Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

«Historia narodu jest historią jego spraw szkolnych»

Слово Просвіти, №36–37 за 2021 рік

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Po pierwszym września, ukwieceniu placówek oświatowych, nadchodzą dni powszednie, kłopotliwe zadania, niepokoje, nadzieje. Nie tylko uczniowie, rodzice, studenci, nauczyciele, profesorowie są związani ze światem wiedzy i nauk. W tę niszę „wciągnięte” są instytucje i wspólnoty społeczne, samorządowe oraz państwowe. Zeszłotygodniowa (10 września) ogólnoukraińska konferencja „Proświty” potwierdziła to społeczne zapotrzebowanie, przypisując ją ważnym problemom jakości współczesnej ukraińskiej edukacji, nauki, polityki kadrowej, wychowania obywatelskiego i patriotycznego młodzieży jako czynnikom bezpieczeństwa narodowego. Uczestnicy – znani działacze społeczni, naukowcy i profesorowie uniwersytetów narodowych, przewodniczący obwodowych organizacji proświatowych, artyści, dziennikarze, pisarze (przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, Mykoła Tymoszyk, Petro Czerneha, Łeonid Mużuk, Mykoła Kulczynski, Iwan Wetrow, Ołeksij Szewczenko, Ołena Feszczenko, Heorhij Filipczuk; Anatolij Palamarenko – artysta ludowy Ukrainy, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki; Andrij Demydenko – artysta ludowy Ukrainy, poeta-pieśniarz, redaktor-opracowujący spuściznę beletrystyczną Mychajła Hruszewskiego, laureat nagrody ludowej Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki (2021); Andrij Neczytajło). Analizowano nie tyle formalne oznaki procesu edukacyjnego, co raczej oceniano jakościowe składniki edukacji, aspekty moralno-etyczne i obywatelskie ukraińskiej polityki oświatowej. Ponieważ nie wystarczy posługiwać się dla zrozumienia jej stanu deklaracjami reklamowymi o integracji euroatlantyckiej Ukrainy, o „zwycięstwach” ruchu bezwizowego czy nawet oficjalnymi statystykami państwowymi. Przegląd faktów przytoczonych przez prelegentów w obwodach połtawskim, czerkaskim, sumskim, rówieńskim, w mieście Kijowie oraz w całej Ukrainie ukazał nieco inną rzeczywistość. Oczywiste jest, że nie da się osiągnąć europejskiego poziomu edukacji, międzynarodowych standardów, kiedy państwo, organy samorządowe tracą zdolność instytucjonalną do zapewnienia odpowiednich warunków dla procesu edukacyjnego. Przecież niska jakość edukacji w znacznej mierze jest uwarunkowana niezadowalającym zapewnieniem procesu edukacyjnego w wyposażenie dydaktyczno-metodyczne, naukowo-eksperymentalne, odpłatnością i utrudnionym dostępem do jakościowej edukacji, poniżonym statusem społecznym pedagoga. Bez tego trudno liczyć na sukces w międzynarodowym badaniu (PISA) dotyczącym efektywności narodowych systemów edukacji (Ukraina bierze w nim udział od 2018 roku), które przewiduje ocenę wiedzy i umiejętności uczniów z czytania, matematyki, nauk przyrodniczych. Dlatego najbardziej humanitarną, rzetelną, społecznie i ekonomicznie uzasadnioną polityką jest inwestowanie w Człowieka. W warunkach wojny z Rosją ta potrzeba jeszcze bardziej się aktualizuje. Wymaga ona państwowotwórczo-odpowiedzialnego zachowania tych urzędników i instytucji, które są dysponentami środków ludowych (budżetowych). Tymczasem na Ukrainie obserwuje się zmowę korporacyjną „polityków” różnych maści w sprawie podziału budżetowego „tortu”. W warunkach ostrego deficytu środków na edukację, naukę, kulturę, ochronę zdrowia, pensje szefów deficytowych przedsiębiorstw państwowych, członków ich rad nadzorczych, „obrońców Temidy”, którzy pracują skrajnie nieefektywnie, są setki (!) razy wyższe niż pensja profesora, pedagoga, bibliotekarza, wychowawcy, trenera, artysty. Taka sztucznie stworzona niesprawiedliwość społeczna przygnębiająco wpływa na atmosferę społeczną. Kiedyś Platon w swoim dziele „Państwo” napisał: „Państwo tego typu, bez wątpienia, nie może być jednością, ono jakby składa się z dwóch państw: jedno – dla biednych, a drugie – dla bogatych; chociaż będą żyli w tej samej miejscowości, jednak zawsze będą odnosić się do siebie wrogo…”. Przecież Narodu nie wychowuje się poniżoną inteligencją. Podkreślano, że reformy decentralizacyjne staną się prawdziwie efektywne wtedy, gdy u podstaw zostanie położona najwyższa wartość społeczeństwa i państwa – Człowiek. „Optymalizacja” (czytaj – likwidacja) szkół małokompletnych, bibliotek, szkół artystycznych, muzycznych, sportowych nie może stać się celem tej kampanii reformatorskiej, ponieważ jakość życia, poziom wykształcenia, stan fizyczny, duchowy, zdrowie narodu – to decydujące charakterystyki istoty zadań decentralizacji. Jednak mowa była nie tylko o problemach ekonomicznych. Praktycznie wszyscy prelegenci zwracali uwagę na problem światopoglądowy tych, którym powierzono misję tworzenia narodu, i dlaczego edukacja nie zawsze odgrywa rolę efektywnego narzędzia wychowawczego. Oczywiście zrozumiały jest aksjomat, że Ukraina jest zdolna być aktywnym podmiotem w konkurującym świecie tylko wtedy, gdy będzie miała w ważnych sferach życia patriotyczną elitę, która będzie postrzegać ukraińską państwowość jako najwyższą wartość polityczną i duchową. Obecność w środowisku edukacyjnym znacznej części kosmopolitycznej, a czasem i otwarcie ukrainofobicznej inteligencji naukowej i pedagogicznej uniemożliwia formowanie priorytetu społecznego – wykształconego, ukrainocentrycznego narodu, za to sprzyja przenikaniu do organizmu narodowego ideologemów „ruskiego miru”. O takiej inteligencji pisał swego czasu Iwan Łysiak-Rudnycki: „Inteligencja, która całkowicie straciła poczucie swojego zasadniczego kierunku, podobna jest do grupy ludzi, którzy zabłądziwszy w lesie, chaotycznie rzucają się w różne strony i szukają wyjścia, by dojść do kłótni i bezsilności”. Przykro, że przez trzy dziesięciolecia Ukraina tak i nie pozbyła się imperialnych ropni, które pokrywają ciało i duszę narodu. Mitami, kłamstwem, cynizmem kontynuują karmić młode pokolenia, aby poza prawdą wychowywać gorliwych najmitów, niewolników, niepamiętliwych mankurtów, gotowych służyć i podporządkowywać się Moskalom. Tę haniebną „misję” wykonują, niestety, nie tylko poszczególni przywódcy polityczni i partie, ale i część „inteligencji”, która otwarcie i „honorowo” niesie w sobie i na sobie żałosne piętno „piątej kolumny”. Oni są na widoku, kontynuują nauczać i wychowywać uczniów oraz studentów, kierują uniwersytetami, placówkami edukacyjnymi, wydziałami i katedrami, jednak z jakiegoś powodu tolerują ich ci, którzy są zobowiązani bronić interesów narodowych. Szkodliwe jest, gdy do środowiska edukacyjnego przenikają „politycy-piątokolumnowcy”, którzy za „jakieś tam zasługi” są wspierani przez wiele „ukraińskich” władz, destabilizując sytuację społeczno-polityczną na Ukrainie. Przecież są oni mianowani (wybierani) na przewodniczących rad nadzorczych uniwersytetów i akademii. Oczywiście nietrudno przewidzieć „jakość” przyszłych prokuratorów i sędziów, gdy w Odeskiej Akademii Prawa opiekują się nimi, na przykład, kuratorzy „nowińscy”. „Rezultatów” tego dobroczyństwa nie trzeba długo wyczekiwać. W Mikołajowskiej filii Narodowego Uniwersytetu „Odeska Akademia Prawa” kierownik katedry Serhij Szubin, który wykłada naukę o procesach społeczno-politycznych, psychologię prawną, filozofię, politykę publiczną, historię państwa i prawa, nazywa język państwowy „wymiocinami”, oświadcza, że rosyjscy okupanci i najemnicy w Donbasie nie są organizacją terrorystyczną, twierdzi, że „to państwo (Ukraina) będzie się walić”, kontynuuje prowadzenie wykładów po rosyjsku. Takie same stanowiska publicznie wyraża docent Odeskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Miecznikowa Denys Sytnykow. Czyż można mieć nadzieję na udaną Ukrainę, gdy uczelnie, w których wychowuje się przyszła inteligencja narodowa, są wypełnione kadrami z takim światopoglądowym balastem?.. Dzięki Bogu, że mimo wszystko jest niemało nieobojętnej młodzieży, studentów, którzy otwarcie wyrażają swoje stanowisko obywatelskie w sprawie podobnych przewinień nauczycieli-nieudaczników, ponieważ szereg rad naukowych i rektoratów przyzwyczaił się do tej hańby. Tak, profesor kulturoznawstwa Jewhenija Bilczenko, nazywając Ukrainę „onkologiczną amerykańską kolonią”, a nową ustawę o języku ukraińskim w sferze obsługi – „zwykłym faszyzmem”, urodziła się w Kijowie, od 1997 do 2001 roku studiowała na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki, a od 2002 roku, pracując na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia M. Drahomanowa, za swoje czyny i antyukraińskie stanowisko otrzymywała przeważnie zachęty i wszelkiego rodzaju nagrody. Dlatego, gdy taka światopoglądowa „tolerancja” miesza się z taką samą „demokracją” i „ruskim mirem”, to zagraża to fundamentom ukraińskiej państwowości. Nie mniej szkodliwa jest niezakłócona ekspansja w narodową przestrzeń kulturowo-edukacyjną i naukową bardzo niebezpiecznej dla ukraińskiej państwowości i tożsamości ideologii „uznania ukraińskiej rosyjskojęzyczności za narodowe dziedzictwo kulturowe”, co przewiduje wsparcie państwowe dla „ukraińskiego języka rosyjskiego”. Głównym postulatem takiej polityki jest teza „dla ograniczenia możliwości Rosji należy pracować nad stworzeniem rosyjskojęzyczności na Ukrainie jako własnego zjawiska, a nie części „rosyjskiego świata”, pracować nad stworzeniem rosyjskojęzycznej Ukrainy już jako własnego zjawiska, a nie jako części wspólnego „rosyjskiego świata” poza granicami Rosji”. A rezultatem takich teoretycznych nowinek i reformacji, które swego czasu próbował aktywnie wprowadzać nieświadomy Łożkin, przedstawiciel „elity literackiej” Kurkow i inni, stała się próba wymycia ze środowiska socjokulturowego narodowych wartości humanistycznych, kultury narodowej. Edukacja od czasu do czasu „wzdrygała się” od egzekucji dotyczących języka ukraińskiego, literatury, historii, filozofii, sztuki, pedagogiki i innych dyscyplin humanistycznych, których udział w planach nauczania albo był ograniczany, albo merytorycznie zmieniany, pozbawiając je wartości narodowych. Wtedy „zbędnymi” okazywały się ważne dla Ukrainy zjawiska historyczne i polityczne; książę Włodzimierz przekształcał się (na korzyść i zgodnie z wytycznymi Kremla) niemal w Moskala; „za dużo” uważano utworów Tarasa Szewczenki i Łesi Ukrainki, „przeciążony” stawał się dla uczniów i studentów nawet duch ukraińskich szistdesiatnykiw (pokolenia lat sześćdziesiątych) itd. Dlatego, zważając na surowe realia, należy uznać, że sfera naukowo-edukacyjna zawsze musi być decydującą częścią interesów narodowych. Obecnie, zgodnie z celami rozwoju ONZ, wśród 17 priorytetów rozwoju świata edukacja znajduje się na 4. miejscu i jest ważnym czynnikiem bezpieczeństwa narodowego oraz zrównoważonego rozwoju. Te narody, które tworzyły kult nauki i wykształcenia, zdołały dokonać wielkich dla świata odkryć, kładąc fundamenty swojego przywództwa. Takimi stały się Wielka Brytania, Niemcy, Francja i inne wiodące kraje. W książce Nialla Fergusona „Cywilizacja” opisuje się obserwację Woltera z pogrzebu Newtona w 1727 roku, którą opisał tak: „Widziałem, że profesora matematyki tylko dlatego, że osiągnął wielkość w swoim powołaniu, chowano jak króla, który troszczył się o swoich poddanych”. Oświecenie dokonało renesansu kulturowego, zakładając mnóstwo księgarni, towarzystw naukowych, gazet, czasopism, klubów, budując wspaniałe katedry, opery państwowe, otwierając akademie, uniwersytety. Nauka, edukacja, kultura stały się ostoją państwowości, czynnikami postępu społecznego i potęgi militarnej, konsolidatorem narodów. Nie na darmo Fryderyk Wielki w liście do Woltera twierdził, że stworzenie Pruskiej Akademii Nauk i Literatury Pięknej jest jego najwspanialszym zwycięstwem. Intelekt, wykształcenie kładły fundamenty cywilizacyjnego postępu. Dotyczyło to zarówno zachodniej tradycji intelektualnej, jak i wschodniej. Symboliczne jest, że wypowiedziane przez Atatürka słowa „Dla wszystkiego na świecie – cywilizacji, życia, sukcesu – prawdziwym drogowskazem jest wiedza i nauka” wyryte są na wejściu uniwersytetu w Ankarze. A na frontonie Stanforda napisano: „Niech wzrasta wiedza, niech wzbogaca się życie”. Uniwersytet Tajwański wzywa do krzewienia intelektu i miłości do swojego kraju. Zważając na znaczącą rolę społeczną uniwersytetów, takie dewizy stają się ideałami życia narodu, a oświecenie – wartością państw, które uważają „kapitał ludzki” za główne bogactwo narodowe. Dla Ukrainy podobne przykłady historyczne są pouczające, aby rozumieć prawdę: na wpół wykształcony, na wpół wychowany naród nie jest w stanie być zamożnym i chronionym. Siła i autorytet państwa budowane są osiągnięciami naukowymi, artystycznymi, twórczymi. Właśnie takimi wartościami powinny wypełniać się krajowe etery, a nie nieustannym zombowaniem ludzi straszakami i podłościami w rodzaju „zabił”, „ukradł”, „zgwałcił”, „oszukał”, „zapił”, „zmarnował”... Za to z jakiegoś powodu do dziś tematami tabu (z bardzo rzadkimi wyjątkami) są osiągnięcia ludzkiego Ducha, Talentu, Piękna. Przecież naród powinien szczycić się przede wszystkim wybitnymi sukcesami najlepszych przedstawicieli ukraińskiej młodzieży, jej mentorów. Oni powinni być głównymi postaciami w kanałach telewizyjnych i w narodowych eterach, a nie dobrze znane „twarze” politykierów, których dawno „zjadły mole”. Idee, myśli, wartości i światopogląd takich ludzi „uczłowieczałyby”, a nie barbaryzowały społeczeństwo. Bo, powiedzmy, błyskotliwe zwycięstwo (!!!) ukraińskich studentów na Międzynarodowej olimpiadzie z fizyki teoretycznej warte jest znacznie więcej niż opłacone talk-show w oligarchicznych kanałach. Przecież wśród 276 uniwersyteckich drużyn świata nasi studenci-fizycy z Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki zajęli trzecie miejsce, wyprzedzając drużyny ze Stanforda, Cambridge, Berkeley, MFTI, Uniwersytetu Cornella i in. Przed nimi są tylko dwie drużyny z Massachusetts Institute of Technology (USA). Społeczeństwo i władza muszą oddawać hołd zarówno młodym talentom, jak i profesorom, pedagogom oraz rodzicom, którzy wychowali tak wykształconą młodzież. Przecież kraj będzie nadal degradował, dopóki priorytetem państwowym pozostawać będą bezwizowe „wózki”, a nie narodowe „mózgi”. Niczym nieuzasadniona „oszczędność” przez trzy dekady w dziedzinach oświatowo-naukowych i kulturalnych jedynie pogłębia deformację państwa. Dlatego każda nowa ukraińska władza musi przyswoić sobie jak „Ojcze nasz”, że jakościowa edukacja narodu jest dobrem społecznym i podstawowym prawem Człowieka. Bo, z reguły, te uznane przez świat wartości ignorują cztery kategorie rządzącej „elity”: przybysze, despoci, lichwiarze i nieuki. Potęga Narodu i Państwa zawsze będzie zależeć od wykształcenia i patriotyzmu jego obywateli, co osiąga się dzięki solidnej szkole narodowej, kulturze i nauce. Naród staje się silniejszy, gdy kultura, w szczególności narodowa, staje się metodologią edukacji, a pedagog jest szanowany przez społeczeństwo. Nie bez powodu znani europejscy działacze w krytycznych momentach swojej historii twierdzili, że bitwy wygrywają nie generałowie, a pedagodzy. Wiele zależy od jakości środowiska socjokulturowego, w którym wychowuje się Naród, od tego, na ile bezpieczna, kulturowo odpowiednia, duchowa i etyczna dla życia jest przestrzeń informacyjna. Edukacja, zwłaszcza w czasach brutalnej konkurencji, niesprawiedliwości, nietolerancji i chciwości, najbardziej potrzebuje sprzyjających warunków oraz Nauczyciela godnego naśladowania. W swoim czasie J. Locke w „Myślach o wychowaniu” zaznaczał, że dla człowieka, który rodzi się na „czystej tablicy”, głównym środkiem rozwoju jest dobry przykład i środowisko. Rzeczywiście, osobowość pedagoga, szlachetność czynów i myśli wybitnych ludzi, bohaterów narodowych są w stanie pozytywnie wpływać na charakter, zachowanie i obywatelskość młodzieży, ponieważ „9/10 ludzi staje się takimi, jakimi są, dzięki wychowaniu”. Ale najlepsza

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn