Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pierwszy Hołodomor na Ukrainie zorganizowany przez komunistyczny reżim Rosji w latach 1921–1923 (W 100-lecie upamiętnienia ofiar tragedii)

Слово Просвіти, №36–37 за 2021 рік

Piotr CZERNEHA, doktor nauk historycznych Wódz rosyjskich bolszewików, „międzynarodowy polityczny awanturnik, zbrodniarz wieku” [1], degenerat, moralny idiota od urodzenia – według I. Bunina [48, s. 116]: „bardzo zacofany i prymitywny człowiek w filozofii, sztuce i kulturze duchowej” – według oceny M. Bierdiajewa – „… połączył rewolucyjność społeczną z reakcyjnością duchową” [3, s. 96–97]. W zbrojnej walce przeciwko ukraińskiemu ruchowi narodowo-wyzwoleńczemu, którego siłą napędową było chłopstwo, stosował także środki masowego terroru, dyktatury żywnościowej i organizacji Hołodomoru. Rosyjscy bolszewicy na czele z Leninem, z finansowym wsparciem cesarskich Niemiec, po przejęciu władzy w Rosji w październiku 1917 r. uważali, że podstawowymi środkami jej utrzymania mają być przemoc, „bezwzględne podporządkowanie… i… posłuszeństwo mas jednej woli radzieckiego przywódcy, dyktatora…” [39, s. 200–201], wprowadzenie surowej codziennej ewidencji i kontroli skonfiskowanego bogactwa kapitalistów, zrabowanych chłopom surowców i produktów spożywczych, wszystkiego, co wytwarzali oni i robotnicy, a także postawienie całej ludności w materialnej i majątkowej, zwłaszcza zaś chlebowej, zależności od władzy, która będzie to wszystko rozdzielać według własnego uznania. Najważniejszym zadaniem bolszewików Lenin uważał skoncentrowanie chleba w rękach władzy i natychmiastową organizację głodu jako głównego środka wpływu, tłumienia, ucisku i zachęty większości ludności, zwłaszcza chłopów, którzy ich nie popierali. Chłopi obalonego imperium zostali nazwani żywiołem drobnomieszczańskim i głównym wrogiem socjalizmu [26, s. 196–197]. Rząd bolszewickiej Rosji, aby przywrócić Ukrainę w skład zaplanowanego przez Lenina radzieckiego imperium, już na początku grudnia 1917 r. wypowiedział wojnę Ukraińskiej Republice Ludowej, której towarzyszyły masowy terror i grabież ludności ukraińskiej, aż do wypędzenia okupantów przez wojska Niemiec i Centralnej Rady UNR. Po proklamowaniu 29 kwietnia 1918 r. przez Ogólnoukraiński Zjazd Chlebodawców utworzenia państwa ukraińskiego pod kierownictwem hetmana P. Skoropadskiego, on 8–9 maja przygotował, a Rada Komisarzy Ludowych Rosji zatwierdziła „Podstawowe postanowienia dekretu o dyktaturze żywnościowej” oraz „O mobilizacji robotników do walki z głodem”, w celu zniewolenia i ograbienia Ukrainy z jej potężnymi zasobami rolniczymi i przemysłowymi, bez których bolszewikom groziła klęska. Rosyjski reżim komunistyczny, aby wykonać te zadania, sformował Armię Czerwoną, a komisariat wojskowy przekształcił w wojskowo-żywnościowy, który miał zorganizować i zaangażować armię robotniczą oraz oddziały żywnościowe z „przodujących, zorganizowanych i świadomych robotników…”, które przeprowadzą „bezlitosną i terrorystyczną walkę i wojnę przeciwko chłopskiej i innej burżuazji, zatrzymującej u siebie nadwyżki chleba” [26, s. 316, 319]. Radziecka Rosja po upadku w listopadzie 1918 r. Hetmanatu i proklamowaniu Dyrektoriatu UNR na czele z S. Petlurą i W. Wynnyczenką rozpoczęła drugą wojnę przeciwko narodowi ukraińskiemu. Dyktatura żywnościowa realizowana była przez masowy terror i brutalną przemoc. Walka o chleb, jak twierdził Lenin: „w rzeczywistości to walka o socjalizm, i przy właściwym jego rozdziale będziemy panować nad wszystkimi dziedzinami pracy…” [26, s. 449]. W okresie od grudnia 1918 do czerwca 1919 r. 90-tysięczna Armia Czerwona i oddziały żywnościowe Rosji ponownie okupowały terytorium Ukrainy, masowo mordowały i rabowały chłopów, niszczyły ukraińską inteligencję i kulturę narodową. Dla uzupełnienia szeregów regularnych wojsk i oddziałów karnych WCzK w Rosji sformowano z Rosjan 31 komisariatów wojskowych, które podporządkowano Kijowskiemu Okręgowi Wojskowemu, a także dziesiątki tysięcy komisarzy i pełnomocnych agentów do mobilizacji kadr dla organów okupacyjnych [17, s. 64, 67]. Okupacji Ukrainy przez radziecką Rosję i zaprowadzeniu komunistycznego reżimu sprzyjały utworzone przez bolszewików marionetkowe Komunistyczna Partia oraz tak zwany Tymczasowy Robotniczo-Chłopski Rząd Ukrainy, które były przykrywką, parawanem dla moskiewskich najeźdźców, a w rzeczywistości podporządkowanymi strukturami odpowiednich organów RSFSR. Dekrety, postanowienia, zarządzenia i dyrektywy okupantów rozpowszechniano i były one obowiązkowe do wykonania na terytorium ukraińskim. Tego uczy właśnie przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych Rosji Lenin, a także bolszewiczkę, przedstawicielkę władzy moskiewskiej na Ukrainie J. Bosz, jak tłumić i grabić ukraińskich chłopów: „Powiesić (koniecznie powiesić, aby lud widział) nie mniej niż 100 notorycznych kułaków, bogaczy, krwiopijców (tak tyran nazywał pracowitych zamożnych chłopów – P. Cz.). Odebrać im cały chleb. Wyznaczyć zakładników zgodnie z wczorajszą depeszą. Zrobić tak, aby na setki wiorst wokół lud widział, drżał, wiedział, krzyczał…” [41, s. 192]. Armia bolszewicka i oddziały żywnościowe Rosji tylko w okresie lutego–marca 1919 r. ograbiły i wywiozły z Ukrainy około 2 mln pudów cukru i 621,2 tys. pudów żywności. Tymczasem tyran żądał zabrać ukraińskim chłopom i dostarczyć do Rosji „…do 1 czerwca 50 mln pudów chleba, nie zatrzymując się przed nadzwyczajnymi środkami i natychmiastowym wprowadzeniem klasowej racji żywnościowej” w miastach i ośrodkach przemysłowych Ukrainy. Ta decyzja KC RKP(b) i Rady Komisarzy Ludowych Rosji z 26 maja 1919 r. stwarzała przesłanki do głodu i początku społecznego ludobójstwa, które wyraźnie przejawiło się w latach 1921–1923, a zwłaszcza 1932–1933 [4, s. 8–9]. W ciągu 1919 r. rosyjscy okupanci tylko w Kijowie zamordowali ponad 12 tys. osób, a w Charkowie tysiące po okrutnych torturach, według zeznań Rosyjskiego Czerwonego Krzyża [17, s. 91, 97–99]. Brutalna polityka „komunizmu wojennego” rosyjskich bolszewików na Ukrainie spowodowała masowy rozwój antykomunistycznego ruchu chłopskiego wiosną i latem 1919 roku. Oprócz setek oddziałów powstańczych chłopów walkę z moskiewskimi najeźdźcami podjęły wojska atamanów N. Machna i N. Hryhoriewa, które zadały im klęskę, a władzę przejmuje reżim Denikina. Pod koniec roku, za wycofującą się armią Białej Gwardii Denikina, Armia Czerwona RSFSR w składzie 1200 tys. żołnierzy i oficerów, a także kilkutysięczne oddziały WCzK po raz trzeci rozpoczęły zagarnianie ziem ukraińskich, stosując, za wnioskiem przewodniczącego Rady Narodowych Komisarzy USRR Ch. Rakowskiego, najokrutniejszy i najdzikszy system tłumienia chłopskich powstań. Reżim bolszewicki nasila masowy terror i grabież chłopów, a zwłaszcza polityczne zróżnicowanie wsi: wiosną 1920 r. na podstawie zasady zamożności tworzy komitety biednych chłopów, które miały pomóc okupantom osiągnąć ostateczne zwycięstwo w bezwzględnej wojnie nie tylko z „kułakami-krwiopijcami, pająkami, pijawkami, wampirami”, lecz także z ruchem powstańczym chłopów [23, s. 41]. Tymczasem, napotkawszy masowy opór chłopów, KC RKP(b) za pomocą politycznej demagogii i populizmu usiłuje osłabić ruch powstańczy, zwłaszcza przez uchwalenie specjalnej rezolucji „O władzy radzieckiej na Ukrainie”, w której proklamuje, że naród ukraiński sam rozstrzygnie, „czy połączyć Ukrainę z Rosją, czy pozostawić Ukrainę samodzielną i niezależną republiką” [29, s. 40], a także pierwszeństwo zrównawczego podziału ziemi oraz pełną dobrowolność w tworzeniu kolektywnych gospodarstw. Kłamliwe deklaracje tyrana nie zostały zrealizowane. Rosyjscy bolszewicy, ustanowiwszy po raz trzeci na początku 1920 r. reżim komunistyczny, postanowili zdławić głodem ukraińską walkę narodowowyzwoleńczą. Nasilają dyktaturę żywnościową w postaci niewiarygodnej rozmiarami produrazwerstki w wysokości 160 mln pudów produktów spożywczych. W ciągu roku 30-tysięczna armia robocza pod wodzą Stalina oraz regularne wojsko, w składzie 18 brygad piechoty (107 batalionów), 1 dywizji kawalerii (5 pułków) i 6 baterii (24 działa) pod dowództwem M. Frunzego tłumiły masowy ruch powstańczy ukraińskich chłopów, terrorem i przemocą zabrały od chłopów do 30 rodzajów różnych produktów rolnych: 60 mln pudów zboża, 500 tys. pudów nasion oleistych, około 1 mln pudów mięsa i smalcu, 2,4 mln pudów paszy [8, s. 18–19]. Chłopstwo w odpowiedzi nasila walkę z rosyjskimi okupantami. W lipcu bieżącego roku na Ukrainie działało do 250 oddziałów powstańczych [15, s. 593], dla stłumienia których moskiewski reżim komunistyczny sformował dodatkowo z Wielkorusów w Moskwie, Piotrogrodzie i ponad 20 miastach gubernialnych Rosji 8 batalionów karnych i 27 kompanii, podporządkowanych WCzK. Na Ukrainie oni, ...maskując się, otrzymały nazwy gubernii i powiatów, gdzie wspólnie z okupacyjnymi organami władzy, w szczególności rewkomitetami, trybunałami, oddziałami produktowymi, brutalną przemocą, torturami i rozstrzeliwaniami, paleniem chat i całych wsi, gwałtami na kobietach, rabowały chłopów, wykonując plany prodrozkładki, nakładały kontrybucje pieniężne i konfiskowały ich mienie. W szczególności tylko w składzie batalionów karnych Kijowskiego Gubernialnego Komitetu Wojskowego znajdowało się 15 kompanii o stanie osobowym 4,5 tys. osób. Spośród nich 3,8 tys. Wielkorusów i 594 Ukraińców. Na rozkaz przewodniczącego Rewolucyjnej Rady Wojskowej RSFRR L. Trockiego do walki z powstającym chłopstwem Ukrainy we wrześniu 1920 r. Powołżański Okręg Wojskowy sformował z Rosjan jeszcze trzy pułki karne oraz 36 tys. osób uzupełnienia dla okupacyjnych wojsk. O jaką wojnę domową, jako przyczynę klęski UNR i głodu, może więc być mowa [17, s. 70-73, 82-83]? W 1920 r., gdy ludność Ukrainy już głodowała, za opór wobec rosyjskich okupantów około 30 tys. ludzi, przeważnie chłopów, zostało uwięzionych w 18 obozach koncentracyjnych na terytorium ukraińskim [15, s. 592]. Trocki, podsumowując walkę z ukraińskim ruchem narodowo-wyzwoleńczym, pod koniec roku oświadczył, że władzę radziecką na Ukrainie udało się ustanowić i „utrzymać jedynie siłą Moskwy, wielkoruskich komunistów i Armii Czerwonej”. Skład narodowościowy wojsk bolszewickich stanowili Wielkorusi – 85%, Ukraińcy 9% (mobilizowani przeważnie przymusowo – P. Cz.), Polacy, Białorusini, Żydzi, Niemcy i inni – 6% [17, s. 84-85]. Masowe powstania chłopskie przeciwko komunistycznemu reżimowi RSFRR oraz głód na Ukrainie, w Powołżu i na Północnym Kaukazie zmusiły bolszewików do podjęcia 15 marca 1921 r. na X Zjeździe RKP(b) decyzji o zastąpieniu prodrozkładki podatkiem naturalnym; tymczasem chłopi Ukrainy w roku suszy, zwłaszcza w 5 południowych gubernich (donieckiej, zaporoskiej, jekaterynosławskiej, mikołajowskiej, odeskiej) oraz w poszczególnych powiatach gubernii połtawskiej, kremenczuskiej i charkowskiej mieli oddać 117 mln pudów zboża z 350 mln pudów zebranych w bieżącym roku (35% normalnych zbiorów) oraz 50 mln pudów zaległej prodrozkładki z urodzaju 1920 roku [4, s. 21]. Ponad 99 mln pudów produktów zbożowych zostało zabrane dla zaopatrzenia rosyjskich wojsk okupacyjnych [14, s. 155]. Gospodarstwa ukraińskich chłopów, zaniedbane przez Wielką wojnę 1914-1918 r., zrujnowane najeźdczymi wojnami rosyjskich wojsk białogwardyjskich i komunistycznych przeciwko UNR, nie mogły i nie chciały oddać takiego podatku. Do stłumienia ruchu powstańczego w Moskwie sformowano i wysłano na Ukrainę liczne sztaby kadr kierowniczych WCzK, które stanowiły podstawę centralnych i gubernialnych organów Ogólnoukraińskiej Nadzwyczajnej Komisji do walki z kontrrewolucją i przestępstwami urzędowymi (WUNK). 2 kwietnia 1921 r. jej przewodniczącym mianowano Rosjanina W. Mancewa. Spośród 24 członków kolegium WUNK oraz kierowników i pracowników komitetów gubernialnych zdecydowaną większość stanowili Wielkorusi i Żydzi skierowani z Rosji. Wykonując dekret Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego (WCKW) z 6 lutego 1922 r., WUCKW uchwałą z 22 marca przekształcił WUNK w Państwowy Zarząd Polityczny USRR, na którego czele stanął Rosjanin W. Bałycki [17, s. 87-88, 100]. W etacie GPU było 34 tys. wyłącznie oficjalnych pracowników. Oprócz tego istniały jeszcze tysiące tajnych agentów i wielotysięczne oddziały specjalnego przeznaczenia, które prowadziły bezlitosną walkę z ukraińskim ruchem narodowo-wyzwoleńczym, a zwłaszcza z chłopstwem [43, s. 41]. Lenin, mając tak liczny system organów karnych, 8 lipca 1921 r. skierował do KC RKP i KP(b)U dyrektywę o obowiązkowej codziennej dostawie do Rosji co najmniej 74 wagonów chleba, stosując do tego wszelkie środki [27, s. 26-27]. Przewodniczący RNK USRR Ch. Rakowski i WUNK W. Mancew, w celu jej wykonania, 9 kwietnia i 27 maja 1921 r. zatwierdzili uchwałę i instrukcję o nadzwyczajnych „trójkach” oddziałów karnych z uprawnieniami do rozstrzeliwania powstańców na miejscu, a pokojowych chłopów za najmniejszy opór lub odmowę współpracy z władzą bolszewicką i niewykonanie prodrozkładki [17, s. 90-91]. Ciąg dalszy nastąpi.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn