Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №36 за 2026 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Zjednoczeni słowem i wiarą

Już po raz 27. w Odessie odbył się Ogólnonarodowy konkurs „Język ukraiński – język jedności”, a po raz pierwszy – pod patronatem Iwana Dziuby. Ihor ZOC Według założyciela konkursu, przewodniczącego Odeskiej Organizacji Regionalnej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Jurija Rabotina, Marta Dziuba, żona Iwana Mychajłowycza, poparła apel organizatorów tego twórczego współzawodnictwa o nadanie konkursowi imienia Iwana Dziuby. „Prawdziwie wybitny literaturoznawca, Bohater Ukrainy i bojownik o jej niepodległość – stał u początków konkursu, uczestniczył w nagradzaniu laureatów w Kaniowie. Dla nas to wielki zaszczyt” – powiedział Jurij Rabotin. Naturalne jest, że w wydaniu specjalnym gazety „Zołotosliw” kilka materiałów poświęcono rodzinie Dziubów, w szczególności mowa o wydanych przez wydawnictwo „Duch i litera” książkach Marty Dziuby „Przeżyte i doświadczone” (2025) oraz Iwana Dziuby „Sprostowanie oskarżeń” (2026). „Iwan Dziuba, którego imię od tego roku nosi konkurs, swego czasu podkreślał, że »język ukraiński jest samowystarczalny, rozwinięty i zdolny do obsługi absolutnie wszystkich sfer współczesnego życia państwowego i naukowego na równi z innymi. Język – to nie tylko podstawa naszej tożsamości, która jednoczy Ukraińców, – to dar Boży, najwyższa forma patriotyzmu, to nasza broń w walce z odwiecznym wrogiem – nasz amulet«” – napisał w swoim pozdrowieniu dla uczestników konkursu przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan. Warto przypomnieć, że członkowie Proświty wsparli konkurs jeszcze w pierwszym roku jego prowadzenia, w 1999 roku, i do dziś jesteśmy razem. Tak, współprzewodniczącym komitetu organizacyjnego jest akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Heorhij Filipczuk, a w skład komitetu organizacyjnego wchodzi reżyser filmowy, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Dmytro Łomaczuk. Tradycyjnie wielu członków Proświty z całego kraju dołączyło do udziału w tym twórczym współzawodnictwie. I chyba najwięcej prac przedstawiono w kategorii „Granice wyczynów i nieśmiertelności”. To o wojnie Ukrainy o naszą wolność, która trwa od wieków. Oto kilka imion laureatów: Andrij Karpenko (Kijów) – za zbiór poezji „Walczę, wierzę, kocham”, Wasyl Dżuran (Czerniowce) – za serię pocztówek na Dzień UPA, Oksana Czorna (Dniepr) – za pierwszy numer czasopisma działań bojowych Sił Zbrojnych Ukrainy 23 OMBR, Witalij Ołujko (Chmielnicki) – za „Książkę o wojnie”, Wasyl Melus (obwód doniecki) – za zbiór poezji „Wytrwasz, matko!”, Olha Ilnyćka (Odessa) – za książkę „Idzie ulicą wojna”, Olha Pustowojt (Krzemieńczuk) – za poetycki dziennik wojennej niedoli „Niezwyciężeni byliśmy i jesteśmy…”. Tradycyjnie wielu uczestników nadesłało swoje utwory w kategorii „Kwitnij, języku nasz ojczysty”, a zwycięzcami zostali Hałyna Wowczenko (Połtawa), Ołeksandr Peczoora (Łubnie), Iryna Kudinowa (Krzywy Róg), Nina Fesenko (Żółte Wody), Petro Wojt (Ładyżyn) i inni. Naszej redakcji miło było odznaczyć, że wśród laureatów są literaci, o których opowiadaliśmy na łamach „Słowa Proświty”. W szczególności jest to Anatolij Butenko, były mieszkaniec Mariupola, a obecnie odesita; Lubow Czorna, która przymusowo opuściła Pokrowsk w obwodzie donieckim; Amal Szahin, była mieszkanka Berdiańska, a obecnie Zaporoża. W kategorii „Na widoku całego świata” w pełni zasłużenie nagrodzono Anatolija Zahnitkę (Winnica) – za autorstwo i organizację Otwartego Międzyregionalnego Konkursu Twórczego „Słowo w duszy – dusza w słowie”, Odeskie Muzeum Literatury – za literacko-artystyczne wydanie utworów poetów Odessy „Nie- Kontynuacja na str. 2 NADIJA NAUMOWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

PRENUMERATA—2026

Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” przy pomocy „Katalogu mediów Ukrainy” na drugie półrocze 2026 roku (str. 41). Cena wynosi: 1 mies. — 71 hrn. 3 mies. — 213 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wam? Jaką chcę, taką rozmawiam…”. Rozumiem, że to tylko mały przykład. Nie będę zagłębiać się w inne dziedziny, po prostu oczywiste jest, że trzeba zmieniać taką praktykę. Trzeba zmieniać! I o tym będzie mowa w kontekście prawniczej sfery językowej. Powróćmy do krótkiej biografii z adnotacji do trzytomnika Serhija Hołowatego. Jest on znanym ukraińskim prawnikiem, działaczem państwowym oraz doktorem nauk prawnych, który wniósł znaczący wkład w rozwój prawa konstytucyjnego Ukrainy. Dziś jego burzliwa działalność polega na oczyszczaniu terminologii prawniczej z naleciałości epoki radzieckiej, przywracaniu autentycznych tradycji językowych i łączeniu europejskich standardów wymiaru sprawiedliwości z bogactwem oraz autentyką języka ukraińskiego. Władztwo prawa czy “zwierzchnictwo” prawa? Wziął słowo “zwierzchnictwo” w cudzysłów i pokazał, że dla nas dopuszczalny jest zupełnie inny termin. Nie zwierzchnictwo prawa, a władztwo prawa – taka ukraińska terminologia jest bardziej poprawna, jednak została sztucznie wyparta, jak i wiele innych rdzennie ukraińskich słów. Serhij Petrowycz Hołowaty brał udział w wielu międzynarodowych konferencjach, seminariach, sympozjach w wyznaczonych kierunkach. Wykładał międzynarodowe prawo publiczne oraz kurs specjalistyczny “zwierzchnictwo prawa” na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki. Badania naukowe prowadził w Instytucie Maxa Plancka Prawa Porównawczego Publicznego i Międzynarodowego, m. Heidelberg, Niemcy, 2001 r.; Szkole Prawa Uniwersytetu Yale, m. New Haven, USA, w ramach programu Fulbrighta, 2002–2003 rr.; Instytucie Towarzystwa Maxa Plancka Zagranicznego i Międzynarodowego Prawa Karnego, m. Fryburg, Niemcy, 2013–2014 rr. Opublikował ponad 200 prac naukowych z zakresu prawa międzynarodowego i konstytucyjnego. Serhij Hołowaty jest jednym z założycieli Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Chcę zaznaczyć, że kiedyś, będąc młodym prawnikiem, na zaproszenie Dmytra Pawłyczki Hołowaty rzeczywiście brał udział w przygotowaniu naszego pierwszego zjazdu, który odbył się w Domu Kina. Byłem wtedy i pamiętam, jak on, młody prawnik, pomagał nam w pisaniu statutu, który trzeba było składać, i całego szeregu dokumentów po to, aby nas zarejestrowano. Potem przygotowywali dokumenty Ludowego Ruchu Ukrainy, w 1989 roku, razem z Petrem Osadczukiem i Witalijem Donczykiem. I to prawda. Bo dzisiaj do autorów programu Ludowego Ruchu Ukrainy pchają się bardzo wielu ludzi, którzy nawet w pobliżu nie stali u źródeł, a byli w wielkich odległościach… Serhij Petrowycz był wybierany deputowanym ludowym Ukrainy do Rady Najwyższej sześciu kadencji. Sprawował urząd ministra sprawiedliwości w trzech rządach. Sędzia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, pełniący obowiązki Przewodniczącego Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy, kierownik Centrum Terminologii Prawniczej Akademii Nauk Prawnych, członek Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Konstytucyjnego. Odznaczony wyróżnieniami organizacji międzynarodowych, a od teraz także proświtańskim Orderem Nestora Kronikarza. “Nasza mowa prawnicza jest niezwykle nasycona sowietyzmami i moskiewszczyznami, a nasze terminy z XIX i XX wieku nie są używane. Chcę oczyścić strumień językowy. Mamy swoje, ukraińskie, które trzeba zachować, jak i naszą tożsamość narodową, żeby nawet w tej dziedzinie nie było pokusy mówić, że jesteśmy z Rosjanami jednym narodem”, – podkreśla Serhij Petrowycz Hołowaty. napisał wzruszający wiersz, poświęcony Jurijowi Rabotinowi, którego on z wielką dumą zawsze nazywał “mój przyjaciel”, – wspomina Nina Fesenko, autorka wspomnienia i poezji o poległym Bohaterze. Ważne, że organizatorzy zachowują dobrą tradycję wyróżniania wszystkich aktywnych popularyzatorów języka ukraińskiego. Tak, w tym roku wśród laureatów – Natalia Sachnewycz, studentka “Uniwersytetu Trzeciego Wieku” Nadmorskiego centrum pomocy społecznej Nadmorskiego rejonu Odessy. Panią Natalię nie bez powodu nazywają “zbieraczką ukraińskich pieśni”. A szczególnie cieszy, że jej znaleziska trafiają do ludzi – są wykonywane przez grupę w miejscach publicznego wypoczynku, bibliotekach Odessy. Wśród ostatnich nabytków trafiła do skarbonki pani Natalii pieśń “Czerwona róża trójlistna” – o ukraińskiej kobiecie, zdecydowanej, odważnej i bystrej, która wie, jak poskromić Zielonego Węża, z którym zaprzyjaźnił się jej mąż, ochronić siebie, dzieci i rodzinę, odtwarzając atmosferę porozumienia, zgody i miłości. Podsumowując wyniki konkursu, Jurij Rabotin podziękował Wasylowi Dżuranowi, Anatolijowi Hłuszczakowi, Ołehowi Czubukowi, innym członkom komitetu organizacyjnego, redakcji gazety “Zołotosliw”, wszystkim uczestnikom, którzy, nie zważając na niebezpieczeństwa, przyjechali osobiście do Odessy lub dołączyli swoimi pracami pocztą, za współtworzenie, za wiarę w Ukraińskie Zwycięstwo. Pozostaje dodać: szef redakcji “Słowa Proświty” Pawło Mowczan i redaktor naczelny Ihor Zoc – są wśród laureatów szacownego konkursu. Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

“Reagować i działać!”

Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki – O naszej dzisiejszej rozmowie w „Nagłosie” umówiłem się z byłym ministrem sprawiedliwości i pełniącym obowiązki Przewodniczącego Sądu Konstytucyjnego Ukrainy Serhijem Petrowyczem Hołowatym 24 sierpnia – w Radzie Najwyższej, podczas obchodów Dnia Niepodległości Ukrainy. Serhij Petrowycz zgodził się wziąć udział w posiedzeniu agencji informacyjnej jako autor trzech niezwykle ważnych prac. My, niestety, nie jesteśmy z nimi zaznajomieni. Jedna z nich to „O języku prawniczym: studia, zebrane, słowniki, dokumenty” (2024). Książka poświęcona jest językowej deokupacji ukraińskiego dyskursu prawniczego. Autor szczegółowo bada, jak Moskwa rusyfikowała i sztucznie wypierała rdzennie ukraińskie terminy. Tak, zamiast określeń „prawnyj” i „prawnyczyj” mamy kalkę „prawowyj”. A jeszcze ma on książkę „Praworządność” (2006), trzytomową monografię, która stała się pierwszym fundamentalnym badaniem doktryny praworządności, i trzecią – „O prawach człowieka” (2016). Temat rozmowy w kuluarach Rady Najwyższej zrodził się spontanicznie – pan Serhij sam go poruszył. Powiedział, że język ukraiński dzisiaj w wielu sferach nie funkcjonuje należycie, nie rozwija się, nie brzmi. W szczególności w sferze prawniczej. Tutaj jest wielki problem – wszystko jest kalkowane z rosyjskiego. Językową poprawnością w tej sferze nikt się nie zajmuje, żadne instytuty. A przecież jest cały oddział naukowy w Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy. I zapytałem: „Serhiju Petrowyczu, a dlaczego nie wpływamy? Dlaczego?”. A on mówi: „Dlatego, że tutaj działają w absolutnie inercyjnym trybie systemu radzieckiego, jak i w całej Akademii”. On ma podstawy tak uważać. „Oto piszę, wydaję książki, a kto je zna? Nikt nie wie i nikt moich badań nie rozpowszechnia”, – mówi Serhij Petrowycz. I pokazuje na 1400 stronach badań, jak cała terminologia prawnicza jest skalkowana z rosyjskiego. Wszędzie – „prawo”, a nie „prawoznawstwo” – i tylko prawo, i tylko prawo. Cała terminologia jest skalkowana. Co robić? O tym trzeba myśleć razem z Akademią. Pan Serhij mówi: „Ja tutaj mam tylko jeden głos – jako akademik tej instytucji”. I dlatego zaproponowałem: „Serhiju Petrowyczu, my zaczniemy rozmowę w naszym proświtańskim kręgu. Po to, żeby potem rozszerzyć tę rozmowę i wychodzić z odpowiednimi apelami”. Tak też postanowiliśmy. Po co zaprosiłem Serhija Hołowatego? Nie po to, żebyśmy usłyszeli jego narzekania, a po to, żebyśmy odpowiednio reagowali i działali. Najważniejsze – działali. Ostatnim razem umówiliśmy się, że zaprosimy panią Ołenę Iwanowską, Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego na Ukrainie. Ja, szczerze mówiąc, nie mogę zrozumieć pozycji, którą zajęli, nie wiem, czy to jakiś pół-strach, nie mogę zrozumieć, czy oni się boją, czy po prostu nie ogłaszają swojego stanowiska. No nie może być tak wysoka instytucja państwowa, jak Kancelaria Prezydenta – rosyjskojęzyczną. Wszyscy, z którymi przychodzi się komunikować, a mnie od czasu do czasu zdarza się rozmawiać z wybitnymi ludźmi, uważają, że takiego naruszenia norm prawnych nie może być, jaka by nie była władza. Niestety, taka sytuacja z językiem ukraińskim funkcjonuje. I kiedy przychodzę do jednego urzędu i słyszę, że sekretarki między sobą rozmawiają nie po ukraińsku, to taka praktyka nie może trwać! Jednak kiedy zwracam uwagę, to rozumiem, że już stworzyłem sobie problemy. Wezwą mnie do przełożonych w ostatniej kolejności. Stworzą mi problemy… Sekretarka może powiedzieć, że mają „obiediennyj piereryw”. No i co, że trzeba mówić „obidnia pererwa”? „Co takiego spotkania”, Myrona Kozaka (Łuck) – za wydanie „Leonardo da Vinci… przemówił po ukraińsku”, Wołodymyra Szewczenki, Andrija Melnyka (Kremenczuk) – za wydanie książek w tłumaczeniu na język ukraiński „Baśnie i opowieści Litwy. Księga pierwsza i druga, które dedykowane są przyjaznemu krajowi Litwie i jej narodowi”. Znalazły swoje nagrody także uczestnicy w nominacjach „Poszukiwanie, Prawda, Nauka”, „Masmedia”, „Laureaci”, „Pierwiosnek”. Miło, że wśród laureatów są uczniowie i ich nauczyciele – wszyscy z obwodu odeskiego. W szczególności Wiktorija Wełyczko, wychowanka kółka „Fabryka młodych pisarzy”, KPO „Odeski PDJUT „Biała akacja”, wyróżniona za utwór „Rozstrzelany język”; Natalija Kłimentiewa, uczennica 11 klasy liceum nr 3 – za utwory „Nie ma na świecie Ukrainy…” oraz „Urodzeni, by być tarczą”; Ołeksandra Kaszyrska, uczennica 8 klasy odeskiego liceum nr 78 za utwór „O nasze prawo do życia”, Dmytro Hutenko, ósmoklasista liceum nr 69 za utwór „Niezłomnym”. Wśród nagrodzonych są także nauczycielki odeskiego liceum nr 16 Tetiana Cymbał i Anna Malicka, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury liceum nr 80 Natalija Dejneha. Każdemu z laureatów Jurij Rabotin wręczył dyplomy i nagrody – książki, a wszystkim uczestnikom – egzemplarz gazety „Zołotosliw”, która w tym roku wyszła na 68 stronach! Przeglądam czasopismo – zachwyca różnorodność publikacji. Tak, drukowany jest głęboki artykuł o synu Jewhena Czykałenki – archeologu Łewku Czykałence, którego los stał się odzwierciedleniem dramatycznej historii ukraińskiej inteligencji, która szukała dróg służenia swojemu narodowi w najtrudniejszych czasach. O losie znanego Ukraińca i o tym, jak społeczność Pereszorska obwodu odeskiego doprowadziła do pochowania prochów Łewka Czykałenki tam, gdzie się urodził, napisała dyrektorka Podolskiego Miejskiego Muzeum Krajoznawczego Ołena Zwełindowśka. Drukowane są także wiersze pamięci Czykałenków autorstwa Wasyla Dżurana, Jurija Rabotina, Witalija Boszkowa, Mychajła Wasylenka, fragment szkicu Ludmyły Wowk. Szanują w życiu i na łamach gazety laureatów – obrońców Ukrainy. „Poetę Saszę Bereżnego pamiętamy żywego!” – tak nazywa się wspomnienie o żołnierzu ZSU, poecie z Żółtych Wód, który poszedł bronić ojczystej ziemi w pierwszych dniach raszystowskiej inwazji i zginął podczas wrogiego ostrzału 4 maja 2022 r. „Nawet w okopach, pod atakami gradów, w śmiertelnym niebezpieczeństwie, on pisał, przelewając przeżyte w swoich wierszach… Na dwa dni przed swoją śmiercią Ołeksandr Bereżnyj napisał Z wystąpienia Pawła Mowczana na prezentacji książki Serhija Hołowatego „O języku prawniczym…” Zakończenie. Pocz. na str. 1 Połączeni słowem i wiarą

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rady wychowawczo-oświatowej ŚKU oraz przewodniczący Związku Ukraińców Portugalii (ZUP) Pawło Sadocha, a 16 września – założyciel ukraińskiej diaspory w Barcelonie (Hiszpania) oraz przewodniczący Wspólnoty Ukraińskiej Młodzieży w Katalonii Roman Rodyk. O tym stało się wiadomo z publikacji ŚKU oraz z publikacji na stronie Rodyka i jego żony na Facebooku. Przy czym podaje się, że obaj zmarli z powodu zatrzymania akcji serca. O tym informuje agencja “Interfax-Ukraina”. Wszechukraińska Rada Kościołów i Organizacji Religijnych oświadczyła o krytycznej sytuacji humanitarnej w tymczasowo okupowanych Oleszkach w obwodzie chersońskim. Według różnych szacunków w mieście pozostaje ponad 6 tysięcy osób, w tym około 200 dzieci. Według danych Rady, Oleszki znajdują się w blokadzie humanitarnej i na granicy katastrofy. Ostatnie dostawy żywności, jak twierdzi się, dotarły pod koniec maja 2026 roku. Mieszkańcy głodują, a rosyjscy wojskowi przeszkadzają w ich wyjeździe. Od początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainie zginęło ponad 17 tys. cywilów. W ONZ zaznaczają, że w porównaniu z ubiegłym rokiem liczba ofiar wśród ludności cywilnej wzrosła o 55%. O tym 21 września podczas 63. sesji Rady Praw Człowieka ONZ poinformował przewodniczący Niezależnej Międzynarodowej Komisji Śledczej ds. Ukrainy Erik Møse, przekazuje Hromadske. W hromadzie koreckiej na Rówieńszczyźnie już po raz trzeci odbył się festiwal kulturalno-historyczny “Charalużni miecze”. O tym poinformowała rada miejska Korca. Wydarzenie połączyło mieszkańców i gości regionu wokół ukraińskich tradycji, sztuki ludowej, płatnerstwa i współczesnej twórczości. Organizatorzy podkreślają, że festiwal stał się nie tylko platformą dla zachowania dziedzictwa historycznego, ale także okazją do wyrażenia wdzięczności ukraińskim Obrońcom i Obrończyniom. W Kijowie otwarto miejsce, które łączy wojskowych i weteranów 20. Brygady Operacyjnego Przeznaczenia “Lubart” 1. Korpusu Gwardii Narodowej Ukrainy “Azow”, ich rodziny, przyjaciół i partnerów – “Lubart Przestrzeń”. O tym informuje “Lubart” 20. Brygada Operacyjnego Przeznaczenia Gwardii Narodowej Ukrainy. “Lubart Przestrzeń” – to ośrodek spotkań, rozmów i wspólnych spraw brygady oraz wielkiej społeczności wokół niej. Tutaj spotykać się będą zespół, partnerzy, wolontariusze i nieobojętni ludzie, którzy wspierają “Lubart”. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

17 września premier Polski Donald Tusk wystąpił w Sejmie, opowiadając o hybrydowych zagrożeniach ze strony Federacji Rosyjskiej oraz o wzroście strat Ukrainy z powodu nowej taktyki rosyjskich uderzeń. Według słów Tuska, mowa o utracie 27 tysięcy żołnierzy miesięcznie i tę liczbę nazwał „smutnym rekordem”. Wystąpienie Donalda Tuska dotyczące wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie pojawiło się na portalu polskiego parlamentu – jest pełne wideo oraz transkrypcja. Urzędnik powiedział, że informację o stratach otrzymał od ukraińskich kolegów. Premier Polski powiązał wzrost strat z pojawieniem się odrzutowych dronów Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej oraz z ich aktywniejszym wykorzystaniem, informuje wydanie „Focus”. „Panie prezydencie, a czy jest pan w stanie zapewnić potrzeby naszej armii w potrzebnej ilości broni, amunicji i ludzi, abyśmy mogli zetrzeć na piasek rosyjskie uzupełnienie?” – zwraca się do Wołodymyra Zełenskiego generał Serhij Krywonos podczas eteru na „Nowyny. Live”. Radzi on, by nie straszyć Ukraińców strasznymi cyframi mobilizacji na bagnach. Siły Zbrojne Ukrainy już nie jedną taką partię wysłały prosto do piekła. Najważniejsze teraz nie jest to, ilu ludzi zbierze do wojska Rosja, a czy będziemy w stanie zapewnić swojej armii wszystko, co niezbędne, aby wysłać do domu w czarnych workach i to wrogie uzupełnienie. „Rząd założył w Radzie prawie trzysta baniek na podziemny bunkier, a deputowani poszli na prawie miesięczny odpoczynek. Przypomnę, pieniędzy nie ma, Bukowel baluje i robi sobie zdjęcia, szczerzy zęby i imprezuje w elitarnych hotelach, dzieci uczą się w piwnicach, obcokrajowcy zbierają miliony, żeby choć trochę załatać nasze dziury w budżecie… Ludwik i Maria Antonina też imprezowali. I nie rozumieli, a co nie tak z ludem? Lepiej by historię studiowali… Albo przeczytali choć „Psychologię tłumu” Le Bona. Ale o czym to ja? U nas praw nie dadzą bez egzaminu, a zarządzać państwem można. Sprawa załatwiona…” – napisał na swoim blogu na Facebooku dziennikarz i pisarz Wasyl Zyma. „Wczoraj (19 września) podczas ataku na obwód kijowski zabito dwoje dzieci, a dzisiaj na „Karpackim szczycie” ze strony urzędników – stand-up, tępe żarty i wesoły nastrój. Deja vu 2014, kiedy też już ginęły dzieci, a na „1+1” „Kwartał” w pełni wyśmiewał Siły Zbrojne Ukrainy. Jak ta wymiotna estetyka do tej pory jest odbierana przez populację – w głowie się nie mieści, ale ci sami ludzie apelują do obojętności świata i pytają „za co?”, – napisał na swoim blogu na Facebooku deputowany Rady Miejskiej Zaporoża Wałerij Prozapas. Polska przygotowuje nowy pakiet pomocy wojskowej dla Ukrainy o wartości około 50 mln euro. Częścią pomocy stanie się uzbrojenie lotnicze dla ukraińskich F-16, przeznaczone w szczególności do niszczenia rosyjskich bezzałogowców. O tym pisze Polskie Radio. Po zwolnieniu Rusłana Krawczenki następnego prokuratora generalnego mogą ponownie wyznaczyć według starych zasad – bez otwartego konkursu. Jednocześnie 56% Ukraińców mówi, że bardziej ufałoby prokuratorowi generalnemu, gdyby wybierano go w otwartym konkursie z udziałem niezależnych międzynarodowych ekspertów. Tylko 4% w takim scenariuszu ufałoby mu mniej. O tym świadczą wyniki ogólnoukraińskiego sondażu, przeprowadzonego przez Fundację „Demokratyczne Inicjatywy” im. Ilka Kuczeriwa wspólnie z Kijowskim Międzynarodowym Instytutem Socjologii. Ważne, by zaznaczyć, że badanie przeprowadzano od 21 sierpnia do 10 września 2026 roku, czyli przed ucieczką Rusłana Krawczenki za granicę 14 września. Oprócz tego, operacja NABU i SAP „Kartagina”, podczas której organy antykorupcyjne ogłosiły wykrycie organizacji przestępczej w Biurze Prokuratora Generalnego, stała się publicznie znana dopiero 4 września – na sześć dni przed zakończeniem sondażu. Czyli wyniki badania praktycznie nie odzwierciedlają możliwego wpływu późniejszych wydarzeń wokół Krawczenki i Biura Prokuratora Generalnego na zaufanie społeczne. Badanie również odnotowało wysoki poziom nieufności do prokuratury ogółem. 70% respondentów odpowiedziało, że raczej lub wcale nie ufa ukraińskiej prokuraturze. Ufa jej 26%. O tym informuje się na stronie Centrum Przeciwdziałania Korupcji. Wiktora Mojsijenka – znanego językoznawcę, profesora Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Iwana Franki, członka korespondenta NAN Ukrainy oraz weterana Sił Zbrojnych Ukrainy – mianowano dyrektorem Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, informuje wydanie Żytomyr Online. Ukraińska edukatorka Andriana Pauk pokazała na Facebooku pierwszą w roku szkolnym zaliczkę, która przyszła do niej po wrześniowej podwyżce płac dla pedagogów o 20%. Za pierwszą połowę września otrzymała 3320 hrywien zaliczki. Pedagog żartobliwie zwróciła się do sieci z pytaniem, na co wydawać te „niewidziane wcześniej pieniądze”? Może w coś zainwestować? „Boję się wyobrazić, jaka przyjdzie reszta pensji, z taką potężną zaliczką”, – napisała Pauk. W komentarzach na stronie „Wseosvita” inni pedagodzy żartowali, że 3 tysiące hrywien – „to jeszcze całkiem niezła suma”. Niektórzy edukatorzy w ogóle otrzymali zaliczki po 1250–1500 hrywien. Mimo dużej liczby smutnych żartów, w komentarzach ludzie zaznaczali, że jest niedopuszczalne, aby edukatorzy, którzy uczą dorastające pokolenie Ukraińców, otrzymywali tak marne środki. W Ukrainie 330 tysięcy weteranów jest oficjalnie zarejestrowanych jako niepracujący. I to jest niedopatrzenie państwa. O tym podczas briefingu w Ukrinformie oświadczył minister do spraw weteranów Witalij Kim. Według jego słów, około 200 tysięcy z nich może pracować nieoficjalnie, jednak ta liczba jest jego osobistą oceną. W Odessie sądzono kobietę, która usprawiedliwiała rosyjską agresję. W rezultacie sąd zobowiązał ją do czytania ukraińskiej klasyki. Jak informuje „Sądowo-prawnicza gazeta”, na sądzie przyznała się do winy. Wyznaczono jej pięć lat pozbawienia wolności, ale zwolniono od odbywania kary z okresem próbnym na trzy lata. Oprócz tego, sąd zobowiązał kobietę do przeczytania powieści Iwana Bahrianego „Tygrysołowy” i „Sad Getsemański”, a także Memorandum Budapeszteńskiego. Po przeczytaniu powinna dostarczyć organowi probacji własne utwory z przemyśleniami: co najmniej po 500 słów o każdym utworze i 100 słów o memorandum. „W Ukrainie rozwija się historia, której kategorycznie odmawiam postrzegać jako kolejną niewinną „optymalizację”. Publicznie rozpowszechniono informację o zaprzestaniu działalności Narodowego Centrum Naukowego „Instytut Pszczelarstwa imienia P. I. Prokopowycza” jako samodzielnej osoby prawnej oraz jego reorganizacji. Mowa o zagrożeniu demontażu wyspecjalizowanej instytucji naukowej, która zajmuje się genetyką i selekcją ukraińskich pszczół, technologiami zapylania, zasobami miododajnymi, chorobami pszczół, jakością produkcji oraz zabezpieczeniem normatywnym branży (NAAN Ukrainy). Uważam tę decyzję nie tylko za błędną. Oskarżam ukraińską władzę państwową i kierowników państwowego systemu agrarnego o prowadzenie polityki, która obiektywnie osłabia bezpieczeństwo żywnościowe, samowystarczalność agrarną i autonomię gospodarczą Ukrainy”, – napisał na swoim blogu na Facebooku przedsiębiorca i działacz społeczny Władysław Smirnow. Olha Demidko, kandydatka nauk historycznych, docentka katedry kulturologii Mariupolskiego Uniwersytetu Państwowego, zapowiedziała wyjście książki „Światło i cienie Mariupola”. Wydanie opowiada o historii miłości mariupolskiego artysty Archypa Kuindżiego, założycieli pierwszego greckiego teatru miasta oraz występach teatru koryfeuszy. O tym pisze medium „Wschodni wariant”. W Ławrze Poczajowskiej w obwodzie tarnopolskim dziennikarze ponownie zarejestrowali wypowiedzi poszczególnych pielgrzymów i osób duchownych, które powtarzają rosyjskie narracje historyczne i propagandowe na temat Ukrainy, wojny oraz relacji z Rosją. Nowy reportaż z Poczajowa opublikowało hromadske. Dziennikarze porozmawiali z odwiedzającymi ławrę i zarejestrowali szereg stwierdzeń o „trójjedynej Rusi”, „braciach Rosjanach”, rzekomo decydującej roli USA w wojnie, a nawet twierdzenia, że rosyjskie rakiety na Ukrainę w rzeczywistości wystrzeliwuje „diabeł”, a nie Rosja. Jednocześnie ważne jest, aby oddzielać te wypowiedzi od oficjalnego stanowiska całego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Chodzi o oświadczenia konkretnych osób, nagrane przez dziennikarzy podczas wizyty w Ławrze Poczajowskiej, a nie o sondaż socjologiczny wszystkich jej wiernych. Narodowy Bank Ukrainy zaprezentował nową srebrną monetę pamiątkową „Czerwona ruta – głos pokoleń”, poświęconą piosence o tym samym tytule oraz jej autorowi Wołodymyrowi Iwasukowi. Nominał monety wynosi 10 hrywien, a nakład – do 10 tys. sztuk. Poinformował o tym NBU. Moneta została wykonana ze srebra próby 925, jej masa wynosi 31,1 g. Na awersie przedstawiono stylizowany portret Wołodymyra Iwasuka przy pianinie z pięciolinią i piórem. W tle umieszczono góry Karpaty oraz rzekę, której kształt przypomina skrzypce. Po prawej stronie od portretu przedstawiono stylizowany kwiat czerwonej ruty oraz sylwetkę dziewczyny z kwiatem. Na rewersie rzeka przechodzi w pięciolinię z fragmentem melodii „Czerwona ruta”. Kompozycja zawiera również kwiat czerwonej ruty. Liderzy dwóch ukraińskich społeczności w Europie nagle zmarli w odstępie trzech dni: 13 września 2026 roku zmarł wiceprezes Światowego Kongresu Ukraińców (SKU) w Europie Południowej, zastępca przewodniczącego światowej koordynacyjnej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Osobne miejsce zajmuje praca historyczno-dokumentalna „Zborów”, poświęcona jednej z wybitnych kart historii Ukrainy. Autor odwołuje się do wydarzeń wojny narodowowyzwoleńczej połowy XVII wieku (1649 r.), dążąc do ukazania znaczenia bitwy pod Zborowem oraz jej wpływu na ukraińskie państwowotwórstwo. Poprzez postacie historyczne i dokumenty odsłania niezłomne dążenie Ukraińców do wolności. Wszak to właśnie w wyniku tej wojny Polska uznała państwową autonomię Kozaczyzny Zaporoskiej. Szczególne miejsce w twórczości Swiatosława Wasylczuka zajmują badania historyczno-biograficzne. Jednym z najcenniejszych jest wydanie „Z chwalebnego rodu Rudanśkych”, które ukazało się w kilku uzupełnionych redakcjach i zostało wznowione w 2022 roku. W książce autor bada drogę życiową Ołeksija Borżkowśkiego – lekarza, działacza społecznego i potomka wybitnego ukraińskiego poety Stepana Rudanśkiego. Wydanie, które ukazało się w 2025 roku, „Ukraińska flaga narodowa nad Żytomierzem”, poświęcone jest 35. rocznicy podniesienia ukraińskiej flagi nad Żytomierską Radą Miejską 13 czerwca 1990 roku. Książka zapoznaje z wydarzeniami historycznymi, które miały miejsce po raz pierwszy na całej wschodniej Ukrainie w nocy z 13 na 14 czerwca 1990 roku. Grupa działaczy Ruchu pod wodzą przewodniczącego Swiatosława Wasylczuka ustanowiła nad budynkiem Żytomierskiej Rady Miejskiej niebiesko-żółtą flagę i herb – Tryzub. Swiatosław Wasylczuk znany jest nie tylko jako pisarz, ale także jako niestrudzony badacz historii Wołynia i Żytomierszczyzny. Jego artykuły były drukowane w ogólnoukraińskich i regionalnych wydawnictwach, zbiorach naukowych, almanachach krajoznawczych. Szczególną uwagę poświęca tematom ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, historii „Proświty”, represjonowanych działaczy, rozwoju ukraińskiego dziennikarstwa, historii kozactwa, dziedzictwa duchowego Polesia. Swiatosław Wasylczuk był również jednym ze współautorów popularnonaukowego wydania „Kozactwo Wołynia-Żytomierszczyzny”, poświęconego historii ruchu kozackiego na terenach tego regionu. Wieloletnia działalność Swiatosława Wasylczuka w Żytomierskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” stała się kontynuacją jego pracy literackiej. Swiatosław Karpowycz jest laureatem nagród literackich i społecznych, w szczególności imienia Iwana Ohijenki oraz Stepana Rudanśkiego. Jednak jego największą zasługą nie są nagrody, a to, że stworzył książki, artykuły, badania, setki wystąpień publicznych i tysiące czytelników, którzy dzięki jego pracom odkryli dla siebie historię Ukrainy i Żytomierszczyzny. Dla Żytomierszczyzny Swiatosław Wasylczuk stał się jednym z tych działaczy, którzy pod koniec XX wieku kształtowali nową przestrzeń kulturową obwodu, wspierali rozwój ukraińskiej edukacji, wydawnictw książkowych, bibliotekarstwa oraz społeczeństwa obywatelskiego. W roku jego 85. jubileuszu postać Swiatosława Karpowycza jawi się jako symbol niezłomności, odpowiedzialności przed historią i bezgranicznej miłości do rodzinnej ziemi. Jego słowo nadal służy Ukrainie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Człowiek, który tworzył najnowszą historię Żytomierszczyzny. W 85. rocznicę urodzin Światosława Karpowycza Wasylczuka

Jelizaweta ŁEBEJKO. Każde pokolenie musi przejść naukę patriotyzmu. Światosław Wasylczuk W historii każdego regionu są ludzie, którzy nie szukali sławy, ale swoją pracą pozostawili głęboki ślad w życiu społecznym. Ich imiona stają się symbolami epoki, a droga życiowa – przykładem odwagi obywatelskiej, wierności własnym przekonaniom i bezgranicznej miłości do Ukrainy. Właśnie do takich osobistości należy Swiatosław Wasylczuk – dziennikarz, pisarz, naukowiec, działacz społeczny i polityczny, wieloletni przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużony dziennikarz Ukrainy, deputowany Żytomierskiej Rady Obwodowej trzech kadencji, kawaler orderu „Za zasługi” III stopnia. Jego biografia jest nierozerwalnie związana z walką Ukraińców o prawo do bycia gospodarzami na własnej ziemi. Dziś imię Swiatosława Wasylczuka jest dobrze znane nie tylko na Żytomierszczyźnie. Znają go jako dziennikarza, który przez dziesięciolecia bronił prawdy, jako jednego z fundatorów Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki (później „Proświta”) oraz Ludowego Ruchu Ukrainy na Żytomierszczyźnie, jako badacza historii ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego i niestrudzonego proświcianina. Ale zanim stał się jednym z liderów odrodzenia narodowego, on sam musiał przejść niełatwą drogę człowieka, którego system totalitarny próbował zmusić do milczenia. Swiatosław Karpowycz urodził się 5 września 1941 roku we wsi Antoniwka w rejonie kostopolskim obwodu rówieńskiego – w burzliwym czasie II wojny światowej. Jego dzieciństwo mijało wśród ludzi, dla których Ukraina była nie tylko nazwą geograficzną, ale sensem życia. Ojciec, Karpo, był człowiekiem wyjątkowego autorytetu. Walczył w Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, wspierał ukraiński ruch oświatowy, zorganizował w rodzinnej wsi komórkę „Proświty”, a później został członkiem Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Po rozpoczęciu wojny niemiecko-sowieckiej przeszedł do podziemia i został nadrejonowym przewodnikiem OUN. W 1945 roku został aresztowany przez sowieckie organy karne, skazany na dwadzieścia lat ciężkich robót i zginął podczas powstania w Workucie w 1953 roku. Matka, Tekla, mimo ciężkich prób, zdołała wychować dzieci w miłości do ojczystej ziemi. Rodzina przeżyła prześladowania, aresztowania, straty, ale nie wyrzekła się swoich przekonań. Starszy brat Andrij zginął w walce z oddziałami NKWD, siostry pomagały ukraińskiemu podziemiu, ryzykując własnym życiem. Dla małego Swiatosława nie były to strony podręcznika historii, a rzeczywistość. Szczególnym jest wspomnienie o ojcu, który jeszcze za czasów polskich bronił prawa ukraińskich dzieci do nauki w języku ojczystym. Swiatosław Karpowycz opowiadał: „Ojciec składał petycje do polskiego Sejmu, aby połowa zajęć była w języku ukraińskim. Tę petycję podpisali nawet polscy koloniści”. Powojenne dzieciństwo Swiatosława Wasylczuka było niełatwe. Dorastał w czasie, gdy jakakolwiek wzmianka o ukraińskim ruchu wyzwoleńczym mogła stać się podstawą do prześladowań. Władza sowiecka próbowała zatrzeć pamięć o OUN i UPA, a dzieci „wrogów ludu” często doświadczały dyskryminacji. Jednak to właśnie pamięć rodzinna stała się jego moralnym oparciem. Po ukończeniu szkoły średniej w Kostopolu młodzieniec wyruszył na Donbas. Jak tysiące młodych ludzi tamtego czasu, miał nadzieję zdobyć zawód i samodzielnie budować swoją przyszłość. Jednak rzeczywistość okazała się daleka od oficjalnej sowieckiej propagandy. Później wspominał: „Naobiecywano nam, że tam nauczą nas zawodu. Kłamstwo totalne!”. Po pracy na Doniecczyźnie były kopalnie, służba w wojsku w Azerbejdżanie, a potem – Workuta. Właśnie tam, z dala od Ukrainy, szczególnie dotkliwie odczuwało się potrzebę zachowania swojej tożsamości narodowej. Swiatosław wspominał: „Żyliśmy tylko Ukrainą. Słuchaliśmy audycji z Kijowa „Dla Ukraińców mieszkających za granicą”. My też uważaliśmy się za takich Ukraińców. My – to starszy brat Taras, kolega ze wsi Wasyl Czerwinski – syn represjonowanego ojca Petra Danyłowycza Czerwinskiego, który również odbywał karę tutaj, w Workucie przez 15 lat, ale przeżył. Wszyscy marzyliśmy o powrocie na Ukrainę, aby kontynuować walkę o nasze niepodległe państwo”. W 1964 roku Swiatosław Wasylczuk wstąpił na wydział dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. Tarasa Szewczenki. Wydawało się, że przed zdolnym młodzieńcem otwierają się szerokie perspektywy. Jednak to właśnie uniwersytet stał się miejscem jego pierwszego otwartego sprzeciwu wobec systemu sowieckiego. W połowie lat 60. XX wieku nasilała się rusyfikacja edukacji, zawężał się zakres używania języka ukraińskiego, a wszelkie przejawy aktywności obywatelskiej traktowano jako polityczną nieprawomyślność. Razem z osobami o podobnych poglądach: Wadymem Mycykiem, Bohdanem Unijatem, Mychajłem Skorykiem, Tetianą Czupryną, Anatolijem Parfeniukiem, Leontijem Dacenką, Arkadijem Muzyczukiem Swiatosław wystąpił przeciwko rusyfikacji procesu nauczania i niskiemu poziomowi wykładania poszczególnych dyscyplin. Młodzi ludzie domagali się szacunku dla języka ukraińskiego i prawa do jakościowej edukacji. Taka postawa szybko przyciągnęła uwagę Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego. Wkrótce wzywano go na przesłuchania, a w 1965 roku decyzją kierownictwa uniwersytetu wysłano go na tak zwane „przewychowanie” do kolektywu robotniczego w Krzemieńczuku. Po roku, mimo obietnic wznowienia nauki, Swiatosław Wasylczuk został skreślony z listy studentów „za poglądy nacjonalistyczne, niekompatybilne z przekonaniami sowieckiego studenta”. Ten epizod stał się przełomowy. Skreślenie z listy studentów nie było końcem dziennikarskiego marzenia Swiatosława Wasylczuka. Przeciwnie, właśnie ten okres zahartował jego charakter i przekonał, że prawdziwe dziennikarstwo zaczyna się tam, gdzie człowiek nie boi się mówić prawdy. Dzięki wsparciu ukraińskiego pisarza Olesia Honczara Swiatosław Karpowycz zdołał później wznowić naukę i ukończył wydział dziennikarstwa. Dla młodego dziennikarza nie była to tylko możliwość uzyskania dyplomu – to było moralne zwycięstwo nad systemem. Pierwsze lata pracy dziennikarskiej minęły z dala od rodzinnego Wołynia. W 1968 roku Swiatosław Wasylczuk przeniósł się do Uzbekistanu, gdzie pracował jako korespondent gazety obwodowej „Kaszkadaryo hakikati” (Prawda Kaszkadarii). Po powrocie na Ukrainę pracował w gazetach „Korchaginec”, „Radianśke Podillia”, „Winnyćka prawda”. Jednak nawet udana działalność zawodowa nie uchroniła go przed prześladowaniami. Kiedy stało się głośno o losie jego ojca – działacza ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, dziennikarz ponownie odczuł nacisk systemu sowieckiego. Faktycznie zmuszono go do porzucenia pracy tylko z powodu biografii rodzinnej. W 1978 roku Swiatosław Wasylczuk przeniósł się do Żytomierza. Właśnie od tego czasu rozpoczął się nowy, niezwykle ważny etap jego życia, który na zawsze związał jego imię z historią naszego regionu. Pracował jako redaktor centrum „Ukrinformahroprom”, współpracował z wieloma ukraińskimi gazetami i czasopismami, publikował materiały historyczne, publicystyczne i krajoznawcze. Koniec lat 80. stał się przełomowy dla całej Ukrainy. Polityka pieriestrojki dała społeczeństwu możliwość otwartego mówienia o tym, co przez dziesięciolecia było przemilczane: o języku ukraińskim, represjach, Hołodomorze, działalności OUN i UPA, prawie Ukraińców do własnego państwa. Na Żytomierszczyźnie jednym z najaktywniejszych organizatorów tego procesu stał się właśnie Swiatosław Wasylczuk. Wiosną 1989 roku był wśród tych, którzy tworzyli w Żytomierzu Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Organizacja szybko przekształciła się w potężny ruch społeczny. Jej komórki powstawały w przedsiębiorstwach, placówkach oświatowych, bibliotekach, instytucjach kultury. W szczególności w Żytomierzu komórki TJU „Proświta” powstały w zakładach obrabiarek automatów, „Chimwołokno”, „Lonokombinacie”, „Elektrowymiriuwacz”, w instytucie pedagogicznym, szkole kulturalno-oświatowej, bibliotece obwodowej, filii Związku Pisarzy Ukrainy i in. Właśnie stąd zaczęło się masowe ukraińskie odrodzenie w obwodzie. Pod jego kierownictwem organizacja już w krótkim czasie zjednoczyła setki aktywistów i stworzyła komórki TJU „Proświta” zarówno w Żytomierzu, jak i w obwodzie. Rok 1989 stał się rokiem narodzin Ludowego Ruchu Ukrainy – pierwszej masowej siły demokratycznej, która otwarcie wystąpiła za niepodległością państwową Ukrainy. Swiatosław Wasylczuk został jednym z założycieli Ludowego Ruchu na Żytomierszczyźnie i stanął na czele jego organizacji krajowej. W latach 1989–2003 był jej niezmiennym kierownikiem, organizując wiece, imprezy oświatowe, konferencje, spotkania i akcje na rzecz wsparcia ukraińskiej państwowości. Jedną z najjaśniejszych kart najnowszej historii Żytomierza stał się udział mieszkańców w ogólnoukraińskiej akcji „Łańcuch jedności” 21 stycznia 1990 roku. Organizatorem wydarzenia w Żytomierzu był Swiatosław Wasylczuk. Tysiące ludzi wyszło na ulice z niebiesko-żółtymi flagami, demonstrując dążenie do niepodległości i jedności Ukrainy. W 1990 roku Swiatosława Wasylczuka po raz pierwszy wybrano deputowanym Żytomierskiej Rady Obwodowej. Łącznie trzykrotnie z rzędu reprezentował interesy mieszkańców obwodu – od 1990 do 2002 roku. Kierował komisją ds. humanitarnych rady obwodowej. Jego działalność była związana przede wszystkim z kwestiami rozwoju kultury ukraińskiej, edukacji, ochrony języka państwowego, wsparcia narodowego wydawnictwa książek i inicjatyw społecznych. Szczególnie dbali proświcianie i działacze Ruchu o wznowienie działalności na terenach Żytomierszczyzny niezależnej od patriarchatu moskiewskiego Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej (później Patriarchat Kijowski). W pierwszych latach niepodległości aktywnie pracował nad utrwaleniem symboliki ukraińskiej, wspierał tworzenie nowych ośrodków kultury, sprzyjał rozwojowi bibliotek, muzeów i organizacji oświatowych Żytomierszczyzny. Nowym etapem działalności społecznej stał się wybór Swiatosława Wasylczuka na przewodniczącego Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, któremu przewodniczy od 2000 roku. Dla niego „Proświta” to nie tylko organizacja społeczna – to kontynuacja dzieła jego ojca, który jeszcze przed wojną stworzył komórkę „Proświty” w rodzinnej wsi. Działalność pisarska Swiatosława Wasylczuka jest naturalną kontynuacją jego pracy dziennikarskiej i oświatowej. Jego książki łączą słowo artystyczne, dokumentalistykę, badania historyczne i osobiste refleksje. Szczególne miejsce w twórczym do-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pierwszych przewodniczących rówieńskiej „Proświty” profesora Borysa Stepanyszyna czy, na przykład, chorą sąsiadkę, która nie miała rodziny. A jeszcze w jej życiu jest wiele szczerej ukraińskiej pieśni. W chórze „Modlitwa”, który stworzono w pierwszych latach niepodległości przy Soborze Świętego Zmartwychwstania w Równem, jej głos brzmiał prawie trzy dekady! Dla pieśni w „Modlitwie” dobrowolnie zjednoczyli się nauczyciele, lekarze, inżynierowie: występowali na Hurbach, na „Kozackich Mogiłach”, w Peresopnicy, na poświęceniu ukraińskich świątyń. Kiedy zaczęła się wielka wojna, ona od razu przyniosła do Domu Ludowego leki, ciepłe rzeczy i pieniądze. A potem została wolontariuszką: plotła siatki w teatrze lalek, zbierała i wysyłała paczki dla obrońców. Ta niesamowita kobieta, której los zgotował dwie wojny, śpieszy odpowiedzieć na każdą prośbę, wyciągnąć rękę wsparcia i pomocy. Gorliwie modli się za nasze pokojowe ukraińskie niebo. I za powrót do domu każdego syna Ukrainy. Niechże Pan hojnie obdarza Panią, szanowna Tetiano Semeniwno, swoim wstawiennictwem, dobrem i życiową siłą! Nadija Lehun – proświtanka, która zbliża się do swojego 100-letniego jubileuszu. Dlatego tak wzruszająco przyjmowała swój drogi prezent – flagę ojczystego państwa. Stale brała udział w proświtańskich wydarzeniach, recytowała wiersze, śpiewała pieśni, grała w przedstawieniach. Pochodzi z patriotycznego rodu. Jej dziadek miał czworo dzieci, wziął pożyczkę w banku, zastawił cały swój majątek ruchomy i nieruchomy, aby zbudować we wsi Stryhańce pierwszą ukraińską czytelnię i spółdzielnię, bo była tylko polska i żydowska. Jej dziadek pod zastaw własnego majątku wzniósł we wsi Stryhańce pierwszą ukraińską czytelnię oraz spółdzielnię. Wydarzenie odbywało się w ramach obchodów Dnia Flagi Państwowej Ukrainy. Honorowe prawo podniesienia sztandaru zostało przyznane przewodniczącemu obwodowego zrzeszenia weteranów i atamanowi Kozactwa Soborowego „Ukraińska Sicz” Wasylowi Sawjukowi, przewodniczącemu Związku Oficerów obwodu Iwanowi Łazorowi oraz przewodniczącej Młodej „Proświty”, radnej obwodowej Jewhenii Bardiak. Listem pochwalnym wyróżniono także wolontariuszkę z Tłumacza Oksanę Rybczyn. Z okazji święta Niepodległości zebranych powitał zastępca mera Iwano-Frankiwska Ołeksandr Łewycki i wręczył dyplomy oraz listy gratulacyjne. Przewodnicząca miejskiej „Proświty” Marija Hucol uroczyście wręczyła aktywnym proświtanom najwyższe odznaczenie organizacji – medal „Budowniczy Ukrainy”. W części artystycznej programu wystąpili kierownicy horodeńkowskiej „Proświty” Iryna Hawryluk i Mychajło Mycus, ksiądz Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Bohdan Moroz, a podniosły modlitewno-patriotyczny nastrój podarował zespół chóralny „Pieśniarska koronka” pod dyrekcją Wasyla Hultaja. Żyj, kwitnij i krzepnij, ojczyste Państwo Ukraińskie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Siła życiowa proświtanki z Sylnego

Inna OMELIANCZUK. Ona jest honorową proświtanką, niedawno obchodziła 85. urodziny. Kobieta i dziś szczerze pielęgnuje ukraińskie słowo, strzeże historii znaczących ludzi Równego i… wyplata siatki maskujące dla naszych obrońców. Pani Tetiana Pijar to aktywna proświtanka, która nie szuka spokoju nawet w wieku 85 lat. Przypominam sobie, jak na uroczystej akademii rówieńskiej „Proświty” sekretarz diecezji rówieńskiej, protojerej ojciec Serhij Łuczanin, ze szczególnym przejęciem wręczył jej medal Prawosławnego Kościoła Ukrainy „Za miłość i poświęcenie dla Ukrainy”. To poświęcenie jest we wszystkim: od pierwszych dni odrodzonej „Proświty” była strażniczką naszej biblioteki, w której każdą książkę przeczytała sama. A także stała u podstaw ukraińskiego ruchu kobiecego. Już w 1993 roku pani Tetiana reprezentowała obwód rówieński w stolicy jako delegatka pierwszej Międzynarodowej konferencji „Ukrainka i demokracja”, którą zorganizowały Światowa Federacja Ukraińskich Organizacji Kobiecych (SFUOK) oraz „Związek Ukrainek”. Jej głęboka praca badawcza stała się podstawą książki „Nasz los – Związek Ukrainek”, która miała dwa wydania – w 2007 i 2012 roku w rówieńskim wydawnictwie „Wołynski oberehy”. To literacko-dokumentalny kronika ruchu kobiecego obwodu rówieńskiego w okresie międzywojennym, losów kobiet w latach wojny, represji i powojennych prób. A już w 2018 roku została jedną z założycielek organizacji społecznej „Rówieński Związek Ukrainek” – opowiada przewodniczący organizacji obwodowej WUT „Proświta” Iwan Wetrow. Tę niesamowitą siłę życiową pani Tetianie daje rodzinna wieś o wymownej nazwie Sylne, położona na błękitnookim Wołyniu. I ona sama ma takie same, niebieskie oczy, których głębokie jeziorka, zdaje się, zaraz rozleją dobro… Bo właśnie ono, bez żadnej przesady, stało się jej głównym wymiarem życiowym: mimo że los nigdy nie ścielił przed tą kobietą wyszywanych ręczników. Urodziła się 4 września wojennego 1941 roku. Jej Sylne to mama, siostra i bracia, stara wiejska cerkiew, niezapomniane kolędy i zielone święta. Wojenne wspomnienia z dzieciństwa na zawsze utrwaliły lej po niemieckim samolocie i zasypanego szkłem chorego braciszka. A potem były głodne powojenne lata… „Do tej pory nie mogę wyrzucić kawałka chleba: jedzenie uważam za świętość” – napisała Tetiana Pijar. Zdaje się, że właśnie ze swojej słabości czerpała jakąś niesamowitą siłę życiową! „Przypominam sobie, jak na Boże Narodzenie i Wielkanoc w szkole zaczęto organizować tańce. Żeby dzieci nie szły do cerkwi. A my jakoś mimo wszystko poszliśmy kolędować do dyrektora o nazwisku Pitun. Poczęstował nas cukierkami i za to od razu stracił pracę” – wspomina pani Tetiana. Została nauczycielką języka ojczystego i literatury, i od 1970 roku związała swoją drogę z rówieńską szkołą średnią nr 4. Aż na 42 lata! Przez ten czas postawiła „na skrzydła” niejedno pokolenie rówieńczyków: uczyła ich nie tylko poprawnie pisać i dużo czytać – uczyła zawsze kochać w sobie Ukrainę. Dzielić się z innymi skromnym dobrem. Tak, jak robiła to sama, opiekując się grobem jednego z… „W moim poważnym wieku sen gdzieś ucieka – jego miejsce zajmują wspomnienia” – tak zaczyna się jedno z opowiadań w dzienniku Tetiany Pijar. Mychajłyna BODNAR, kierowniczka pracy kulturalno-masowej „Proświty Przykarpackiej”. Z okazji 35. rocznicy Niepodległości Ukrainy Iwano-Frankowska organizacja obwodowa WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zebrała siły patriotyczne Przykarpacka. Mimo że święto witaliśmy w warunkach niepokoju i śmiertelnego zagrożenia dla istnienia naszego państwa, na wydarzenie zebrali się ci, którym oddanie i bezkompromisowo drogi jest los Ukrainy – ci, którzy wywalczyli jej niepodległość i kontynuują pracę dla naszego Zwycięstwa. Szczególną ozdobą święta było uhonorowanie proświtan. Na pamiątkę tej wielkiej daty uroczyście wręczono im niebiesko-żółte sztandary – sakralne symbole, za które w zaciętych bitwach oddały życie miliony bojowników o wolność. Tę zaszczytną misję wykonał pełniący obowiązki przewodniczącego obwodowej „Proświty” Andrij Derkacz. Autorką pomysłu i główną organizatorką wydarzenia była kierowniczka pracy kulturalno-masowej obwodowej „Proświty” Mychajłyna Bodnar. Wśród wyróżnionych państwowymi flagami – kwiat przykarpackiego proświtanstwa i budowania państwa: Wołodymyr Kowalczuk – zasłużony prawnik Ukrainy. To właśnie on 14 maja 1989 roku we wsi Woskresinci w rejonie kołomyjskim podczas wielotysięcznego otwarcia pomnika T. Szewczenki z upoważnienia UGS i na osobistą prośbę Wiaczesława Czornowoła po raz pierwszy na Iwano-Frankowszczyźnie publicznie podniósł narodową niebiesko-żółtą flagę. Jeden z fundatorów i delegat Ludowego Ruchu Ukrainy, który później poświęcił życie służbie państwowej w Obwodowej Administracji Państwowej, inspekcji podatkowej, organach sprawiedliwości oraz przedstawicielstwie Pełnomocnika Rządowego ds. ETPC.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Zewrzyjmy mocno nasze szeregi!

Stepan Wołkoweckyj – deputowany ludowy Ukrainy dwóch kadencji, współautor (razem z Łewkiem Łukjanenką) projektu Aktu proklamacji niepodległości Ukrainy. Z okazji 35-lecia Niepodległości otrzymał od Prezydenta Ukrainy w Radzie Najwyższej zaświadczenie „Założyciel państwowej niepodległości Ukrainy”. W przeszłości – dwukrotny przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Gruzji i Azerbejdżanie. Dmytro Zacharuk – działacz społeczno-polityczny, pisarz (członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy), założyciel pierwszej na terenach ZSRR niezależnej demokratycznej gazety „Ahro”. Deputowany Rady Najwyższej pierwszej („pionierskiej”) kadencji, przewodniczący komitetu wykonawczego rady obwodowej, sekretarz komisji budżetowej Rady Najwyższej Ukrainy oraz członek pierwszej Komisji Konstytucyjnej. To właśnie on wprowadził wzruszającą tradycję kładzenia nowo narodzonego dziecka na Państwowej Fladze Ukrainy, co uwiecznił także na przykładzie własnego wnuka Dmytryka. Ołeh Wiwczarenko – zasłużony prawnik Ukrainy, doktor nauk prawnych, doktor praw Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Monachium, zastępca dyrektora Instytutu Prawnego Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka, członek zarządu miejskiej „Proświty”. Wołodymyr Bociurko – doktor nauk medycznych, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, członek zarządu miejskiej „Proświty”. Z jego inicjatywy w Iwano-Frankiwsku po raz pierwszy w czasach Niepodległości odbył się Ogólnoukraiński Zjazd Endokrynologów. Autor projektu pierwszego i jedynego na Ukrainie Ogrodu Biblijnego w Mariampolu. Lubomyra Kałuska – kandydatka nauk pedagogicznych, doktorka filozofii, docentka Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Instytutu Podyplomowej Edukacji Pedagogicznej. Autorka kompleksowego programu rozwoju dzieci „Soniasznyk” (z aprobatą Ministerstwa Oświaty i Nauki), zwyciężczyni ogólnoukraińskich konkursów na najlepszy podręcznik edukacyjny i technologie. Stepan Henyk – profesor Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, członek rady miejskiej „Proświty”. Autor opatentowanych metod przeszczepiania nerki, wątroby i trzustki, kierownik naukowy wielu prac doktorskich. Iwan Hawryliw – znany artysta, który podarował „Prośvicie” szereg własnych obrazów, stworzył oprawę artystyczną Muzeum Czci T. Szewczenki oraz Centrum Wychowania Patriotycznego Młodzieży Uczniowskiej im. S. Bandery. Jarema Petriw – członek zarządu Towarzystwa Języka Ukraińskiego od czasu jego założenia, deputowany rady obwodowej. Badacz Hołodomoru 1947 roku na terenach rejonu horodeńskiego i śniatyńskiego, aktywny działacz komisji ds. przyznawania ulg weteranom OUN-UPA, wieloletni kierownik służb kadrowych Obwodowej Administracji Państwowej. Myron Wilszuk – jeden ze współzałożycieli Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, krajoznawca, były prorektor obwodowego instytutu podyplomowej edukacji pedagogów. Opracował liczne zbiory edukacyjno-patriotyczne i jest autorem odezw proświtańskich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Uduchowieni miłością do ludzi, ziemi, Ukrainy

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Zakończenie. Pocz. w nr 35 z 2026 r. Duchowa jedność. Życiowo-zawodową energię Petra Wasylijowycza oraz Orysii Wołodymyriwny Knyszuków tworzyła ich narodowo-duchowa jedność. Miłość do rodzinnej ziemi zarówno u Petra Wasylijowycza, jak i u Orysii Wołodymyriwny – to nie głośne czy pochlebne słowa, a cnotliwy sposób życia. Po ukończeniu instytutu wrócili do kołchozu im. J. Hałana, gdzie wytrwale realizowali zdobytą wiedzę. Ale z czasem za rekomendacją specjalistów przeszli pracować do sowchozu „Kosiwski” (wieś Spas). Orysia Wołodymyriwna całym swoim jestestwem wspierała Petra Wasylijowycza, który wyznawał złotą chrześcijańską zasadę: ślad człowieka na ziemi powinien być dobroczynny i szlachetny. Narodowe patriotyczne przekonania trzeba kształtować sumienną pracą, nowatorską wiedzą, prawdziwą pamięcią historyczną, dyscypliną, odpowiedzialnością. Tutaj urodził się ich drugi synek Wasylko. „Z przyjściem Petra Wasylijowycza w sowchozie zaszły odczuwalne zmiany, zwłaszcza w stosunku do pracowników, organizacji pracy na fermie. Dzień po dniu sowchoz z zacofanych zaczął wychodzić na pozycje lidera. Petrowi Wasylijowyczowi udało się zgrupować silne osobowości. Umiał podejmować ważne decyzje, nigdy nie bał się brać odpowiedzialności na siebie, śmiało nazywał rzeczy po imieniu przed każdą publicznością, nie zważając na autorytety” (M. Bojko). Gospodarskie cechy Petra Knyszuka przejawiały się w najbardziej oryginalny sposób. „Kiedy my, zupełnie młode małżeństwo, pracowaliśmy w Spasie, mój ukochany mąż podarował mi na urodziny... kurczęta. Oczywiście, mnie, młodej, wcale nie kurcząt chciało się na urodziny. Ale to było nasze pierwsze gospodarstwo, więc kurczęta się przydały – z uśmiechem wspomina Orysia Wołodymyriwna. – Potem były króliki, prosięta, jagnięta, cielęta, koza i inne żywe stworzenia. A kiedy moi rodzice podarowali nam krowę, Petro zauważył: „Widzisz, twoi rodzice mnie wspierają, to tylko ty się obrażasz!”. W rzeczywistości Orysia Wołodymyriwna umiała gospodarować, żeby nie zależeć od rynku. Syn Bohdan dziwił się: „Nie wiem, jak rodzice nadążali obejść rano taką domową „fermę”, a potem jeszcze spieszyli się do pracy. W piątej klasie umiałem już gotować jedzenie. Kiedy przeniesiono nas do nauki do Kołomyi, trzeba było wstawać o szóstej rano, żeby zdążyć na lekcje. Z czasem przeprowadziliśmy się do Pererowa, odległości i czas stały się inne. Po siódmej klasie zamiast do kurortu ojciec wysłał mnie na połoninę – aż pod rumuńską granicę. Wierchowyna, między górą Pip-Iwan a strażnicą Serednia. Tam trzymali 800 owiec. Wstawać trzeba było o czwartej rano razem z owczarzami. Tata chciał, żebym tam doglądał naszych jałówek. Żeby mnie odwiedzić, mama podróżowała 24 godziny. Przyjechała, patrzy: ja w trzech parach spodni, a kolana gołe... Tego lata zarobiłem na połoninie 200 hrywien. Z czasem z bratem i ojcem pojechaliśmy do Iwano-Frankiwska, tata dołożył swoje pieniądze i kupiliśmy do domu telewizor. W tamtym czasie w domu były tylko łóżka i szafa”. Dla wielu kierowników w produkcji rolniczej opowieść Bohdana o domowym gospodarstwie rodziców, wychowaniu dzieci może wywołać ironiczne zdziwienie. Ale te szczegóły najpełniej charakteryzują moralno-duchowe cechy Petra i Orysii Knyszuków. „Amerykę trzeba budować w Ukrainie!” Społeczno-polityczne okoliczności końca lat 80. i początku lat 90. XX wieku skłoniły małżeństwo Knyszuków do zdawania nowych egzaminów z ukraińskiej godności obywatelskiej i profesjonalizmu. Rozpad Związku Radzieckiego stał się faktem. Kołchozy upadały, ale rolnictwo trzeba było rozwijać. Potężnymi organizatorskimi obliczami zabłysła działalność Petra Wasylijowycza i Orysi Wołodymyriwny, związana z funkcjonowaniem agrofirmy „Prut”, którą kierował utalentowany gospodarz Wasyl Tkaczuk, a później – spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „Prut-Genetyk” oraz gospodarstwa rolnego „Prometej”. Główne wyzwanie: jak wraz z odrodzeniem niepodległości Ukrainy budować nowe, nowoczesne państwo? Ale przecież nowych budowniczych nie było. Aktualnie i ostro stanęła kwestia współpracy z cywilizowanymi, rozwiniętymi krajami. Wasyl Tkaczuk i Anatolij Popadiuk zarekomendowali Petrowi i Orysi Knyszukom wyjazd na naukę do USA. Kryteria doboru były proste: młodość, odpowiednie wykształcenie, elementarna praktyka i co najważniejsze – chęć pracy w hodowli zwierząt. Propozycja stażu w USA była dla Petra i Orysi Knyszuków jak grom z jasnego nieba. Chciało się zobaczyć coś nowego, ciekawego, nabrać doświadczenia w przodującym kraju. Ale – małe dzieci, obcy kraj i ani słowa po angielsku. Rozmyślania, wahania, rady i w końcu decyzja – jedziemy. Uczyli się języka angielskiego na przyspieszonych kursach. Równolegle pracowali. Dzieci zostały u rodziców, a młode małżeństwo wraz z dwiema innymi parami wyruszyło do „kapitalistycznego raju”. Fortuna dawała atrakcyjną szansę – pozostanie w USA, w rozwiniętym, postępowym i demokratycznym kraju. Wszak brat ojca Orysi Wołodymyriwny, Iwan Kopej, obecnie nieżyjący, mieszkał w USA. Był zamożny, ale samotny. Prosił Petra i Orysię Knyszuków, aby zostali, tworzyli gospodarstwo rolne, obiecywał wspierać tę sprawę. Petro Wasylijowycz był kategoryczny: „Nie! Amerykę trzeba budować w Ukrainie!”. Orysia Wołodymyriwna zaznaczyła, że ta postawa stała się lejtmotywem życia Petra Wasylijowycza. Po wyznaczonym terminie stażu Petro i Orysia Knyszukowie wrócili do domu. Kuzyn Wołodymyr Sołomczak zapytał Petra Knyszuka: „Czy nie żałujesz, że wróciłeś?”. Usłyszał twierdzącą odpowiedź: „Jestem Ukraińcem! Jestem Hucułem! Kocham rodzinne Karpaty, pieśniowy szelest stuletnich świerków, dźwięczny szum górskich potoków, pasterską watrę na połoninie, słuchać melodii na kosmackiej piszczałce czy drumli. Jestem cierpliwy i uparty, wierzę, że i w Ukrainie można wszystko zrobić, żeby po ludzku żyć, dlatego wróciłem”. Główny wniosek, który często Petro Wasylijowycz wypowiadał po nauce w USA: „Trzeba budować Amerykę w Ukrainie”. Zapewniał, że zarówno on sam, jak i jego dzieci będą pracować na ojczystej ziemi. Wszak mamy wszystko, co niezbędne, aby być udanym krajem. Zawsze dumnie niósł swoje ukraiństwo. Kiedy przyjechaliśmy ze studentami do jego gospodarstwa, byliśmy pod wrażeniem. Widać było, że człowiek włożył duszę w swoją pracę. Gdyby chociaż 30 procent gospodarzy było tak samo zakochanych w rodzinnej ziemi jak Petro Knyszuk i jego żona Orysia, to rzeczywiście – Ameryka już byłaby u nas, w Ukrainie” (T. Pidczaszynśka). Po powrocie z USA Petro Wasylijowycz i Orysia Wołodymyriwna zaczęli wdrażać zdobyte umiejętności w hodowli zwierząt. Dzięki najnowszym technologiom udało się wyhodować elitarne pogłowie holsztynów. Jako kierownik, Petro Knyszuk reprezentował gospodarstwo „Prut-Genetyka” na różnych obwodowych i ogólnoukraińskich wystawach rolniczych. Marija Dranczuk, która wcześniej przez pewien czas pracowała na farmach w Niemczech, podkreśliła: była mile zaskoczona, że na farmie u Petra Knyszuka były europejskie warunki pracy. Idealna czystość, porządek we wszystkim, stosunek do ludzi – jak do bliskich. Można było brać z niego przykład nie tylko jako z mądrego, sprawiedliwego kierownika, ale przede wszystkim jako z prostego człowieka. Nigdy nie stawiał się wyżej od pracownika. Trzeba było siadać za traktor – siadał, trzeba było obchodzić bydło – stawał obok nas. „Do wszystkich swoich talentów organizatorskich bardzo dobrze rozumiał: nowoczesne rolnictwo to branża wysokotechnologiczna i pracochłonna. Aby była efektywna, potrzebne są wykwalifikowane kadry. Petro Wasylijowycz stale podkreślał znaczenie rozwoju kształcenia zawodowo-technicznego. Martwiły go kwestie ochrony ukraińskich producentów towarów, tworzenia odpowiednich warunków dla wysokiej jakości produkcji produktu narodowego” (R. Mychajluk). Petro Wasylijowycz Knyszuk wiedział od dzieciństwa, że na wsiach są bardzo pracowici, zdolni ludzie. Dlatego obmyślał, jak należycie zorganizować czas pracy, skierować wiejską pracę na właściwe tory, aby ludzie odczuli zachętę materialną i satysfakcję moralną. Dzięki zdolnościom organizatorskim udało mu się to wszystko połączyć w gospodarstwie rolnym „Prometej” i osiągnąć wielkie sukcesy. Lubił mawiać: „Jestem nic niewart bez ludzi!”. „Petro Wasylijowycz od samego początku ujął nas troskliwym stosunkiem. Zawsze wypytywał o samopoczucie, sprawy domowe. Dbał, aby pracowników smacznie karmiono, często sam woził nam obiad na pole – opowiedziała Hałyna Szowheniuk. – Knyszukowie szanowali ludzi pracy, znali jej cenę. Petro Wasylijowycz stale podkreślał: po co szukać pracy gdzieś po świecie, kiedy największym szczęściem jest praca na ojczystej ziemi”. Dzięki naleganiom Orysi Wołodymyriwny, oprócz zbóż zaczęto uprawiać warzywa. Może wydawać się dziwne, ale w pierwszych latach powstawania gospodarstwa rolnego „Prometej” dość często pieliła razem z kobietami. Kiedy jesień wypełniała się zbiorami warzyw, Petro Wasylijowycz dziękował żonie za jej inicjatywę. Podczas rozmowy z Wasylem Beżukiem otwarcie przyznał, że za wszystko, co udało się osiągnąć w życiu, zawdzięcza żonie Orysi. Była jego niezawodnym fundamentem, zapleczem i ostoją. Uważał, że mądra i zrównoważona kobieta to gwarancja sukcesu każdego mężczyzny”. Nie wiem, czy Petro Knyszuk czytał dzienniki Olesia Honczara, ale jego myśl o żonie zbiega się z oceną Olesia Honczara, który podkreślał, że jego żona Wałentyna była dla niego uosobieniem wytrwałości, cierpliwości, rozwagi. Wyruszając w podróż, małżeństwo Honczarów często zabierało ze sobą pracę: coś przepisać, zredagować... Zagłębiając się we wspomnienia, Oles Honczar odnotował w swoim dzienniku: „Można by doradzić młodym prozaikom taką metodę współpracy. Ale przedtem każdy musi znaleźć swoją Walę”. Dla Petra Wasylijowycza niezawodnym intelektualno-profesjonalnym, duchowym partnerem we wszystkim, co robił, była żona Orysia Wołodymyriwna. Do pracy napędzało ich pokrewieństwo dusz. Parafrazując Tarasa Szewczenkę, dzięki silnej woli ludzi, żywotności uczciwych dążeń, uduchowionej mądrości żywego słowa, zachęcie materialnej i mądrości kierownictwa gospodarstwo rolne „Prometej” ekonomicznie rosło. O Petrze Knyszuku wieśniacy z szacunkiem mówili „nasz Amerykanin”, a przyjaciele, znajomi nazywali go nie tylko fenomenalnym pracoholikiem, ale i gwiazdą wielkiego i udanego kompleksu gospodarczego. Orysia Wołodymyriwna z szczególnym pietyzmem zaznaczyła, że Petro Wasylijowycz zadziwiał charyzmą, subtelnym poczuciem humoru, fenomenalną pamięcią, wytrwałością, zapałem, oddaniem sprawie gospodarczej. Był prawdziwym Prometeuszem przez ich najszczęśliwsze 36 lat małżeństwa. „W Ukrainie z powodzeniem działa Klub Innowatorów, stworzony przez firmę BASF. Klub łączy najlepsze gospodarstwa Ukrainy w zakresie intensywnej produkcji rolniczej. Bez zbędnego patosu zaznaczę: gospodarstwo rolne „Prometej”, które reprezentuje obwód iwanofrankiwski w tym klubie, jest znane, potężne. Petro Wasylijowycz nie bał się podejmować niepopularnych decyzji, wdrażać nowego doświadczenia” (I. Hrynyk). Formami, metodami, wynikami gospodarowania Petra Wasylijowycza i Orysi Wołodymyriwny skrupulatnie interesowano się nie tylko w Ukrainie, ale i za granicą. Przyjeżdżali Amerykanie popatrzeć, jak gospodaruje Ukrainiec, który przez 10 miesięcy z żoną odbywał staż na różnych farmach w pięciu stanach. Pochwalili wdrożenie zdobytej wiedzy w „Prut-Genetykę”. Na tej podstawie z czasem rozwinęło się wielobranżowe gospodarstwo rolne „Prometej”. Uprawiając 6 tysięcy hektarów ziemi ornej na terenie 23 wsi, Petrowi Wasylijowyczowi wraz ze swoimi współpracownikami udało się stworzyć potężny kompleks rolniczy z zamkniętym cyklem: uprawa, przechowywanie, przetwórstwo, sprzedaż produktów. Synowie Bohdan i Wasyl Knyszukowie przejęli różne branże rolnicze. „Ojciec uczył nas, że ludzka praca jest najdroższa. Aby dać ludziom wysoką pensję, jednostka wyprodukowanego produktu musi być jak najtańsza – wspomina Wasyl Knyszuk. – Bardzo ważne jest inwestowanie zarobionych pieniędzy w wioski, w których gospodarujemy, pomaganie współmieszkańcom w rozwijaniu obiektów infrastruktury społecznej. Dbanie tylko o siebie jest niskie. Podkreślał również: biznes trzeba prowadzić uczciwie, odpowiedzialnie. Najważniejsza jest przyzwoitość. Nie tolerował fałszu, zakulisowych porozumień. Kochał rodzinną ziemię i przekazał tę miłość nam”. Miłość Petra Wasylijowycza do pracy chłopskiej, do rodzinnej ziemi była jakaś odwieczna, przekazana genetycznie. „Niestety, z jego troskliwości i dobrego serca korzystali także ci, którzy później wbijali nóż w plecy, zdradzali. Wielu pomógł wspiąć się po szczeblach kariery, wyprowadził na ludzi, ale oni z wysokości nagłego wzlotu zapomnieli, kto im tam wytyczył drogę. Petro Wasylijowycz wiedział, widział to, zawsze bardzo boleśnie przeżywał. Najgorsze dla niego było rozczarowanie ludźmi” (B. Boluk). Petro Knyszuk całe życie walczył o sprawiedliwość, o uczciwe relacje między ludźmi. „Nie bał się, nie wahał nazywać rzeczy po imieniu. Złodziejom mówił, że są złodziejami. Łapówkarzy nazywał tak nie za plecami, a z najwyższych trybun. Wymieniał instytucje, urzędników, ich nazwiska, sumy, których od niego żądali. Ci, którzy byli u władzy, otwarcie mówili, że żyją nie według praw, a według „zasad”. Jeśli jesteś rolnikiem, musisz co miesiąc od każdego hek-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...to, aby każdemu przedsiębiorcy ustalano jego „taksę”. I niewielu śmiało otwarcie się temu sprzeciwiać. Petro Wasylowycz nie milczał” (I. Uhryn). Rolnicze osiągnięcia przychodziły mu z dużym trudem, choć był wysoko wykwalifikowanym specjalistą we wszystkich dziedzinach gospodarowania. Mimo to stale się uczył, ukończył magistraturę, zdobywał nową wiedzę, by ją wykorzystać w produkcji. Ta praca go pasjonowała, ale zmiana władzy i sytuacji politycznej zostawiała bezlitosne ślady na zdrowiu Petra Wasylowycza. „Bardzo trudnym dla niego okresem był powrót władzy regionałów. Na przyjęciu u przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej OPA Mychajła Wyszywanjuka ojca namawiano, by zmienił swoje polityczne sympatie, mówiąc, że regionałowie przyszli na długo – wspomina syn Bohdan Knyszuk. – Ale tata zawsze był konsekwentny, był człowiekiem słowa i czynu. Oczywiście władzy to się nie spodobało. W ciągu pół roku wszczęto przeciw ojcu trzy sprawy karne z pomocą kołomyjskich urzędników. Przez miesiąc, dwa nie nocował w domu, obserwowano nasz dom. Każdego dnia byliśmy gotowi na jakieś niespodzianki. Oczywiście ojciec martwił się i o rodzinę, i o gospodarstwo. To nękanie odebrało mu wiele zdrowia...”. W epicentrum doniosłych wydarzeń Petro Knyszuk, jako deputowany Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej trzech kadencji oraz Kołomyjskiej Rady Rejonowej dwóch kadencji, działał w samym centrum wszystkich ważnych wydarzeń społeczno-politycznych o znaczeniu narodowym. Przebywając wśród uczestników Euromajdanu, śmiało zadeklarował swoje stanowisko: „Wierzę w to, że zwycięstwo będzie po naszej stronie. Żadna władza jeszcze nie zdołała pokonać narodu, a ludzkie łzy jeszcze nikomu nie przeszły bez śladu. Nasza siła – w jedności. I upadnie w Ukrainie zbrodnicza władza. Zniknie także sąsiedni putinowski reżim. Musimy gruntownie przeanalizować wszystko, co wydarzyło się z nami w ostatnim czasie. Zwycięstwo będzie po naszej stronie, innej drogi nie ma... Nie raz mówiłem z trybuny sesji obwodowej rady o bezprawiu, samowoli, kłamstwie, cynizmie, które nas otaczają. To wszystko w końcu zakończyło się wybuchem narodowego gniewu”. Reprezentowanie Kołomyjszczyzny na Ogólnoukraińskim zjeździe majdanowców 11–12 stycznia 2014 r. w Charkowie powierzono deputowanym Petrowi Knyszukowi, Hennadijowi Romaniukowi, Wasylowi Kysełycy, młodym aktywistom Olhy Baranecькiej, Ołehowi Sawczukowi, Nazarowi Łechnykowi. Wasylina Kożuszna napisała, że Petro Wasylowycz brał udział w ludowych wiecach miast i wsi Prykarpacia, jeździł na Majdan. Swoimi wystąpieniami podtrzymywał protestancki moralno-obywatelski duch ludzi: „Dziś, jak nigdy, potrzebujemy jedności i wiary w zwycięstwo. My, deputowani rady obwodowej, podjęliśmy decyzję o utworzeniu Rady Narodowej, oddziałów samoobrony, używaniu czarno-czerwonych i europejskich flag obok niebiesko-żółtych. Domagamy się powrotu na Iwano-Frankiwszczyznę wszystkich funkcjonariuszy sił porządkowych, których wysłano do Kijowa. Rada obwodowa zakazała na terenie obwodu działalności Partii Regionów, partii komunistycznych i ich satelitów”. Petro Knyszuk pomagał majdanowcom, czym mógł. A kiedy rosyjscy najeźdźcy rozpoczęli działania wojenne na wschodzie Ukrainy, zaopatrywał ukraińskich żołnierzy we wszystko, czego potrzebowali: w umundurowanie, produkty, środki finansowe. Prawie trzydziestu ochotników – uczestników ATO pochodziło z wsi Matijewce. W lipcu 2015 roku 12 budowniczych przez 10 dni wznosiło umocnienia fortyfikacyjne pod Kostiantyniwką. Petro Wasylowycz zapewniał im produkty, tankowanie busa, opłacił ich pracę. Dzięki niemu ochotnicza brygada budowniczych skutecznie wywiązała się z postawionego zadania: pod palącym słońcem, na twardym kamienistym gruncie wykopali i odpowiednio umocnili 120 metrów bieżących okopu (głębokość – 150 cm.). Dziennikarze kołomyjskiej gazety „Wilnyj Hołos” zebrali materiały o wydarzeniach na Euromajdanie i pierwszych latach ATO. Dzięki mecenasowi Petrowi Knyszukowi ujrzała światło dzienne ważna, ciekawa książka „1292. Chronologia burzliwego czasu”. Swoich myśli, które dotyczyły rozwiązywania społeczno-politycznych i gospodarczych wyzwań, Petro Knyszuk – pragmatyczny, niepopulistyczny gospodarz – nie umiał owijać w ładne papierki. „Często na sesjach, kiedy niektórzy deputowani zbyt się „zapędzali” w atmosferę populizmu, samouwielbienia, autopromocji, co niekonstruktywnie wpływało na przebieg wydarzeń, Petro Wasylowycz bardzo mądrze, z subtelnym humorem potrafił zabrać głos i rozładować sytuację. Jego słowa zawsze były konkretne, praktyczne, rzeczowe” (O. Sycz). Kiedy zaszła mowa o tym, by Orysia Wołodymyriwna kandydowała do obwodowej rady z okręgu Śniatyńskiego, Petro Wasylowycz uśmiechnął się: „Gdzie Pani takie widziała, żeby mąż i żona razem szli do polityki. Kto wtedy zajmie się gospodarstwem?”. Wasyl Hładij wspomina: „Kiedy usłyszał, jak aktywnie przebiegają spotkania Orysi Wołodymyriwny z wyborcami, nawet nie wątpił: będziemy mieć obwodową deputowaną!”. Później Petro Wasylowycz żartował: „Dzięki Waszej inicjatywie muszę jechać na sesję obwodowej rady z żoną!”. Petro Knyszuk, jako wszechstronna osobowość, popierał państwową politykę decentralizacji. Wkładał maksimum uzasadnionego wysiłku, by założyć Matijewecką Zjednoczoną Terytorialną Wspólnotę. Idea się ziściła. 16 grudnia 2016 r. mieszkańcy 12 wsi, w tym mojego rodzinnego Hanewa, powierzyli P. Knyszukowi kierowanie nimi – wybrali go przewodniczącym Matijewęckiej Zjednoczonej Terytorialnej Wspólnoty. Zgodziwszy się, Petro Wasylowycz wykonał mężny obywatelski krok. Gospodarstwo rolne „Prometej” o rozwiniętej gospodarce, dość stabilnym sposobie funkcjonowania powierzył zarządzaniu żonie Orysi Wołodymyriwnie oraz synom Bohdanowi i Wasylowi, a wspólnotę, jako przyjazny, produktywny, odpowiedzialny, moralno-psychologiczny organizm, trzeba było budować od podstaw. „Od pierwszych dni powstania wspólnoty motywował ludzi do aktywności, troski o sprawę. Dążył do tego, by wszyscy rozumieli – tylko od nich zależy porządek, zagospodarowanie, dobrobyt we wspólnocie. Każdy miał brać aktywny udział w rozwoju wspólnoty. Nie wszystkim podobała się konieczność rejestrowania działalności gospodarczej, płacenia podatków. Petro Wasylowycz spotykał się z ludźmi, wyjaśniał, przekonywał. Poruszył ważną kwestię oszczędności środków w budżecie wspólnoty, przejrzał celowość tych czy innych stanowisk. Dokonał trudnego, ale bardzo skutecznego zmniejszenia etatów w różnych instytucjach. Oczywiście nie wszystkim się to podobało. Ale w tym właśnie była specyfika Petra Knyszuka. Nie bał się podejmować decyzji, często bardzo niepopularnych. Chodził do ludzi i wyjaśniał im swoje czyny. Brał na siebie odpowiedzialność i składał sprawozdania przed wspólnotą” (L. Hłuszkow). Petro Wasylowycz nie pozwalał sobie na nieprzemyślane czyny. Zawsze słuchał opinii specjalistów, był bardzo dobrym uczniem także w dojrzałym wieku. Był „liderem nowej generacji: wiedział, czym jest siła wspólnoty, czym jest prawo magdeburskie, czym jest władza. Umiał błyskotliwie koordynować działalność całego kolektywu w imię osiągnięcia wspólnego celu. Był menedżerem publicznym, umiał wcielać swoje zamysły dla dobra całej wspólnoty. Cieszył się tym, co zrobił, po prostu kwitł, gdy widział, że ludzie chodzą po dobrych drogach, dzieci uczą się w ciepłej szkole, w odnowionym klubie rozbrzmiewają pieśni...” (J. Iwasiuk). Dla zapoznania się z procesami europejskiego rozwoju wspólnot, zapożyczenie ich doświadczeń nawiązano współpracę z gminą Gurowo-Iławieckie w powiecie bartoszyckim województwa warmińsko-mazurskiego Rzeczypospolitej Polskiej. Petro Knyszuk lubił mówić: „Jeśli planujesz sprawę na rok – siej pszenicę, jeśli na dziesięć lat – sadź drzewa, jeśli na przyszłość – wychowuj dzieci”. Dążył do wprowadzenia dobroczynnych zmian we wszystkich sferach życia wspólnoty. Szczególnie w oświatę, kulturę, oświatę pozaszkolną, sport, które uważał za priorytetowe. Był fanatycznie oddany sprawie, którą się zajmował, potrafił prowadzić za sobą zwolenników, dlatego wszystkie jego sprawy były udane. Postanowił stworzyć najlepszą zjednoczoną gminę terytorialną – i zrobił to. Petro Knyszuk szczerze mówił: „Cieszę się, że udało nam się w warunkach połączenia zmienić życie wsi OTG we wszystkich dziedzinach. Zrobiliśmy tyle, ile nie zrobiono przez lata niepodległości” (L. Wiesełowski). „…Gwarancją skutecznej działalności wspólnoty był kompleksowy sposób rozwiązywania kwestii rozwoju społeczno-gospodarczego, kulturalno-oświatowego i sportowego wsi, prawidłowo wybrane priorytety. W ciągu trzech i pół roku zrealizowano ponad sto projektów: zmieniono życie wsi we wszystkich sferach, poprawiono warunki pracy i nauki pracowników i uczniów oświaty, kultury, medycyny, sportu” (N. Humeniuk). Petro Wasylowicz podkreślał, że środki trzeba inwestować w dzieci, bo dzieci to nasza przyszłość. Koncentrował uwagę na warunkach nauki dzieci. W rezultacie ważnym osiągnięciem wspólnoty była rozbudowa gimnazjum w Debesławcach. Utworzono placówkę bazową – Liceum w Zamulinicach. Urządzono tu gabinety profilu przyrodniczo-matematycznego, pracownię lingafonową oraz pokój zasobów. Liceum otrzymało szkolny autobus. Od września 2017 r. rozpoczęła działalność dziecięca szkoła sztuk, gdzie kształtują się młode dusze według praw Piękna i Harmonii na podstawach ukraińskiej narodowej i światowej kultury. Ta szkoła jest nowoczesną placówką dziecięcą, w której dzieci mogą uczyć się sztuki muzycznej, choreograficznej, plastycznej. Dzięki staraniom Petra Wasylowicza oraz pomocy ówczesnego posła Rady Najwyższej Ukrainy Jurija Tymoszenki w 2018 r. gimnazjum w Matejiwcach w ciągu dwóch miesięcy całkowicie się zmieniło i pod względem wnętrza wyszło na poziom europejski. Dla utalentowanych dzieci Petro Wasylowicz ustanowił stypendium, które na jego pamiątkę przemianowano na stypendium imienia Petra Knyszuka. W każdej z wsi należących do gminy Matejiwce przeprowadzono potrzebne, ważne zmiany społeczno-kulturalne: wykonano kapitalne remonty placówek oświatowych, kulturalnych, obiektów sportowych. Nawiasem mówiąc, Petro Knyszuk przez 18 lat kierował Kołomyjską Rejonową Federacją Piłki Nożnej. Petro Wasylowicz był inicjatorem utworzenia orkiestry dętej „Wodohraj”, której za znaczące twórcze osiągnięcia w 2018 r. nadano tytuł „Ludowy amatorski”. Z jego poparciem wprowadzono dwa lokalne festiwale: „Źródło talentów” oraz coroczny „Pieśniowy wodohraj”. Wielki miłośnik sztuki ludowej, zwolennik amatorskiej twórczości artystycznej sam czasami występował jako solista z zespołami chóralnymi, wykonywał ulubione pieśni, grał na drymbie. Kto słyszał i widział, z jaką duchowością Petro Knyszuk śpiewał „Kwitnij, kwitnij czeremszyno” i „Ojciec nasz Bandera”, ten przez długi czas odczuwał niepowtarzalną emocjonalną satysfakcję i aprobatę. Pochodzący z historycznie unikalnego Kosmacza wyznawał idee Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów nie pustymi frazesami, lecz obywatelską, kompetentną działalnością, treścią swojego życia. Z intelektualną pewnością Petro Wasylowicz słowami Stepana Bandery wyjaśniał i przekonywał przeciwników, że „ukraiński ruch nacjonalistyczny nie ma nic wspólnego z nazizmem, faszyzmem ani narodowym socjalizmem. Ukraiński nacjonalizm walczy z imperializmem, z totalitaryzmem, rasizmem i wszelką dyktaturą lub stosowaniem przemocy”. Jak w czasach II wojny światowej członkowie OUN, żołnierze UPA walczyli o wolność z moskiewsko-stalinowskimi, nazistowsko-hitlerowskimi okupantami oraz szowinistycznymi ugrupowaniami innych krajów, tak współcześni ukraińscy nacjonaliści, świadomi narodowo obywatele bohatersko bronią Ukrainy przed moskiewskim imperializmem, rasizmem, nazizmem, faszyzmem, totalitaryzmem, którymi przesiąknięta jest cała Federacja Rosyjska. „Stepan Bandera był chrześcijaninem-nacjonalistą, uważając, że Bóg i Ukraina dają wiarę w zwycięstwo oraz siłę do znoszenia cierpienia, męki i nieszczęść, a jeśli trzeba, to także mężnie przyjąć śmierć” – podkreślał Jarosław Stećko. Dla Petra Wasylowicza Knyszuka jego duchowo-narodowym credo było przekonanie Stepana Bandery, że „Bóg i Ukraina dają wiarę w zwycięstwo”. Postrzegając cerkiew jako miejsce obcowania z Panem Bogiem, zwieńczeniem działalności życiowej Petra Wasylowicza stał się jego najbardziej aktywny udział materialny i moralno-duchowy w budowie Cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy we wsi Matejiwce, gdzie teraz wznosi się chwała Wszechmogącemu, szczerze brzmią modlitwy za Ukrainę, jej bohaterskich obrońców i obrończynie przed odwiecznymi moskiewskimi wrogami-niszczycielami. Lecz Petrowi Wasylowiczowi nie było dane dożyć poświęcenia Cerkwi, które odbyło się 12 lipca 2020 r. 14 czerwca tegoż samego 2020 r., „w niedzielę Wszystkich Świętych, kiedy łaska Ducha Świętego ogrzewa nasze serca, a my wielbimy zastęp świętych, smutna nieoczekiwana wiadomość poruszyła całą obwód iwanofrankowski. Stało się wiadomo, że Pan powołał do Siebie, do mieszkań niebieskich, jeszcze jednego wiernego sługę – świetlanej pamięci Petra Knyszuka. Ukraińskiego patriotę, dobrego i gorliwego chrześcijanina, budowniczego świątyni Bożej Opieki Najświętszej Bogurodzicy we wsi Matejiwce, kaplic, szkół, przedszkoli, ambulatoriów” (ks. Pawło). Wierny syn ukraińskiej ziemi Petro Knyszuk nauczał, że musimy znać swoją prawdziwą przeszłość, aby zrozumieć naszą teraźniejszość i tworzyć lepszą przyszłość. Stworzone przez niego wielkie, kompleksowe gospodarstwo „Prometeusz”, tradycje wspólnoty dziś profesjonalnie, dobroczynnie rozwijają, wzmacniają wierna, duchowo bogata żona Orysia Wołodymyrówna, godni szacunku synowie Bohdan i Wasyl. Wnuki Julia, Maria, Petro, Pawło, Anna, Tadeusza, Justyna uczą się czynić świat wokół siebie lepszym, dobrym, dobroczynnym, filantropijnym, jak robił to dziadek Petro. Z roku na rok potwierdza aktualność, pożyteczność prawdziwej, informacyjnie bogatej, emocjonalnie pokrzepiającej książki „Żyłem ludźmi, wsią i Ukrainą”, w której przez pryzmat dobroczynnej, kompetentnej, szlachetnej działalności dzielnej, narodowo świadomej osobowości Petra Wasylowicza Knyszuka obszernie odzwierciedlono historycznie przełomowe wydarzenia w życiu ludzi i rodzinnej matki – Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Pradawne piękno Mychajła Horłowoho

Halyna DACIUK, dziennikarka 17 września na kijowskim niebie drapieżne kanie szybowały w rytm „żółtego poziomu” alarmu i nieszczęścia. A na kijowskiej ziemi ludzie żyli według prawideł miłości. Tego dnia oddawali jej hołd, żegnając ludową artystkę Ukrainy Halynę Hiliariwnę Jabłonśką – płynął strumień ludzi do Teatru. A na Woznesenśkim uzwozie, w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, oddawano cześć i miłość Artyście – świętej pamięci Mychajłowi Horłowemu. Zorganizowano tu konferencję naukowo-praktyczną, poświęconą wybitnemu absolwentowi NASPiA. Za życia spotykali się nie raz – Halyna Hiliariwna i pan Mychajło. Oboje byli aktywnymi uczestnikami wydarzeń publicznych, wieczorów twórczych i prezentacji książek, które organizował Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” oraz jego szef Roman Kowal. Były wspólne Majdany z płomiennymi wezwaniami ze sceny – by się nie bać. A w przeddzień na Askoldowej Mogiле uczciliśmy pamięć najnowszego Rycerza Ukrainy – Lubomyra Soczenki, syna artystki Maryny Soczenko, siostry duchowej Mychajła Horłowoho. Tak zbierając do kupy te złote niebiańskie linie, rozumiesz, że blednie i więdnie przed ich siłą „żółty poziom” bagiennej żółci, którą codziennie wypuszcza jaskiniowy potwór. Nic nie przeszkodzi nam być narodem twórców! A czcząc wielkich ludzi, czerpiemy od nich oświecenie. W ten złoty czwartek zobaczyliśmy wystawę prac Mychajła Horłowoho, obejrzeliśmy filmy o nim, usłyszeliśmy wiersze, przeczytaliśmy między wierszami jego myśli i powiedzieliśmy Artyście to, czego nie zdążyliśmy za życia. W rodzinnym gronie, wśród rzeźb Mychajła i pachnących obuchiwskich jabłek, padło tyle dobrych i sprawiedliwych słów o genialnym artyście, ile nie padło przez wszystkie jego 72 ziemskie lata. Wydawało się, że obecni tu ludzie wspólnie zabrali się do stworzenia portretu Niezgaszalnej Pamięci. I każdy pragnął dołożyć do niego własną barwę, kreskę i trafić w to pęknięcie w kamieniu czy drewnie, które mógł dostrzec i poczuć tylko Mychajło. Właściwie każde jego dzieło zaczynało się od tego „pochwyconego” znaku, dostrzeżonej linii, karbu, już utkanego w kamieniu przez pramatkę naturę. A on je po prostu wydobywał z kamiennej materii. W wyobraźni trzymaliśmy w dłoniach dłuta i pędzle, a w rzeczywistości – miłość w sercu, która ożywiała wdzięcznością dla Mychajła za służbę, braterstwo i niepowtarzalną twórczość. Przy pełnej sali, z zejściami do bezpiecznego schronu, kontynuacją rozmowy w ukryciu, wzlotami, westchnieniami i cichą łzą, przy wspomnieniach – poruszających i szczerych – przy kadrach filmu dokumentalnego Romana Kowala „Pradawne piękno Mychajła Horłowoho” z błyskotliwym scenariuszem, pracą operatorską (Jurij Derenewśkyj) i muzyką, przy wyimaginowanym szeleszcie papieru, zapachu lipowych wiórów, stukocie dłuta o kamień – wyłaniał się Portret Charakternika z czasów trypolskich. Który słyszał, jak oddycha drzewo i bije serce kamienia, który miał wspólny język z koniem, kochającym tego człowieka jak brata. Który był jednym tchem z wiatrem. „Stworzył tak potężną warstwę duchowości, że żadne wichury nie zgaszą świecy, którą niósł w niestrudzonym synowskim sercu” – z zachwytem mówili siostry i bracia duchowi. Mychajło był uczestnikiem Rewolucji na Granicie w 1990 r. – „Masoła – na kiszonkę!”. Razem z braćmi duchowymi Wasylem Korczynśkym i Ołeksandrem Melnykiem był uczestnikiem Rewolucji Godności w 2013 r. i wnosił opony na płonący Majdan. Podczas obchodów 175. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki Mychajła tak pobito pałkami, że koszula pękła na ramionach… Mychajło Horłowy był buntownikiem – nie znosił nieprawdy i obłudy, nie umiał i nie chciał ulegać systemowi, który zaganiał artystów w rutynę niewoli. Mścili się na nim i w 2007 r. podpalili pracownię, gdzie spłonęły wszystkie jego dzieła. A on zaczął tworzyć z jeszcze większą siłą. Maryna Soczenko uważa, że Horłowy poznał głęboką ukraińską tradycję narodową, był Artystą renesansowego myślenia i twórczości na poziomie Michała Anioła, jeśli chodzi o polifoniczność – rzeźbiarz, malarz, poeta. Był zanurzony w Kozaczyźnie, kulturze trypolskiej, wydobywał z tamtych czasów niewyczerpaną energię, która pomagała mu myśleć znakami, zaglądać za wysokie kurhany czasu i przenikać przez jego gęstwinę do praźródeł naszej kultury. Artysta Wołodymyr Harbuz jest pewien, że kiedy mówimy o Mychajle Horłowym, to mówimy o Ukrainie. Jest obecny w wysokich sferach jej bytu, jego dalekowzroczność zadziwia. Mychajło – duchowy Wojownik narodu, który zdołał przekazać nasze fundamenty w wiecznym kamieniu. Jego dłuto wyryło na niebie naszych Bohaterów. Kując kamień, Horłowy ożywiał go. Samotność była dla Horłowego luksusem, ponieważ miał mnóstwo obowiązków – działał jako świadomy obywatel Ukrainy, nieobojętny na jej los. Zdaniem artysty Petra Dejłyka, w Horłowym żył duch naszych przodków-tytanów. Swoimi dziełami budził naród i manifestował: kim jesteś? Lepił swoją Ukrainę, zanurzając się w jej głębiny, dowodząc dziełami i myślami, że współcześni Ukraińcy mają głęboki genetyczny i kulturowy związek z nosicielami kultury trypolskiej, którzy należeli do najdawniejszych europejskich rolników. Natalia Lubyczenko ze stowarzyszenia „Trypillia” obrazowo powiedziała, że Mychajło Horłowy to „wyszywany ukraiński ręcznik, na którym rodzinna Obuchowszczyzna odzywa się do nas lasami i polami. Jego rzeźby są na całym świecie. I zebraliśmy się po to, aby znali Mychajła Horłowego w Ukrainie, która była jego istotą”. Wspomina, że pan Mychajło był troskliwym ogrodnikiem, który pielęgnował jabłonie, grusze i śliwy we własnym ogrodzie w rodzinnej Szczerbaniwce na Kijowszczyźnie. Ludowy artysta Ukrainy Wałerij Franczuk mówił o towarzyszu broni jako o człowieku niezwykłej siły ducha. Tak, to śpiewak cywilizacji trypolskiej, a także niezłomny artysta, który przeżył niełatwe życie, ale przetrwał. Kiedy w 2007 roku podli ludzie celowo podpalili pracownię, w której spłonęły jego dzieła, Mychajło odtworzył wszystko, co spłonęło, i stworzył jeszcze niemało nowego. Tak, jest genialnym rzeźbiarzem, poetą i scytyjskim wojownikiem, uważa pan Wałerij. Cieszy się, że w Akademii dzisiaj wielu studentów usłyszało o tym artyście i życzył twórczej młodzieży, aby „szukała nie plam, a własnych tematów”. Artysta i wykładowca Akademii Ołeś Sołowij wysoko ocenił film dokumentalny „Piękno pradawne Mychajła Horłowego”, uważa, że utrwalone w kadrze momenty z życia to nieśmiertelność rzeźbiarza. Wspomina, że pan Mychajło był wśród tych, którzy tworzyli Ludowy Ruch Ukrainy, a wcześniej – Towarzystwo Języka Ukraińskiego. To właśnie on przyniósł do Instytutu Artystycznego dokumenty statutowe o utworzeniu Ludowego Ruchu Ukrainy i jako pierwszy przekazał na ten cel 500 karbowańców. Pan Ołeś mówi, że Mychajło Horłowy był miłośnikiem prawdy, nie zawsze można było z nim porozmawiać o sztuce, bo bolały go inne tematy – społeczne, ogólnopaństwowe. Martwiła go sytuacja języka ukraińskiego i oburzała ruskojęzyczność w Kijowie. Pan Mychajło to nosiciel ducha trypolskiego, stały uczestnik biennale, które organizował Ołeksandr Melnyk – „Ukraina od Trypillia do współczesności”. Jest we wszystkim unikalny. Ołeś Wasylowycz wspomniał, jak spotkali się z panem Mychajłem w Libanie, gdzie przebywali z Ołeksandrem Melnykiem na zaproszenie Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy Ihora Ostasza z wystawą artystyczną. A Horłowy w tym czasie brał udział w międzynarodowym plenerze rzeźbiarzy. Wyobraźcie sobie – trzech artystów z Ukrainy spotkało się w Bejrucie, daleko od Ojczyzny. „Wtedy pan Mychajło podarował mi kamień, poprosił, by zabrać go do Ukrainy i obiecał zrobić dla mnie rzeźbę” – wspomina Ołeś Sołowij. Kamień przywiózł, przekazał rzeźbiarzowi i jakież było jego zdziwienie, gdy niespełna pół roku później pan Mychajło podarował mu rzeźbę. Nawiasem mówiąc, pan Ołeś wzruszająco zaprezentował ją przed uczestnikami konferencji. Obejrzeliśmy jeszcze jeden film – „Objawienie”, w którym wybrzmiała piękna poezja Mychajła Horłowego. Bo jest Artystą wielowymiarowym – malarzem, rzeźbiarzem i poetą. Jego poetyckie wersy to dusza w słowie, która bolała, smuciła się, płonęła niepokojem, bo przecież chciał, aby wszyscy żyli przede wszystkim Ukrainą i dla Ukrainy… Ale to pod siłą tylko takim, jak Mychajło Horłowy. Ludowy artysta Ukrainy Wasyl Perewałśkyj – również twórczy towarzysz Mychajła, a do tego sąsiad, wspomniał, jaki wspaniały pomnik Iwanowi Wyhowskiemu postawił przy wiejskiej szkole w Hermanówce. I bardzo szkoda, że nie postawiono pomnika Matki autorstwa Mychajła Horłowego w Obuchowie. Wygrał konkurs na najlepszy pomnik, jego pracę zatwierdzono. I nagle coś poszło nie tak. Miejscowe władze odrzuciły projekt, bo coś się nie spodobało. Bardzo przykro, że nasza kultura zależy od gustu poszczególnych urzędników, którzy nie są w stanie zrozumieć prawdziwej sztuki. Zdaniem pana Wasyla, współczesności trzeba szukać w przeszłości. My po raz pierwszy osiodłaliśmy konia, upiekliśmy chleb, zbudowaliśmy drugie piętro w domach. Tutaj, na naszej ziemi, są pierwotne źródła ludzkiej cywilizacji. Pan Mychajło wiele wiedział i chciał, aby Ukraińcy też rozumieli, kim są, czyich przodków są potomkami. Dziesięcioklasista Makar Pidtiłok powiedział o Mychajle Horłowym młode słowo, zauważając, że to przykład tego, jak wiele może zrobić jeden człowiek. Pan Roman Kowal wspomniał, że podczas zdjęć do filmu „Piękno pradawne Mychajła Horłowego” artysta Wołodymyr Harbuz, przyglądając się pracom Mychajła, filozoficznie zauważył, że rzeźbiarz w każdym swoim stworzeniu widzi siebie. „Wychodząc z tej logiki, wymienię prace Mychajła Horłowego, które są jego swoistymi autoportretami: „Aryjczyk”, „Scyta”, „Mamaj”, „Kronikarz Kamiennej Mogiły”, „Miziński flecista”, „Trypolski Orij”, „Scyta – mój przodek”, „Attyla i Odoaker”, „Książę Kij”, „Kyryło Kożumiaka”, „Książę Ostrogski”, „Iwan Bohun”, „Iwan Wyhowski”, „Pyłyp Orłyk”, „Petro Bołboczan”, „Wasyl Wyszywany”, „Hryhorij Kosynka”, „Ataman Zełenyj”. To wszystko Mychajło Horłowy. To jego oblicza”. Roman Kowal uważa, że Mychajło Horłowy stawał się tym, kogo tworzył – „jest rzeźbiarzem mizińskim, rzeźbiarzem trypolskim”. Cieszy się, że zdążył nagrodzić Mychajła Horłowego Złotą Swargą – najwyższym odznaczeniem Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”. Wzruszające i prawdziwe słowo o artyście Mychajle Horłowym. Zdjęcie na pamiątkę historycznego wydarzenia w NAOMA, poświęconego uhonorowaniu rzeźbiarza i poety Mychajła Horłowego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wspomniała online jego siostra duchowa, poetka Tetiana Łemeszko, która przyjaźniła się z rzeźbiarzem przez wiele lat, razem przechodzili przez Majdany, umacniali język ukraiński, organizowali wieczory literackie, czcili dawne zwyczaje i tradycyjne święta ludowe. Pani Tetiana została redaktorką-opracowującą ostatniej za życia książki Mychajła Horłowego „Piękno pradawne. Wybrane utwory” (2024) – najważniejszego i podsumowującego dzieła, poświęconego życiu i twórczości wybitnego ukraińskiego rzeźbiarza, poety i działacza społecznego, które ukazało się dzięki wsparciu Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”. To niezwykłe, eleganckie, 704-stronicowe wydanie pan Mychajło zdążył jeszcze potrzymać w swoich rękach. Któż mógł wiedzieć, że całkiem niedługo zanurzy się w świat przodków… W ramach wydarzenia rektor Akademii Ołeksandr Cuhołka ogłosił konkurs na budowę pomnika Mychajła Horłowego na terenie NAOMA. Zainicjowany konkurs przeprowadzany jest przy wsparciu Komitetu „Trypillia” na rzecz uczczenia pamięci rzeźbiarza, artysty, poety i działacza społecznego Mychajła Horłowego. Córka rzeźbiarza, Łesia Horłowa, opowiedziała, że dokądkolwiek jechał tata, zawsze przywoził stamtąd walizkę kamieni. Widział w przełomach i pęknięciach Obrazy. Kiedy szedł brzegiem i natrafiał na jakiś kamień, mógł od razu zrobić szkic rylcem i wiózł go na Ukrainę. Łesia powiedziała, że „chciałoby się, aby ludzie, którzy będą pracować w kontekście konkursu, uwzględniali stanowisko, jakie miał ojciec. Dywany przyszłości tworzone są na osnowie współczesności z nici przeszłości. Chciałoby się, aby zasadami konkursu kierowały tradycja, duch i dziedzictwo”. Inicjatorem uczczenia ukraińskiego Artysty był poeta, działacz społeczny, uczestnik Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” Władlen Kowtun. Zorganizował on to wydarzenie we współpracy z rektoratem Akademii oraz stowarzyszeniem „Trypilszczyna” (Ołena Artiuszenko i Natalija Łubyczenko). „Twórczość Mychajła Horłowego to nie tylko dziedzictwo artystyczne – podkreślił rektor NAOMA Ołeksandr Cuhołka – to świadectwo swoich czasów, ludzkich przeżyć, walki i poszukiwania własnej tożsamości. Właśnie dlatego jego prace brzmią szczególnie ostro dzisiaj, kiedy Ukraina znów przechodzi przez wojnę, broniąc swojej ziemi, kultury i prawa do własnej historii. Powrót imienia artysty do szerokiej przestrzeni kulturowej to powrót części naszej pamięci. Pamięci, którą dzisiaj musimy nie tylko zachowywać, ale i przekazywać następnym pokoleniom”. …Mam osobiste ślady pamięci o Mychajle Horłowym. Z mężem zawsze rozmawialiśmy o nim, kiedy bywaliśmy na Cmentarzu Lesnym i kłanialiśmy się sławnemu Ukraińcowi, językoznawcy, więźniowi politycznemu Borysowi Antonence-Dawydowyczowi. Tutaj stał majestatyczny drewniany krzyż, który jeszcze w czasach radzieckich, pod czujnym okiem KGB, bezpłatnie stworzył rzeźbiarz i poeta Mychajło Horłowy. Dzisiaj od tego miejsca prowadzi długa i wieczna Droga pamięci poległych obecnych Bohaterów, którzy oddali życie za Ukrainę. W ich niebiańskim zastępie jest genialny Mychajło Horłowy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Pamięć, która brzmi w kamieniu

Dmytro BIEŁAJEW Zdjęcie dostarczone przez Kyryła Stecenkę Iwan DERDA, przewodniczący CzOO GO WUT “Proświta” im. T. Szewczenki, profesor CzNU im. J. Fedkowycza 18 września w Czerniowcach odbyło się wydarzenie pełne duchowej treści, godności narodowej i artystycznej wielkości – prezentacja multimedialnej książki naczelniczki wydziału Państwowej Służby Jakości Edukacji w obwodzie czerniowieckim Oksany Palijczuk “Sydir Worobkewycz: symfonia losu”. Wydanie, stworzone z okazji 190. rocznicy urodzin Bukowińskiego Skowronka, ujrzało światło dzienne w Wydawnictwie “Bukrek” w 2026 roku. W imieniu Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia organizacji społecznej “Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki” słowo powitania pod adresem autorki wygłosił przewodniczący Zjednoczenia, artysta ludowy Ukrainy, profesor katedry muzyki Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza Iwan Derda. Podkreślił on wielowymiarowość postaci Sydira Worobkewycza – pisarza, kompozytora, dyrygenta, pedagoga oraz działacza społeczno-kulturalnego, którego działalność stała się fundamentem rozwoju ukraińskiej kultury Bukowiny oraz siłą budującą nasz naród, który żyje na swojej przez Boga danej ziemi, wymarzonej i wyśpiewanej przez wielkiego oświeciciela XIX wieku – Sydira Worobkewycza. Członkowie Proświty na Bukowinie są przekonani, że to wydanie literacko-artystyczne stanie się drogowskazem dla uczniów liceów i gimnazjów na lekcjach literatury regionu, inspiracją dla specjalistów sztuki muzycznej, oparciem dla naukowców i duchową świętością dla wszystkich, którzy kochają Ukrainę. Oksana NAUMENKO, pracownica naukowa Instytutu Pedagogiki NAPN Ukrainy 10 września odbyło się znaczące wydarzenie – uroczyste otwarcie nowej przestrzeni artystycznej, stworzonej z okazji 100-lecia założenia Instytutu Pedagogiki NAPN Ukrainy. Projekt zrealizowano w twórczej współpracy Instytutu Pedagogiki NAPN Ukrainy z katedrą designu i sztuk pięknych wydziału technologii i designu Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Mychajła Drahomanowa. Ta współpraca stała się jaskrawym przykładem jednoczenia nauki akademickiej, myśli pedagogicznej i wizji artystycznej. Z powitalnymi słowami do uczestników wydarzenia zwrócił się prezydent Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, akademik NAN i NAPN Ukrainy, doktor nauk filozoficznych, profesor Wasyl Kremen. Ze szczególną ciepłotą wybrzmiało słowo 13 września na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie odbyła się publiczna panichida z okazji odsłonięcia pomnika wybitnego ukraińskiego skrzypka, pedagoga i dyrygenta Bohodara Antonowycza Kotorowycza. To wydarzenie zjednoczyło ukraińską elitę muzyczną i działaczy kultury. Ceremonię prowadziła córka legendarnego Mistrza, skrzypaczka światowej sławy Myrosława Kotorowycz. Uczcić pamięć ukraińskiego Paganiniego przyszli jego bliscy i uczniowie, a także przewodniczący podkomisji kultury Rady Najwyższej Ukrainy Mykoła Kniażycki, dyrektor Filharmonii Narodowej Mychajło Szwed, główny chórmistrz Opery Narodowej Bohdan Plisz, kierownik katedry skrzypiec Narodowej Akademii Muzycznej Anatolij Bażenow, przewodniczący Kijowskiej “Proświty”, artysta ludowy Ukrainy Kyryło Stecenko i inni. Obecni szczerze dziękowali autorowi pomnika koncepcyjnego Wasylowi Korczowemu. W swoim dziele połączył on mistrzowsko głęboki symbol duchowy i prawdziwą istotę życia maestro: krzyż, który podkreśla pochodzenie skrzypka z rodziny kapłańskiej, oraz jego wierną towarzyszkę – skrzypce, symbolizujące wieczną służbę muzyce. Bohodar Kotorowycz za życia był nie tylko wirtuozem, ale prawdziwym ambasadorem kultury Ukrainy na arenie światowej. Od teraz miejsce jego spoczynku na Bajkowym jest rozświetlone godnym znakiem pamięci, który będzie przypominał przyszłym pokoleniom o niedoścignionym talencie i wkładzie Maestro w ukraińską i światową kulturę. Ważne jest, aby zaznaczyć, że pomnik powstał dzięki składkom mecenasów oraz zwykłych członków Kijowskiej społeczności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Symfonia Worobkiewicza

...ni w dobie Austro-Węgierskiej monarchii. Szczególną uwagę zwrócono na to, że to właśnie Worobkiewiczowi przypadło w udziale jako pierwszemu na Bukowinie położyć wiersze Tarasa Szewczenki na muzykę. Jego romans „Ogni horiat” stał się szczytem dramatycznej muzycznej interpretacji poezji Wielkiego Kobzarza. Ten utwór wybrzmiał tego wieczoru w zapełnionej sali muzyki organowej i kameralnej Obwodowej Filharmonii Czerniowieckiej im. D. Hnatiuka w wykonaniu śpiewaka barytona Iwana Derdy, przy akompaniamencie koncertmistrza, laureata obwodowej nagrody literacko-artystycznej im. Sydora Worobkiewicza, kandydata nauk pedagogicznych, docenta Wadyma Lisowego, z oryginalnych nut wolnego opracowania O. Karpatskiego. Ten artystyczny gest stał się symbolem tego, że spuścizna Worobkiewicza wciąż wybrzmiewa w muzyce śpiewaków XXI wieku. Ciepłe słowa powitania wygłosili Serhij Dobrzański, sekretarz Wykonawczego Komitetu Czerniowieckiej Rady Miejskiej; Daryna Maksymec, dyrektorka Wydawniczego Domu „Bukrek”; Inna Prokop, dziekan Wydziału Pedagogiki, Psychologii i Pracy Socjalnej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza; Halyna Niawczuk, kandydatka nauk filologicznych, docent Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego. Szlachetnym artystycznym akordem wieczoru stały się występy wykładowców i studentów: Mykoły Polianki, Ihora Racy, chóru „SUBI-TO” Czerniowieckiego Obwodowego Profesjonalnego Kolegium Sztuk im. Sydora Worobkiewicza (kierowniczka – Walentyna Hordej). Poezję czytali nauczyciel Czerniowieckiego Gimnazjum nr 9 Mykoła Prylipko oraz uczeń Korowijskiego Liceum Władysław Dohotar. Udział naukowców, pedagogów, prosvitian, muzyków i twórców kraju potwierdził, że książka Oksany Palijczuk stała się wydarzeniem nie tylko artystycznym, ale także narodowym, duchowym i społecznym. Wieczór przebiegł na wysokiej fali patriotycznej – z wiarą w Siły Zbrojne

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Otwarcie przestrzeni artystycznej z okazji 100-lecia założenia Instytutu Pedagogiki NAPN Ukrainy

wieloletniego dyrektora Instytutu Pedagogiki, wiceprezydenta NAPN Ukrainy, akademika NAPN Ukrainy, doktora nauk pedagogicznych, profesora Ołeha Topuzowa, to właśnie jego pomysł stał się ważnym impulsem do powstania tej artystycznej i symbolicznej przestrzeni. Do zebranych zwróciła się także nowo wybrana dyrektorka Instytutu Pedagogiki NAPN Ukrainy, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członkini-korespondentka NAPN Ukrainy Tetiana Zasiekina. Ważne było również słowo kierowniczki Katedry Designu i Sztuk Plastycznych Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mychajła Drahomanowa, Lili Derman. Szczególnie wzruszająca była obecność zwyciężczyni konkursu „Artobiekt-książka” Anastasiji Tytarenko. Centralnym elementem nowej przestrzeni stał się monument „Artobiekt-książka”, który symbolizuje wiedzę, ciągłość pokoleń, nieprzerwaność naukowej tradycji oraz przekazywanie intelektualnej sztafety od przeszłości ku przyszłości. Zamysł zrealizował w materiale mistrz Serhij Riabiczin z miasta Hadziacz w obwodzie połtawskim. Szczególnym ozdobnikiem uroczystego otwarcia była oprawa muzyczna w wykonaniu Ludowego Zespołu Artystycznego Zespołu Bandurzystów „Złote Struny” Kijowskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży. Kierowniczka artystyczna – Inha Sas. Otwarcie przestrzeni artystycznej stało się kolejną kartą stuletniej historii Instytutu Pedagogiki NAPN Ukrainy – historii napisanej pracą wielu pokoleń uczonych, pedagogów, badaczy i współmyślicieli. Niech nowa przestrzeń artystyczna stanie się miejscem inspiracji, spotkań, dialogu i nowych idei, a „Artobiekt-książka” – symbolem ciągłości pokoleń i niegasnącego dążenia do wiedzy. Z jubileuszem, Instytucie Pedagogiki NAPN Ukrainy! Ze stuleciem chlubnej historii i nowymi kartami przyszłości!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Iwan Franko zdaje się nie mieścić w jednym życiu

W 170. rocznicę urodzin Iwana Franki ponownie próbujemy ogarnąć skalę człowieka, którego zwykliśmy nazywać pisarzem, poetą, uczonym, działaczem społecznym i politycznym. I za każdym razem okazuje się, że każde z tych określeń to za mało. Franko zdaje się nie mieścić w jednym zawodzie, jednej sferze działalności, a nawet w jednym ludzkim życiu. Jarosława RYZNYKOWA Sześć tysięcy utworów. Dorobek, który badacze oceniają na około sto tomów. Doktor filozofii Uniwersytetu Wiedeńskiego. Jeden z założycieli i pierwszy przewodniczący Rusko-Ukraińskiej Partii Radykalnej. Pierwszy Ukrainiec, którego kandydatura została wysunięta do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Ojciec legendarnego trendu łączenia tradycyjnej ukraińskiej wyszywanki z klasycznym europejskim garniturem. Właściciel unikalnego księgozbioru — ponad dwanaście tysięcy tomów. I jeszcze jedna hipostaza Franki, bez której, moim zdaniem, trudno do końca zrozumieć samego Frankę i jego wyobrażenie o przyszłości Ukrainy – tłumacz. Tutaj również można zacząć od liczb. Franko władał około dwudziestoma językami, tłumaczył około dwustu autorów, otworzył przed ukraińskim czytelnikiem dziesiątki literatur narodowych i tradycji folklorystycznych. Ale mnie znacznie bardziej niż te niewiarygodne liczby interesuje inne pytanie: po co Franko tyle tłumaczył? Bo nawet bez tłumaczeń ten człowiek, zdaje się, przeżywał jednocześnie kilka żyć. Pisał poezję i prozę, prowadził studia naukowe, badał folklor, ekonomię, historię literatury, redagował czasopisma, zajmował się polityką, organizował projekty wydawnicze, przeżywał aresztowania, nieustannie zmagał się z niedostatkiem materialnym — a jednocześnie przez lata tłumaczył na ukraiński Goethego, Heinego, Byrona, Szekspira, autorów antycznych, teksty staroindyjskie i staroarabskie. Trudno to wyjaśnić jedynie miłością do literatury. Wydaje mi się, że sam Franko udzielił na to najdokładniejszej odpowiedzi, gdy mówił o tłumaczeniu jako o czymś, co wzbogaca „duszę całego narodu” oraz o „złotym moście zrozumienia i współczucia” (cóż za wspaniałe słowo!), który buduje się między różnymi narodami i pokoleniami. I słowo „narodu” jest tutaj, moim zdaniem, kluczowe. Bo dla Franki tłumaczenie nigdy nie było prywatnym ćwiczeniem literata czy demonstracją własnego wykształcenia — traktował je jako jedno z narzędzi tworzenia narodu. Dla Franki tłumaczenie było czymś znacznie większym niż przeniesienie tekstu z jednego języka na drugi. Było sposobem na poszerzenie granic samej ukraińskiej kultury, udowodnienie jej zdolności do mówienia o najbardziej złożonych zjawiskach światowej myśli i jednocześnie wyprowadzenie ukraińskiego słowa poza granice własnej przestrzeni narodowej. Spróbujcie sobie wyobrazić ówczesną sytuację. Koniec lat 70. XIX wieku. Państwa ukraińskiego nie ma, w związku z tym nie ma instytucji państwowych, które mogłyby systemowo wspierać ukraińskie wydawnictwa, edukację, programy translatorskie. Na ukraińskich ziemiach Imperium Rosyjskiego obowiązują zakazy druku w języku ukraińskim, profesjonalnych tłumaczy jest niewielu, wsparcia finansowego praktycznie nie ma, środowisko czytelnicze jest niewielkie. Przy tym ukraińska kultura raz po raz zmuszona jest udowadniać, że jej język nadaje się nie tylko do pieśni ludowej, zapisu etnograficznego czy opowiadania obyczajowego, ale także do filozofii, nauki, wielkiego dramatu, złożonej prozy psychologicznej — wreszcie do każdej intelektualnej rozmowy. I właśnie w takich warunkach Franko dokonuje swojego wyboru. Mógłby żyć w innym systemie językowym i kulturowym. Wspominałam już, że po polsku i niemiecku władał od dzieciństwa jak ojczystymi, uczył się w Wiedniu, publikował w wielojęzycznych czasopismach, komunikował się ze znanymi intelektualistami swojej epoki, mógł swobodnie podróżować po Europie Środkowo-Wschodniej. Ale on całkiem świadomie wybiera siebie jako Ukraińca! I oto młody Franko wraz z osobami o podobnych poglądach zaczyna wydawać we Lwowie serię o bardzo skromnej nazwie – „Drobna biblioteka”. Nazwa niemal domowa i przytulna, ale zamysł, jeśli się zastanowić, jest monumentalny! W tych niewielkich książeczkach ukraiński czytelnik otrzymuje nie tylko utwory literackie, ale także najnowsze idee społeczne i naukowe Europy. W 1879 roku Franko tłumaczy pracę niemieckiego przyrodnika Ernsta Haeckela „Skąd i jak wzięli się ludzie na ziemi?”, a w tym samym roku ukazuje się jego przekład „Kaina” Byrona. Haeckel i Byron. Jakie ciekawe połączenie! Nauka ewolucyjna i buntownicza poezja europejska! W istocie Franko tworzy w języku ukraińskim mały wędrowny uniwersytet. I to bardzo wiele o nim wyjaśnia. Nigdy nie rozumiał odrodzenia narodowego jako zamykania się we własnym folklorze, choć folklor znał i cenił niezwykle głęboko. Przeciwnie, był przekonany — aby kultura rzeczywiście stała się sobą, musi nauczyć się rozmawiać z innymi kulturami jak równy z równym. Jednym z najlepszych przykładów takiego podejścia jest „Faust” Franki. Pierwsza część tragedii Goethego ukazuje się jako osobna książka we Lwowie w 1882 roku. A na stronie tytułowej widnieje bardzo wymowne: „Z niemieckiego przełożył i WYJAŚNIŁ Iwan Franko”. To „i wyjaśnił” szczególnie mi się podoba, ponieważ mamy przed sobą już nie tylko człowieka, który tłumaczy słowa z jednego języka na drugi — Franko bierze na siebie rolę pośrednika między całą epoką europejskiej myśli a ukraińskim czytelnikiem. A jego pierwsza przedmowa do „Fausta” zaczyna się niemal wyzywająco, a nawet ostro: „U nas nie ma literatury!”. Ale Franko wcale nie poniża kultury ukraińskiej, a wręcz przeciwnie, prowokuje ją do rozwoju, przypominając, że kiedyś Lessing tak samo bezlitośnie mówił o stanie literatury niemieckiej, a potem przyszli Herder, Goethe, Schiller. Czyli, jego zdaniem, głęboka krytyka i burzenie przestarzałych kanonów często poprzedzają monumentalny rozkwit, a rozwinąć literaturę można pracą, edukacją, otwartością na myśl światową i, co bardzo w stylu Franki, wymaganiami, przede wszystkim wobec samych siebie. Nawet samego „Fausta” czyta przez tę optykę. Dla Franki to nie tylko historia uczonego, który zawiera układ z Mefistofelesem. Główną ideę utworu widzi w przejściu od abstrakcyjnego poszukiwania do działania – do, jak to określa, „działania dla dobra społecznego”. I nagle rozumiesz: Franko tłumaczy Goethego, ale jednocześnie mówi o Ukrainie. Interesuje go nie tylko to, co napisał wielki niemiecki poeta. Poprzez Goethego stawia pytanie własnemu społeczeństwu: a my? Czy nasza inteligencja jest zdolna przejść od pięknych słów do odpowiedzialnej pracy? Dlatego przekład Franki jest prawie zawsze nieco większy niż przekład. Czasami to faktycznie program kulturalny. Jeszcze wyraźniej widać to w jego szekspirowskim projekcie. Pantełejmon Kulisz przetłumaczył szereg dramatów Szekspira, jednak wiele z nich pozostało nieopublikowanych. Po śmierci Kulisza rękopisy dziesięciu dramatów trafiły do Franki, a w latach 1899–1902 rozwija on prawdziwą kampanię wydawniczą. Po ukraińsku wychodzą „Hamlet”, „Makbet”, „Koriolan”, „Juliusz Cezar”, „Romeo i Julia”, „Król Lear”, „Miarka za miarkę” i inne utwory. Ale Franko nie tylko umieszcza na książkach swoje nazwisko jako redaktor. Porównuje przekłady Kulisza z angielskim oryginałem, poprawia, doprecyzowuje, dodaje wyjaśnienia, a do każdego dramatu pisze osobne popularnonaukowe studium, aby ukraiński czytelnik otrzymał nie tylko tekst Szekspira, ale klucz do jego zrozumienia. Badacz Jarosław Hordynski doliczył się później w dziesięciu dramatach około pięciu-sześciu tysięcy poprawek Franki. Ale jest tu jeszcze jeden szczegół, który wydaje się niesamowicie nowoczesny. Franko zaproponował stworzenie „Funduszu Szekspirowskiego”, część środków ze sprzedaży już wydanych dramatów miała finansować przekład kolejnych utworów Szekspira, a z czasem — innych klasyków literatury światowej. Czyli tłumacz, redaktor, wydawca, czytelnik, sprzedaż książki, środki na kolejny przekład — wszystko musi być powiązane i działać jak system, jak prawdziwa infrastruktura kultury! Jest jeszcze jedna historia Franki, która strasznie mi się podoba. W 1891 roku w czasopiśmie dla dzieci „Dzwinok” Franko drukuje „Przygody Don Kichota”. To nie jest pełny przekład wielkiej powieści Cervantesa – sam Franko nazywa swoją pracę „swobodnym przerobieniem”. Wybiera najważniejsze epizody, zamienia prozę na wiersz, orientuje się na formę hiszpańskich romansów ludowych, później jeszcze dwukrotnie wraca do tekstu, poprawiając go i uzupełniając. Wydawałoby się, po prostu jeszcze jedna praca translatorska. Ale za nią stoi bardzo precyzyjne zrozumienie czytelnika – ukraińskiego dziecka, które raczej nie będzie w stanie sięgnąć po ogromną powieść Cervantesa. I Franko nie odkłada jej spotkania z Don Kichotem „na później”, buduje most do Cervantesa już teraz. Czyli przekład u niego staje się także pedagogiką. Bardzo ciekawe jest też to, jak dokładnie Franko tłumaczył. Mówiąc o „Fauście”, podkreślał, że dążył do zrozumiałości i jasności, jednocześnie starając się jak najdokładniej oddać myśl autora tak, aby przekład nie był sprzeczny z „duchem naszego języka”. Moim zdaniem to zdumiewająco nowoczesna formuła — nie niewolnicze kopiowanie cudzych słów, ale też nie dowolna parafraza, po której z autora prawie nic nie zostaje. Trzeba „zachować” autora i jednocześnie stworzyć prawdziwy tekst po ukraińsku. Franko bardzo dobrze rozumiał, że strategia translatorska może zmieniać się w zależności od gatunku, autora, przeznaczenia tekstu. Gdzieś potrzebna jest maksymalna dosłowność, gdzieś — pewna swoboda w imię dokładniejszego oddania myśli, rytmu czy obrazu. Nie postrzegał „wiernego” i „wolnego” przekładu jako dwóch nieprzejednanych obozów i sam stale szukał miary między nimi. A pod koniec życia Franko zrobił jeszcze jeden krok, dzięki któremu możemy mówić o nim już nie tylko jako o tłumaczu, ale jako o jednym z założycieli ukraińskiej translatoryki. W 1911 roku pojawił się polski przekład jego „Kamieniarzy”, wykonany przez Sydora Twerdochliba. Franko wziął własny ukraiński tekst i polski przekład oraz faktycznie wiersz po wierszu rozebrał, co stało się z obrazem, rytmem, słowem, intonacją, gdzie tłumacz znalazł dokładne rozwiązanie, a gdzie odszedł od pierwowzoru. W następnym roku to studium wyszło jako osobna książka — „Kamieniarze. Tekst ukraiński i przekład polski. Nieco o sztuce tłumaczenia”. I wiecie, co jest dla mnie tutaj najbardziej wymowne? Franko znowu zaczyna nie od techniki przekładu, a zaczyna od kultury. „Przekłady obcojęzycznych utworów… dla każdego narodu okazują się ważnym czynnikiem kulturowym”, — pisze. Czyli nawet pytanie o to, czy poprawnie tłumacz oddał konkretne słowo, dla Iwana Franki ostatecznie sprowadza się do znacznie większego pytania: a co ten przekład robi z kulturą? Czy rozszerza on możliwości języka? Czy wprowadza nowe pojęcia, obrazy, sposoby myślenia? Czy pomaga społeczeństwu przestać czuć się drugorzędnym? Czy uczy nie tylko zapożyczać cudze, ale i rozmawiać z innymi jak równy z równym? Chyba właśnie dlatego Franko tłumaczył tak wiele. Budował nie tylko bibliotekę cudzych tekstów. Budował przestrzeń ukraińskiej wolności, bo dla kultury, której językowi raz po raz odmawiano prawa do bycia językiem nauki, filozofii, złożonej myśli intelektualnej i wielkiej literatury, przetłumaczyć Goethego lub Szekspira oznaczało znacznie więcej niż po prostu wydać jeszcze jedną książkę. To oznaczało powiedzieć: w tym języku można mówić o wszystkim. O swojej wsi — i o świecie, o przeszłości — i o współczesności, o Ukrainie — i o człowieku w ogóle. A jeszcze w tym języku można opowiedzieć światu o samej Ukrainie. Dlatego po bliższym poznaniu Franki-tłumacza nieco zmienia się też cały jego zwyczajny portret. Przed nami już nie tylko genialnie pracowity pisarz. Przed nami — strateg kulturowy, który bardzo dobrze rozumiał: naród staje się nowoczesny nie wtedy, gdy odgradza się od świata, a wtedy, gdy wchodzi w wielką światową rozmowę ze swoim głosem, bez kompleksu niższości i jednocześnie bez pragnienia rozpuszczenia się w cudzym. nie na datach biograficznych czy ocenach historycznych, a na samym słowie Stusa — jego listach, intonacjach i poezji. Ważną częścią inscenizacji stały się autorskie piosenki do wierszy Wasyla Stusa w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy Serhija Bobrowa oraz Serhija Nowaczenki. Po spektaklu odbyła się wspólna dyskusja z udziałem widzów, reżysera Pawła Honczarowa oraz kandydata nauk filozoficznych Pawła Kretowa. Rozmawiano o wytrwałości człowieka, zdolności do tworzenia w niezwykle trudnych warunkach oraz o tym, czy można postrzegać taką wytrwałość jako cechę jednostki, czy szerzej — jako fenomen ukraiński. Ze strony wydania provse.ck.ua

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Listy w wieczność

W Czerkasach w przestrzeni artystycznej Morris Space odbył się kameralny performans teatralny „Ostatni list”, poświęcony rocznicy śmierci poety-szestdziesiątnika i dysydenta Wasyla Stusa. Podstawą miniaturowego spektaklu stały się jego listy do żony Walentyny Popeluch i syna Dmytra, napisane za kratami. Do wizerunku Stusa w swojej nowej inscenizacji zwrócił się zasłużony artysta Ukrainy, aktor i reżyser Pawło Honczarow. W performansie wzięli udział aktorzy Czerkaskiego Obwodowego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. Tarasa Szewczenki oraz Czerkaskiego-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

roku. Trzeci okres – doba Dyrektoriatu, który zaczął się od grudnia 1918 roku i trwał do 22 listopada 1919 roku. W tych latach w mieście pracował rząd i ministerstwa Ukrainy, drukowano pieniądze, przyjmowano zagraniczne delegacje. Przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych działała kapela chóralna Ołeksandra Koszycia, która stąd wyruszyła w światowe tournée, gdzie oczarowała amerykańskiego słuchacza znaną na cały świat pieśnią bożonarodzeniową Mykoły Łeontowycza „Szczedryk”, w wersji angielskiej – „Carol of the Bells”. Najdłużej stolicą Ukraińskiej Republiki Ludowej Kamieniec był za Symona Petlury. W 1918 roku w mieście otwarto ukraiński uniwersytet, który dziś nosi imię swojego pierwszego rektora, filologa i teologa Iwana Ohijenki. Mieścił się on we wspomnianym budynku gimnazjum, który dobrze się zachował, jest tu także tablica pamiątkowa poświęcona założeniu uniwersytetu oraz tablica na cześć pobytu tutaj Tarasa Szewczenki. Tablice pamiątkowe ku czci Symona Petlury zostały umieszczone na budynku Ministerstwa Spraw Wojskowych na placu Ormiańskim, tutaj też mieściło się Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Całkiem niedawno była tu fabryka odzieżowa (przynajmniej świadczy o tym tabliczka przy drzwiach wejściowych). Jest tablica pamiątkowa również na budynku, w którym znajdowała się rezydencja URL i gdzie mieszkał Symon Petlura (ul. Sicińskiego 2). Trzeba powiedzieć, że Kamieniec miał szczęście w tym, że centrum obwodowe przeniesiono do Płoskirowa (Chmielnickiego). Nie dotknęła go tak bardzo radziecka dewastacja zabytków, chociaż tutaj też miała miejsce. To naprawdę miasto unikatowe, które słynie przede wszystkim z położenia geograficznego, kanionu, który utworzył się dzięki rzece Smotrycz, która zaczęła przebijać się przez skały gdzieś 140 milionów lat temu (jego długość sięga 9 km w granicach miasta), twierdzy na skalistej wyspie nad rzeką, a przede wszystkim – ze swojej historii. Nikt dokładnie nie zna daty założenia miasta, które było w różnym czasie w składzie Litwy, Polski, Rosji, a nawet Turcji. Przedstawiciele różnych narodów, które tu mieszkały, pozostawili swoje ślady i swoje budowle. Ale pozostało ono ukraińskim miastem, które przemawia do nas swoimi licznymi świątyniami, zabytkami historycznymi, cerkwiami i soborami, tutaj niemal każdy budynek na starym mieście jest zabytkiem architektury. W tym mieście o cieplejszym klimacie niż ogólnie na Podolu, jest bardzo dużo drzew orzechowych, których owoce zaczynają dojrzewać już w sierpniu. Warto przyjechać do Kamieńca, który stał się na krótki czas stolicą Ukrainy, aby powłóczyć się jego wąskimi uliczkami, pobyć w Ogrodzie Botanicznym, przejść się wiszącymi mostkami nad Smotryczem, na Polskich i Ruskich Folwarkach, odwiedzić cerkiew ormiańską, świątynię Piotra i Pawła z tureckim minaretem obok niej, który pozostał tutaj jako pamiątka po Turkach, którzy przekształcili sobór w meczet. Na samym jego szczycie Polacy postawili trzy-metrową figurę – postać Matki Bożej w promieniach, którą przywieziono z Gdańska. Stoi ona na kuli ziemskiej i chroni miasto.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Historia podróży Tarasa Szewczenki na Wołyń i Podole. W 180. rocznicę pobytu Kobziarza w tamtych stronach

Nadia NAUMOWA, Muzeum Centrum Historycznego miasta Kijowa Wrzesień-październik 1846 roku. W tym roku Taras Szewczenko odwiedził Podole i Wołyń jako artysta Kijowskiej Tymczasowej Komisji do spraw Rozpatrywania Starych Aktów, która została utworzona przy Uniwersytecie św. Włodzimierza jeszcze w 1843 r. Jej celem w rzeczywistości było wprowadzenie Ukrainy, jej osad i miast wraz z zabytkami historycznymi w rosyjski nurt, pokazanie ich w kontekście źródeł rosyjskiej historii. Z drugiej strony, w Komisji pracowali ludzie, którzy szczerze interesowali się archeologią, zabytkami starożytności i sporo zrobili w tej dziedzinie. Komisja Archeograficzna potrzebowała także artystów, którzy mogliby wykonać wizerunki wszystkich zabytków: ruin przeszłości, kurhanów, których na Ukrainie było bardzo wiele. 10 grudnia 1845 roku Taras Szewczenko, który po ukończeniu Akademii Sztuk Pięknych posiadał dyplom wolnego artysty, został oficjalnie zatrudniony na stanowisku artysty do „zdjęć z przedmiotowych pomników” z wyznaczeniem wynagrodzenia w wysokości 150 rubli w srebrze miesięcznie. Takie stanowisko było mu bliskie, bo była to praca nie obojętnego rejestratora, a badacza-poszukiwacza. Miał obowiązek podróżować po Ukrainie, szkicować zabytki historyczne, a ponadto zapisywać legendy, podania z nimi związane, odszukiwać dawne dokumenty w cerkwiach i klasztorach, czyli pracować jak prawdziwy naukowiec, historyk-etnograf. Ówczesny generał-gubernator kijowski, podolski i wołyński Dmitrij Gawriłowicz Bibikow nie tyle pasjonował się historią czy archeologią, co jako gubernatorowi powierzono mu opiekę nad Komisją Archeograficzną. Sama Ukraina jako samodzielny i odrębny byt etniczny mało go interesowała, o historii jej narodu nie miał żadnego pojęcia, ale pragnął przypisać sobie zasługi w badaniu kraju, którym rządy objął w 1837 roku. To właśnie on dał zadanie artyście Szewczence, aby pojechał na Podole i Wołyń i naszkicował tam widoki Poczajowskiej Ławry Zaśnięcia Matki Bożej. Wskazywano to w dość obszernym poleceniu: „Polecam Panu udać się w różne miejsca guberni kijowskiej, podolskiej i wołyńskiej i zebrać różne świadectwa: 1. O podaniach ludowych, miejscowych opowieściach, pieśniach i przekazach i w miarę możliwości zapisać je w takiej formie, w jakiej są. 2. O słynnych kurhanach i uroczyskach, gdzie i w jakim miejscu się znajdują oraz jakie są o nich podania i opowieści, a także świadectwa historyczne. Z tych kurhanów zdjąć szkice: forma, wielkość i każdy opisać według tych świadectw. 3. Obejrzeć znane pomniki monumentalne i starodawne budowle oraz sporządzić ich opis, aby można było w przyszłym roku zarządzić i zdjąć z nich rysunki. 4. Ponadto udać się do Ławry Poczajowskiej i tam zdjąć: ogólny widok zewnętrzny Ławry, widok wewnętrzny Ławry, widok na okolicę z tarasu”. Po raz pierwszy Taras odwiedził zachód Ukrainy, przebywał na granicy z Austro-Węgrami i narysował nawet te obiekty, które nie zostały wymienione w poleceniu generał-gubernatora. Jak widzimy, to zadanie obejmowało dwie podróże. Pierwsza – przygotowawcza, druga miała odbyć się w następnym, 1847 roku, ale do tego nigdy nie doszło: Szewczenkę aresztowano jako członka Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Artysta wyjechał z Kijowa i, pokwitowawszy odbiór pieniędzy przeznaczonych na podróż, udał się do gubernialnego miasta Podola. O tej swojej podróży Taras Szewczenko opowiedział później na zesłaniu w powieści „Spacer z przyjemnością i nie bez morału”: „Musiałem pojechać do Kamieńca Podolskiego…”, w której mowa o tym, że polecił swojemu słudze Trochymowi zapisywać wszystko, co wydarzy się w drodze, zaczynając od nazw stacji pocztowych. Z tych zapisów, o których wspomina się w powieści, znamy trasę drogi pocztowej: Wita – Wasylków – Biała Cerkiew – Skwira – Lipowiec – Bracław – Mohylów Podolski – Kamieniec Podolski. Około 27 września Taras Szewczenko był już na miejscu. W kamienieckim gimnazjum pracował jako nauczyciel geografii jego przyjaciel i współpracownik z Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego Petro Czujkewycz, rodak Pantełejmona Kulisza. To u niego poeta mógł się zatrzymać. Zrozumiałe, że Czujkewycz zapoznawał Tarasa z miastem, które zachwycało wtedy, tak samo jak i teraz, swoim niezwykłym położeniem i twierdzą na południu miasta, na skalistym brzegu rzeki Smotrycz. Do twierdzy prowadził kamienny most, który tutaj nazywany jest „tureckim”. Mnie w tym roku udało się odwiedzić Kamieniec i zobaczyć miejsca związane z imieniem Tarasa Szewczenki. Jest to przede wszystkim budynek gimnazjum, obecnie mieści się tu wydział historyczny Uniwersytetu im. Iwana Ohijenki. Na jego ścianie znajduje się tablica pamiątkowa, która świadczy o pobycie tutaj ukraińskiego poety i artysty. Oczywiście Taras Szewczenko odwiedził także twierdzę, w baszcie której trzykrotnie więziono ludowego mściciela Karmeluka. Nazywa się ona „Basztą Karmeluka”, na niej znajduje się tablica pamiątkowa. Wspomnienia z podróży na Podole odbiły się także w poemacie „Warnak” i w powieści pod tym samym tytułem, napisanych już na zesłaniu. Powieść zaczyna się od tego, że w twierdzy „Solana Zaszyta” spotyka on rodaka pochodzącego z Podola. Jego dom, schludna biała chatka kryta słomą, przypomniała mu Ukrainę tak samo, jak i mieszkanie wewnątrz. Wtedy w Kraju Orenburskim istniały ukraińskie wioski. Warnak, bohater powieści, poprosił autora, aby „opowiedział coś o naszej pięknej Wołyni i Podolu”. Istnieje kilka wersji na temat tego, kto był pierwowzorem byłego warnaka z poematu „Warnak”, u którego przy drzwiach w kącie na gwoździu wisiały kajdany. Ale wydaje się, że na stworzenie tego obrazu wpłynęły jednak opowieści o Karmeluku, których sporo Taras usłyszał na Podolu. 3 października 1846 r. Czujkewycz zapisał do albumu Tarasa pieśń o Karmeluku „Oj Karmelucze, po świecie chodzisz”. Pieśni „Za Syberią słońce wschodzi…” Szewczenko nie lubił, uważał, że autorem nie jest sam Karmeluk, którego nazywał „sławnym rycerzem”, a polski poeta Tymko Padura, który pisał w językach polskim i ukraińskim. Oczywiście dzieła artystyczne, powieść i poemat, różnią się od opowieści dokumentalnych. W powieści, jak i w poemacie, bohater Szewczenki opowiada o swoim życiu, o tym, jak został atamanem „bandy”, i mówi o swoim skrusze. Autor daje mu szansę na skruchę z powodu wejścia na zbójecką drogę, nic nie mówi o realnym końcu człowieka, który zasłużył na miłość chłopów Podola i Wołynia, sława o bezinteresowności słynnego „rozbójnika” rozeszła się po całym kraju: o Ustylmie Karmeluku układano legendy i pieśni. Właśnie tutaj wybrzmiewa teza o wielkodusznych rycerzach-mścicielach, którzy zabierali bogatym i oddawali biednym. O tym mówi sam warnak. Niestety, nie ma rysunków Szewczenki, które przedstawiałyby Kamieniec. Ale miał nadzieję wrócić tu w przyszłym roku. A teraz musiał jechać do gubernialnego miasta Wołynia, Żytomierza, w celu wręczenia pakietów z listami generał-gubernatora gubernatorowi cywilnemu i arcybiskupowi. A jeszcze było zadanie namalowania Ławry Poczajowskiej, położonej w guberni wołyńskiej. Taras Szewczenko wykonał nie trzy, jak wskazano w poleceniu, a cztery widoki akwarelą. Najciekawszym wydaje się widok z jej tarasu, z którego roztaczają się cudowne krajobrazy. Na horyzoncie widać jeszcze jedną świętość, która wtedy znajdowała się poza granicami Imperium Rosyjskiego – Zarwanicę. Tutaj też stąpała Matka Boża i tutaj jest źródło, do którego pielgrzymi przybywają do dziś (klasztor należy do Kościoła Greckokatolickiego). Wtedy Taras przebywał tylko przy granicy z Austro-Węgrami. Bardzo bolał nad tym, że Ukraina jest podzielona między dwa państwa: „Od brzegów Cichego Donu do kamienistych brzegów szybko płynącego Dniestru – jeden grunt ziemi, jeden język, jeden byt, jedna fizjonomia narodu, nawet pieśni te same. Jak jednej matki dzieci. A minione życie tej garstki zamyślonych dzieci wielkiej słowiańskiej rodziny nie jest jednakowe…”. W drodze do Poczajowa Szewczenko zajechał jeszcze do Krzemieńca – obejrzeć górę Bonę, ruiny zamku na górze i budynek Liceum Krzemienieckiego, założonego przez Tadeusza Czackiego, które w tamtym czasie było już zamknięte na rozkaz cara Mikołaja I, a jego majątek i eksponaty muzeum licealnego wywieziono do Uniwersytetu Kijowskiego. Imiona i toponimy Podola wspominane są w powieściach Szewczenki i w poemacie „Warnak”, oraz w innych poezjach: rzeki Ikwa, Słucz, Dniestr, miasta Kamieniec, Kowel, Korzec, Krzemieniec, Dubno, Zasław (Iziasław), Hulsk, Bałta, Beresteczko, Ostróg, Nowogród Wołyński, Łuck, Żytomierz, wieś Werby, Poczajów. 28 października 1846 roku, „zmierzywszy wzdłuż i wszerz Wołyń i Podole i doczekawszy się w Żytomierzu jesiennego błota”, poeta wrócił do Kijowa. Ładunek emocjonalny, uzyskany podczas miesięcznej podróży, odbił się w jego spuściźnie literackiej i artystycznej, z której możemy poznać Ukrainę, życie i byt narodu. Minęło 180 lat od czasu podróży poety Szewczenki na Podole i Wołyń. Ale miasto Kamieniec Podolski zachowuje pamięć o nim, tak samo jak i o wydarzeniach początku XX wieku, kiedy stał się stolicą Ukraińskiej Republiki Ludowej. Czas walk wyzwoleńczych 1917–1921 lat na terenach Kamieńca można podzielić na trzy okresy. Pierwszy – doba Centralnej Rady od marca 1917 do kwietnia 1918 roku. Drugi – doba hetmana Pawła Skoropadskiego od kwietnia do grudnia 1918

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Na czym się trzymamy

Wołodymyr WAKULENKO, członek NSPU, obwód charkowski Nie w smak mi, gdy akcje literackie przeprowadzane są na szybko, w pośpiechu, i nie wszyscy chętni zdążą porozmawiać z pisarzem. Tę praktykę znam z młodości, kiedy najpierw byłem widzem, później – uczestnikiem, a z czasem organizatorem i prowadzącym. Wiem, że pisarze to wdzięczne grono do rozmowy. Byle byli czytelnicy. A czytelnik może być najbliższą osobą, w odróżnieniu od braci i sióstr, którzy czasem gryzą się o spadek albo o „russkij mir”. Czytelnik może być bliższy niż dzieci, które czasem uciekają, a czasem zostawiają starych, chorych matek czy ojców pod opieką pracowników socjalnych. Ze swojego niemałego doświadczenia literackiego wiem: dobrze, gdy twoim czytelnikiem jest ukochana osoba, która nie zdradzi... Z charkowską poetką Olgą Bereżną i tak mam okazję rozmawiać w dogodnym dla obojga czasie. Ale wydanie nowej książki to epokowe wydarzenie dla literata i niech ten proces nie staje się taśmociągiem do tłoczenia tandety dla własnych ambicji. Pierwsze wrażenie z utworów z nowego zbioru Olgi „Literany” jest ogólnie pozytywne. Do interpretacji tytułu autorka daje czytelnikowi wolność. Neologizm jest wieloznaczny. Dla siebie zinterpretowałem go jako zranione dusze literatów. Olga nie należy do tych, którzy gonią za lajkami i kwiatuszkami w sieci. Nie zapominajmy o credo Hryhorija Skoworody: lepiej być w szacunku i miłości u jednego mądrego i dobrego człowieka, aniżeli u tysiąca głupców. Poezje O. Bereżnej odbierane są jako wykwintne i doskonałe. Ale czuć też rękę mentorki-redaktorki, starszej koleżanki Olgi Taranenko. Nie wszystkim szczęści się ćwierć wieku owocnie rozmawiać. A umiejętnych, życzliwych redaktorów jest obecnie mało. Ale i to, co wydaje się „w autorskiej redakcji”, czasem, niestety, nie nadaje się do druku. Najpierw – przez nieznajomość języka. Tutaj nic nie pomoże, jeśli samemu przez całe życie nie uczy się języka ukraińskiego. A straszna i zarazem wielka teraźniejszość pokazuje, jaki język był i jest pierwszym i ojczystym. Wariantów, alternatyw nie to że nie ma, ale i nie było. Zbyteczne byłoby doprecyzowanie, że poezja O. Bereżnej jest sylabotoniczna. Dla Ukrainy to, być może, jedyna droga literacka. Pokazuje to wieloletni kryzys w literaturach innych krajów, gdzie to, co nominuje się poezją, jest tylko wierszem wolnym i już nie jest czytane. Ale tak samo wyrzucam do umownego kosza na odpady papierowe także zrymowane deklaracje na temat wojny i przekleństwa w stronę Moskali. Im to nie doskwiera, a nam też na nic się nie przyda. Nie chcę chwalić stroju króla, byle tylko nie uważano mnie za głupca. Bo lepiej niech was nazywają głupim, aniżeli wy w rzeczywistości nim będziecie. Wszak z kim przystajesz, takim się stajesz. Przy poezjach Olgi nie wydaję się sobie takim. Olga ma strój. Niedrogi, ale ze smakiem uszyty. A smak literacki musi być wychowywany w dzieciństwie. Miałem na czym go wychowywać. Jeszcze wtedy, gdy sam wierszy nie pisałem. A czego jej można życzyć? Nierzadko przychodzi widzieć przedmowy do książek czy różnego rodzaju prośby, których autorzy wskazują wszystkie swoje stopnie, tytuły i regalia. A teksty – z gatunku opowieści o stroju króla. Wszystkie te tytuły to mydlana bańka, którą właściciel starannie nadmuchuje… aż do średnicy kuli ziemskiej. Przy tej okazji przypomina się co innego. Swoje przedmowy starszy kolega z organizacji charkowskiej podpisuje: „Leonid Tom”. I wszystko. Dwa słowa, a ileż w nich sensu, Muzycznymi barwami ukraińskiej pieśni nastrojowo ozdobił to spotkanie folkowy zespół „Śpiwuczi babusi” Terytorialnego centrum obsługi socjalnej ludności Nowodniestrowskiej rady miejskiej pod kierownictwem Wałentyny Fedyszynoj. Niezmienna prowadząca kolektywu, również znana artystka, członkini pisarskiej kohorty regionu Ołena Bohucka dzieliła się wspomnieniami wspólnej nowodniestrowskiej młodości i czytała ulubione wersy pani Tamary. Wzbiło się do serc uczestników prezentacji uskrzydlone pieśnią słowo Tamary Moroszan w wykonaniu małżeńskiego duetu autora muzyki Mychajła Rożka oraz Natalii Hłuszko. Przyjaznymi uściskami ubarwili twórcze gościny także przedstawiciele kolektywu miejskiej szkoły muzycznej z jej dyrektorką Natalią Port’je. Powitania, kwiaty, fotografowanie i, oczywiście, autografy na właśnie zakupionych książkach Tamary Moroszan – wszystko to niechybnie będzie obfitować we wspomnieniach naszej Tamary Wołodymyriwny oraz nas, jej gości, dodając szczególnej krzepy i wiary, a jeszcze – wdzięczności ukraińskim żołnierzom za obronę i możliwość tworzenia oraz spotykania się! *** 1 września przy tablicy pamiątkowej Iwana Semenowycza Nahirniaka (na fasadzie Domu twórczości ludowej i rozrywki „Mołodiznyj”) odbyło się uroczyste wręczenie miejskiej nagrody jego imienia w dziedzinie kultury, literatury, sztuki i dziennikarstwa. Właśnie tego dnia minęła 12. rocznica odejścia w wieczność poety, prozaika, dramaturga, publicysty, działacza społeczno-politycznego i honorowego mieszkańca Nowodniestrowska. Tegoroczną laureatką nagrody została pisarka i dziennikarka Tamara Moroszan. Gratulujemy! Inna HONCZAR, członkini NSPU, NSŻU Jurij MOSENKIS Z cyklu „Miasta+twierdze w wiekach” (2022 r.) Połtawa Nowy Jork i Londyn, Oslo i Ottawa – Na świecie jest wiele sławnych miast, A wśród nich jedna taka Połtawa – Z przeszłości w przyszłość sprężysty most. I las, i step, i pole, i otawa, Drogi dalekie oraz obfite sady – Rośnie Połtawa i kwitnie Połtawa Wczoraj i dzisiaj i zawsze! Dziewczęca talia – twoja smukła postawa, Ty – duma Ukrainy w wiekach. Jasna Połtawa i mocna Połtawa Bandurę i miecz trzyma w rękach. Nikt ciebie na kolana nie stawiał, Dla ciebie wróg – owadzi rój. Bo ty Połtawa, złota Połtawa, Na straży wojownik twój trzyma szyk. Twoje domy, twoje place i świątynie, Twoi bohaterowie i twoje boje – Ty szczerym przyjaciołom otwierasz bramy I bezsławnie giną wrogowie twoi. Sumy Sumy, Sumy, wiekowe Sumy, Wy zawsze weseli, nie smutni. Ludzie pracowici oraz rozumni Ciepłym szczęściem jaśnieją na wiosnę. Sumy, Sumy, heroiczne Sumy, Wy stalowo stanęliście w boju, Rozgromiliście wrogów bezumnych, Odstaliście sławę wy swoją! Sumy, Sumy, w was dusza kozacka, Wasza moc – twierdza z twierdz. Nie zastanie wróg was znienacka – Tu każdemu obcemu kres! Sumy, Sumy, niepowtarzalne Sumy, Wasze świątynie rwą się w niebiosa. O przyszłości wasze marzenia i dumy, Lśni wasza siła i piękno. Ukraińska Odessa Ukraińska Odessa Ty południowa stolico Ty piękna księżniczko Ty odurzająca i o delikatnym licu Pozłacana słońcem Posolona morzem Okno oceanu Promienne i bezkresne Ty cenisz wolność W świat otwarta portami Jakbyś całowała wodę Pachnącymi ustami O twojej żarliwej urodzie Wieść niesie się światami Unikalna Odesso Nie jesteś po prostu na mapie Siłę mnożysz na dziesięć Przy morzu na warcie Niezwykła Odesso Wita świt Tyś latarnią dla stewardes Tyś sygnałem dla kapitanów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Dobry wieczór

Hojnie i z życzliwością ogrzała swoich przyjaciół, znajomych, wielbicieli i kolegów po piórze nasza znana rodaczka, mistrzyni słowa, członkini NSŻU Tamara Morosz­an podczas prezentacji swoich zbiorów „Nie milcz” i „Przyszłam na ten świat kochać”. Jak zawsze serdecznie haftowała to spotkanie koronką moderatorka, dyrektorka Nowodniestrzańskiego Miejskiego Muzeum Historycznego Natalia Krymniak. Wyjątkowo szczerze brzmiały życzenia od przewodniczącej gromady Nowodniestrzańska Nataliji Cymbaluk, która, pragnąc jak najszybciej wrócić do swojego spokojnego domu, podziękowała poetce za twórczość i za to, że tak oddanie i autentycznie od wielu lat reprezentuje nasz kraj za jego granicami. Miłe było osobiste już poznanie przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Organizacji NSPU Wołodymyra Antofijczuka, który wraz z dawną przyjaciółką poetki i koleżanką po piórze Leontyną Topało życzyli pani Tamarze nowych twórczych osiągnięć i niezapomnianych spotkań z czytelnikami. Ponadto Wołodymyr Iwanowycz z przyjemnością podkreślił, że Nowodniestrzańsk za każdym razem staje się dla niego bardzo bliskim miastem, a zwłaszcza dlatego, że przewodnicząca gromady tak wspiera ludzi twórczych. Ozdobione kwiatami i poetycko hojne były życzenia od rodaczek, również członkiń Związku Pisarzy, Haliny Melnyk i Inny Honczar. A dobrzy przyjaciele, nasi znani mieszkańcy miasta Mychajło Rożko i Borys Nauumow, których muzyczno-piosenkowa koronka ściśle związała los z wierszami gościa, wzruszyli zarówno samą panią Tamarę, jak i wszystkich obecnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Nieśmiertelny naród, czyli lekarstwo na stres

Wołodymyr ZAÏKA, Niemcy Niedawno złożyłem życzenia z okazji Dnia Marynarki Wojennej Sił Zbrojnych Ukrainy mojemu dawnemu koledze z floty z obwodu sumskiego, który mieszka pod ciągłym ostrzałem wroga w bezpośrednim sąsiedztwie granicy rosyjskiej. Z jakiegoś powodu myślałem, że wyjechał w bezpieczniejsze miejsce, bo mało kto wytrzymuje życie w ciągłym stresie i niepokoju. Jednak myliłem się. Na standardowe pytanie, co słychać, kolega odpowiedział, jak gdyby nigdy nic: „A żyjemy! Od wiosny posadziliśmy ogrody, teraz oto pielęgnujemy, zbieramy ogórki, cukinie, zieleninę, w sadzie dojrzały wiśnie, maliny, agrest, lada chwila dojrzeją nasze pomidory, kopiemy młode ziemniaczki. Także nudzić się nie ma kiedy”. Trochę pomilczeliśmy. „A ostrzały nie przerażają?” – ostrożnie zapytałem. „A co ostrzały – starając się nadać głosowi zwykłą żwawość, odpowiedział kolega. – Jeśli zwracać na nie uwagę, to można postradać zmysły. A tak praca odwraca uwagę od ciągłych niepokojów. Na świeżym powietrzu zawsze. Z sąsiadami mamy okazję porozmawiać, wymienić się myślami, razem jednak weselej”. „A sąsiedzi jeszcze zostali? – zdziwiłem się. – Myślałem, że większość już dawno wyjechała”. Po pauzie kolega zadał pytanie zwrotne: „A dokąd? Daj adres, być może ja też pojadę. Większość z tych, co wyjechali, wróciła z powrotem, bo się nie ułożyła. Teraz oto razem doglądamy ogrodów i sadów”. Dmytro PYŁYP CZUK Miałem taki wiersz – „Przemówienie do konia” (2002), na początku mojego trzeciego zbioru „Ciernie” (2008). Wiersz dedykowałem M. Illiaszowi. Teraz, kiedy Mykoły Maksymowycza Illiasza (03.12.1942 – 21.07.2026) zabrakło, wspomniałem o tym w rozmowie z Wasylem Wasyłaszkiem. Nasz wspólny przyjaciel Mykoła był unikalnym dziennikarzem i literatem. „Pieriestrojka” zastała go w aparacie KC KPU. Wtedy M. Illiasz był, być może, jedynym pracownikiem tej imponującej w tamtym czasie struktury, który na długo przed jej upadkiem publicznie wystąpił z szeregów KPZR (1988), jeszcze na długo przed tym, jak zrobił to Ołeś Honczar i inne autorytety literackie. Dla Mykoły Illiasza był to oczywisty i niezaprzeczalny wybór między KPZR a Ukrainą. Illiasz wybrał Ukrainę. Poszedł pracować do czasopisma „Silśki obriï”. Z czasem jako kompetentny specjalista okazał się aktywnym encyklopedystą (przyszło mi popracować z nim w Ogólnoukraińskim Wydawnictwie Encyklopedycznym imienia M. P. Bażana); kierował i zrealizował projekt „Encyklopedii bankowości Ukrainy” (1999–2000); brał udział w wydaniu Stepan TATARSKYJ, członek NSŻU, wieś Hermakiwka na Tarnopolszczyźnie To już tradycja – przyjeżdżać co roku na to uświęcone dziewięć lat temu miejsce, modlitewnie oddać hołd rodakom-powstańcom, którzy nawet nie myśleli poddawać się wrogowi, pamiętając testamentowe – „Zdobędziesz Państwo Ukraińskie, albo zginiesz w walce o Nie”. „Pamiętaj o wielkich dniach naszych Wyzwoleńczych zmagań”, – testamentowali oni potomnym, i ten testament odzywa się w sercach krajan przez lata... Ponad dwa tuziny nieobojętnych patriotów z Hermakiwki i Krywcza, potomkowie poległych, wraz ze swoimi duchowymi opiekunami-proboszczami wspólnot Wołodymyrem Stefankiem (PCU) oraz Bohdanem Chymczukiem (UGKC) wzięli udział we wspólnej panichidzie, zapalili świeczki przy pamiątkowym krzyżu i przyozdobili czerwonymi kiściami kaliny tablicę pamiątkową z imionami pięciu bojowników, którzy polegli tutaj piekielnie- To mi dobrze znane, sam nie raz w takiej sytuacji bywałem, więc w pełni zrozumiałem swojego kolegę. I jeszcze raz przekonałem się o tym, że my, Ukraińcy, – to niezłomny naród, którego nie postawić na kolana żadnymi próbami. Nawet nadludzkimi. Niedawno w internecie znalazłem jeszcze jedno potwierdzenie tego. Okazało się, że pewien niemiecki lekarz Klaus Weber z miasta Hürth, które znajduje się w pobliżu Kolonii, który ponad 30 lat pracuje jako lekarz psychosomatyczny, w ostatnich latach badał Ukraińców. Specjalizował się we wpływie chronicznego stresu na ciało: jak wpływają na niego niepokoje, strachy, niepewność, które dosłownie niszczą ludzkie organy i odporność. Początkowo u Niemca był czysto naukowy interes. Potem, z początkiem pełnoskalowej wojny, zaczął badać Ukraińców jako fenomen, który przeczył jakiejkolwiek logice i nie mieścił się w ogólnie przyjętych kanonach lekarskich. Weber badał poziom kortyzolu, stan układu sercowo-naczyniowego, wskaźniki odpornościowe ludzi, którzy żyją w warunkach chronicznego niebezpieczeństwa. Porównywał otrzymane dane z niemieckimi pacjentami, ludźmi, którzy żyją wiele lat w komfortowych warunkach, jednak również psychologicznie się załamują. Ale przy tym zetknął się jeszcze z jednym wskaźnikiem, którego nie mógł wyjaśnić żadną medyczną logiką. Występując na poważnej medycznej międzynarodowej konferencji w Berlinie, Klaus Weber zaznaczył to, czego od niego nikt nie oczekiwał: „Pod względem poziomu chronicznego stresu Ukraińcy mają wskaźniki, które przeciętnego niemieckiego pacjenta doprowadziłyby do całkowitego fizycznego kolapsu w zaledwie dwa-trzy lata. A oto Ukraińcy funkcjonują. I nie po prostu istnieją, a jeszcze przy tym walczą, pracują, wychowują dzieci, pomagają armii, ciągle odbudowują zniszczone przez wroga. I oto ja, lekarz z takim stażem, po prostu nie rozumiem, jak to biologicznie możliwe”. Na sali zapanowała cisza, a specjalista wyjaśniał dalej: każdy ludzki organizm ma granicę adaptacji do stresów i krytycznych możliwości. Po czym nieuchronnie następują chroniczne choroby, zaburzenia w organizmie, załamania psychiczne. I to już nie teoria, a zwykła fizjologia. A Ukraińcy, według jego danych, żyją poza granicą tego progu, demonstrując niespotykaną do tej pory wytrzymałość, która nie mieści się w żadnym z europejskich modeli medycznych. „My w Niemczech leczymy ludzi od stresu, który można nazwać zaledwie cieniem tego, co codziennie przeżywają Ukraińcy, – podkreślił doktor Weber. – I nasi pacjenci przy tym uważani są za chorych, a wasi kontynuują życie. I nie po prostu żyć, a jeszcze i powstrzymywać wrogie natarcia”. Wysnuł główny wniosek, który teraz cytują w kręgach naukowych wielu krajów świata: „Ukraińcy są wytrzymali nie wbrew okolicznościom, które zaistniały. Oni są wytrzymali przez coś innego, głębokiego – przez zbiorową tożsamość na poziomie genetycznym, przez umiejętność znajdowania sensu w chaosie, przez związek z ziemią, na której żyją, i jeden z drugim. Co jest oznaką silnego narodu. I żadna medyczna pigułka tego nie zastąpi”. Oczywiście, to nie powód, by być dumnym i nic nie robić z własnym zdrowiem, bo staliśmy się całkowitą ofiarą tragicznych okoliczności. Chociaż to powód, by wreszcie zrozumieć: my nie po prostu przeżywamy wbrew zdrowemu rozsądkowi i jakiejkolwiek logice. My niesiemy w sobie coś takiego, do czego reszta cywilizowanego świata dopiero zaczyna dochodzić i badać. Dzięki nam. Proroczo o tym napisała Lina Kostenko: A trzeba żyć. Jakoś trzeba żyć. To zwie się doświadczenie, wytrzymałość i hart. I na zapas nie trzeba wróżyć I za przeszłością płakać nie warto. Tak, jak jest. A może być i gorzej. A może być całkiem, całkiem źle. A póki rozum od biedy nie zgorzkniał jeszcze, – Nie bądź niewolnikiem i śmiej się jak Rabelais. ...Niech będzie wszystko niewidziane widziane, Niech będzie wszystko wybaczone wybaczone. Jedyne, co od nas jeszcze zależy, – Przynajmniej wiek przeżyć, jak należy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Człowiek zbuntowanej duszy

encyklopedii dla dzieci w wieku szkolnym. Pisał głównie prozę artystyczną małej i średniej formy. Przetłumaczył „Portrety historyczne” Mykoły Kostomarowa. Jak zaznacza „Encyklopedia Współczesnej Ukrainy”, „w powieści „Wczesne grzmoty” (1979) [M. Illiasz] ujawnił zjawisko komsomolskiego karierowiczostwa”. Dmytro Biłous powiedział o Ołesiu Honczarze bardzo lakonicznie: „On nigdy niczego nie chciał dla siebie”. To samo mógłbym powiedzieć o Mykole Illiaszu. Bezinteresowność podnosi na duchu. Po „wyjściu” Illiasza z KC bezrobotnego „samowygnańca” wsparł Anatolij Mychajłenko, który zaproponował towarzyszowi pracę we wspomnianych już „Silśkych obrijach”. Pochowano Mykołę Maksymowycza w mieście Kaharłyk. W ostatnią drogę odprowadzili go bliscy, przyjaciele, znajomi, koledzy po piórze Wasyl Wasylaszko, Mychajło Ziabluk, Anatolij Kaczan, Dmytro Pyłypczuk. ...Nie jest tajemnicą, że mój przedstawiony tutaj sonet został napisany akrostychem; ostatni jego wers („Iży mój koń i powstaje dusza”) – o charakterze i postawie obywatelskiej M. Illiasza. Niech ziemia Ci będzie lekką, Przyjacielu! Przemowa do konia Odwrócony sonet Rży, mój koniu! Nad biedę Twoje rżenie czarnobrewy... I. Dracz Może i tak, mój koniu: w nasze dni Herodowe plemię – na koniu, Konie zaś te – daleko nie Pegazy, „Odyseusz” brzmi jak „Odesseusz”, Liberdanom już nie do idei I kozactwo już nie tej rasy. A jednak, a jednak... Pozostaje granica: Miłość jeszcze porusza morzem i Homerem; Leży Ukraina pod obcym eterem – Jak i wcześniej, cynizmowi obca. Szukajże drogi, koniu mój! Ruszaj! Epoki nie rozmieniajmy na chwile! ...W pięknym i strasznym tym świecie Rży mój koń i powstaje dusza... 4.12.2002 próbując zniszczyć naszą pamięć historyczną, duchową i kulturową wielkość miłującego pokój narodu ukraińskiego – pracownika, twórcy dobra, rolnika. A jeszcze serca każdego napełniała modlitwa za poległych na frontach dzisiejszej piekielnej wojny rodaków-spadkobierców heroicznej sławy powstańców, których imiona wyryto na granitowej płycie, oraz wiara w zwycięstwo nad satanistyczną hordą Moskali XXI wieku. Szczególne podziękowania dla hermakiwskich emerytów-patriotów Romana Ostafiwa i Stepana Kostiuka, którzy przez dwa dni pod palącym słońcem wykaszali zarośniętą leśną polanę i drogę do powstańczej groty, aby to pamiętne wydarzenie mogło się odbyć. Niech Pan hojnie wynagrodzi im za ofiarny trud.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Unikalne znalezisko

Prawdziwe historyczne skarby często ukrywają się w najbardziej nieoczekiwanych miejscach i czekają na swój czas przez dziesięciolecia. Tak oto niedawno do Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Muzeum Walki o Wyzwolenie im. Stepana Bandery zwrócił się Andrian Szahan ze wsi Zahir’ja. Spacerując po leśnym masywie w pobliżu wsi Starі Skomorochy, mężczyzna przypadkowo zaczepił nogą o drut. Ciekawość zwyciężyła – i pod warstwą ziemi odkryto zapieczętowany bańkę, wypełnioną cennymi dokumentami historycznymi, głównie z lat 1948–1949. Aby zbadać miejsce znaleziska i bezpiecznie wydobyć archiwum, na miejsce natychmiast wyjechała wspólna grupa robocza w składzie muzealników, naukowców oraz przewodniczącego Halickiego Towarzystwa „Memoriał”. Obecnie znalezisko przekazano naukowcom muzeum. Nasi specjaliści już rozpoczęli żmudny proces szczegółowego opracowania odnalezionych materiałów, ponieważ dokumenty wymagają szczególnej troski. Dziękujemy panu Andrianowi za świadomość i wrażliwość na własną historię oraz za zaufanie do naszego muzeum. Wkrótce obowiązkowo ogłosimy pierwsze wyniki badań i zapoznamy opinię publiczną ze szczegółami tego unikalnego archiwum – informuje na swojej stronie na Facebooku Iwano-Frankiwskie Muzeum Walki o Wyzwolenie im. Stepana Bandery. Zdjęcie z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pamięć nie gaśnie

Niedawno przy pamiątkowym powstańczym grocie w urochysku Hlynka na Borszczowszczyźnie upamiętniono bohaterów, którzy 81 lat temu złożyli swoje życie na ołtarzu walki o wolność i niepodległość Ukrainy. go sierpnia 1945 roku w nierównym boju z oszalałymi, krwiożerczymi siepaczami-Moskalami, nienawidzącymi ludzi, dla których wolna Ukraina stała się ością w gardle. Brzmiał Państwowy Sławeń Ukrainy oraz powstańcze pieśni. Wzruszające jest to, że w panichidzie wzięli udział również świadek krwawego licholecia lat 40.–50. ubiegłego stulecia w tym kraju, dziewięćdziesięcioletni hermakiwczanin-patriota Iwan Kedyk, bohater-weteran dzisiejszej ojczyźnianej wojny Mychajło Puliak, a także zupełnie młodzi Ukraińcy, którzy dopiero zaczynają poznawać prawdziwą bohaterską historię Ukrainy – wszystkich tego dnia łączyła miłość do ojczystego państwa i żarliwa nienawiść do odwiecznego wroga Ukraińców, który dziś tak cynicznie plądruje przestrzeń naszego państwa, na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wasyl Witer: „Bez oświaty niemożliwe jest odrodzenie kultury narodowej”

Ponad dwadzieścia lat minęło od czasu, gdy pojawił się pierwszy film serialu dokumentalnego „Gra losu”. W tym czasie nakręcono dziesiątki filmów poświęconych wybitnym ukraińskim artystom. O historii i współczesnym życiu projektu rozmawiamy z generalnym producentem „Gry losu”, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy Wasylem Witerem. – Od czego zaczęło się życie serialu? – Powstał on dość ciekawie. Wykładałem wtedy reżyserię w pracowni Mykoły Iwanowycza Merzlikina w Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego. A na kursie reżyserskim był student Ołeh Turanski. Nakręcił niewielki film-przypowieść według wierszy Tarasa Szewczenki o pierwszej dziecięcej miłości Kobziarza, która została uwieczniona w jego poezji. W tym filmie zagrała studentka Natalka Sopit. Kiedy pokazano mi ten film, powiedziałem, że może to być ciekawy projekt. Zaproponowałem stworzenie filmów o wybitnych ludziach, którzy zrobili coś dobrego dla kształtowania się Ukrainy i zapisali się w historii. I żeby wszystko to było ukazane poprzez prywatne historie życia tej czy innej wybitnej postaci. Swój pierwszy film, trwający 14 minut, zrobiliśmy z Natalką Sopit, która w tamtym czasie ukończyła już studia na naszym uniwersytecie w pracowni znanego aktora Tarasa Denysenki. Opowiedzieliśmy w nim o miłości Tarasa Szewczenki i księżnej Natalka Sopit — na zdjęciach w Muzeum Pamięci Dmytra Jawornyckiego, m. Dniepr Riepninej. To był 2005 rok. Zaproponowaliśmy ten film kilku kanałom telewizyjnym. W tamtym czasie ukraińska telewizja była przeładowana jakimiś rosyjskimi celebrytami. I ani jednego ukraińskiego bohatera tam nie było. To nas bardzo przygnębiało. Jednak odezwał się „5 kanał”. Właściwie od tego czasu zaczęliśmy kręcić, szukaliśmy sponsorów, mecenasów. Aby wesprzeć tę ideę, „5 kanał” zaproponował nam emisję tych filmów dwa razy w miesiącu. O tej samej porze miała być kontynuacja. Byłem generalnym producentem projektu, z czasem dołączyłem do reżyserii. Wszystkie filmy tworzyliśmy razem ze wspomnianą już Natalką Sopit, ponieważ jest ona zdumiewającą aktorką, potrafi wspaniale się wcielać. Niby nic się nie zmienia, a ty rozumiesz, że to już jakaś inna osoba, inna postać. To fenomenalna zdolność aktorska. Na „5 kanale” wyszło początkowo osiem filmów. Postanowiliśmy kontynuować tę sprawę, co robimy już 21. rok. – Co udało się osiągnąć w tym czasie? – Mamy bardzo dużo filmów, nakręciliśmy je o ponad stu bohaterach. Są one różne pod względem metrażu. Początkowo kręciliśmy filmy po 15 minut, takie były wymogi telewizji. A potem zaczęliśmy robić także pełnometrażowe obrazy, takie jak „Bohdan Chmielnicki”, „Iwan Mazepa”, „Olha Kobylańska”, „Mykoła Łysenko”, „Wasyl Stefanyk”, „Mychajło Hruszewski”, „Symon Petlura”. Więc „Gra losu” zaczęła wspierać format pełnometrażowy. Ten projekt stał się rozpoznawalny. A we współczesnych mediach rozpoznawalność projektu to także grafika, muzyka i prowadzący. Są oni ważni, ponieważ reaguje na nich widz. Przez te lata ukształtowała się nasza publiczność. – Kręciliście także filmy o rosyjskich pisarzach. Jak oceniacie je z perspektywy dnia dzisiejszego? – Mieliśmy filmy o Kuprinie i Bułhakowie. Robiliśmy je wychodząc z założenia, że ci ludzie ukształtowali się jako osobowości właśnie na Ukrainie. Dzisiaj dużo mówi się o Bułhakowie. To osobowość, która niepokoi nas swoim ukrainofobstwem, które przenika przez jego utwory. Jest to odczuwalne. Ale w tamtym czasie rozpatrywaliśmy jego życie prywatne. Dramat z pierwszą miłością – Tatianą Łappą, którą zdradził i wyjechał do Moskwy. Interesował nas właśnie ten dramat. Mówimy też o tym, że Bułhakow bardzo chorował. Zaczął zażywać duże dawki morfiny i był uzależniony od tego preparatu. Wszystko to szczegóły życia osobistego, które wtedy wydawały nam się dość ciekawe. Chcieliśmy pokazać pisarza nie jako ikonę, a jako człowieka ze swoimi wadami, swoimi dramatami. I, szczerze mówiąc, opowiadaliśmy więcej o Tatianie Łappie niż o samym Bułhakowie. – Wielu widzom zapadł w pamięć głos zza kadru. Kto to? – Głos zza kadru w 80 czy nawet więcej procentach należał do aktora Tarasa Denysenki. Był on synem znanego reżysera Wołodymyra Denysenki, wykładał u Natalki Sopit. Znałem Tarasa, gdy ten był jeszcze uczniem. Niezwykle utalentowany i ciekawy aktor. Miał role, które zapamiętuje się na zawsze. Tak samo, jak Natalka wcielała się na ekranie, tak i Taras potrafił zrobić coś niewiarygodnego. Jedna sprawa to czytać zza kadru wiersze Wołodymyra Sosiury czy listy Maksyma Rylskiego, a inna – czytać korespondencję Iwana Mazepy z Motrją Koczubejówną. To listy w stylu barokowym. Tam jest swoista stylistyka. I on robił to w taki sposób, że wszystko stawało się zrozumiałe za pomocą odczuć. Niuanse stylistyczne przychodziły mu łatwo. To była szkoła dla nas wszystkich, którzy pracowali z nim w tamtym czasie. Pisaliśmy scenariusze do wielu filmów, braliśmy cytaty, doszlifowywaliśmy. Ale jedno to pisanie, a drugie – kiedy to wciela się w życie i staje się zrozumiałe oraz zmysłowe dla widza. Co człowiek przeżywał, kiedy pisał listy czy jakieś utwory. Takim był Taras Wołodymyrowycz Denysenko. Bardzo szkoda, że wcześnie od nas odszedł. I kiedy Tarasa zabrakło, zwróciliśmy się do kilku innych aktorów, którzy użyczali głosu naszym filmom. Dwa lata pracowaliśmy z aktorem i reżyserem Wasylem Szandrą. A teraz istniejemy w innym wymiarze, bez głosu Tarasa. Po konferencji prasowej w 2021 roku – Kto jeszcze brał udział w tworzeniu tego projektu? – Oprócz Natalki Sopit, która jest niezmienną prowadzącą projektu, można wspomnieć Oleha Turanskiego, który ten projekt zaczynał. Szereg filmów jako scenarzysta i reżyser stworzył Wasyl Obraz. Ogółem filmy kręciło pięciu reżyserów. A jeszcze wymienię Hałynę Kryworczuk, która była producentką wszystkich filmów. To człowiek o fantastycznej woli. Na jej wielkiej miłości do tego projektu on się trzyma. Były momenty, kiedy nie mieli pieniędzy, pojawiały się jakieś inne problemy. Ona zawsze umiała znajdować środki i wygrywać granty – zarówno ukraińskie, jak i europejskie. Chciałbym również wspomnieć o tych ludziach, którzy już od nas odeszli. To pierwszy operator-reżyser Heorhij Krywoszejenko, a także asystentka reżysera Hałyna Morhun. Obecnie w „Grze losu” pracuje młody zespół operatorów. Wśród nich – Arsenij Bortnyk, który uczył się u Heorhija Krywoszejenki. Ma dość nowoczesne podejście. Zmienia się technicznie i technologicznie sam format „Gry losu”, odnawia się stylistycznie na inną, nowocześniejszą. W niektórych projektach pracujemy z scenografami i charakteryzatorami. A co najważniejsze, od tamtego czasu nasz projekt zyskał niezmienny slogan – „Miłość zmienia świat”. Narodził się on, gdy kręciliśmy zwiastun do pierwszego sezonu grantowego UKF w 2018 roku, kiedy założyliśmy swój kanał o tej samej nazwie na YouTube (https://www.youtube.com/@hradoli7052). Oprócz tego nie mogę nie wspomnieć o naszym partnerze – bibliotece muzycznej De Wolfe Music w Londynie. Ma ona ponad stuletnią historię i jest pewnym archiwum muzycznym muzyki europejskiej. Współpracujemy z nimi i zawsze znajdujemy adekwatne rozwiązania na zapytania dotyczące oprawy dźwiękowej naszych filmów. – Wydaje się, że w filmach ostatnich lat, oprócz życia osobistego artystów, zaczęliście poświęcać więcej uwagi także tym okolicznościom historycznym, w których żyli i tworzyli. – Właśnie tak. Myśleliśmy o tym od samego początku. Człowiek żył w określonych warunkach historycznych. I są to warunki nie tylko historyczne, ale także polityczne i światopoglądowe. Ale ponieważ w pierwszych filmach był bardzo krótki metraż (12-15 minut), nie mieliśmy czasu, aby podkreślić tło, w którym działał nasz bohater. Po to, by to tło stało się pewną metaforą, pewnym obrazem, nawet atmosferycznie. Myślę, że dzisiaj się to udaje. I dla nas jest to bardzo ważne. – Czy zmienił się sam format filmów? – Pierwsze obrazy były kręcone w formacie ekranu 3x4. Teraz przeszliśmy na format panoramiczny, ponieważ cała telewizja stała się panoramiczna. Jeśli początkowo filmy kręcono na analogowych kamerach wideo, to teraz są to nowoczesne cyfrowe kamery wideo. Pracujemy również w cyfrowej obsłudze dźwięku. Nasze filmy obecnie robi głównie reżyser dźwięku Matwij Tebeszewski. Oczywiście pracujemy też z grafiką komputerową. Myślę, że będzie się jeszcze wiele zmieniać, bo w nowoczesnych warunkach nie można obejść się bez sztucznej inteligencji. A ponieważ mamy do czynienia z archiwalnymi fotografiami i jakościowo niedoskonałymi nagraniami filmowymi (może być stara, wytarta taśma filmowa), programy ze sztuczną inteligencją mogą uczynić te nagrania bardziej jakościowymi. Można nawet rzucić się w kolor, robić ciekawe rozwiązanie plastyczne. Ale my na razie myślimy, czy warto to robić, jeśli mówimy o historii jakiegoś człowieka, który żył na początku XX wieku, kiedy już było kino. I wiemy, że wtedy były tylko czarno-białe nagrania filmowe. Czy trzeba to robić z punktu widzenia estetyki i stylistyki? W każdym konkretnym projekcie trzeba decydować osobno. Każdy projekt dyktuje nam gatunek i stylistykę. Nie robimy wszystkiego w jednym kluczu stylistycznym i gatunkowym. Jeśli kręcimy o komiku Jakowczence, to jest to jeden sposób podania, a jeśli o Mazepie, to zupełnie inny. Dlatego że jest to bohater, który wniósł wielki wkład w historię Ukrainy jako budowniczy państwa i polityk. Ponadto był poetą i mecenasem. Istnieje tak zwany barok mazepiński. Bo Mazepa dołożył się własnym kosztem do budowy świątyń, cerkwi. I jest to zakodowane w samej architekturze. – Niektóre ostatnie jak na dziś filmy są nakręcone w formie dialogów. – Wyszliśmy na to zupełnie niespodziewanie. Kiedy zaczęła się pełnoskalowa wojna i ustało jakiekolwiek finansowanie, aby nie zatrzymywać projektu, postanowiliśmy zwrócić się do formy dialogów między dwojgiem prowadzących w kadrze. Dlatego pojawił się u nas format wideopodcastów „Gra losu. Ocalone duble”. Tutaj prowadzącą jest Natalka Sopit, a ja jako reżyser i autor wielu scenariuszy. Rozmawiamy o tym, co nie weszło do filmów, które widz już widział. I kiedy robiliśmy taki format o Mykole Łysence, Iwanie Mazepie, Mychajle Staryckim, to zobaczyliśmy, że takie dialogi są interesujące dla widza. Było to faktycznie nagranie studyjne. Uzupełnialiśmy pewnymi elementami wizualnymi – fragmentami tych filmów, o których mówiliśmy. Długi czas leżał niezrealizowany scenariusz o Tarasie Szewczence. Chcieliśmy kręcić jeszcze przed 200. rocznicą urodzin Tarasa Hryhorowycza. Niestety, nie otrzymaliśmy żadnego wsparcia. A scenariusz jest dość duży. Miało być 20 odcinków po 30 minut. Planowaliśmy, że będziemy jeździć po miejscach, gdzie odbywały się te wydarzenia. Ale zaczęła się wojna i o żadnych wyjazdach poza granice Ukrainy już nie było mowy. I wtedy postanowiliśmy zrobić to w absolutnie kameralnej formie. Wyszedł format fabularnego wideopodcastu – „Taras wzburzony”, gdzie my z Natalką Sopit we dwoje przeczytaliśmy wspomnienia, korespondencję i wiersze samego Szewczenki. Otrzymaliśmy wiele

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

odpowiedzi. Wszystkie 28 odcinków zostały opublikowane na kanale YouTube „Gra losu”, gdzie można je obejrzeć. Pokazana jest tam cała życiowa droga Tarasa Hrychorowycza. Postanowiliśmy się nie zatrzymywać. Kontynuujemy eksperymentowanie w tym zakresie. – Czy nie zwracali się Państwo do Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy z prośbą o wykorzystanie filmów serialu „Gra losu” na lekcjach literatury ukraińskiej? – To otwarta rana. Zwracaliśmy się i do Ministerstwa Kultury, i do Ministerstwa Edukacji. Nie potrafię nawet policzyć, ile razy. Do nas przyłączyła się główna redaktorka magazynu „Kino-Teatr” Łarysa Briuchowecka. Nie mówiliśmy nawet o tym, że potrzebujemy pieniędzy na nowe filmy. Prosiliśmy o wydrukowanie określonej liczby płyt DVD. Potem, gdy pojawiły się już technologie cyfrowe, prosiliśmy o znalezienie możliwości, abyśmy mogli przekazywać te filmy szkołom i wydziałom filologicznym uniwersytetów, ponieważ są one w wolnym, bezpłatnym dostępie. Mogłaby to być część lekcji czy wykładów. Ale w odpowiedzi zawsze jest tylko milczenie. Bezpośrednio zwracały się do nas szkoły i organizacje społeczne, jednak nie mogliśmy sprostać tak dużej liczbie próśb. Zresztą nie mieliśmy do tego kadr. – Jeden z Państwa nowych projektów poświęcony jest poemacie Iwana Kotlarewskiego „Eneida”. – Pomysł na ten projekt pojawił się dość dawno temu. Już na studiach byłem zafascynowany poematem „Eneida”. Myślałem o tym, by zrobić z niego film albo wystawić go w teatrze. Długo we mnie żył. Stał się bardziej realny, gdy opowiedziałem kolegom w studiu „VIATEL”, że przypadkiem natrafiłem na książkę „Eneida”, wydaną przez Wydawniczy Dom „Szkoła”. Zachwyciły mnie tam ilustracje artysty Wiktora Jeremenki. Kiedy zobaczyłem te rysunki, zrozumiałem, że za niewielkie pieniądze możemy zrobić coś interesującego dla widza. Ten zamysł również długo dojrzewał. Nakręciliśmy już nawet film o Iwanie Kotlarewskim, w którym za zgodą wydawnictwa częściowo wykorzystaliśmy te rysunki. W końcu pojawił się grant w ramach międzynarodowego programu House of Europe („Dom Europy”). Planowaliśmy nakręcić trzyminutowy teaser „Eneidy”. To oczywiście bardzo mało. Razem z kolegami zdecydowaliśmy się przeznaczyć część środków studia „VIATEL” i zrobić projekt pilotażowy na 30 minut. Zrealizowaliśmy go w zeszłym roku. Ten projekt można obejrzeć także teraz na YouTube. Kontynuowaliśmy projekt i pełną adaptację wideo poematu (zdjęcia trwały latem 2026 roku) dzięki grantowi Ukraińskiego Funduszu Kultury (UFK) w ramach konkursowego programu „Sztuka w kadrze”. Obecnie jesteśmy na etapie postprodukcji – kończymy montaż. Wszystkich odcinków będzie siedem. Premiera odbędzie się w Domu Filmu. Uważam spotkanie z widzem za bardzo ważne, być może to dla nas najważniejsze. Również „Eneidę” pokażą kanał „5 kanał” oraz telewizja „Enter-Film”. Niestety nie zostały zrealizowane projekty o Włodzimierzu Wielkim, Olenie Pczilce, Panasie Myrnym i Danile Demuckim. Ponieważ w 2022 roku wszystkie projekty Ukraińskiego Funduszu Kultury zostały anulowane z znanych powodów. – Co chciałby Pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Proświta to wielka sprawa. Proświtą zajmujemy się także my w projekcie „Gra losu”. Odczuwamy, jak bardzo jest to ważne i jak trudne w naszych warunkach. Niestety, proświta nigdy nie miała łatwej drogi. Ale bez proświty niemożliwe jest odrodzenie kultury narodowej i kultury w ogóle. Bez kultury i bez proświty nie możemy ani jako naród, ani jako państwo istnieć. Jak kiedyś powiedział Winston Churchill: „O co więc walczymy, jeśli nie bronimy kultury?” Rozmawiał Eduard OWCZARENKO oświetliła twarz, ona jego, swojego rodzonego syna, do domu nie wpuszczała. I moja babcia w wieku 86 lat mówiła: Umieram i mam grzech nieodpuszczalny. Swojego dziecka nie wpuszczałam do domu. — Tak czas toczył się kołami po ludziach. Musimy o tym wiedzieć, pamiętać, ale myśleć o przyszłości. Moimi książkami i teatrem, swoimi inscenizacjami na podstawie moich książek, nikogo do niczego nie chcą nawracać. Po prostu chcę, żeby ludzie, ci, którzy mnie czytali, myśleli, bo człowiek, kiedy myśli, zaczyna lepiej rozumieć. Zaczyna lepiej rozumieć ludzi, których dotąd nie rozumiał, może nawet nie znał, i ktoś musi być tłumaczem pewnych rzeczy, o których ludzie nie wiedzieli. Trzeba im o tym opowiedzieć. Bardzo potrzebujemy wiedzy o sobie samych. Możemy władać wieloma językami obcymi, możemy posiadać jakieś fantastyczne wiadomości, ale to wszystko nie to, kiedy nie znamy samych siebie. A kiedy mówią mi, że moje książki są przetłumaczone na wiele języków, to bardzo dobrze i cieszę się jako autorka, ale zawsze mówię, od wielu lat, że swoim słowem, swoimi książkami chciałabym objąć Ukrainę od krańca do krańca, od Użhorodu do Ługańska, bo kraj jest jeden i wszyscy jesteśmy tu krewnymi… Mogę to udowodnić na palcach, a jeśli zaczęlibyście opowiadać mi swoje historie, to gwarantuję, że znalazłyby się tu i sąsiedzi, i dalecy krewni”. Po przedstawieniu pisarka Maria Matios, na podstawie której utworów wystawiono spektakl „Nacja”, zwróciła się do donieckich widzów, którzy przyszli na przedstawienie: „Jesteśmy poruszeni, jesteśmy zaskoczeni, jesteśmy przytłoczeni taką uwagą do nas — w dobrym znaczeniu. Dzisiaj opowiedzieliśmy wam 4 rodzinne historie z życia zachodniej Ukrainy. Z tej części Ukrainy, w której tylko w pierwszej połowie XX wieku władza zmieniała się prawie 20 razy… Ludzie wtedy żyli, rodzili dzieci, kochali, nienawidzili, byli dobrzy, byli źli. Po nich toczyło się koło historii, żarna historii mieliły ich. A oni — ci, którzy pozostawali uczciwi, ci, którzy walczyli z bezczeszczeniem honoru, ci, którzy uważali, że honor ponad wszystko, ci, którzy stawiali miłość ponad wszystko — ludzie żyli… Wybaczcie mi, jeśli dzisiaj dostaliście cios w splot słoneczny. Być może u kogoś z was będzie bezsenna noc, być może komuś będzie bolało serce… Wybaczcie nam to. Ale jestem wdzięczna, że nas słyszycie! Wiem na pewno, że nas usłyszeliście! Wiem na pewno, że usłyszeliście to najważniejsze, co mówię i chcę mówić swoimi książkami, że to, co ludzkie w człowieku, nie zależy ani od czasu, ani od władzy, ani od ideologii. Zależy tylko od ludzkiego sumienia: to ludzkie, co jest w człowieku, — od sumienia i Boga! I wiem na pewno, że dla sumiennych ludzi nigdy nie ma sprzyjających czasów. Ale w każdym czasie, dla każdego człowieka, istnieje prawo wyboru. Dziś u nas święto. Pokonaliśmy pewną barierę, której w rzeczywistości nie ma. Jestem bardzo szczęśliwa, że ty, Donieck, jesteś taki. Nigdy nie czułam takiego spokoju, jak dziś teraz w waszej sali…”. Po przedstawieniu wszyscy na sali wstali i przez co najmniej pół godziny klaskali na cześć mistrzostwa teatru i pisarki. Te notatki zrobiłam zaraz po wydarzeniu w 2013 roku w Doniecku, gdzie minęła znaczna część mojego życia. Minęło trzynaście lat, a temat kształtowania się narodu stał się jeszcze bardziej aktualny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Modlitwa za naród

Iryna CZERNYCZENKO, dziennikarka. Znana ukraińska pisarka Maria Matios w 2013 roku przyjechała do Doniecka wraz z Iwano-Frankiwskim Akademickim Teatrem Muzyczno-Dramatycznym imienia Iwana Franki, aby zaprezentować spektakl „Naród”. Według niej jest wzruszona i szczęśliwa, ponieważ dzisiaj mają święto, ponieważ dzisiaj jest historyczny dzień: z powodu różnych okoliczności spektaklu przez kilka lat nie można było pokazać na żadnej scenie Doniecka. Było przykro, ale wiedzieli, że kiedyś to nastąpi. Pani Maria zapytała dziennikarzy na konferencji prasowej: „Jak myślicie, co jest wspólnego między amerykańskim Chicago a ukraińskimi Czerkasami? Dwa lata temu w Chicago i w zeszłym tygodniu w Czerkasach na stojąco oklaskiwali przez pięć minut jedną jedyną wiadomość, że wreszcie Iwano-Frankiwski teatr jedzie do Doniecka z „Narodem”. Jeśli skłamałam, niech uderzy mnie kotka łapą — tam były tysięczne sale. Ludzie czekają, aż Ukraina zacznie słyszeć samą siebie z różnych stron. I mogą to zrobić tylko artyści: ten proces zszywania, sklejania tego, co zrobili źli politycy. My chcemy, ci, którzy władają bezbłędną bronią — słowem — rozpocząć ten proces zszywania. Najlepiej może to robić właśnie sztuka”. Podczas spektaklu od jednej z głównych bohaterek, Justyny, słyszymy: „Moje dziecko, jest ci ciasno u mnie pod sercem… Panie, zmiłuj się. — To ciężarną kobietę wiozą w cielęcym wagonie…”. Od jej lamentu zamiera serce u nas wszystkich, bo czyjeś osobiste wydarzenie nabiera światowego wymiaru. Ogólnie spektakl Iwano-Frankiwskiego teatru zrobił wtedy na doniecczanach silne wrażenie — przede wszystkim sądząc po tej atmosferze na sali, kiedy słuchają tak zainteresowani i otwarci, a reagują niezwykle trafnie. Dosłownie oddychają jednocześnie z bohaterami. A potem — wdzięczne owacje… Wпрочем, śpieszę się, w rzeczywistości najpierw była konferencja prasowa, na którą pisarka przez wywiad telewizyjny spóźniła się i po dziecięcemu obiecała „więcej tak nie robić”. Maria Matios jest wyrazistą narratorką — zarówno w tekstach, które są zakonserwowane w książkach, jak i w żywej komunikacji. Dziennikarzom powiedziała, że często łapie się na myśli, iż kiedy zanurza się w historię, wydaje jej się, że idzie po polu minowym — tak zaminowali naszą przeszłość. A jeszcze chce się komuś zaminować naszą przyszłość i wtedy trzeba czuć się saperem, który musi to rozminowywać. Ktoś musi transmitować ludzkie problemy — próbują to robić pisarze i teatr. Reżyser spektaklu „Naród”, który przywieziono pokazać do Doniecka, dyrektor generalny i kierownik artystyczny Iwano-Frankiwskiego teatru Rostysław Dżerypilski, dokonał inscenizacji trzech utworów prozatorskich Marii Matios. Na konferencji prasowej opowiedział, że przyjazd ze spektaklem „Naród” do Doniecka był ich marzeniem, objechali całą Ukrainę, byli w Polsce i USA. I oto wreszcie — na Wschodzie… Dżerypilski podkreślił: „To jest spektakl-modlitwa za ukraiński naród, za te miliony zabitych, którzy z powodu historycznych perypetii znajdowali się czy to po jednej stronie, czy po drugiej. To modlitwa czy to za żołnierzy UPA, czy za żołnierzy Armii Radzieckiej, którzy po prostu znaleźli się w żarnach historii. Dzisiejszy nasz spektakl odbywa się pod opieką lalki-motanki. Stała się tak popularna na Ukrainie, odkąd wystawiliśmy ten spektakl. Jest metaforyczna, lalka-motanka jest pośredniczką między żywymi a tymi, których na tym świecie już albo jeszcze nie ma. Nasi bohaterowie wychodzą z tej lalki-motanki, odbywają swoją misję, którą przyszło, komu co przeznaczono, i znów wracają do tej lalki-motanki. To symbol. I przez cały spektakl brzmią ukraińskie i światowe autentyczne pieśni, nastroje, pieśni duchowe. Właściwie podczas całego spektaklu trwa wybłagiwanie — tych milionów niewinnie zabitych Ukraińców”. Maria Matios przedstawicielom trzech bibliotek obwodowych wręczyła piękną książkę — powieść „Słodka Darusia”, człowiek może z tej książki zaczerpnąć, jeśli chce, z ukraińskiej historii. I podkreśliła: ona jest o jednym z kręgów ukraińskiego piekła. Ale my bez wiedzy o tym piekle nie możemy ruszać dalej. Musimy wiedzieć i myśleć o przyszłości, i iść naprzód. Nie zacinać się, ale wiedzieć. Człowiek, kiedy zna swoją przeszłość, wie, jak ma się poruszać — staje mu się jaśniej. Zainteresowanie kolegów było maksymalne: jeszcze nigdy nie widziałam tylu dziennikarzy i kamer na konferencji prasowej z okazji spektaklu… Byli nieustępliwi: „Co przeszkadzało wam przyjechać wcześniej? — Ludzie — odpowiadała Maria Matios. — A co pomogło wam przyjechać tym razem? — Ludzie — znów powtórzyła. Ważne jest, aby wspomnieć, że pani Maria podczas przyjazdu do Doniecka była deputowaną ludową Ukrainy, dlatego była też polityczna składowa w rozmowie z dziennikarzami. Maria Matios: „Wiecie, dlaczego mamy tak wiele problemów w kraju? Dlatego, że bardzo często ci ludzie, którzy podejmują decyzje ważne dla wielu — są nieodpowiedzialnymi ludźmi. I wtedy te decyzje nieodpowiedzialne tak rykoszetują po nas, że obraca się to tragedią, dramatami, problemami i tak dalej. Ja bardzo chcę wierzyć, że w parlamencie ukraińskim współczesnym, obecnym, takim, jakim jest (on odzwierciedla społeczeństwo) jest kohorta przytomnych polityków, którzy rozumieją, że na Ukrainie trzeba radykalnie zmieniać jakieś akcenty, formować inną politykę, która przybliżałaby nas do jakiegoś innego życia. Bo świat porusza się bardzo dynamicznie, on myśli o nowych technologiach”. Maria Matios mówi o Radzie Najwyższej z 2013 roku, a czy zmieniły się przyczyny naszych problemów? Nie, one są te same. Goście Doniecka często wspominają więzi rodzinne z Doniecczyzną, to zrozumiałe, wiele dziesięcioleci mieszka tu dziesiąta część populacji Ukrainy — praktycznie wszyscy je mają, w tym także pisarka Maria Matios. Oto jej opowieść: „Mój wujek Mychajło z Bukowiny uciekł do Doniecka w 1952 roku, wtedy był nabór do FZU, do szkół zawodowych: z bezpaszportowej zachodnioukraińskiej wsi wtedy można było tylko w ten sposób się wydostać, on uczył się tutaj, ma dobre wspomnienia, pracował, potem zabrali go do wojska. I kiedy po kilku latach ten mój wujek, rodzony Mychajło, wrócił do wsi na Bukowinę, a jeszcze były lata 50., tam nie było spokojnie. Zapukał w okno, babcia pyta: Kto tam? — Mamo, to ja, Mychajło. — Ona mówi: Poświeć twarz zapałką, bo nie wierzyła, takie czasy były. Człowiek był jak zwierzę w wolierze między jednymi a drugimi. I dopóki on nie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Ta książka powinna stać obok ikony”

Na Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym im. Jurija Fedkowycza zaprezentowano książkę „Piórem i bagnetem”. Opowiada ona o bukowińskich dziennikarzach, którzy jako ochotnicy poszli bronić Ukrainy przed naszym odwiecznym wrogiem – zdziczałymi moskwicinami. Mykoła TYMOSZYK Na początku – suche dane statystyczne. Według informacji Instytutu Masowej Informacji liczba zabitych lub zaginionych bez wieści ukraińskich dziennikarzy wynosi obecnie około 150 osób. Z nich zginęło podczas wykonywania swoich obowiązków zawodowych – 15, jako żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy – 105, jako ofiary cywilne – 14. W niewoli przebywa 28 dziennikarzy. Z Bukowiny w tym tragicznym martyrologium jest trzech. Ale książka nie jest tylko o nich trzech. Jest ona zarówno o tych, którzy na zawsze pozostali młodzi, jak i o tych, którzy codziennie, w każdej sekundzie, niezłomnie stoją w obliczu śmierci, broniąc ojczystej ziemi, ukraińskiej przyszłości narodu. Pierwszą prezentację tej znaczącej dla regionu książki nieprzypadkowo postanowiono przeprowadzić na uniwersytecie im. Fedkowycza. Przede wszystkim dlatego, że tutaj wyraźnie umacnia się potężny ośrodek kształcenia kadr dziennikarskich – w bieżącym roku akademickim na kierunek „Dziennikarstwo” przyjęto prawie setkę studentów pierwszego roku. Ponadto wielu kandydatów pochodzi ze wschodu i centrum Ukrainy. Był też informacyjny powód do zorganizowania wydarzenia w tym pogodnym czasie początku roku akademickiego. Wszak niedawno minęła kolejna rocznica głośnego na cały świat i do dziś niewyjaśnionego morderstwa Heorhija Gongadzego – utalentowanego ukraińskiego dziennikarza, który sposobem swojego życia na wieki potwierdził formułę bycia w tym arcyważnym dla ratowania ukraińskiej Ukrainy zawodzie. W mojej interpretacji dla studentów ta formuła już przeszła próbę czasu i koncentruje się wokół zasady „Czterech P”: Przyzwoitości, Profesjonalizmu, Patriotyzmu, Prostolinijności (stania prosto). Ze względu na tę smutną rocznicę zaprezentowano właściwie egzemplarz sygnalny, jeszcze ze śladem zapachu farby drukarskiej. Inicjatorami wydarzenia byli: oddział obwodowy Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy (przewodniczący Wołodymyr Bober) oraz uniwersytecka katedra dziennikarstwa (kierowniczka Lubow Wasylyk). Autorem tej nieprzemijającej publikacji został znany bukowiński dziennikarz, były wieloletni redaktor głównej gazety regionalnej „Bukowyna” Anatolij Isak. W auli podczas prezentacji Opowiedziana przez niego krótko, ale treściwie anatomia realizacji tego projektu – od pomysłu do gotowego nakładu – stała się dla studentów pierwszego roku i wykładowców, którzy przyszli na spotkanie, zarówno objawieniem, jak i dobrą pouczającą lekturą. Pomysł dojrzewał niedługo. Pan Anatolij jako weteran bukowińskiego dziennikarstwa dokładnie znał każdego z kolegów, który na wojnę po lutym 2022 roku poszedł świadomie, jako ochotnik. Z wieloma korespondował, spotykał się, przeprowadzał pierwsze szczere wywiady, prosił o zgodę na publikację pewnych szczegółów (tak powinno być w materiale o charakterze reportażowym). Niezmiennie trzymał się wypracowanej jeszcze w młodych latach zasady zbierania materiału na każdy temat, zwłaszcza tak bardzo czuły i delikatny: kopać głęboko, a nie brać tego, co leżało na powierzchni. Jeszcze prosił o fotografie. Jednak nie zawsze przychodziły one na telefon. Jeden z kolegów na froncie, przyznał młodym Anatolij Fedorowycz, napisał mu, że na wojnie nie ma czasu na fotografie, najważniejsze – przeżyć; ale w głosie każdego była twarda pewność, że zwycięstwo będzie obowiązkowo nasze. Z drugiej strony, cenzura wojskowa również nie tolerowała podobnych szczerości. Napisane w rezultacie takich rozmów w różnym czasie eseje, szkice, reportaże natarczywie prosiły się o miejsce na łamach gazety. I twórcy gazety „Pohlad” (redaktor naczelny Wołodymyr Bober i jego zastępca Anatolij Isak) umieszczali je na widocznym miejscu. Nieobojętni czytelnicy z wyjątkowym ciepłem reagowali na takie strony, prosili o kontynuowanie tego szlachetnego tematu. Tak powstał pomysł, by zebrać razem te opowieści i opublikować pod jedną okładką książkową. W tej książce opublikowano ich 17. Trzech z bohaterów książki – w wiecznym dziennikarskim szyku pozostanie młodych: współpracownik „Mołodego Bukowincia” Wiktor Dudar, operator kanału telewizyjnego „S4” Jarosław Łewycki oraz operator agencji informacyjnej „ASS” Maksym Szwarcman. „To nie jest potrzebne im – podkreślił autor książki – to jest potrzebne młodym i tym, którzy będą odbudowywać Ukrainę jutro. Na tych przykładach muszą wiedzieć, na jakie ofiary szli nasi współcześni, aby ich następcy żyli w pokojowej, bogatej, a co najważniejsze – niepodległej Ukrainie”. Goście-dziennikarze – Wołodymyr Bober i Anatolij Isak – już od pierwszych minut swoich wystąpień wzbudzili zaufanie w sercach młodych słuchaczy. Dlatego na swoistej studenckiej konferencji prasowej zasypywali mówców ciekawymi i istotnymi pytaniami oraz starannie notowali ważne rzeczy w swoich notatnikach. Bo kierują się radami swoich nauczycieli-profesjonalistów i, w szczególności, tą moją frazą, którą zapisałem wiele lat temu, będąc studentem pierwszego roku kijowskiego wydziału dziennikarstwa. To była pierwsza rada mojego niezapomnianego dziekana profesora Dmytra Pryliuka: „Notatnik dziennikarza zamyka się tylko w dwóch przypadkach: kiedy kładzie się spać albo kiedy umiera…”. Wierzę, że moi studenci pierwszego roku przyniosą na następne zajęcia praktyczne własne poruszające teksty, przepuszczone przez młode serca, o tym niezapomnianym spotkaniu i opublikują je także na swoich stronach na Facebooku – jako pierwsze publikacje ze zdjęciami w randze studentów-dziennikarzy. Temat „Wojna i dziennikarstwo” kontynuowano przy kawie na katedrze dziennikarstwa – w gronie przyjaciół, ludzi o podobnych poglądach i nosicieli „osobnej grupy krwi” (wyrażenie jeszcze jednego dziekana kijowskiego wydziału dziennikarstwa, który pobłogosławił mnie w naukę, profesora Anatolija Moskałenki). W czasie prezentacji wybrzmiała krótka i treściwa fraza: „Ta książka powinna stać obok ikony”... Biorę ją za tytuł. Bohaterowie nie umierają. Jeśli się o nich pamięta… Organizatorzy studenckiej konferencji prasowej (od lewej do prawej): autor książki Anatolij Isak, profesor Mykoła Tymoszyk, kierowniczka katedry dziennikarstwa CzUN Lubow Wasylyk, przewodniczący Czerniowieckiej organizacji regionalnej NZDU Wołodymyr Bober

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn