie otyłość (dla duszy: dużo wiedzy – to dużo smutku...). – Nawet drzewa niosą swoje krzyże... – Prawdziwy poeta, jak i prawdziwy uzdrowiciel, nie szuka klientów, a oni szukają jego. – Rosnąć można, uzupełniając wiedzę, a można przez ból. Przez ból pewniej. – Widowiskiem być łatwo, chlebem – nie... (Jarosław Basarab). – Chrystus był wielkim Wojownikiem, który doprowadził swoją Misję do końca, nie ustępując, nie idąc na kompromis. – Nie oczekuj, że będą cię kochać w świecie, w którym ukrzyżowali twojego Pana (Charles Spurgeon). – Sztuczna Inteligencja nie ma duszy... Dlatego nie płacze i nie śmieje się... – Ktoś uważa tak: Bóg jest, ale życia dla człowieka po jego fizycznej śmierci nie ma. Jest jeszcze i taka myśl: Bóg nie ingeruje w życie człowieka nawet za jego życia. – Główny konflikt – to konflikt między aniołem a biesem w duszy mojej. – Każdy z nas nosi maskę. Ktoś nią przykrywa blizny i rany, a ktoś – swoją zgniłą istotę. – Najlepszy sposób udzielenia psychiatrycznej lub psychologicznej pomocy człowiekowi, który wpadł w depresję, – dać mu się wygadać, wypłakać, wykrzyczeć. – Nadmierna wrażliwość obraca się w niewrażliwość, co jest właściwe przy paraliżu. – U Boga śmierci nie ma – tylko przeformatowanie. Dlatego nie bój się śmierci ani bliskich, ani tym bardziej swojej. Bo twoja śmierć – to już nie jest twój problem... – Demokracja – obecnie władza demona, a nie demosu (ludu). – Na Bożej drodze porażek nie ma. – Samotność – dobrze, gdy klucz jest po twojej stronie drzwi. Wolność (Usłyszane). – Zbanowali mnie na Facebooku, bo napisałem „Chrystus Zmartwychwstał!”. Mówią, że to nietolerancyjne wobec innych religii. – Jeśli literatura nie sławi Boga, to ona jest tandetą, która nikomu i do niczego nie jest potrzebna. Albo i szkodliwa. – Prawda bez sumienia – głupota. – Chore dzieci-sieroty. Co może być gorszego?.. – Czy może ta istota, którą naród nazywa swoim sumieniem, pisać paszkwile na tego, komu zazdrości?.. – Niemoralny autorytet... – Mylić się można. Kłamać nie trzeba. – Najbardziej optymalna religia – sumienie... – Znam dwoje świętych w swoim rodzie: babcia Tania i kuzyn Lonia... – Nie traktuj tak poważnie literatury. Rolnictwo jest ważniejsze. Chociaż i ono jest wtórne. Bóg cały pokarm dał człowiekowi na planecie. Tylko módl się – i wszystko będziesz miał. Poważnie traktuj tylko Religię. – Można żyć z mniejszym mózgiem, ale większymi zębami... Jak dinozaury. – Autohipnoza człowiekowi jest potrzebna, jak i alkohol, który sam organizm wytwarza. – Miłosierdzie – cecha wielkich (Bożych) ludzi. – Dusza bez ciała się obejdzie, a ciało bez duszy jest martwe. – Dramat poety-chrześcijanina: wielomówność – to grzech. Gdzie jest granica?.. Słowa muszą stawać się Logosem. – Serce pragnie Boga... *** Wnuk Danyło pyta mnie: – Dziadku, a co to jest grzech? – To kiedy człowiek jest niegrzeczny, – próbuję wyjaśnić mu ja, – mówi brzydkie słowa, bije dziadka, mówi nieprawdę, coś kradnie... – Ja jestem grzeczny... trochę... – zmieszany odpowiada Danya. – Grzeczny-grzeczny, – głaszczę wnuczkową rudawą, jak i moją, główkę. – Najważniejsze – poprosić o wybaczenie, jeśli byłeś niegrzeczny. – A jeśli nie... – To po śmierci niegrzeczni trafiają do piekła, ich dusze... A grzeczni – do raju, – wyjaśniam wnukowi, czując, że inaczej nie wyjaśnisz dziecku... – A co to jest raj, piekło? – spodziewanie pyta Danyłko. – Raj – to tam, gdzie jest dobrze, wszystko i wszyscy są, których kochasz. A piekło – to kiedy mdli, ząbek i uszko boli... – Wyjaśniam prymitywnie, dodając głupio, wiedząc, że Danya nie lubi jeść zupy, – i zupę trzeba stale jeść. Wnuk się zamyślił. Na dzisiaj wystarczy, wydało mi się. *** – Chodź, nauczę cię modlić się, – mówię wnukowi. – My w szkole się modlimy, – odpowiada sześcioletni Danyłko. – A jak? – Ojcze nasz, odpuść nam nasze winy... Dalej zapomniałem... – Panie Jezu, zmiłuj się nade mną grzesznym, – mówię mu nieco skróconą Modlitwę Jezusową. Danyło się zamyśla. Święta u wnuka zaduma. – Prawdziwie wierzący w Boga ludzie są radośni w głębi swojej. – Proces literacki – jarmark próżności. Obrzydliwe. Dlatego grzeszne. Bo próżność – to córka pychy. – Człowiek, który nie przeszedł przez piekło swoich namiętności, nigdy nie pokona ich (Carl Jung). – Różnica między genialnością a głupotą polega na tym, że ta pierwsza ma swoje granice (Albert Einstein). – Jak chce ci się płakać – płacz. Bo wstrzymana łza – to ciężka trucizna. – Myśl częściej o Bogu i o dinozaurach... – Rozmowa dwóch mężczyzn: – Kim chcesz być? – Świętą... ziemią. – „Na was napadli degeneraci, którzy zaplątali się we własnych mitach” (Władimir Bukowski). – Stuknąłem w niebo duszą. Wracam z powrotem.
– Nikt nie chce czynić zła, jest ono zdolne istnieć tylko mimikrując pod dobro. – Niektórzy nie boją się śmierci, dlatego że boją się życia... – Państwo, które zabija swojego poetę i niszczy cerkwie, jest skazane na niebyt. – Zmienia się (degraduje) nie tylko etyka, ale i estetyka... – Chcesz śmierci? Umrzyj od pracy, a nie od alkoholu, na przykład. – Nie traktuj poważnie opinii ludzi o sobie. Wieczna przyszłość twojej duszy od nich nie zależy. – Słowo klucz mojej poezji to smutek, który u mnie bywa nawet seksualny: seksualny smutek. – Chciałbym być pierwotnym człowiekiem: zbieraczem jagód... Kiedy jeszcze ludzie nie polowali, a jedli to, co dała natura... To był raj. – Są poeci: - ducha - duszy - litery – Są wstrętni grzesznicy, którzy szukają ofiary (dobrego i naiwnego człowieka), na którego chcą przerzucić swoje grzechy. – Nie ten przyjaciel, kto napoił, a ten, kto dał na kaca. – Dopóki człowiek sam nie zechce się zmienić, wy go nie zmienicie... – Na złotym zegarku czas płynie szybciej niż na żelaznym. – Czym cerkiew różni się od teatru? Do cerkwi przychodzi się jak w gości do Boga, a do teatru – do ludzi. We lwowskim wydawnictwie „LA Piramida” przygotowywana jest do druku trzecia książka wybranych notatek ukraińskiego poety i naukowca Ihora Zynowijowycza Pawluka, które szczerze proponuje on miłośnikom aforystycznych wypowiedzi, a także tym, którzy z pożytkiem dla swojego duchowego rozwoju zaglądają do twórczego laboratorium artysty i splatają wieńce z cierni oraz wawrzynu na Bożej drodze. Ta książka to chrestomatyjny dodatek do monografii Ihora Zynowijowycza Pawluka „Ukraińska autoryzowana poezja: tradycje światopoglądowe i tendencje”, która również jest przygotowywana do druku. Proponujemy fragmenty notatek z przyszłego trzeciego tomu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ty, doczłapać. Religia jest w niebie, a komuniści, którzy nie uznają nieba – na horyzoncie. A wypisują to po to, jak mówi Franko, żeby tymi mirażami przykryć-zamaskować swoje prawdziwe zamiary. I w ten sposób wprowadzić naród poza ramy Narodu, osłabić go, zapanować nad nim i na nim pasożytować. Dobrze przyjrzeli się ukraińskiemu orzechowi, fachowo wzdłuż szwu go rozłupali, wyłuskali z niego ziarno orzecha, w którym jest nasienie dla jego życia. A w opróżnione miejsce napchali swojego niepotrzebnego śmiecia. I znowu skleili i to wszystko wydali jako jakiś postęp i oświecenie. Zrobili go wartościowo mniejszym, narzucając zamiast światła i wolności filozofię niewolnictwa i pokory. Wykreślili prawdę Szewczenki, zasłaniając się przy tym wykreśleniu samym Szewczenką, zamiast tego, by za Szewczenką zrozumieć, że nie ciemnego oświecili, a przemądrego oszukali: Ukraińskiej nowej chaty nie wymyli z cudzoziemskiego śmiecia, a jeszcze więcej tego śmiecia do niej zanieśli. Jak mówią poważni akademicy, że to był wielki zryw. Malwy Malwy – ukraiński kwiat narodowy, który wyciąga się w górę przed naszymi oknami ukraińskiej narodowej chaty, żeby przez nasze niezasłonięte okna zajrzeć do naszej chaty i zobaczyć, co w tej chacie się dzieje; i żebyśmy mogli zobaczyć też jej piękno i niepowtarzalność oraz pokochać ją. I dać światu Katerynę Biłokur. To wybuch ukraińskiego ducha narodowego i piękna, naszej niezniszczalności i zrozumienia tego, że na świecie nie ma nic niemego. My i wszystko wokół nas jest mówiące i piękne. My światu daliśmy wiele, a sami od tego nie wzięliśmy prawie nic. Przyjaciel Szewczenki Prokopowycz, żeby nie zadymiać pszczół na śmierć, wymyślił ul ramowy. To była rewolucja w pszczelarstwie. Ale ul Prokopowycza przyszedł do nas z… Niemiec. Zasłoniliśmy podwójnymi zasłonami okno ukraińskiej chaty i malwa nie może nam pochwalić się swoim pięknem; i my jej także nie możemy widzieć. I tak sami od siebie wzięliśmy i się wyrzekliśmy. Wyprowadzili nas na rozstaje światowego głupstwa. Jako duchowego paralityka tam nas postawili na pośmiewisko. W XXI wieku zrobili z Ukrainy światowy poligon do wypróbowania, jak i jaką bronią prowadzić współczesne wojny, żeby pasożytować na duchowym i materialnym ciele Ukrainy. I tak wyobcowaliśmy się od swojej mądrości i swojego piękna, i staliśmy się światowymi żebrakami. Jak duchowymi, tak i materialnymi. Lecz wierzymy, że będzie, jak rzekł wielki Iwan Franko: …Wierzę w siłę ducha I w dzień zmartwychwstania twojego powstania… Dmytro SEBIJ, gospodarz, filozof, Wołyń
Tłumaczenie maszynowe
Należy jasno zdefiniować następujące pojęcia: Bóg – Człowiek – Naród. Mamy filozofię światła, którą Skoworoda wyjaśnił tak: „Nie bój się umrzeć cieleśnie, bo co chwila będziesz cierpiał śmierć duchową”. Bóg i Człowiek „Wierzmy, że Bóg jest w ludzkim ciele. Jest prawdziwy on w ciele naszym widzialnym: niematerialny – w materialnym, wieczny – w śmiertelnym, jeden w każdym z nas i cały w każdym. Bóg w ciele i ciało w Bogu, a nie ciało Bogiem, ani Bóg ciałem”. (Hryhorij Skoworoda) I z tego jasno wynika, że człowiek jest naczyniem Bożym. I tak wyjaśniliśmy takie pojęcie: Bóg – to człowiek. Teraz Człowiek powinien wznieść się ku górze i odkryć w sobie Boga. I nie powinien pozwolić wycisnąć z siebie Boga i stać się naczyniem grzechu, a dalej – niewolnikiem grzechu. Oto oni głoszą: „Uznaj siebie za grzesznika, który zasługuje na sprawiedliwą karę”. Oni głoszą to, co jest im potrzebne. Im potrzebny jest grzesznik – niewolnik grzechu. Człowiek jest komórką takiego organizmu, jakim jest naród. I kiedy komórka jest niewolnicza, to i naród jest niewolniczy. I tak wyjaśniliśmy takie pojęcia jak człowiek i naród. Naród ma swoje narodowe ramy. I swoją narodową mądrość. I nikt nie ma prawa wyprowadzić narodu poza jego narodowe ramy. Kiedy to się stanie, to naród sam się wyrzeka siebie. I staje się paszą dla światowych pasożytów. Ramy narodu „Wszystko, co wykracza poza ramy narodu, to albo faryzeizm ludzi, którzy pod przykrywką internacjonalnych ideałów chcieliby ukryć swoje dążenia do panowania jednego narodu nad drugim, albo chorobliwy sentymentalizm fantastów, którzy chcieliby szerokimi »wszeludzkimi« frazami pokryć swoje duchowe wyobcowanie od rodzimego narodu. Może być tak, że kiedyś nadejdzie pora konsolidowania jakichś wolnych międzynarodowych sojuszy dla osiągnięcia wyższych międzynarodowych celów. Ale to może stać się dopiero wtedy, gdy wszystkie narodowe dążenia zostaną spełnione i gdy narodowe krzywdy oraz niewola odejdą w sferę historycznych wspomnień”. Iwan Franko „Poza granicami możliwego” (1900). Internacjonalne ideały – to utopijne miraże, które malują obraz jakichś dóbr, równości, braterstwa, miłości czy zbawienia od grzechu. W pieluchy, w które nas owinięto, czyniąc nas naczyniem grzechu, niewolnikiem grzechu, ta fata morgana mirażu – źródła, do którego mamy podejść i ugasić swoje pragnienie, a kiedy podchodzisz do tego miejsca, a to zaledwie miraż, który mamił i wabił, a w rzeczywistości – iluzja, która wzięła i rozwiała się. Po co nam więc te miraże? Wypisują i wieszają je tam, dokąd nie można dojść, dobieg-
Tłumaczenie maszynowe
W wielkiej sali Domu Uczonych (Kijów) odbył się wieczór pamięci kompozytora Leonida Neczyporuka. Przez prawie trzy godziny rozbrzmiewały pieśni do jego muzyki oraz wierszy współczesnych ukraińskich poetów. – Chcę złożyć modlitwę wdzięczności Bogu, że dał mi szczęście żyć z człowiekiem, dla którego byłam jego połówką, jego drugim skrzydłem – podkreśliła żona Neczyporuka, pani Ludmyła. – Bóg pobłogosławił nas szczęśliwym życiem. Zawsze było nam ciekawie razem, on jest moją radością i bólem serca. Dla mnie on zawsze żyje, a dla córki i wnuków był najlepszym ojcem i dziadkiem. Oni wszystko pamiętają. Jestem wdzięczna za jego talent, za to, że pozwolił i mnie być częścią jego twórczości. Był nie tylko wspaniałym artystą, ale miał też ogromny bagaż wiedzy o malarstwie. Potrafił z zachwytem opowiadać mi i dzieciom o malarzach, jaka jest różnica między symbolistami a awangardzistami, realistami a abstrakcjonistami. Tak przeżywał, że brakuje powietrza w jego późnych obrazach… Kochał Ukrainę, kochał nas wszystkich. Szanował słuchaczy i wykonawców swoich pieśni. Był niezwykle utalentowanym, uduchowionym, pozytywnym człowiekiem. Wybitny poeta-pieśniarz, ojciec chrzestny twórczości Leonida Neczyporuka, Wadym Kryszczenko, wspominał: – Kiedyś Leonid Matwijowycz przeczytał mój wiersz „Dzwonnicy” i powiedział, że wszyscy jesteśmy dzwonnikami. Są różni słudzy w Świątyni – I ojcowie, i biskupi starzy, I prości, niedostrzeżeni przez nas, Bez złoconych szat – dzwonnicy. W tej świątyni życia, w tym świecie, Co wznosi swe kopuły do chmur, Sercu się widzi – nie jestem biskupem, Nie jestem księdzem – tylko dzwonnikiem... Wszyscy jesteśmy dzwonnikami wielkiego państwa i woli Pańskiej. Tak się złożyło, że współpracowałem z wieloma znanymi ludźmi, których już nie ma. Dmytro Hnatiuk, Raisa Kyryczenko, Nazarij Jaremczuk, Nina Matwijenko, Wiktor Szportko, Iwan Macjałko, Mykoła Mozhowyj i wielu innych. A wśród nich – mój towarzysz, mój bliski przyjaciel Leonid Neczyporuk. Dziękuję pani Ludmyło (Neczyporuk) za to, że zorganizowała pani ten wieczór. Już mało gdzie chodzę, ale na ten wieczór nie mogłem nie przyjść. – Aby być człowiekiem, trzeba odczuwać miłość i nienawiść, radość i ból, zadowolenie z życia i śmierć – przekonana jest prowadząca wieczór, artystka ludowa Ukrainy Switłana Myrwoda. – Ale zachowajmy w pamięci te cudowne chwile, kiedy się cieszyliśmy, kiedy w kraju był pokój. I dni, kiedy byli z nami ukochani, pamięć o nich pozostanie w naszych sercach i naszych duszach. W wykonaniu pani Switłany rozbrzmiała seria pieśni do muzyki Leonida Neczyporuka: „Kołysanka dla ukochanego”, „Cicho jesień przyszła na mój dziedziniec”, „Przedzwon miłości” (premiera) w duecie z Anatolijem Babyczem, „Moje lato pachnie jeszcze miodami”, „Zwabił mnie głóg”, „Miłość wiary nie traci”. – Pieśń do muzyki Leonida Neczyporuka „Ojcowska miłość” stała się moją wizytówką – wyznał artysta ludowy Ukrainy Leonid Sandulenko. – Kiedyś zaproponował mi: „Bierz, dobra pieśń”. I do dzisiejszego dnia, gdziekolwiek jestem, koniecznie brzmi ta pieśń. I dzisiaj z przyjemnością zaśpiewam tę pieśń. Oprócz tego wykonuję wiele innych jego utworów, zawsze wspominam Leonida Matwijowycza. – Znałem Leonida Neczyporuka od 2012 roku – zaznaczył piosenkarz Wołodymyr Stelmach. – Był człowiekiem przez wielkie „C”, a człowieczeństwo dzisiaj to wielka rzadkość. Leonid Matwijowycz jest dla mnie jak tata. Niech o nim na zawsze pozostanie jasna i dobra pamięć. W koncercie wzięli również udział artysta ludowy Ukrainy Ołeś Charczenko, zasłużeni artyści Iryna Persanowa, Wiktor Kawun, Karina Karasiowa, Jarosław Hawjuk, a także Jarosław Czornohuz, Tetiana Mirosznyczenko, Anna-Maria Myronowa i inni. Rozbrzmiały pieśni do wierszy Wadyma Kryszczenki, Tetiany Czerep-Perohanycz, Stepana Tkaczenki, Natalii Kołomijec, Niny Didenko, Łarysy Petrowej, Tetiany Łewyckiej, Switłany Koronenko i innych poetów. A wisienką na torcie wieczoru było wideo z pieśniami w wykonaniu Leonida Neczyporuka. Wśród nich – premiera pieśni do słów Natalii Matiuch „Tylko cień mój”. Eduard OWCHARENKO swoje. Pierwszy obraz to „Modlitwa”. Na nim stworzyłam zakonnicę podczas żarliwej modlitwy. Dziergałam w wolnym od pracy czasie. Czasami w nocy, kiedy już wszyscy spali. Ukończone prace jako pierwsze witało słońce. To ratowało na obczyźnie przed smutkiem”. Na wystawie jest obraz „Krzyż”, który niesie, ciężko pochylony pod ciężarem, mnich. Jego mistrzyni stworzyła podczas wojny, kiedy syn przebywał w Kramatorsku. Każda praca ma swoją historię. Wśród nich są takie („Szczęście”), które łatwo się dziergały, a są takie, które ciężko. „Bywa, że zaczynam, zostawiam, znowu się biorę. Ile czasu zajmuje taka praca, trudno powiedzieć. Dziergam według schematu. Było tak – zrobiłam, przyglądam się, liczę, ojej… zrobiłam błąd, wtedy pruję i znowu zaczynam”. Ostatnią w czasie jej pracą jest „Wiosna”. Na niej świeci słoneczko, dziewczynka podlewa kwiaty. Mistrzyni dziergała ją z myślą (marzec, kwiecień, maj), że w maju skończy się wojna… Wykwintność, filigranowość, delikatność i czystość, niewidzialna anielska obecność, słoneczna i twórcza energia. To pierwsze, co przychodzi na myśl podczas oglądania ekspozycji. Każda taka praca to wielka praca, wielkie natchnienie. Wałentyna SEMENIAK, Tarnopol
Tłumaczenie maszynowe
Na zdjęciu autorki (od lewej do prawej): Maria Czumarna oraz Maryna Futerko. W Tarnopolskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym otwarto wystawę indywidualną „Koronka – sztuka harmonii” szydełkowanych obrazów mieszkanki Brzeżan Maryny Futerko. Każda jej praca, a jest ich dwadzieścia – to osobna historia, przesiąknięta emocjonalnymi wspomnieniami, głębokimi przemyśleniami. To prawdziwe skarby sztuki, w których znalazła schronienie cząstka duszy utalentowanej ukraińskiej mistrzyni. Pani Maryna urodziła się 5 lipca 1957 roku na północy, dokąd zesłano jej ojca jako „wroga ludu”. Tam minęło dwadzieścia pięć jej najlepszych młodych lat – uczęszczała do przedszkola i ukończyła szkołę. Kiedy dziewczyna później pojechała na Ukrainę, aby wstąpić do placówki edukacyjnej, wszędzie, gdzie się zwracała – odmawiano jej, dokumentów nie przyjmowano. Była w rozpaczy, nie wiedziała, co robić. Więc kiedy siostra zaprosiła ją do Kazachstanu, pojechała. W mieście Kokshetau ukończyła technikum spółdzielcze, wydział księgowości. Z czasem wraz z rodzicami wrócili w rodzinne strony. Na to spotkanie, które zorganizowała organizacja pozarządowa „Stowarzyszenie Kobiet Ukrainy” (przewodnicząca Łarysa Rymar), przybyli miłośnicy sztuki dekoracyjno-użytkowej, przyjaciele mistrzyni Maryny Futerko. Wśród nich – jej najbliższa przyjaciółka, znana pisarka, autorka słynnej książki „Kod ukraińskiego haftu” Maria Czumarna. Rodowód obu wywodzi się ze wsi Rekszyń na Brzeżańszczyźnie. „Haft czuję palcami i sercem – mówi pani Maria. – Ukraiński haft – to kosmos. To zapis kosmicznej energii. To, co robi Maryna – to modlitwa. Wybiera rysunek, który odpowiada impulsowi jej serca. Przez każdą nitkę zapisuje się energia serca, myśli, przesłania Aniołów. Maryna znalazła dla siebie cudowny sposób modlenia się. A jeszcze jest unikalna jako człowiek, bo nigdy nikogo nie osądza: mądra sercem, a to rzadki dar”. Szydełkować panią Marynę nauczyła mama. Długimi zimowymi wieczorami Ukraińcy zbierali się w grupę, wspominali Ukrainę, czytali w ojczystym języku wiersze. „Kiedy z powodu wymuszonych okoliczności pojechałam do Włoch do pracy, to pewnego razu w pokoju dziecięcym, gdzie pracowałam, zobaczyłam na ścianie wizerunek Anioła – wspomina Maryna Futerko. – Właśnie wtedy pojawiło się pragnienie stworzenia czegoś
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
jest największą zagadką kijowoznawstwa. Wśród licznych wersji wyjaśnienia nazwy Samwatas na podstawie różnych języków można wyróżnić przypuszczenie akademika Niko Mari (Mykoły Marra), który odkrył ormiańską wersję legendy o narodzinach Kijowa, dotyczącą związku z ormiańskim imieniem Smbat (tak nazywał się m.in. ormiański król, który panował w latach 890–914). Przypuszcza się obecność w starożytnym Kijowie ormiańskich kupców. Rusini wspólnie z Ormianami walczyli przeciwko Syryjczykom w 954 r. A wśród słowiańskich interpretacji tej nazwy możliwa jest nie tylko Som-wodъ „zlanie się rzek”, ale i Zombatъ „zębaty” jako nazwa twierdzy (A. Muka). Nie zgadzając się z rekonstrukcją Kioawa Samwatas = Kijów zębaty (którą proponuje polski językoznawca S. Rospond), proponujemy znacznie dokładniejszy, naszym zdaniem, wariant Kioawa Samwatas = Kujawa zębata „wzgórze umocnione” (zaostrzone pale obrazowo zrozumiane jako zęby). W epoce prasłowiańskiej słowo ząb wymawiano jako zomb (taka wymowa zachowała się tylko w języku polskim). Wychodzi na to, że Kijów to miasto czasów prasłowiańskich! W ten sposób okazuje się, że arabska nazwa Kijowa jest w rzeczywistości prasłowiańska, i tak samo prasłowiańską jest bizantyjska nazwa kijowskiej twierdzy, którą wcześniej uważano za ormiańską.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. Może wydawać się dziwne, ale przybliżyć się do rozwiązania zagadki nazwy Kijowa pomoże nam jego arabska nazwa, z jednej strony, i bizantyjska (którą tradycyjnie uważa się za ormiańską), z drugiej. Kijów na górach – Kujawa. W „Słowie o wyprawie Igora” wielki książę kijowski Światosław widzi mętny sen „w Kijowie na górach”. W innym miejscu „Słowa” ścieżka Trojana prowadzi przez pola na góry – możliwa aluzja do Polan i Gór Kijowskich. Góra, gdzie później powstał Kijów, występuje w legendzie o apostole Andrzeju. Askold i Dir zobaczyli gródek na górze. Kronika wspomina góry Kijowskie pod 882 r., góra Kijowska figuruje pod 945 r. Starokijowska góra ra- Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara. Pochodzenie języka ukraińskiego – to nie wąsko naukowe, a społeczne i strategiczne pytanie, które jest jednym z wyznaczników kształtowania ukraińskiej tożsamości. Rozwiązanie tego pytania jest rezultatem syntezy całego szeregu nauk – nie tylko językoznawstwa, ale i historii, archeologii, genetyki, antropologii itp. A w granicach językoznawstwa o kształtowaniu się języka świadczą wszystkie gałęzie tej nauki – fonetyka, morfologia, składnia, leksyka. Wśród współczesnych badań pochodzenia języka ukraińskiego należy wyróżnić kilka kierunków. Akademik Hryhorij Piwtorak podkreśla, że język ukraiński doznał wpływu irańskich (scytosarmackich), podczas gdy białoruski – bałtyckich, a moskiewski – fińsko-ugryjskich języków. Irańskie wpływy na kształtowanie się języka ukraińskiego badał i Orest Tkaczenko. W serii publikacji profesora Kostiantyna Tyszczenki zaproponowano szereg paraleli ukraińskich słów ze słowami wielu niżej nazywała się Kijowską. Logiczne, że rzeczka Kijanka miała przepływać pod górą Kija (Górą Zamkową). Bizantyjski cesarz połowy X w. Konstantyn Porfirogeneta nazywa Kijów Kioawa. W arabskich źródłach X–XII w. (al-Istachri, ibn Hauqal, Dimaszki, al-Idrisi) nazwa Kijowa (lub ziemi kijowskiej) – Kuyaba, Kuyava, Chyiav, u anonimowego perskiego geografa IX–X w. – Kujaba, Kujave. Za pierwotne źródło uważa się pracę al-Balchiego z początku X w. Te formy wskazują na ukraińskie słowo kujawa – „strome wzgórze” (słownik pod redakcją Borysa Hrinczenki), huculskie dialektalne kujevy „wierzchołki gór”, polskie dialektalne kujawa „piaszczyste wzgórze”. Porównajmy także polski region Kujawy, później Kujawy, Cuiauia, Cuiavia, z którym związane jest powstanie państwa polskiego (tutaj położone jest miasto legendarnego Popiela). Thietmar z Merseburga na początku XI w. nazywa Kijów Cuieva (in Cuieva civitate). Łącząc Szczeka z Czechami, a Chorywa z Chorwatami, Kija zestawia się z zachodniosłowiańskim plemieniem Kujawów – porównajmy polskich Polan. Nazewnictwo Kijowa jako „wzgórza” porównuje się z tożsamymi znaczeniami nazw Praga i Wawel (dawna nazwa Krakowa, zachowana przez zamek krakowski). W późnych kronikach Kij związany jest z górą Kijowicą (od dawniejszej formy *kujawica, *kujewica?). Można dostrzec sprzeczność w kronikarskim przekazie o Polanach, którzy mieszkają na górach, i porównać nazwę plemienia z nazwą gór – ukraińskie karpackie połonina, bułgarskie płanina „góry”. Zatem, być może, ta sama idea Kijowa na górze wyrażona jest na trzy sposoby: a) przeciwstawiona Podolowi Góra, b) Kujawa „wzgórze” oraz c) Polanie „górale”. Porównajmy w Kronice Jakimowskiej: Słowianie, żyjący nad Dnieprem, zwani Polanie i Gorzanie. Zazwyczaj przypuszcza się, że wiking Oleg Mądry nazwał Kijów „matką miast ruskich” na podstawie greckiego obrazu miasta-matki (metropolis dosłownie „matka-miasto”, słowo „miasto” w języku greckim – rodzaju żeńskiego). Jednakże mało prawdopodobne, by wiking myślał po grecku – bardziej prawdopodobne, że żeński obraz miasta związany jest z formą Kujawa. Kijowska twierdza Sambatas – „zębata”. Podana przez bizantyjskiego cesarza Konstantyna Porfirogenetę (połowa X w. – epoka księżnej Olgi) nazwa Kijowa lub kijowskiej twierdzy, lub twierdzy obok miasta Sambatas, nigdzie więcej nie jest wspomniana i pozostaje zagadkowa. Niektórzy nawet uważają tę nazwę
Tłumaczenie maszynowe
Dziecięca biblioteka diasporalna im. Haliny Korol, działaczki Proświty i ukraińskiej działaczki z Florydy, została utworzona z inicjatywy znanych ukraińskich działaczy światowej diaspory ukraińskiej: w USA – rodzin Woskobijnyków, rodziny Konowałów, Fundacji im. Iwana Bahrjanego, rodziny Matul, rodziny Szewczenków, w Kanadzie – rodzin Pitsiury-Szwec, rodziny Bazjuków, rodziny Łatyszków, w Australii – rodziny Borciw, rodzin Domazarów – w celu zachowania drukowanego dziedzictwa ukraińskiej emigracji, która na obczyźnie tworzyła i pomnażała ukraińską literaturę, kulturę i wydawnictwa książkowe.
Jednak obok zachowania drukowanego dziedzictwa (literackiego, publicystycznego, duchowego) jednym z głównych zadań biblioteki było i pozostaje patriotyczne wychowanie dzieci i młodzieży. Tylko w ostatnich latach wydaliśmy i rozpowszechniliśmy w młodzieżowych społecznościach Ukrainy cały zbiór dziecięcej literatury oświatowej – bajki, abecadła, śpiewniki, zbiory literatury patriotycznej, zwłaszcza o UPA, Hołodomorze. Lista jest pokaźna.
Unikatowymi i pierwszymi wydaniami w przestrzeni ukraińskiej uważamy bajkę „Zaczarowane państwo” – o Ukrainie, skutej łańcuchami moskiewskiej kolonizacji, i jej walce o wyzwolenie. Dzieci, które na tej bajce uczyły się kochać Ukrainę, dziś na froncie bronią jej przed odwiecznym wrogiem.
Innym takim osiągnięciem uważamy wydanie księgi-testamentu starszyzny UPA Jurija Borcia, którego potomkowie mieszkają w Australii, – „Odnówmy chwałę Ukrainy” oraz książki o Hołodomorze w Ukrainie – „Trzydziesta trzecia łza Ukrainy”. Ta literatura została wydana i znalazła swego młodego czytelnika jeszcze w ciemnych latach 80., gdy nasze państwo jęczało pod butem krwawego kolonizatora. Książki miały wielki wpływ na kształtowanie świadomości narodowej coraz to nowych pokoleń.
Ale nigdy nie została zepchnięta na drugi plan również tak ważna składowa, jak pomoc i dobroczynność wobec pozbawionych dobytku. Zawsze się tym zajmowaliśmy i kontynuujemy to obecnie – dziećmi-inwalidami, dziećmi-sierotami, dziećmi żołnierzy, którzy zginęli lub zaginęli bez wieści, dziećmi uchodźców. Gromadziliśmy i wykorzystywaliśmy nasze oraz pozyskane środki na przygotowywanie paczek pomocowych – odzież, środki higieniczne, mąkę, kasze, olej, konserwy rybne, herbatniki, wszystko, co najpotrzebniejsze, w miarę naszych możliwości. Ta pomoc pozostaje aktualna.
Obecnie zbieramy przynajmniej niewielkie zapasy mąki, cukru, kaszy, oleju, konserw itp. Chcemy też kupić zamrażarkę do przechowywania produktów. Dlatego nie zaszkodziłaby nam pomoc.
Nasza karta w PrivatBank: 4149 4993 8849 0375 lub PayPal: [kontakt ukryty]
Nasz adres: 37602, Ukraina, obwód połtawski, miasto Myrhorod, ulica Wedmediwka, 55.
Administrator biblioteki, pisarz i badacz światowej diaspory ukraińskiej Anatolij Sazanski.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
innych języków, jednak badacz przecenia rolę zapożyczeń w historii języka ukraińskiego (tradycyjnie uważa się, że około 90% słownictwa ukraińskiego stanowi dziedzictwo prasłowiańskie). Wreszcie Ołeksandr Caruk zaproponował odejście od tradycyjnego podziału języków słowiańskich na wschodnie, zachodnie i południowe, uznając zwłaszcza „języki wschodniosłowiańskie” za wyodrębnione nie tyle lingwistycznie, ile geograficznie, a nawet politycznie. Językoznawca uważa język ukraiński za pośredni między zachodnio- a wschodniosłowiańskimi. Warto przypomnieć, że Mychajło Maksymowycz wyodrębniał język ukraiński jako osobną podgrupę języków słowiańskich (południowo-wschodnią), przeciwstawiając ją białoruskiemu i moskiewskiemu (północno-wschodnim), polskiemu, czeskiemu, słowackiemu i in. (północno-zachodnim), bułgarskiemu, serbskiemu i in. (południowo-zachodnim). Dawno też wysunięto propozycję, by uważać język ukraiński za środkowosłowiański. W ostatnim czasie sformułowano nową syntetyczną (interdyscyplinarną) koncepcję kształtowania się języka ukraińskiego, obejmującą m.in. takie idee: język nosicieli kultury trypolskiej jako praindoeuropejski, najlepiej zachowany u bałto-traków (najdawniejszym etapom praindoeuropejskiego odpowiadały kultury archeologiczne Krisz-Starczewo i ceramiki wstęgowej – od tej ostatniej pochodzi trypolska; praindoeuropejski rozprzestrzeniał się w Europie w VII–VI tysiącleciu wraz z produkcyjnym gospodarstwem rolnym); ukształtowanie się praslowiańskiego w wyniku uproszczenia praindoeuropejskiego (= trypolskiego bałto-trackiego typu) poprzez kontakty z praindoirańskim (nosiciele tego ostatniego – kultura kulistych amfor, która stykała się z trypolską pod koniec istnienia Trypolja); ciągłość wymowy ludności rolniczej od praslowiańskiej otwartosylabowości poprzez kijowsko-ruski pełnogłos do zrównoważenia samogłosek i spółgłosek we współczesnym języku ukraińskim (najwyższy współczynnik samogłosek w języku ukraińskim w porównaniu z innymi słowiańskimi wyjaśniany jest jego rozprzestrzenieniem na terytorium języka prasłowiańskiego – kijowskiej kultury archeologicznej); osiedlanie się nosicieli późnoprasłowiańskiego języka z Naddnieprzańszczyzny dzięki odrodzeniu demograficznemu po zrzuceniu (przy sojuszu z Hunami) jarzma gockiego (skutek ścisłego praslowiańsko-hunnickiego współdziałania – „hunnickie” słowa miód, strawa, kwas i „hunnicki” bóg piorunów Kuar – ukraiński Kyj); funkcjonowanie staroukraińskiego języka jako literackiego (najpierw ustnego, potem pisanego) począwszy od zapisanego przez kronikę heroicznego eposu z X wieku o pierwszych książętach-poganach (staroukraiński język epicki, podobnie jak starogreckie homerowskie, przez swoje znaczenie społeczne i rozpowszechnienie wpływał na rozwój języka literackiego w ogóle); rozprzestrzenienie się staroukraińskiego (kijowsko-ruskiego) języka literackiego na całe terytorium Rusi Kijowskiej, włącznie z północno-wschodnim „Zaliesiem” (stąd też pochodzenie różnych tradycji kronikarskich od kijowskiej, na co słusznie zwraca uwagę Hanna Mieżżerina); powstanie języka moskiewskiego w wyniku uproszczenia (niedostatecznego przyswojenia) staroukraińskiego przez ludności obcojęzyczne (fińsko-ugrofońskie) w procesie kolonizacji północnego wschodu („Zaliesia”) z Naddnieprzańszczyzny, o czym świadczy utrata w języku moskiewskim wielu praslowiańskich i staroukraińskich cech oraz, przeciwnie, rozpowszechnienie się w wielu „rosyjskich” (w rzeczywistości pierwotnie ukraińskich) słowach i cechach; oparcie nowego ukraińskiego języka literackiego na podstawie ludowej jest przejawem organiczności tradycji językowej – w Rusi książęcej, jak pokazał akademik Ołeksandr Melnyczuk, staroukraińskiego znano dogłębnie, a cerkiewnosłowiańskiego używano z błędami (natomiast w kształtowaniu języka moskiewskiego znacznie większą rolę odegrał cerkiewnosłowiański – równie obcy mieszkańcom Zaliesia, jak staroukraiński); staroukraiński język literacki Rusi książęcej zachowywał wiele praslowiańskich cech przede wszystkim w archaicznych ustalonych zwrotach, a elementy cerkiewnosłowiańskie wykorzystywał w celach stylistycznych (ogólnie zaś cechy praslowiańskie, przede wszystkim w brzmieniu, zachowywały się znacznie dłużej, niż wcześniej sądzono – świadczą o tym zarówno zgodności brzmieniowe w poezji, jak i zapożyczenia do języków fińskiego, estońskiego, węgierskiego, rumuńskiego); różnorodność nadzwyczajnie artystycznej staroukraińskiej poezji pogańskiej, zrekonstruowanej na podstawie źródeł folklorystycznych i kronikarskich, świadczy o bardzo wysokim poziomie rozwoju języka literackiego. Szczegółowiej o tych i innych osobliwościach kształtowania się języka ukraińskiego z dzisiejszego punktu widzenia traktuje przygotowywana książka „Narodzyny języka ukraińskiego”.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
– Drogi Tarasie Hryhorowyczu, poznał Pan Mychajła Semenowycza w lutym 1844 roku, kiedy po raz pierwszy odwiedził Pan Moskwę. Zbadawszy losy pańszczyźniane dwóch wielkich Ukraińców, przestudiowawszy Wasze charaktery i przekonania, pozwolę sobie stwierdzić, że wzajemna sympatia była natychmiastowa i wszechogarniająca. Najwyższym dowodem tego stała się dedykacja dla Szczepkina genialnego wiersza „Czyhrynie, Czyhrynie…” – jedynego napisanego w Moskwie (19 lutego 1844 roku). Następnym razem spotkaliście się z artystą jesienią tego samego 1844 roku w Petersburgu, gdzie odbyły się występy Szczepkina (zakończyły się 31 października). Wkrótce (13 grudnia) pojawił się wiersz „Zaczaruj mnie, czarowniku…”, w którym na wieki zachowano nie tylko Wasze ciepłe, przyjacielskie, pełne zaufania uczucia do Szczepkina, ale także bolesne rozmyślania o życiu… – Zaczaruj mnie, czarowniku, Przyjacielu siwowłosy, Ty już serce zapieczętowałeś, A ja jeszcze się boję. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Stańże bratem, choć oszukaj, Powiedz, co robić: Czy modlić się, czy smucić, Czy ciemię rozbić??! – Po ponad dziesięciu latach artysta podarował przyjacielowi Szewczenki, Jakiwowi Kucharence, rękopiśmienny odpis tego wiersza pod tytułem „Pustka”. Pod koniec 1856 roku Kucharenko poinformował o tym w liście na zesłanie i wkrótce Pan odpowiedział… – Czy stary Szczepkin jeszcze żyje? Oto szczera kozacka dusza! I młoda, jak u dziecka. Czy nie piszesz ty do niego czasem? Jak piszesz, to całuj go za mnie. Jaką on tam tobie „Pustkę” czytał? Ja, kiepski ze mnie ojciec, zapomniałem o swoim rodnym dziecku. – Nie zapomnieliście. Zapewne właśnie Szczepkin tak nazwał ten utwór, w którym jest obraz chaty-pustki… Pamiętacie, że w czerwcu 1857 roku z Twierdzy Nowopietrowskiej wy, niezłomny Kobzarze, poprosiliście Kucharenkę o przesłanie Szczepkinowi swoich utworów – poematów „Moskiewska studnia” (nowa redakcja) i „Mnich” oraz wiersza „Sad wiśniowy koło chaty…”, co też on uczynił… – Daj dobremu pisarzowi przepisać i „Studnię”, i „Mnicha”, i „Wieczór”. I poślij staremu Szczepkinowi. Niech na starość czyta i nie zapomina bezradnego kobzarza Tarasa Darmograja. Ja umyślnie dopisałem „Mnicha” i „Wieczór”, żeby porównał go ze „Studnią”, bo „Studnia”, widzisz, tegoroczna, a „Mnich” i „Wieczór” Bóg wie kiedy pisane. – W Waszej nieśmiertelnie młodej poezji słowo „stary” i pochodne od niego używane są ponad 250 razy, ale w przypadku Mychajła Semenowycza, choć uwzględnił Pan znaczną różnicę wieku, chodzi przede wszystkim o wielką mądrość artysty… – Bardzo, bardzo mało jest wśród ludzi takich, którzy dożywszy siedemdziesięciu lat, zachowali taką poetycką świeżość serca, jak Mychajło Semenowycz. Szczęśliwy patriarcha-artysta! – Nie omieszkam odnotować, że przesłane Szczepkinowi poezje Szewczenki przypadły do gustu artyście. Powiedzmy, Kucharenko donosił, że ten „za „Moskiewską studnię” dziękuje i nie może się nadziękować”. Lecz najważniejsze, panie Tarasie, jest to, o czym Pan zapewne nawet nie wiedział, a mianowicie: istnieje wstrząsające świadectwo tego, jak Mychajło Semenowycz przekazywał „oświeconym moskwiczanom” antycarski charakter i napięcie społeczne Waszych poezji. Literaturoznawca Ołeksandr Afanasjew, z którym poznał się Pan w marcu 1858 roku w domu Szczepkina, zapisał w 1856 roku: „M. S. Szczepkin opowiadał o Szewczence: napisał wiersz „Pustka”… stary zna go na pamięć i czytał mi wiersz, naprawdę wzruszający i piękny. Szewczenko napisał kiedyś wiersz, w którym „wychwalał” siłę i potęgę Rosji i zakończył go tak: „Jakiego ludu w niej nie ma? Francuz i Niemiec, i Tatar… i we wszystkich językach wszyscy milczą. Bo żyją w dobrobycie””. – U nas zaś i świata, jak na złość – Jedna Syberia nieprzebyta, A więzień! a ludu!.. Że aż liczyć! Od Mołdawianina do Fina We wszystkich językach wszystko milczy, Bo żyje w dobrobycie! – Oto jakie wersy poety czytał Szczepkin przyjaciołom! Oto z czym, dzięki niemu, był w Moskwie niewidzialnie obecny wielki Szewczenko! Nieprzypadkowo moskiewski generał-gubernator Arsenij Zakrewski, na którego rozkaz sporządzono „Listę osób podejrzanych w Moskwie”, uważał, że Mychajło Szczepkin był gotowy na wszystko, aż do przewrotu. W rzeczywistości trudno byłoby myśleć, że Szczepkin gwałtownie zrewolucjonizował się pod wpływem utworów Szewczenki, ale wydaje mi się, że nie przeciwstawiał się magicznej, nieodpartej sile prawdziwych słów ukraińskiego Kobzarza. Z poezją Szewczenki w duszy Szczepkina obudziła się i rozwinęła ukraińska istota, stłumiona moskiewską rzeczywistością… Ciekawe, że w lipcu 1857 roku przyśnił się Panu wielki przyjaciel… – Zobaczyłem w Moskwie Mychajła Semenowycza Szczepkina, tak samo świeżego i rześkiego, jak widziałem go ostatni raz w 1845 roku. Rozmawialiśmy o teatrze, o literaturze. Zauważyłem mu, dlaczego nie kontynuuje swoich „Zapisków”. T. Szewczenko. Autoportret. 1857 r.
artysty”, których początek wydrukowano w pierwszej książce “Sowriemiennika” za 1847 rok. Na co on mi odpowiedział, że życie jego upłynęło tak cicho, szczęśliwie, że nie ma o czym i pisać. Chciałem mu na to coś zarzucić, ale znaleźliśmy się w umocnieniach nowopietrowskich… – Można nie wątpić, że wasze, Poeto, życzenie dotyczące kontynuacji “Zapisków artysty” przeszło w sen z realnych rozmyślań, jak i wewnętrzna niezgoda z tym, że u Szczepkina było “ciche” życie. Nie na darmo we śnie ten znalazł się obok was… Ale pierwszy list do Szczepkina napisaliście już w drodze z zesłania, przebywając w Niżnym Nowogrodzie, 12 listopada 1857 roku. – Przyjacielu mój dawny, przyjacielu mój jedyny! Z dalekiej kirgiskiej pustyni, z ciężkiej niewoli witałem cię, mój gołąbku siwy, szczerymi serdecznymi pokłonami. Nie wiem tylko, czy dochodziły one do ciebie, do twego szczerego wielkiego serca? Lecz co z tego, choćby i dochodziły? Gdyby to nam zobaczyć się, gdyby to nam choć chwileczkę popatrzeć jeden na drugiego, choć godzinkę porozmawiać z tobą, przyjacielu mój jedyny! Ja ożyłbym, ja napoiłbym swoje serce twoimi cichymi słowami, niby żywą wodą! Teraz jestem w Niżnym Nowogrodzie, na wolności – na takiej wolności, jak pies na uwięzi…3 Więc żeby popatrzeć mi na ciebie, wielki mój przyjacielu, ja, siedząc tutaj, oto co wymyśliłem: czy nie znajdzie się koło Moskwy jakiejkolwiek wsi, daczy albo chutoru z dobrym człowiekiem? Jeśli jest u ciebie taki człowiek z ciepłą chatą, to napisz mi, ojcze, bracie mój rodny! A ja i przyjadę choć na jeden dzień, choć na jedną godzinkę. Zróbmy tak, mój sławny przyjacielu! A jaki bym ci podarunek przywiózł na święto! już tak, że podarunek! Poradź się ze swoim rozumnym sercem, mój przyjacielu jedyny! A jeśli można będzie zobaczyć się nam i pokolędować w te święta razem, to pokolędujemy. A do tamtego roku Bóg wie, czy dożyjemy. Wybacz mi, moje serce, za moją szczerość, i jak i co wymyślisz, to napisz mi, a tymczasem pozostawaj zdrowy i wesoły i nie zapominaj szczerego twojego przyjaciela i wielbiciela T. Szewczenki. – Ten list jakby przerwał tamę z oceanem szczerych i gorących uczuć, które nagromadziły się na zesłaniu, kiedy Szczepkin przychodził do was tylko we śnie… Jeszcze chcę powiedzieć o tym zdumiewającym słowie – “chwileczka”, które spotykałem u was tylko raz, i ono naprawdę oddaje niepohamowane pragnienie zobaczenia się z wielkim przyjacielem… Michaił Siemionowicz odpowiedział bardzo szybko, i już na początku grudnia wy, drogi Tarasie Hryhorowyczu, szczerze dziękowaliście mu… – Dzięki ci, Bogu miły mój przyjacielu, za twoje serdeczne, łaskawe listy. Dzięki ci za zaproszenie do wsi Nikolskoje, a trzy razy razem dzięki ci za to, że ty chcesz sam przyjechać do Niżnego. O, jakbyś dobrze zrobił, gdybyś przyjechał! Tutaj by cię, przesławnego, na rękach ponieśli twoi niezliczeni wielbiciele. Szczęśliwy ty, bardzo szczęśliwy, mój sławny, mój wielki przyjacielu! Wszyscy cię widzieli, wszyscy do jednego rosyjskiego człowieka, wszyscy cię znają… Oto byś uradował chutorskie dusze, a moją szczerą kochającą cię duszę przeniósłbyś do nieba... Zdecyduj się, przyjacielu mój wielki, na moją prośbę i, zdecydowawszy się, napisz mi ładnie, kiedy by cię czekać do siebie… Żegnaj, moje serce! Niech cię Bóg miłuje i strzeże na chwałę wielkiej świętej sztuki. Nie odrzućże prośby kochającego cię przyjaciela T. Szewczenki. – A jeszcze poruszyło mnie pełne szacunku i wagi słowo “człowiek”. Spotykałem u was i takie: “Co to za dziwny, osobliwy człowiek…” Więc i pozwólcie, trzymając to zwrócenie w głowie, poprosić was o opowiedzenie o niezwykle ważnym zapisie w Dzienniku 8 grudnia 1857 roku, w którym do przyjaciela popłynęła dusza poety święta… – Przez cztery dni pisałem poemat, tytułu którego jeszcze nie wymyśliłem. Zdaje się, ja nazwę go “Neofici, albo pierwsi chrześcijanie”. Dobrze, gdyby nie oszukał mnie Szczepkin, ja mu dedykuję to dzieło, i mnie by strasznie chciało się mu przeczytać i usłyszeć jego wierne przyjacielskie uwagi… – Nie omieszkam przypomnieć, że, według waszych słów, panie Tarasie, w analizie poezji Szczepkin akurat nie jest najlepszym oceniającym… – Michaił Siemionowicz w tej sprawie nie jest dla mnie sędzią. On zbyt się zachwyca… – Wszakże już pierwsze wersy poematu “Neofici” przekonują, że właśnie Szczepkin i tylko Szczepkin organicznie był niezbędny wam w tamtym czasie… – Miłośniku muz i gracji Czekając na ciebie, ja cicho płaczę I dumę skrobną moją Twojej duszy przekazuję. Przywitajże łagodnie Moją sierotę, Nasz wielki cudotwórco, Mój przyjacielu jedyny! Przywitasz; uboga, Szara, z tobą Przepłynie ona Letę, I ogniem-łzą Upadnie kiedyś na ziemię I przypowieścią stanie się Rozpinającym narody, T. Szewczenko. Portret M. Szczepkina. 16 marca 1858 r. Przyszłym tyranom. – Panie! Jaka niewiarygodna, dotąd w pełni nieprzemyślana, ufność do praworządnego i nieskłonnego do zbrojnej walki Szczepkina, który miał “przywitać” proroczość poezji Szewczenki z obietnicą bezlitosnej, strasznej i nieuchronnej kary tyranom… Dedykacja poematu “Neofici” Michaiłowi Szczepkinowi była datowana 24 grudnia 1857 roku – dniem jego przyjazdu do Niżnego Nowogrodu do Tarasa Szewczenki. – Świętom święto i triumf z triumfów! O trzeciej godzinie w nocy przyjechał Michaił Siemionowicz Szczepkin… – O czasie, który spędziliście z Michaiłem Siemionowiczem w Niżnym Nowogrodzie, w szczególności, o jego szlachetnym udziale w losie drogiej wam aktorki Kateryny Piunowej, za waszym, Tarasie Hryhorowyczu, pozwoleniem porozmawiamy następnym razem. Serdecznie dziękuję wam za tę rozmowę, dodam tylko, że od czasu przyjazdu Szczepkina i do jego wyjazdu 29 grudnia 1857 roku nie zrobiliście w Dzienniku żadnego zapisu. Nie do tego było! – Dwudziestego dziewiątego grudnia o 12 godzinie w nocy pojechał ode mnie Michaił Siemionowicz Szczepkin… Sześć dni, sześć dni pełnego, radośnie-uroczystego życia! I czym ja zapłacę tobie, mój stary, mój jedyny przyjacielu? Czym ja zapłacę tobie za to szczęście? Za te radosne słodkie łzy? Miłością! Ale ja kocham ciebie dawno, a i kto, znając ciebie, nie kocha? Czymże? Oprócz modlitwy za ciebie, najszczerszej modlitwy, ja nic nie mam… – Takiego napięcia szczerych emocji i przyjacielskich uczuć, takiej wdzięczności za prawdziwe, cudotwórcze szczęście, podarowane przyjaźnią, u Tarasa Szewczenki, zdaje się, więcej nie spotykamy. Nic podobnego nie znajdziemy w światowym gatunku pamiętnikarskim i epistolarnym. W słowach o Szczepkinie – serce, które zamiera ze szczęścia! _________ 1 Zob. szczegółowo: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: “Mój wielki przyjaciel Szczepkin”. M., 2009. 480 s.; Tegoż. Jak Taras Szewczenko świętował Wielkanoc z Michaiłem Szczepkinem // Słowo Proświty. 28 kwietnia – 4 maja 2016 r.; Tegoż. “Zobowiązany jestem mojemu słynnemu przyjacielowi M. S. Szczepkinowi” // Szczegóły życia Szewczenki. K., 2021. S. 90–102.; Tegoż. Zawdzięczam mojemu przyjacielowi Szczepkinowi // Taras Szewczenko: “Przyjaciele moi jedyni”. M., 2013. S. 306–438. 2 Z czasem dedykacja została zdjęta. Możliwie, Szewczence stało się jasne, że ona zawęża szerokość poetyckiego rozmachu, wstrzymuje wysoki lot narodowej medytacji. Dedykacja takiego wiersza konkretnej osobie zawierała w sobie i zagrożenie dla niej. 3 Taras Szewczenko przybył do Niżnego Nowogrodu 20 września 1857 roku, a wyjechać z miasta zdołał dopiero 8 marca 1858 roku. Było to uwarunkowane tym, że rozstrzygała się kwestia o zezwoleniu na jego wjazd do Moskwy i Petersburga.
W ramach tej publikacji nie ma żadnej możliwości, ani też potrzeby, opowiadać biografii Mychajła Szczepkina (1788–1863). O niezwykłej przyjaźni Tarasa Hryhorowycza i Mychajła Semenowycza usłyszymy z ust Szewczenki. Rozmowa, oczywiście, wyimaginowana, za to teksty Szewczenki prawdziwe, nie dotknięte żadnym cudzym „ani jednym słowem”. Z jego Dziennika, listów, poezji.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr ANTOFIJCZUK, Czerniowce. Moja piękna Ukraino! Ty znów rozkwitniesz! Dmytro Zahul. Dzisiaj mamy zaszczyt zebrać się tutaj, w samym sercu wspaniałej bukowińskiej wsi Milijewe, aby oddać hołd Słowu, które nie gaśnie, i uczcić pamięć Dmytra Zahula z okazji jego 135. rocznicy urodzin, poety-myśliciela i proroka, który stał się jednym z tych duchowych świateł, na których opiera się ukraińska kultura, człowieka tragicznego i zarazem jasnego losu, artysty, który swoją twórczością otworzył ukraińskiemu narodowi okna na świat i okna na samego siebie. Dmytro Zahul wszedł do naszej literatury jako artysta o filozoficznej głębi i symbolicznym napięciu. Jego poezja jest pełna poszukiwań sensu bytu, poczucia kosmicznej harmonii i dramatycznego uświadomienia sobie rozdarcia między ideałem a rzeczywistością. Jego słowo to zawsze poszukiwanie równowagi między duchowym a ziemskim, między pięknem a cierpieniem, między narodowym a ogólnoludzkim. Dlatego całkiem naturalnie i zasadnie jego wiersze są pełne idei Edenu i Golgoty, strat i zmartwychwstania, wszak umiał odczuwać los jednostki i narodu jako jedność. W poezji Dmytra Zahula potężnie odzywały się prorocze motywy, które dzisiaj brzmią nadzwyczaj aktualnie. W wierszu „Gdzie surma ust twoich, proroku...” – parafraza księgi proroka Ozeasza – wraz z gniewnymi inwektywami pod adresem narodu („Naród mój słuchać nie chce! / Ogłuchł, oślepł i zaniemówił”) poeta przewiduje agresję z północy, która grozi zniewoleniem narodowi skłonnemu do odstępstwa od narodowych tradycji i wartości duchowych. Poeta mówi w imieniu Stwórcy, który wyrzuca za oddawanie czci obcym bogom i utratę własnych duchowych fundamentów. W tych wersach biblijne proroctwo przeplata się z ukraińską rzeczywistością 1918 roku: tak samo i ukraiński naród, odchodząc od własnej tradycji, stanął przed groźbą zniewolenia ze strony północnego agresora. Duchowa degradacja zmienia się tutaj w przesłankę niewolnictwa, a historyczna klęska nabiera uniwersalnego sensu. Wszak odstępstwo i oddawanie czci „obcym bogom” to symbole duchowego upadku, który, według logiki proroczej historii, nieuchronnie prowadzi do fizycznego zniewolenia. Poszczególne wiersze zbioru Dmytra Zahula „Mara” (1919) odbierane są jako swoista paralela do proroczych „płaczy” nad losem rodzinnej ziemi, dokąd przyszli moskiewscy okupanci, których poeta-prorok postrzegał jako ucieleśnienie uniwersalnego zła. I jeśli Pawło Tyczyna w tym samym 1919 roku wykrzykiwał: „Rosjo, Rosjo, Rosjo moja! / …Stoi sturazszarpany Kijów...”, to u Dmytra Zahula ten Kijów, zdradzony i sprzedany, wita wroga fałszywymi pozdrowieniami, ukwiecony „plakatami zgrozy”, i w ekstazie wykrzykuje śmierć „żółto-błękitnym”. Takie widzenie nabiera mityczno-rytualnego wymiaru: miasto i naród wchodzą w sferę apokaliptycznego dramatu. Właśnie tutaj pojawia się jeden z najstraszniejszych symboli Dmytra Zahula: „Z otchłani wstał czerwony zwierz, / odwieczny zwierz – / zza wszystkich żelaznych bram”. I jeśli ktoś nazywa tego rosyjskiego zwierza bratem, to poeta wyraźnie go określa: on jest „katem i chamem”. Czerwony zwierz apokalipsy uosabia się w stugłową śmierć, która niszczy Ukrainę. To wielogłowe monstrum, symbolizujące imperialne zło, staje się zarazem obrazem końca świata. Lecz obok tego obrazu u poety nie znika jasny biegun. W biblijnej perspektywie, którą przyswaja Dmytro Zahul, przeciwstawienie dobra i zła zawsze rozgrywa się w koordynatach walki między Chrystusem a Antychrystem, między Barankiem a zwierzem. Jeśli „czerwony zwierz” to symbol rosyjskiego bolszewizmu, który niesie śmierć i zniszczenie, to Chrystus dla poety jest wiecznym obrazem prawdy i zwycięstwa. Nawet gdy w wierszach wprost nie wymieniono imienia Chrystusa, cała apokaliptyczna wizja skierowana jest do niego jako do ostatecznego Sędziego i Zwycięzcy. Ta myśl jest szczególnie wyrazista w wierszu „Cała wasza gra – histeria pusta...”, gdzie poeta ogłasza nieuchronność rozpadu imperium zła: Zbudujecie szalony Babilon, Ale rozwali czas wasz pierwszy arcydzieło! Do gwiazd dotrzecie? Zburzycie prawo? Lecz czy ostoi się przed Wiecznym wieczny zwierz? Tutaj pobrzmiewa Objawienie Jana Teologa: zwierz, który uniósł się przeciw Bogu, nie ostoi się przed Nim, Wiecznym. To proroctwo o ruinie imperium i zarazem potwierdzenie wiecznego zwycięstwa Chrystusa. Tak apokaliptyka staje się dla Dmytra Zahula nie obrazem bezwyjściowości, a drogą nadziei, bo na końcu historii zawsze stoi Światło – Baranek Boży. Osobliwość Dmytra Zahula polega także na tym, że jest on synem Bukowiny, krainy, gdzie ukraińska kultura kształtowała się wśród wielu wpływów i musiała wywalczyć prawo do własnego głosu. Ten głos zachował, podniósł jego brzmienie na wysoki poziom estetycznego myślenia, ale zarazem pozostał poetą narodu, któremu służył i za który szedł na ofiarę. Dzisiaj, kiedy znów powtarza się agresja „zwierza z północy”, poezja Dmytra Zahula brzmi jak duchowe ostrzeżenie i zarazem jako obietnica zmartwychwstania. Prorocze słowo poety, zrodzone z doświadczenia narodowej katastrofy, przerasta własny czas i zmienia się w uniwersalne świadectwo walki między światłem a ciemnością, prawdą a obłudą, wolnością a niewolnictwem. Dlatego też sama nagroda, która nosi imię Dmytra Zahula, jest czymś więcej niż literackim wyróżnieniem. Nabiera duchowego znaczenia ciągłości, świadectwa tego, że słowo poety-proroka żyje, że jest zdolne oświetlić nasz czas tak samo, jak oświetlało czas jego twórcy. I to słowo przypomina nam: poezja, sztuka, kultura powinny służyć prawdzie, pięknu i narodowemu obowiązkowi, bo w tym jest gwarancja naszego Zwycięstwa i Zmartwychwstania. Nadszedł jeden z najbardziej uroczystych momentów naszego dzisiejszego wydarzenia – przedstawienie laureatów Nagrody Literackiej imienia Dmytra Zahula 2025 roku. Wśród nich jest wybitny ukraiński pisarz, działacz społeczno-polityczny, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, nasz wysoko szanowany gość – Pawło Mowczan. Jego poetycki głos należy do najbardziej wyrazistych we współczesnej ukraińskiej literaturze. Od pierwszych książek dał się poznać jako poeta głębokiej duchowości i wewnętrznej dyscypliny słowa. W jego wersach czuć wysoką odpowiedzialność przed językiem, przed historią, przed samym bytem ukraińskiego narodu. Jego poezja łączy surową koncentrację i delikatną lirykę, ostre poczucie narodowego bólu i zarazem jasną nadzieję na odrodzenie. Pawło Mowczan to jeden z najbardziej konsekwentnych rzeczników ukraińskiej politycznej i duchowej niepodległości. Jego działalność społeczna, poświęcenie w utwierdzaniu języka ukraińskiego jako fundamentu naszej tożsamości to nieodłączna część jego twórczej drogi. Konsekwentnie podkreśla: słowo ma moc zmieniania społeczeństwa, kształtowania narodu, wychowywania przyszłych pokoleń. Dzisiaj, czcząc Pawła Mychajłowycza, czcimy całą epokę walki ukraińskiego słowa o swoje miejsce w świecie. Jego poezja to kronika narodowych zmagań, w której brzmi i pamięć o przeszłości, i modlitwa za teraźniejszość oraz przyszłość. Szczególnie wymowny jest jego wiersz „Średniowiecze”, w którym symbol ziarna nabiera zarówno narodowo-etnograficznego, jak i uniwersalnie-metafizycznego znaczenia. Ziarno staje się kodem bytu narodu, obrazem ciągłości i odnowienia życia, które z rąk przodków przechodzi w ręce współczesnych: Kładzie się w przyszłość car-kłosie, Jak w poczęcie trzeci świat, Jak kiełek w dojrzały owoc, W serce, w bezgłosie.
Pszenica w garściach rodzimych, Z ręki do ręki – łańcuchem, Od pratrypolanina i do mnie, I, połaskotana wkoło, Wybuchem plonu szalonym. W tych wersach wypisana została artystyczna formuła narodowej nieśmiertelności: ziarno przekształca się w metaforę narodu, który przechowuje pamięć o przeszłości, tworzy życiodajną siłę współczesności i niewyczerpany potencjał przyszłości. W tym symbolu poeta zawarł historię ukraińskiego bytu – od pradawnych cywilizacji po dzień dzisiejszy, dramatyzm prób i radość płodności, gorycz zniszczeń i triumf odrodzenia. Ziarno jest u niego nie tylko początkiem chleba, ale i początkiem słowa, pieśni, kultury, duchowej istoty narodu, która, przekazywana „z ręki do ręki – łańcuchem”, wybucha nowym życiem w każdym pokoleniu. Właśnie dlatego ten wiersz należy uważać za szczytowy przykład symbolicznej poetyki Pawła Mowczana, gdzie to, co ziemskie i niebiańskie, historyczne i wieczne, zlewają się w jednolity duchowy obraz świata. Wielce Szanowny Pawle Mychajłowiczu! Wręczając Panu Nagrodę imienia Dmytra Zahula, składamy głęboki hołd Pana słowu – słowu, które łączy czasy, wspiera serca i utwierdza w naszej świadomości prawdę o ukraińskiej duszy. W gronie tegorocznych laureatów Nagrody Zahula znajduje się wybitny ukraiński rzeźbiarz i działacz społeczno-patriotyczny, autor pomnika oraz tablicy pamiątkowej Dmytra Zahula – Wołodymyr Hamal. Być artystą to nie przypadek, a Boże powołanie, spełnienie dziecięcego marzenia. I nawet w jego nazwisku zawarte jest przeznaczenie: Hamal – ten, który idzie na przedzie. Potwierdza to również życiowe credo artysty: „Nie poddawaj się! Bo kto się nie poddaje, ten jest niezwyciężony”. Twórczość Wołodymyra Hamala to unikalny język form i brył, w którym wyczuwa się precyzję ręki wirtuozerskiego jubilera i siłę serca wielkiego patrioty. W jego rzeźbach ożywają wizerunki wybitnych postaci ukraińskiej kultury, powstają symbole pamięci historycznej, rodzi się szczególna przestrzeń piękna i duchowości. Świadczą o tym wymownie dzieła jego talentu: kompozycje „Mój rodzinny kraj”, „Kronikarza Rusi-Ukrainy”, „Modlitwa”, „Anioł miłosierdzia”; pomniki Dmytra Zahula, Petra Sahajdacznego, Ostapa Wylszyny, Jurija Fedkowycza (w Czerniowcach i Putyle), Mychajła Bażanśkiego; tablice pamiątkowe Borysa Tymoszczuka, Ołeksandra Pułyncia, Dmytra Zahula. Wołodymyr Hamal akcentuje nie tylko zewnętrzne cechy bohatera, ale, co najważniejsze, jego świat duchowy, wewnętrzne doświadczenie i wartości. Dlatego jego prace odbierane są jako żywa forma, która przemawia, przypomina i inspiruje. Pracując nad pomnikiem Dmytra Zahula, poświęconym równo 35 lat temu, artysta pragnął przedstawić poetę, który zdaje się wyrywać z głębi syberyjskich śniegów i spoglądać w niebo, aby z jego bezkresnej przestrzeni pozdrowić rodzimą ziemię. Z natury myślenia Wołodymyr Hamal jest przenikliwym filozofem, który potrafi otworzyć przed widzem piękno i prawdę. Kiedy mówi, to jakby operował dłutem, precyzyjnie odcinając od kamiennej bryły niezbędną cząstkę, ani większą, ani mniejszą, aby zbędną czy zbyt małą nie zniekształcić zamierzonego obrazu. „Mój kraj – mówi on – kraj złotych Karpat, kraj błękitnego nieba, kraj wolnego lotu orła, kraj utalentowanych, godnych i mężnych ludzi…”. Naładowany energią i pięknem Bukowiny, jej przyrodą oraz talentem jej ludzi, Wołodymyr Hamal tworzy duchowe drogowskazy i znaki szacunku, które jednocześnie wzywają do odpowiedzialności przed przeszłością i przyszłością. Nagrodą imienia Dmytra Zahula w 2025 roku została uhonorowana także grupa twórcza katedry sztuki dekoracyjno-użytkowej i plastycznej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza. Pod kierunkiem docenta, kierownika katedry Myrosławy Żaworonkowej oraz wykładowcy tejże katedry Ołeksandra Tołoszniaka studentki trzeciego roku Władysława Bodnar, Ołeksandra Wacyk i Julija Huńko wykonały w indywidualnej manierze twórczej serię osiemnastu ilustracji z motywami poezji Dmytra Zahula. Poszczególne rysunki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stworzone ręcznie technikami graficznymi, inne – w formacie cyfrowym za pomocą Adobe Photoshop, Adobe Illustrator oraz innych edytorów graficznych. Poezja Dmytra Zahula odsłania się w tych ilustracjach jako melodyjna sfera, jako akordy duszy, gdzie muzyka słowa przechodzi w barwę, a rytm – w formę wizualną. Wybrano je nie ze względu na zewnętrzną lekkość, a ze względu na wewnętrzną harmonię, na tę czystość i szczerość uczuć, która współbrzmi z ich sercami. W tych wierszach autor jawi się jako piewca tego, co delikatne i jednocześnie wielkie – kwiatka, struny, gołąbki, wiosennej nocy. Artystki poczuły w nich coś pokrewnego z własnym doświadczeniem: pragnienie uchwycenia tego, co ulotne, przedstawienia tego w obrazie, utrwalenia w barwie tak, jak poeta utrwala w słowie i rytmie. Są to obrazy, które zachowują swoją przyciągającą delikatność i siłę, ponieważ rodzą się z pierwszych poruszeń miłości, pierwszego spotkania z pięknem, pierwszego zdumienia przed życiem. Wybór właśnie tych tekstów świadczy także o szczególnej wizualności Dmytra Zahula. Jego słowo maluje obrazy – przejrzyste, lekkie, niby akwarelowe. Poezja wyobraża się jako rysunek: „struny harfy”, „srebrne pajęczynki”, „gołąbka w sercu”, „kwiaty miłości” – wszystko to gotowe symbole do wcielenia w malarstwie. Wyraźnie prześledzić w nich można dekoracyjność, ale jednocześnie i filozoficzną głębię: za obrazem harfy wyłania się obraz duszy, za pajęczynką – kruchość ludzkiego istnienia, za gołąbką – zew czystości i miłości. Dlatego nie dziwi, że do tych wierszy wyciągnęły się ręce młodych artystek. One, być może intuicyjnie, poczuły: poezja Dmytra Zahula otwiera przestrzeń współtworzenia, gdzie słowo i rysunek równoważnie mówią o pięknie. Ilustracje stają się tutaj nie zewnętrznym komentarzem, a przedłużeniem poezji, jej drugim skrzydłem. W tym tkwi głęboki sens: nowe pokolenie wchodzi w dziedzictwo poprzez własny twórczy gest, zrastając się z własną wyobraźnią, z własnym światem obrazów. Tak rodzi się dialog pokoleń: poeta początku XX wieku i artystki początku XXI. Spotykają się w punkcie młodości – w jednym rytmie przeżyć, w pragnieniu przekazania piękna, w wierze, że sztuka jest zdolna wesprzeć działanie serca. To spotkanie czyni słowo Dmytra Zahula współczesnym, bo ożywa ono w oczach i rękach młodych ludzi, a zatem – i w sercu kultury. Gratulujemy Państwu wysokiego uznania oraz tego, że Wasza praca stała się mostem między poezją a malarstwem, między przeszłością a współczesnością. Niech ta nagroda doda Wam natchnienia na drodze do nowych twórczych osiągnięć. Podarowaliście słowu Dmytra Zahula nowe życie w świetle i barwie, a to znaczy, że weszliście do jego duchowej rodziny. I jeszcze jedną Nagrodą imienia Dmytra Zahula w 2025 roku zostaje uhonorowana docent katedry literatury ukraińskiej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Jarosława Melnyczuk (pośmiertnie). W ten sposób oddajemy hołd utalentowanej badaczce ukraińskiego Słowa w roku jej niedawnego 50-lecia.
Tłumaczenie maszynowe
W ciągu swojego krótkiego, 47-letniego życia zdążyła zrobić niezwykle wiele: wydała monografię „Na wieczornym progu: Olha Kobylańska w ostatnim okresie twórczości (od 1914 r.)” (2006), książkę „20 esejów o Oldze Kobylańskiej i jej wielbicielach” (2014), opublikowała ponad 150 artykułów, pracowała jako zastępczyni przewodniczącego kolegium redakcyjnego nad dziesięciotomowym zbiorem dzieł Olhy Kobylańskiej. Wszechstronne badanie późnego okresu twórczości Olhy Kobylańskiej było głównym problemem naukowym, któremu Jarosława Melnyczuk poświęciła siebie. Po raz pierwszy w ukraińskim literaturoznawstwie kompleksowo zbadała twórczość pisarki z lat 1914–1942, która dotąd rozpatrywana była jedynie fragmentarycznie lub zniekształcana przez ideologiczne stereotypy. Udowodniła, że późna twórczość Olhy Kobylańskiej nie była okresem upadku, a wręcz przeciwnie – odznaczała się aktywnymi poszukiwaniami artystycznymi i ideowymi, zwłaszcza w gatunku nowelistyki, powieści „Apostoł czerni” oraz publicystyki. Szczególne znaczenie mają studia tekstologiczne Jarosławy Melnyczuk, które obaliły sowiecki mit o tym, że wystąpienia publicystyczne z lat 1940–1941 należą do Olhy Kobylańskiej. Opierając się na analizie stylu, leksyki oraz dokumentalnych świadectwach współczesnych, badaczka przekonująco udowodniła, że teksty te zostały sfałszowane przez sowieckich ideologów. Jej wnioski istotnie odnowiły wyobrażenie o późnym dziedzictwie Olhy Kobylańskiej i przywróciły wizerunek pisarki do autentycznego, oczyszczonego z ideologicznych nawarstwień kontekstu literackiego. Niezwykle przykro, że Jarosława Melnyczuk nie mogła otrzymać tej nagrody za swojego życia. Prawie trzy lata temu opuściła ten świat, podobnie jak niedawno jej ojciec – wieloletni przewodniczący jury Nagrody imienia Dmytra Zahula, profesor Bohdan Iwanowycz Melnyczuk. Wieczna im pamięć i szczere podziękowania za uczciwą i pełną poświęcenia pracę na chwałę ukraińskiego Słowa, na chwałę Ukrainy. Jeszcze raz z głębi serca gratulujemy laureatom zasłużonego uznania. Nowych twórczych wyżyn, niewyczerpanej inspiracji i radości z własnej pracy. Niech każde Wasze słowo i każdy Wasz utwór pomnażają siłę naszej kultury i zachowują duchową jedność narodu. Pamiętajmy: sztuka to dzwon, który wzywa, by nie zapominać, kim jesteśmy i dokąd zmierzamy. Sława Ukrainie!
Mykoła Szot
Urodził się 1 sierpnia. Znamienne, że właśnie w tym błogosławionym dla pana Petra miesiącu, 19 lat później, za szczerą miłość do rodzinnej ziemi trafił w szpony stalinowskiego GUŁAG-u. Jego „nieutulony żal, marzenie słodkie i gorzkie” – Ukraina – również obchodzi Dzień Niepodległości w ostatnim miesiącu lata. Życiorys Petra Tymoczki stał się także „cząstką historii naszego narodu, niszczonego przez czerwoną i brunatną zarazę, bezlitośnie palonego ogniem apokaliptycznej II wojny światowej”. Ukraina to sens życia Petra Tymoczki. Nawet „w najgłębszej rozpaczy niósł ją z bólem w sercu swoim”. Urodził się w narodowo świadomej rodzinie. Ojciec był żołnierzem Ukraińskiej Armii Halickiej. Niestrudzony chłop-pracownik, pragnął dać synowi dobre wykształcenie. W 1938 roku mały Petruś rozpoczął naukę w Tarnopolskim Ukraińskim Gimnazjum „Ridna Szkoła”. Tutaj zdobył nie tylko gruntowną wiedzę, ale także opanował kilka języków. W latach gimnazjalnych dołączył do pięknego słowa. Spod pióra piętnastoletniego chłopca wyszedł nawet wiersz „Stalinowi”: Tobie chwały nie zaśpiewam, krwawy Herodzie, jak ci kaci, co wiodłeś podłą zgraję, na trupach usianej drodze. Z czasem sowiecki komunistyczny system pozostawi bliznę na losie pana Petra. Przejdzie przez obozy weryfikacyjno-filtracyjne GUŁAG-u, jako więzień będzie wydobywał węgiel, zostanie wywieziony na specjalne zesłanie na Zabajkale, gdzie będzie pracował w przemyśle wydobycia złota. W dalekim kraju znajdzie miłość. Jego żoną zostanie zabajkalska kozaczka Wałentyna. Oczywiście, bała się wychodzić za mąż za nacjonalistę. Lecz uczucie miłości okazało się silniejsze od strachu. Żyli we dwoje, jak to mówią, dusza w duszę. Wychowali trzy córki, doczekali się wnuków, a nawet prawnuków. Na zesłaniu Petro Tymoczko opanował zawód górniczy, z czasem zdobył dyplom inżyniera górnictwa. Po powrocie w 1956 roku na ojczystą ziemię zaczął pracować jako majster w kamieniołomie Dobry Wody, następnie pracował na stanowiskach inżynierskich w przemyśle i budownictwie. Petro Tymoczko mawiał, że jego życiowy punkt widzenia, charakter zachowania i działania zawsze pokrywały się z pozycją poety. Jeszcze w wieku młodzieńczym, gdy zaczynał rymować, dał sobie słowo, że gdziekolwiek by nie był, kimkolwiek by nie został, będzie pisał tylko w języku ukraińskim. A także – przysiągł nigdy nie chwalić despotycznej władzy i jej wodzów-bożków. Słowa dotrzymał. Nie byłem poetą partyjnym, nie zwałem się, na szczęście, sowieckim, stołecznym nie byłem, prowincjonalnym, nie szedłem za idolem pogańskim, nie byłem i nie będę nigdy stylistą sztukarskiej szkoły, przelawszy we własne wersy ból serca i szczere myśli. Od końca lat czterdziestych do połowy lat sześćdziesiątych Petro Tymoczko nawet nie wyobrażał sobie, że będzie w literaturze. W pewnym stopniu pogodził się z tak gorzkim położeniem. Pisał, jak to się mówi, do szuflady. Lecz w ówczesnej periodyce jego nazwisko jednak się pojawiło. Prawda, jako tłumacza z języków niemieckiego i polskiego. Krytycy twierdzą, że jego tłumaczenia sprawiają przyjemne wrażenie, gdyż pan Petro starał się zachować nie tylko wszystkie znamienne cechy autorskiego stylu, ale i ducha czasu. W 1980 roku w tłumaczeniu P. Tymoczki wyszła książka poezji polskiego artysty epoki Odrodzenia Jana Kochanowskiego, w 1998 r. – „Niewygasła miłość” niemieckiego poety Johanna Wolfganga Goethego, a także „Wybrane utwory” Hansa Sachsa. Własny zbiór poetycki udało się wydrukować dopiero po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy. W 1991 roku wydał książkę „Na kanadyjskiej ziemi”. Kraj klonowego liścia dał wieczne schronienie jego ojcu, stał się drugą ojczyzną dla brata Mychajła i setek tysięcy Ukraińców, gnanych niewolniczym losem z rodzinnego kraju. W czasie Gorbaczowowskiej głasnosti poecie udało się pobyć za oceanem. Wrażenia z pobytu w Kanadzie przelały się w książkę wierszy. Na własne 75-lecie zrobił sobie przyjemny prezent – wydał nowy zbiór poetycki „Z wieczności w wieczność”. W nim zanurzył się w wir nieprzemijających tematów dobra i światła, bólu za Ukrainą, intymnej spowiedzi. „W Pańskich wierszach niemało pytających »dlaczego?«, »dokąd?«. Jest Pan w sytuacji bez wyjścia?” – zapytałem wtedy Petra Tymoczkę. „Takie nasze życie – odpowiedział pisarz. – Dokąd idziemy? Czego szukają ludzie? Jakiego nieszczęścia pragną czy dobra? Pytania, pytania... Radujmy się, bracia, my wolność zdobyliśmy wszystkim wrogom naszym na złość. Ale pamiętajmy, że nasza przeszłość między nami a przyszłością legła”.
Pisarz Petro Tymoczko
Przeszłość rzeczywiście leży w naszych duszach ciężkim brzemieniem. Oczywiście lata reżimu komunistycznego nie mogły nie odbić się na sprawach Ukraińców. To największa bieda, która nie pozwala nam ruszyć naprzód. „Czego nam brakuje? Prawdziwego patriotyzmu, szczerego przejmowania się niepodległą Ukrainą. Ale wierzę, że Ukraińcy staną się ludem godnym w przyszłości. W przeciwnym razie cały świat nie jest wtedy nic wart” – dzielił się przemyśleniami w sierpniu 2002 roku pan Petro. Na szczęście dziś wiemy, że Ukraińcy płoną patriotycznym duchem i są ludźmi godnymi, odważnymi, niepokonanymi, bronią Ukrainy, naszej odnowionej państwowości przed rosyjskim agresorem-najeźdźcą. Utwory Petra Tymoczki to przede wszystkim wielki ból jego życia. Krytycy literaccy jeszcze za jego życia twierdzili, że jest on „przede wszystkim myślicielem w poezji, każdy jego wiersz to nie goła konstatacja z powodu jakiegoś wydarzenia czy wrażenia, a uogólnienie życiowego doświadczenia, twórcze podsumowanie przeżytego i przemyślanego przez długie lata”. Światło prawdziwego słowa roztaczał pan Petro także w utworach dramatycznych. Wydaje się, że w nich podjął próbę znalezienia odpowiedzi na jedno pytanie: „Dlaczego Ukraińcom zdradzieckie piętno wypalają, jeśli nie jedni, to inni sąsiedzcy watażkowie i pachołki?”. „Ukraińców przez wieki oskarżano o zdradę – mówił mi pisarz. – Rosyjskie prawosławie od stuleci, powiedzmy, śpiewa anatemę ukraińskiemu hetmanowi Iwanowi Mazepie za to, że nie chciał mieć żadnych spraw z Piotrem I. Czyż nie miał takiego prawa? Oto jest ukraińska tragedia. My nikogo nie zdradzaliśmy, chyba tylko samych siebie. Moja trylogia dramatyczna – „Tragedia zdrady, albo Ukraińska tragedia”, „Piekielny sąd”, „Dzień zwycięstwa” – ma otworzyć ludziom oczy, kto jest kim oraz jakimi musimy być, aby Ukraina mocno utwierdzała się na ziemi”. Nie ma żadnej strony życia Petra Tymoczki, której nie chciałby teraz. Mówił: „Ja to przeżyłem, to moje życie”. Mimo całego tragizmu losu, Petro Tymoczko uważał się mimo wszystko za szczęśliwego. Poszczęściło mu się przeżyć na wojnie, wytrzymać stalinowski GUŁAG i niewolniczą pracę. Bóg zapalił w nim ogień miłości do Ukrainy, pięknego słowa. „Rozmyślania nad przeżytym” – tę książkę zaczął pisać jeszcze w 1989 roku w Kanadzie. W niej czytelnik będzie mógł zapoznać się z jego życiem. Pracę za dwoje zostawić – pragnienie, przykazanie pisarza i patrioty.
Mamy jubileuszowy rok znanego ukraińskiego poety, dramaturga, tłumacza, laureata nagród imienia M. Rylskiego, U. Samczuka, braci Łepkych – Petra Tymoczki. 100 lat temu w sierpniowy dzień we wsi Iwaniw-Dolisznyj na Tarnopolszczyźnie się urodził. Prawie 80 lat szedł ziemską drogą – często gęsto ciężką, ciernistą. Byłem dobrze zaznajomiony z panem Petrem, spotykałem się z nim, rozmawiałem i, oczywiście, przygotowywałem publikacje o nim w środkach masowego przekazu. W moim archiwum zachował się zapis jednej z takich rozmów, która przerodziła się w materiał w gazecie „Uriadowyj kurjer” na 77-lecie poety. Teraz przeczytałem te notatki, w pamięci odżyły chwile tego spotkania-rozmowy z panem Petrem. Wspominał, dzielił się wspomnieniami i bólem własnego życia. Sądzę, że powinienem się nimi podzielić w tej setnej jubileuszowej porze Petra Tymoczki. Wszak wszystko usłyszałem nie od kogoś, a od samego pisarza.
Tłumaczenie maszynowe
Lesia KOROLYK-BOJKO, ambasadorka ukraińskiej kultury i sztuki, honorowa ambasadorka Iwano-Frankiwska, Ambasadorka Pokoju, Ambasadorka ukraińskiej pieśni na świecie. 27 sierpnia, w 169. rocznicę urodzin Iwana Franki, w murach Muzeum Krajoznawczego – jednostki budżetowej „Centrum Muzealno-Wystawiennicze Rady Miejskiej w Kałuszu” odbyła się prezentacja przewodnika turystycznego „Iwan Franko i Kałusz”, poświęconego miejscom, które Franko odwiedzał w Kałuszu i jego okolicach. Ten projekt to nie tylko publikacja krajoznawcza, ale nowy etap w zachowaniu i popularyzacji narodowego dziedzictwa kulturowego. Przewodnik jest wynikiem wieloletniej pracy kolegium redakcyjnego, w skład którego weszli historycy, literaturoznawcy i muzealnicy. Obejmuje on 22 lokalizacje, które Iwan Franko odwiedzał w latach 1860, 1884 oraz 1913. To właśnie tutaj zbierał folklor, występował jako działacz społeczny, odwiedzał rodzinę i znajomych. Wydanie ukazało się w nakładzie 100 eleganckich egzemplarzy i stało się już znaczącym wydarzeniem kulturalnym. Na szczególną uwagę zasługuje unikatowa fotografia „Drzewo genealogiczne rodu Franków”, stworzona przez Andrija Frankę – prawnuka Onufrego Franki, kandydata nauk historycznych, starszego pracownika naukowego działu frankoznawstwa Lwowskiego Instytutu Iwana Franki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Autorem okładki jest kałuski artysta Ihor Bojkowycz, a większość fotografii to efekt żmudnej pracy Natalii Kułaj oraz Ludmyły Andrijczuk, która zdigitalizowała materiały archiwalne. Dla wygody podróżnych stworzono mapę Google z lokalizacjami Franki (autorka Oksana Palamar) oraz umieszczono kody QR prowadzące do mediów społecznościowych muzeum. Wydarzenie rozpoczęło się złożeniem kwiatów pod pomnikiem Kamieniarza w centrum miasta. Z przemówieniem powitalnym wystąpiła Daria Onyskiw – pracownik naukowy Muzeum-Domu Rodziny Iwana Franki, która była moderatorką całego wydarzenia, oraz Andrij Franko. Główna część prezentacji odbyła się w sali wystawowej Muzeum Krajoznawczego, gdzie na początku prezentacji minutą ciszy uczczono pamięć poległych Bohaterów. Daria Onyskiw opowiedziała o historii powstania przewodnika, zaznaczając, że pierwsza podobna publikacja – broszura „Ścieżkami Franki” – pojawiła się w 2016 roku i obejmowała tylko siedem lokalizacji we wsi Pidhirky. W latach 2019–2020 wiodącego pracownika naukowego Muzeum Krajoznawczego Iwana Tymowa zainspirowała idea poszerzenia pola badawczego – zebrania materiałów o rodzinie Onufrego Franki, o miejscach pobytu Iwana Franki na Kałuszczyźnie, związanych z historią rodziny genialnego Bojka. W tym celu utworzono kolegium redakcyjne, do którego weszli naukowcy, historycy, krajoznawcy i muzealnicy, którzy przez prawie pięć lat pracowali nad stworzeniem wydania. Wśród nich: Ołeh Malarczuk – doktor nauk historycznych, profesor INTUNiG (redaktor naczelny), Andrij Franko – współtwórca wydania, Oksana Franko (matka Andrija Franki, obecnie już nieżyjąca) – doktor nauk historycznych, profesor, członkini rzeczywista NTSz (współtwórczyni wydania), Ołeh Widływany – dyrektor Centrum Muzealno-Wystawienniczego Rady Miejskiej w Kałuszu, Iwan Tymiw – odpowiedzialny redaktor naukowy, Ludmyła Andrijczuk – starsza pracownik naukowa Muzeum Pamięci „Kałuskie Więzienie”, Natalia Melnyk – pracownik naukowa Muzeum-Domu Rodziny Iwana Franki w Pidhirky (2017–2022), współtwórczyni wydania, Lesia Dowżenko – dyrektorka Domu Kultury im. A. Mohylnyckiego (2019–2022), Tetiana Juzwiak – nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w Liceum nr 10 w Kałuszu (redaktorka literacka), Lesia. Imię badaczki ukraińskiej dramaturgii Łarysy Zachariwny Moroz nie wymaga dodatkowych wyjaśnień. Należy ono do „wymownych imion” w naszym literaturoznawstwie, od wielu dziesięcioleci cieszy się zasłużonym autorytetem zarówno w kręgach fachowych, jak i czytelniczych. Szczególnie cenne są badania filolożki w dziedzinie rodzimej dramaturgii, niektóre z nich można śmiało zakwalifikować jako klasyczne i znaczące (moim zdaniem to przede wszystkim badania Ł. Z. Moroz nad ukraińską kinodramaturgią i dramaturgią Wołodymyra Wynnyczenki). Dlatego też nową książkę Łarysy Zachariwny zarówno profesjonalny czytelnik, jak i czytelnik szeroki, a wraz z nimi bez wątpienia także działacz teatralny, może jednakowo zakwalifikować jako długo oczekiwaną. Książka „Dramat osobowości – dramat narodu” jest szczególna w naukowym dorobku Ł. Z. Moroz, przede wszystkim dlatego, że jest fundamentalna i podsumowująca. Wszak jej poszczególne części publikowane były w różnych latach (najczęściej w formie artykułów naukowych). Tak na przykład już w 1986 r. ukazała się drukiem praca „Dramaturgia I. Franki i dramat europejski drugiej połowy XIX – początku XX w.”, w 1993 – artykuł „O symbolizmie w ukraińskiej dramaturgii”, podczas gdy jej praca „Wolność jako Godność w ukraińskiej klasycznej dramaturgii XIX wieku” została wydrukowana w 2018 roku w czasopiśmie „Słowo i Czas”. Niektóre części książki nie zostały jeszcze wcześniej opublikowane. Należy jednak zauważyć, że pomimo przedziałów czasowych (często znacznych), które dzielą poszczególne części badań Ł. Z. Moroz, nie wpływają one w żaden sposób na spójność tekstu i spójność jego recepcji. Książka ta nie jest bowiem tylko tradycyjnym wydaniem wybranych artykułów szanowanej uczonej. Jest ona organiczna w swojej przewodniej koncepcji, która polega, moim zdaniem, przede wszystkim na tym, aby z jednej strony, poprzez analizę poszczególnych utworów dramatycznych klasycznego repertuaru ukraińskiego, zademonstrować ruch idei społecznych, niezwykle ważnych, a zarazem napiętych, dramatycznych, a często tragicznych dla rodzimej historii.
Kyryłowycz – przewodnicząca Kałuskiego miejsko-rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, radna Rady Miejskiej w Kałuszu, Darija Onyskiw – redaktorka wydania. Adnotację w języku angielskim przygotowała Ulana Hołynśka, nauczycielka Liceum w Hołyniu. Jak podkreślił Andrij Franko: „Ten przewodnik ma wysoki poziom naukowo-źródłowy”. Oprócz redaktorów, którzy podzielili się ciekawymi faktami z życia Iwana Franki na Kałuszczyźnie oraz z procesu przygotowania przewodnika, z przemówieniem powitalnym wystąpili: Lubow Dżuhan – naczelniczka Wydziału Kultury, Narodowości i Religii Rady Miejskiej w Kałuszu, Oksana Maksymjak – krajoznawczyni, Oksana Tebeszewśka – filolożka, pisarka i krajoznawczyni, która zaproponowała uzupełnienie wydania o informacje na temat pobytu Iwana Franki w innych miejscowościach Kałuszczyzny i nadanie przewodnikowi tytułu „Iwan Franko i Kałuszczyzna”, a także uzupełnienie materiałami o pieśni „Frankowa rodzina” do słów Wasyla Hanuszczaka, muzyka i wykonanie Romana Brewka, Ihor Ilnyćkyj – kandydat nauk historycznych, Roman Matkowśkyj – były sekretarz Rady Miejskiej w Kałuszu. Propozycje wniósł także Iwan Tymiw. Zaproponował on rozszerzenie jeszcze niektórych faktów w przewodniku. Atmosfera wydarzenia była przepełniona ciepłem, światłem pamięci oraz wiarą w siłę słowa, w misję Franki jako Mojżesza ukraińskiego ducha, który „kuł słowo jak miecz na kowadle” i pozostawił nam nie tylko biografię, ale i ogień, w którym hartuje się wolność. Miałam zaszczyt wystąpić również ja i pogratulować całej „Frankowej rodzinie” – panu Andrijowi France, grupie redakcyjnej – wydania tego niezwykłego przewodnika, oraz wraz ze wszystkimi uczcić pamięć Kamieniarza. Iwan Franko odszedł w zaświaty, ale pozostawił nie tylko biografię, lecz ogień, w którym do dziś hartuje się wolność. I wierzę – spełni się jego marzenie: Rozbijemy skałę, rozdrobnimy granit, Co krwią własną i własnymi kośćmi Twardy wymurujemy gościniec, i za nami Przyjdzie nowe życie, dobro nowe w świat.
Tłumaczenie maszynowe
Znany uczony Jewhen Wasyljew – doktor nauk filologicznych, docent, kierownik katedry teorii i historii literatury światowej Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego – napisał tę recenzję-rekomendację dla wydawnictwa dotyczącą rękopisu książki badaczki z Instytutu Literatury L. Z. Moroz – książki, która jest swoistym wyborem jej prac, tworzonych na przestrzeni wielu lat. Spośród pozytywnych cech książki, które wskazuje recenzent, chciałoby się dodatkowo podkreślić stwierdzenie badaczki o wysokiej aktualności utworów ukraińskiej klasyki, co czyni aktualnym również samo badanie. (W momencie pisania recenzji ten aspekt jeszcze nie przypominał o sobie tak dotkliwie, ale jest wyraźnie zaznaczony w rozdziałach książki). Niestety, szanowny J. Wasyljew przedwcześnie odszedł w zaświaty, nie doczekawszy się wydania recenzowanej książki (wydawnictwo „Naukowa dumka”, 2023, 280 s.). Tę publikację traktujemy jako okazję do uczczenia pamięci Jewhena Wasyljewa i podziękowania mu za dobre słowo o pracy naszej koleżanki. A także jako możliwość poinformowania, że tekst książki, wydrukowanej ze względu na dzisiejsze okoliczności w całkiem niewielkim nakładzie (50 egzemplarzy), został udostępniony w Internecie (strona Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy). XIX–XX wieku, a z drugiej – stworzyć oryginalną autorską wersję historii ukraińskiej dramaturgii od Hryhorija Skoworody i Iwana Kotlarewskiego do Spyrydona Czerkasenki i Wasyla Paczowskiego. I mimo że autorka nie nadaje swojej książce definicji gatunkowej, wydaje się, że zważywszy na całościowy i konceptualny charakter pracy, całkiem słusznie jest zakwalifikować ją jako monografię. Zauważmy również ważność dla L. Z. Moroz dyskursu teoretycznego. W jej przeważnie historycznoliterackiej pracy poczesne miejsce zajmują kwestie teoretyczne, na przykład aktualne problemy genologii (obszerne rozprawy „Gatunek tragikomedii w ukraińskiej klasycznej dramaturgii” oraz „Komedia czy tragikomedia?”). Nie można nie pochwalić również stale obecnej autorskiej intencji wpisania klasycznej ukraińskiej dramaturgii (zwłaszcza na przełomie XIX–XX wieku) w światowy kontekst teatralny, włączenia się w komparatystyczny wektor badań dramatologicznych, których w ukraińskiej nauce zawsze było mało. Na przykład ciekawie zestawiane są z symbolistycznym „teatrem śmierci” Maurice’a Maeterlincka utwory dramatyczne S. Czerkasenki „Groza” i „Zawieja”. Bezsprzecznie zasługuje na uznanie również to, że badaczka zwraca się nie tylko do utworów dramatycznych uznanych klasyków (Mychajło Starycki, Iwan Franko, Łesia Ukrainka i in.), w których spuściźnie zawsze zwraca uwagę na nieznane, nieoświetlone aspekty twórczości, ale także wprowadza do pola naukowego znacznie mniej znane postacie naszych dramaturgów (rozdział „Galicyjski prześmiewca ze smutnym spojrzeniem Hryhorij Cełynski”). Chciałoby się odnotować także autorską pozycję L. Z. Moroz, zawsze nieobojętną, zorientowaną osobowościowo, wybitnie obywatelską, patriotyczną. Świadczy o tym na przykład taka jej praca, jak „Wolność jako Godność w ukraińskiej klasycznej dramaturgii XIX wieku”, która otwiera książkę i brzmi jak swoisty duchowy kamerton. Warto zauważyć, że fachowe badania L. Z. Moroz, poświęcone niezwykle ważnym problemom naukowym, napisane są jasnym i przystępnym językiem, według zasady „prosto o skomplikowanym” (a nie odwrotnie, co nierzadko spotykamy obecnie w tekstach filologicznych). Dzięki temu potencjalna publiczność czytelnicza jej monograficznego badania znacznie się rozszerza. I przede wszystkim mam na myśli ukraińskie środowisko studenckie. Jestem przekonany, że głębokie i wyrafinowane wysokoprofesjonalne studia nad ukraińską klasyczną dramaturgią L. Z. Moroz jeszcze długo posłużą licznym generacjom studentów gimnazjów, liceów, uniwersytetów, będą pełnić rolę cennego drogowskazu po świecie rodzimej dramy. Powiedziałbym nawet, że książka L. Z. Moroz całkiem mogłaby być rekomendowana jako podręcznik dla studentów filologii. Nie mogę nie zauważyć wartości rozpraw L. Z. Moroz nie tylko dla sfery filologicznej, ale także artystycznej, przede wszystkim teatralnej. Ponieważ i we współczesnym ukraińskim teatrze rodzima klasyczna drama zajmuje znaczące miejsce (od tradycyjnych ilustracyjnych wystawień po odważne eksperymentalne wcielenia postdramatyczne lub postepickie w rodzaju „Wdzięcznego Erodiosa” w Lwowskim Akademickim Teatrze imienia Łesia Kurbasa), studia o tradycyjnym i nowym w ukraińskiej dramaturgii byłyby niezwykle użyteczne dla dramaturgów, reżyserów-wystawców, scenografów, aktorów, innych działaczy teatralnych. Zatem można skonstatować, że książka doktor nauk filologicznych Łarysy Zachariwny Moroz „Dramat osobowości – dramat narodu. Tradycyjne i nowe w ukraińskiej klasycznej dramaturgii. Idee. Gatunki” jest niezwykle cennym, oryginalnym, autorskim badaniem. Jewhen WASYLJEW, doktor nauk filologicznych, docent Mykoła BONDAR, kandydat nauk filologicznych, kierownik oddziału literatury klasycznej im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Spektakl poświęcony jest światowej sławy śpiewakowi operowemu, soliście Opery Narodowej w Paryżu, Wasylowi Slipakowi. Opuścił on Paryż po 20 latach błyskotliwej kariery śpiewaka operowego i pod pseudonimem „Mif” – na cześć ulubionej arii Mefistofelesa z opery „Faust” – powrócił na Ukrainę, dobrowolnie poszedł na front i zginął w 2016 roku pod Debalcewem. W centrum spektaklu znajduje się ciężarna ukraińska wdowa, która próbuje odpowiedzieć na zaproszenie rosyjskiej przyjaciółki, by zostać świadkiem na jej ślubie. Przez pryzmat tego dramatu ujawniają się inne głębokie tematy: los Ukrainy, istota rosyjskiej agresji, problem obojętności części Europejczyków wobec wojny. Twórcami spektaklu na podstawie sztuki ukraińskiej dramatopisarki Nedy Neżdanej zostali: reżyser, zasłużony artysta Ukrainy Bohdan Czerniawski, który dołączył do „Chartii” w 2023 roku, oraz aktorka teatralna i filmowa Olga Czerniawska, która gra główną rolę. Spektakl pokazano ponad 30 razy, m.in. w Niemczech, Polsce, Francji i Szwecji, ze zbiórką funduszy na potrzeby 2. batalionu operacyjnego 13. brygady Gwardii Narodowej Ukrainy „Chartia”, w którym służy reżyser przedstawienia Bohdan Czerniawski. – Wszyscy razem jesteśmy jednym, jedynym frontem – jest przekonany Bohdan Czerniawski – każdy wykonuje swoje zadanie w swoim sektorze. Dzisiaj mamy ostatni spektakl tej trasy. Zdołaliśmy pokazać go zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Tego wieczoru zagraliśmy po raz 36. Spektakl narodził się w 2022 roku podczas wojny. Był on po– Cieszę się, że dzisiaj ukraińskie słowo i pieśń wchodzą na nowe szczeble i zyskują popularność wśród szerokich warstw społeczeństwa – podkreśliła reżyserka koncertu Nadija Ahiejewa-Szwed. – Nasze społeczeństwo odczuwa potrzebę, zarówno duchową, jak i moralną, słuchania swojego. Właśnie dlatego w tym programie zwróciliśmy się ku twórczości Wasyla Symonenki oraz ukraińskim pieśniom, zarówno ludowym, jak i współczesnym. Na początku koncertu do obecnych na sali zwrócił się jeden z jego uczestników Andrij Karpow: – Tylko dzięki językowi możemy identyfikować się na świecie. Bardzo przykro, że nie wszyscy ludzie u nas jeszcze to rozumieją. Narodowa Filharmonia Ukrainy tworzy projekty kameralne po to, aby popularyzować to, co ukraińskie – to, co kochamy, to, czym się delektujemy. Naszym zdaniem Wasyl Symonenko, którego wiersze dzisiaj zabrzmią w koncercie, jest jednym z najjaśniejszych przykładów tego, jak może istnieć ukraińskie słowo. A jego prorocze poezje, które zostały napisane w latach 50. – 60. ubiegłego wieku, dzisiaj są aktualne jak nigdy. Jak to nie paradoksalnie brzmi, być może właśnie pełnoskalowa inwazja pomogła nam zrozumieć kod naszej tożsamości. Zrozumieć, jak mamy działać, aby wreszcie odnaleźć wewnętrzną siłę i wyszukać muzyczne oraz wierszowane szmaragdy, które były przed nami długo ukryte. Podczas koncertu słuchacze będą mogli zapoznać się nie tylko ze słowem Wasyla Symonenki, ale także ze stronami historii ukraińskiej pieśni. W wykonaniu pana Andrija zabrzmiały wiersze Wasyla Symonenki – „Wiesz, że jesteś człowiekiem”, „No powiedz, czyż to nie fantastyczne”, „Gdzie teraz wy, kaci mojego narodu”, „Na cmentarzu rozstrzelanych iluzji” oraz potrzebna nam, rozumieliśmy, że ten spektakl jest potrzebny także innym ludziom. Premiera odbyła się 30 czerwca w Połtawie. Bardzo się denerwowaliśmy. Nie wiedzieliśmy, jaki będzie los tego spektaklu. Chcieliśmy go pokazać przynajmniej kilka razy i zebrać jakieś środki. Jesteśmy niezwykle wdzięczni autorce sztuki Nedzie Neżdanej, która była na premierze w Połtawie, i bardzo się cieszymy, że jest ona dzisiaj z nami. To wciąż bolesna rana. Wielu ludzi, którzy znali Wasyla Slipaka, przychodziło na te spektakle. W Paryżu połowa sali z nim pracowała. Podchodzili, opowiadali o nim, a nawet oferowali osobiste rzeczy Wasyla. To było niezwykle poruszające. We Lwowie poznaliśmy jego brata Oresta, którego niestety również już nie ma z nami. Także we Lwowie przyszedł towarzysz broni Wasyla i przekazał fotografie, które, jak się okazało, zostały zrobione przed dniem jego śmierci. I jeszcze podchodzili wojskowi, którzy znali Slipaka. Szczególnie przejmującym było spotkanie w tym mieście z mamą bohatera. Bardzo się denerwowaliśmy, kiedy Nadija Wasyliwna przyszła na spektakl. Bardzo trudno nam grać ten spektakl. Bardzo chcielibyśmy, aby nie był on już aktualny, aby szybciej powracać do innych tematów. Ale na dzień dzisiejszy ten spektakl pozostaje potrzebny ludziom. Takie osoby jak Wasyl Slipak o pseudonimie „Mif” nie umierają. Przekształcają się w legendy i kontynuują inspirowanie nas do walki. Po zwycięstwie o każdym z bohaterów powstaną filmy, zostaną napisane książki. O każdym trzeba będzie opowiadać, będziemy to robić razem. – To zdumiewający spektakl, oglądałam go nie jeden raz – wyznała Neda Neżdana. – On żyje, rozwija się, staje się odrobinę inny. I niestety, jak powiedział Bohdan, pozostaje aktualny, chociaż sztuka została napisana jeszcze w 2017 roku. Mam nadzieję, że wnosi on swój wkład w naszą wspólną sprawę. Mówi on o tym, co wielu czuje, ale nie potrafi powiedzieć. Myślę, że pomaga nam on walczyć, wierzyć w nasze zwycięstwo. Życzę sił, energii i ochrony aniołów stróżów, i daj nam Boże Zwycięstwo! – Podczas tworzenia wizerunku bohaterki wiele zaczerpnęłam od siebie – opowiedziała Olga Czerniawska – być może nawet zbyt wiele. Zastanawiałam się nad tym, na ile mogę wziąć ten materiał na siebie. Nie gram samej siebie, to nie jest moja historia. Ale jako aktorka postanowiłam dopuścić tę historię blisko do serca. Po każdym pokazie ludzie podchodzą i mówią: „Dziękuję. Spektakl jest bardzo ciężki, emocjonalnie trudny, ale jest jak terapia. To znaczy, że mamy ujście dzięki tym emocjom, które przeżywamy podczas tego, co dzieje się na scenie”. Tę wymianę czuję od pierwszego kroku, nawet od pierwszego dźwięku fonogramu. Spektakl stał się już czymś więcej niż tylko opowieścią o Wasylu Slipaku, stał się opowieścią o każdym naszym bohaterze. Gram ukraińską kobietę, która dzisiaj tu i teraz przeżywa z nami tragedie. Ale to, co podoba mi się w tym spektaklu – finał jest jasny. Jest on o wyborze, daje nam nadzieję. Po śmierci mamy życie, narodziny dziecka. Po spektaklu często pytają mnie również, czy Wasyl Slipak rzeczywiście ma dzieci. Tak naprawdę nie wiem, ale wszystkim nam chce się wierzyć, że istnieje kontynuacja takiego talentu. Bohdan już wspominał o tym, że kiedy pokazywaliśmy spektakl we Lwowie, był tam brat Wasyla, Orest. I powiedział, że jestem podobna do jednej z kobiet jego brata. A to oznacza, że dobrze to przemyślałam, przepuściłam tę historię przez siebie. To pierwszy spektakl, który mój mąż wystawił specjalnie dla mnie. Zaczęła się wielka wojna, wszystkie sceny były zamknięte. Zajmowaliśmy się wolontariatem. Ale chciało się zajmować także swoim zawodem. Zaczęliśmy robić ten spektakl u siebie w domu… Spektakl zmienia się, kontynuuje życie, oddychanie. Jakieś momenty z życia osobistego dodają sił energetycznych. To prawdziwa magia teatru, kiedy bije w unisonie wiele serc, kiedy oddychamy razem z widzami, czujemy jedność z nimi!
gra instrumentalna, przejście z jednego punktu do drugiego. W tak trudnych czasach nasze życie, niestety, wisi na włosku. I mogę sobie pozwolić na współpracę z tymi ludźmi, z którymi czuję się komfortowo, którzy są mi bliscy. Minął czas, kiedy do czegoś się zmuszałam. Dlatego jestem szczęśliwa, że moja współpraca z Narodową Filharmonią Ukrainy, z Nadią Ahiejewą-Szwed, Andrijem Karpowem, Ołeną Nemesz jest nie tylko współpracą, ale współpracą-przyjaźnią. Swoją drogą, Andrij Karpow jest teraz moim kolegą także w zespole Sił Zbrojnych Ukrainy. Mój zawód ratuje mnie w tym trudnym czasie, ratują wyjazdy na front. Ponieważ poczucie bycia użyteczną dla naszych obrońców to niezwykłe uzdrowienie dla mojej duszy. Bo duszy ciężko, gdy jesteś bezczynny. A kiedy jesteś w ciągłym ruchu, kiedy coś robisz, pomagasz, to wtedy i żyć łatwiej. Również ciekawie było dowiedzieć się o planach twórczych reżyserki tego koncertu Nadii Ahiejewej-Szwed: – Na dziś pracuję w filharmonii jeszcze nad szeregiem projektów. Najbliższy to „Mozart. Uwiedzenie”, który odbędzie się 31 sierpnia w Salonie Muzycznym i będzie miał swoją kontynuację w przyszłości. Wezmą w nim udział jedni z najlepszych śpiewaków operowych kraju – Taras Bereżanskyj, Mykoła Hubczuk, Kateryna Jasenczuk oraz soliści-instrumentaliści filharmonii Anna Poliszczuk (fortepian) i Ihor Tiunnikow (flet). Także w jednym z komicznych numerów naszego widowiska będzie można usłyszeć artystkę z zespołu „Ridni naspiwy” Hannę Łeszczenko (mandolina). Na październik zaplanowany jest koncert z Mariupolską Orkiestrą Kameralną „Renesans” Mariupolskiej Filharmonii Kameralnej (główny dyrygent Wasyl Kriaczok), który będzie poświęcony pamięci poległych artystów. Przecież dziś ważne jest wspominanie naszych kolegów i przyjaciół, którzy oddali to, co najcenniejsze – swoje życie za to, abyśmy dziś mogli w ten sposób rozmawiać oraz mieć możliwość tworzyć i mówić o twórczości. Jeszcze jeden projekt, który odbędzie się w listopadzie przy wsparciu marki „Ne chustka”, będzie nosił nazwę „Ziarna”. Główną postacią tego wieczoru będzie poezja Anatolija Matwijczuka, do której zwracam się daleko nie po raz pierwszy w swojej twórczości, bo uważam, że jest ona głęboko filozoficzna i współbrzmiąca z naszą współczesnością, niezwykle dramatycznie i trafnie reflektująca te bolesne czasy, w których dziś z wami żyjemy. Osobliwością tego projektu będzie to, że będzie on zawierał inkluzję i będzie dostępny dla osób z wadami wzroku i słuchu, będzie budowany na muzyce współczesnych ukraińskich kompozytorów. Nie mogę powiedzieć, że któryś z tych projektów jest mniej lub bardziej ważny. Jestem przekonana, że dziś właśnie ukraińska sztuka – słowo poetyckie, ukraińska pieśń, muzyka mają ogromną siłę i są zdolne walczyć z wrogiem. Właśnie poprzez naszą sztukę możemy na cały świat deklarować swoją tożsamość i wielkość narodu, przecież właśnie od kultury wszystko się zaczyna. Dziś bezgranicznie się cieszę, gdy widzę przepełnione sale w Narodowej Filharmonii Ukrainy właśnie na prawdziwą ukraińską pieśń. Kiedy sala śpiewa razem z wykonawcami i kiedy niemożliwe jest kupienie biletów na 2-3 miesiące przed niektórymi wydarzeniami! Być może właśnie kultura i sztuka dziś budzą naszą świadomość i zaczynamy uświadamiać sobie, kim naprawdę jesteśmy. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO. W przestrzeniach Chartija-Hub pokazano spektakl „OTVETKA@UA” Nedy Neżdanej w wykonaniu żołnierza „Chartii” Bohdana Czerniawskiego i aktorki Olhi Czerniawskiej. To ten sam legendarny spektakl, który już objechał w trasie koncertowej pół Ukrainy i pół Europy.
Tłumaczenie maszynowe
W Salonie Muzycznym Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się niedawno koncert „Wpatrzę się w twoje źrenice”, który stał się prawdziwym świętem wykwintnej poezji i melodyjnej ukraińskiej pieśni. Andrij Karpow, Ołena Nemesz oraz Jarosława Rudenko. Niesamowita młoda wirtuozka bandury Ołena Nemesz potrafi zagrać każdą piosenkę. Czy poproszę ją o akompaniament do pieśni ludowej, czy autorskiej, zawsze pięknie wykona aranżację. Czuję się z nią komfortowo jako wokalistka. To prawdziwy człowiek-orkiestra. Dobór moich piosenek, mój udział w tym programie, moje ruchy – wszystko to przygotowała Nadija Ahiejewa-Szwed. A ja jestem wykonawczynią, która w pełni jej zaufała. Nadija to profesjonalistka, osoba, która szczerze wykonuje swoją pracę. Dla artysty to największa wartość. Przyznam, że niektóre piosenki wykonywałam po raz pierwszy. Na przykład utwór do muzyki Ołeksandra Złotnyka i wiersza Jurija Piżuka „Mama miłość”. Oryginalny zamysł reżyserski koncertu. U nas na scenie nie ma statystyki. Jak mówi Nadija, u nas na scenie jest ruch – słowo, pieśń, inni. A artystka ludowa Ukrainy Jarosława Rudenko (wokal) przy akompaniamencie Ołeny Nemesz (bandura) podarowała pieśni „Oj na górze rozmaryn kwitnie” (słowa ludowe, muzyka Tarasa Szewczenki), „Mama miłość” (Ołeksandra Złotnyka i Jurija Piżuka), „Żółto-niebieska dusza” (Petra Mahi i Jurija Wołodkowa), a także szereg pieśni ludowych. Po zakończeniu koncertu mieliśmy okazję porozmawiać z Jarosławą Rudenko: – Dzisiaj zaprezentowaliśmy romantyczny program, w którym brzmiały różne pieśni – zarówno ludowe, jak i autorskie. I właściwie skład uczestników jest po prostu niesamowity. Andrij Karpow – znany aktor, który gra główne role nie tylko na scenach, ale także występuje w filmach i serialach. Jest również znanym fotomodelem.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Słowem, 24 sierpnia, w Dniu odzyskania Niepodległości Ukrainy, do Muzeum tak i nie zeszłam, bo zasłuchałam się i słuchałabym dalej. Bo tak fachowo i z miłością o hafcie może opowiedzieć tylko pani Oksana Hordijec, artystka i historyczka sztuki. I wolontariuszka, która przez wszystkie lata wojny plecie z przyjaciółkami siatki maskujące na Wieży nad Dnieprem. Zdążyłam w krótkiej przerwie podpisać pani Oksanie swoją książkę „Światło powraca”, Wydawniczy Dom „Bukrek”, 2025. Są tam o jej pracy dwa eseje – „Ptaszki wywołuję…” (o wystawie związanej z ptakami w ukraińskiej kulturze, 2023 r., Muzeum Historii Kijowa) oraz „Kochajcie się, czarnobrowe…” (o unikalnym obrzędzie z atrybutami ukraińskiego wesela, 2023 r., „Chlibnia” Sofii Kijowskiej). Szczęśliwa jestem, że od wielu lat znam wspaniałe artystki i etnografki Oksanę Hordijec i Tetianę Ostrowską, które nauczyły mnie alfabetu Znaków. Dziękuję, moje drogie! Wasza nauka czasem staje się najpewniejszą nicią, która utrzymuje serce w równowadze.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów. Zdjęcia Ołeksandry HORDIEC. Jeśli wybierzecie się dzisiaj do Pyrohiwa na Święto Mistrzów, to zajrzyjcie na wystawę koszul w nowym, nowoczesnym pawilonie. Koszule zapraszają do sali niczym białymi skrzydłami. Wyhaftowane bielą na bieli, są białe – jak biały świat. Tym właśnie wabią. W ich białym hafcie, w każdym wzorze, „słowiczym oczku”, mereżce zakodowana jest księga bytu, ludzkie uczucia, dążenie do uporządkowania własnego życia. Koszule są smukłe jak dziewczęta, ich postawa to gotyk stylu. Niezwykłą kolekcję – ze zbiorów Narodowego Muzeum Architektury i Życia Codziennego Ukrainy – dobierała i organizowała historyczka sztuki, wiodąca pracownica naukowa Muzeum, pani Oksana Hordiec. Bielą na bieli haftowano na całej Ukrainie. Na wystawie zaprezentowano jednak koszule haftowane białą nicią z Połtawszczyzny. Można je było zakładać na różne świąteczne okazje, jednak tylko pod odzież naramienną i pasową, ponieważ koszula w ukraińskiej tradycji była odzieżą spodnią. I tylko na Kupałę taką koszulę można było nosić bez płachty, spódnicy i odzieży naramiennej, czyli po prostu samą koszulę. Głowę dziewczęta przybierały wiankiem, prowadziły wokół kupały korowody i w kupalną gwieździstą noc wchodziły do rzeki tak głęboko, by sama Woda zdjęła wianek z głowy. W każdym ruchu, zwrotce kupalnej pieśni, każdym ściegu, figurze – system znaków, w których skoncentrowane są ludzkie zamysły i pragnienia. Spotkać miłość, założyć rodzinę, urodzić dzieci, zasiać pole, napiec chleba i podziękować Niebu za życie. „Jesteśmy rolnikami i dla nas ważne jest, aby wszystko, co zawarliśmy w wyhaftowanej koszuli, działało” – jest przekonana pani Oksana. Koszula potrafi uporządkować nasz byt. Jest naszą ochroną i studnią siły od dzieciństwa. Kiedy mama w wyhaftowanej koszuli obejmuje niemowlę, zdaje się otulać je skrzydłami. Pod maminymi wyhaftowanymi „skrzydłami” jest nam przytulnie i chce się pozostawać na zawsze. Tkanina koszul jest domowej roboty: od zasianego ziarna, zebranej łodygi, wyprzędzionej nici, aż po utkane i wybielone płótno – wszystko ręcznie. I żadna maszyna nie zrobi tego tak, jak kobiece ręce. Można oczywiście założyć program haftowania, ale jak założyć myśli i miłość? „Mogę w godzinę nauczyć techniki – mówi pani Oksana – ale żeby ona zadziałała, trzeba opanować naukę znaków, maszyna nie jest do tego zdolna”. Kiedy przyjrzysz się koszulom uważniej, zobaczysz, jak filigranowa jest praca mistrzyń. Na jednym rękawie zdarza się kilka technik – haft krzyżykowy, ścieg liczony, ażurowe wycinanie, mereżka. Ileż to cierpliwości i talentu trzeba mieć! Zebrane w świątecznej sali, wyhaftowane „bielą na bieli” koszule świadczą, że od pradawnych czasów ukraińskie kobiety tworzyły wzorce europejskiej kultury najwyższej próby. Dla ukraińskiej tradycji wyhaftowane koszule to nie tylko piękno, ale i niewyczerpany skarb amuletów. Zakodowane na płótnie uporządkowane symbole są nam pomocne i niezawodne. Dodają energii Wszechświata naszemu życiu. Które dzisiaj potrzebuje ochrony, jak płomyk światła pod naporem bagiennej ciemności. …Ludzie przychodzili na wystawę bez przerwy. I przez te kilka godzin, które tu spędziłam, spotkałam starszych, młodych i całkiem małe dzieci. Wypytywali, przyglądali się, dopytywali o cenę („nie na sprzedaż, to ze zbiorów”), wyciągali z torebek przyniesione wcześniej swoje rodzinne relikwie, aby pani Oksana „odczytała”, jakaż historia jest tam wyhaftowana. I ona opowiadała, wyjaśniała, a oczy właścicielek rozjaśniały się radością: „Jakiż rodzinny skarb zachowałyśmy!”. Wystawa „Biały świat połtawskiej koszuli. Perły z kolekcji Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy”. Kupalny dziewczęcy korowód. Fragment ekspozycji wystawy.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: Prysuchin Serhij Iwanowycz — 1500 UAH. Moroz Łarysa Zachariwna — 500 UAH. Piatkin Wiktor Mykołajowycz — 5000 UAH. Skrypnyk Wiktor Petrowycz — 500 UAH. Opimach Anastasija Andrijiwna — 80 UAH. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 UAH. Szwed Marija Hennadijiwna — 900 UAH. Poroch Marija Jurijiwna — 200 UAH. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe