Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №36–38 за 2022 рік

24 s. · 38 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Serhij Żadan: „Poezją nie da się wygrać wojny, ale poeci muszą o niej świadczyć” Pawło Mowczan

Ukraińskiemu pisarzowi, tłumaczowi i muzykowi Serhijowi Żadanowi przyznano Nagrodę Pokoju Niemieckich Księgarzy 2022, którą odebrał 23 października – za wybitną twórczość artystyczną oraz za humanitarne stanowisko, dzięki któremu, ryzykując życiem, wraca do ludzi na wojnie i pomaga im. Nagroda Pokoju niemieckiego handlu książkowego to coroczna nagroda Niemieckiego Stowarzyszenia Handlu Księgarskiego, przyznawana od 1950 roku. Pula nagrody wynosi 25 tysięcy euro. Nagrodę otrzymywali Martin Buber, Hermann Hesse, Karl Jaspers, Janusz Korczak, Leszek Kołakowski, Astrid Lindgren, Susan Sontag, Orhan Pamuk, Margaret Atwood. Gratulujemy Serhijowi Żadanowi zwycięstwa i cieszymy się, że kolejne prestiżowe wyróżnienie trafiło do ukraińskiego autora. Wielkim zaszczytem jest być przybliżonym do ukraińskiej literatury, do dzisiejszej Ukrainy. A oto moje przemówienie podczas wręczenia tegorocznej Nagrody Pokoju: Niech to będzie tekst nie o wojnie. Ma czarne, zmęczone ręce – smar wżarł się w skórę, zastygł pod paznokciami. Ludzie z takimi rękami zazwyczaj umieją i lubią pracować. Inna sprawa – na czym dokładnie polega ich praca. Niskiego wzrostu, cichy, zatroskany – stoi, wyjaśnia coś o sytuacji na froncie, o swojej brygadzie, o sprzęcie, którym – kierowca jednego z pododdziałów – musi jeździć. Nagle na coś się waży, mówi: wy przecież, mówi, jesteście wolontariuszami, kupcie nam lodówkę. Po co tobie na froncie lodówka? – Nie rozumiemy. – Jeśli trzeba – jedźmy do supermarketu, wybierzesz sobie, kupimy. Ależ nie, wyjaśnia, wy nie rozumiecie: potrzebny mi samochód z dużą chłodnią. Refrygerator. Do wywożenia poległych. Znajdujemy ciała, które leżą na słońcu ponad miesiąc, wywozimy je mikrobusem, nie da się oddychać. Mówi o poległych jak o swojej pracy – spokojnie i z rozwagą, bez brawury, ale i bez histerii. Wymieniamy się kontaktami. Po tygodniu znajdujemy na Litwie refrygerator, przyganiamy go do Charkowa. Przyjeżdża z żołnierzami całą drużyną, uroczyście odbierają samochód, fotografują się z nami do sprawozdania. Nasz znajomy tym razem z bronią, w czystym ubraniu. Choć ręce, jeśli się przyjrzeć, są tak samo czarne – praca ma codzienną, ciężką, ręce świadczą o tym najlepiej. Co przede wszystkim zmienia wojna? Poczucie czasu, poczucie przestrzeni. Bardzo szybko zmienia się kontur perspektywy, kontur rozciągłości czasowej. Człowiek w przestrzeni wojny stara się nie układać sobie planów na przyszłość, próbuje nie myśleć zbyt wiele o tym, jaki będzie ten świat jutro. Wagę i znaczenie ma tylko to, co dzieje się z tobą tu i teraz, sens mają jedynie rzeczy i ludzie, którzy będą z tobą najwyżej jutro rano – jeśli przeżyjesz i się obudzisz. Główним zadaniem pozostaje ocalić się, przedrzeć się jeszcze o pół doby do przodu. Potem, później, będzie widać, będzie jasne, jak działać dalej, jak się zachowywać, na czym w tym życiu się opierać, od czego się odbijać. Dotyczy to w dużej mierze zarówno wojskowych, jak i tych, którzy jako „cywile” (czyli nieuzbrojeni) pozostają w strefie zbliżania się do śmierci. Właśnie to poczucie towarzyszy ci od pierwszego dnia wielkiej wojny – poczucie złamania czasu, braku ciągłości, poczucie sprasowania powietrza, gdy oddychanie staje się trudne, bo rzeczywistość napiera, próbując wypchnąć cię na drugą stronę życia, na drugą stronę tego, co widoczne. Sprasowanie wydarzeń i emocji, rozpuszczenie w krwawym gęstym strumieniu, który ogarnia i porywa – rzeczywistość wojny zasadniczo różni się od rzeczywistości pokoju właśnie tym naciskiem, prasą, niemożnością swobodnego oddychania i łatwego mówienia. A mówić mimo to trzeba. Nawet podczas wojny. Szczególnie podczas wojny. Wojna ponadto niewątpliwie zmienia język, jego architekturę, pole jego funkcjonowania. Wojna, podobnie jak obcy, cudzy bucior, zakłóca mrowisko mowy. Wtedy mrówki – czyli nosiciele zaburzonego języka – gorączkowo próbują odbudować zrujnowaną strukturę, zaprowadzić porządek w tym, do czego przywykły, z czym żyły. W końcu wszystko wraca na swoje miejsca. Ale ta niemoc skorzystania z zwykłych mechanizmów, a dokładniej – niemoc dawnych, pokojowych, przedwojennych konstrukcji, by oddać twój stan, wyjaśnić twoją wściekłość, ból i nadzieję – jest szczególnie bolesna i nie do zniesienia. Zwłaszcza jeśli przywykłeś ufać językowi, polegać na jego możliwościach, które wydawały ci się niemal niewyczerpane. A tu okazuje się, że możliwości języka są ograniczone – ograniczone nowymi okolicznościami, nowym krajobrazem: krajobrazem, który zapisuje się w przestrzeni śmierci, przestrzeni katastrofy. Praca każdej pojedynczej mrówki to odbudowywanie ogólnej zgodności tej zbiorowej mowy, wspólnego brzmienia, komunikacji, porozumienia. Kim w tym wypadku staje się pisarz? Tą samą mrówką, ogłupiałą jak wszystkie. Od początku wojny wszyscy odzyskujemy tę zakłóconą zdolność – zdolność zrozumiałej wypowiedzi. Wszyscy staramy się wyjaśnić – siebie, swoją prawdę, granice swojej zachwiania i urazy. Literatura w tym wypadku ma być może nieco więcej szans. Ponieważ genetycznie jest związana ze wszystkimi dawnymi katastrofami i pęknięciami języka. Jak mówić o wojnie? Jak dać sobie radę z intonacjami, w których jest tak wiele rozpaczy, wściekłości, urazy, ale zarazem siły i gotowości, by nie porzucać swoich, nie ustępować? Wydaje mi się, że problem z wypowiadaniem tego, co dziś najważniejsze, dotyczy nie tylko nas samych – świat, który nas słucha, również nie zawsze jest zdolny zrozumieć prostą rzecz – mówimy, mając zbyt różny poziom emocjonalności językowej, napięcia językowego, otwartości językowej. Ukraińcy nie muszą się tłumaczyć ze swoich emocji, lecz dobrze byłoby te emocje wyjaśnić. Po co? Chociaż po to, by dalej nie trzymać w sobie całego tego bólu i całego tego gniewu. Możemy wyjaśnić siebie, możemy wypowiedzieć wszystko, co się z nami stało i jeszcze się stanie. Trzeba tylko być przygotowanym na to, że będzie to dość trudna rozmowa. Ale tak czy inaczej trzeba ją zacząć już dziś. Zakończenie na str. 3 IRYNA FARION SERHIJ TATCZYN 14–15 MARTA DZIUBA 16–17 MYKOŁA TYMOSZYK 21–23

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

David Petraeus, były dyrektor CIA: Sytuacja dla Putina pogarsza się z każdym krokiem. I kiedy mówimy o nim osobiście, myślę, że w odniesieniu do niego będą różne warianty

Dzisiaj rozpoczęliśmy nowy sezon dyskusji online Kijowskiego Forum Bezpieczeństwa. Naszymi pierwszymi gośćmi są generał David Petraeus, dyrektor CIA w latach 2011-2012, oraz ambasador John Herbst, dyrektor Centrum Eurazji Rady Atlantyckiej. W rozmowie z Davidem Petraeusem zadałem kilka pytań – od ogólnej oceny sytuacji po reakcję na szantaż nuklearny Rosji. Oto odpowiedzi byłego dyrektora CIA, które przedstawiam z pewnymi skrótami. Danyło ŁUBKIWSKYJ – Jak ocenia Pan ogólny obraz tego, co widzimy na froncie i ogólnie – międzynarodową reakcję na działania Rosji? – Najważniejsze jest zrozumienie, że w wyniku powszechnej mobilizacji sił Ukraina stała się o wiele potężniejsza i bardziej zdolna do walki niż to, czym dysponuje Rosja na Ukrainie. Ukraina wykonała nadludzki wysiłek – organizacyjny, mobilizacyjny, szkoleniowy – i posiada dużo uzbrojenia. Ukraina wykorzystuje to wszystko o wiele efektywniej niż Rosja. Oprócz tego Ukrainie znacząco pomogło nasze wsparcie w postaci uzbrojenia i amunicji o wartości prawie 18 miliardów dolarów. A także prawie 13 miliardów dolarów pomocy gospodarczej od USA, zachodnich partnerów i członków NATO. Dało to możliwość wyzwolenia większej części terytorium obwodu charkowskiego, posunięcia się naprzód w obwodzie ługańskim i metodycznego nacierania w celu wyzwolenia Chersonia oraz innych terytoriów... To pozwoli Ukrainie dalej wyzwalać swoje ziemie nawet zimą. Zimą Rosji będzie znacznie trudniej prowadzić wojnę niż Ukrainie. Ponieważ Ukraina znajduje się na swojej ziemi i absolutnie wszyscy pomagają tym, którzy są na froncie. Rosja znajduje się w rozpaczliwej sytuacji. Putin już nic nie może zrobić, aby przełamać tę dynamikę, o której mówiłem. Referenda niczego nie zmieniły. Aneksja czterech regionów nie ma żadnego znaczenia. Ukraina wyzwala te terytoria. A nawet ta częściowa mobilizacja, która została ogłoszona, zakończyła się tym, że Rosję opuściło więcej ludzi, niż tych, którzy przyszli do komisji wojskowych. A ci, którzy w końcu zakładają mundur, otrzymują minimalne umiejętności i są praktycznie nieuzbrojeni. Na polu bitwy mogą pojawić się dziesiątki tysięcy dodatkowych rosyjskich żołnierzy, ale ukraińskie siły są teraz znacznie silniejsze niż Rosjanie. Zatem Ukraina będzie kontynuować wyzwalanie swoich terytoriów. Jedyne, co może robić Rosja na tym etapie, to (próba) ukarania Ukrainy. Jak widzimy, po wybuchu na moście krymskim robi się to za pomocą ostrzałów rakietowych i zmasowanych ataków śmiercionośnych dronów, dostarczonych przez Iran… Wbrew wszelkim zasadom, celami takich dronów stają się cywilne obiekty infrastrukturalne… Czyli oznacza to niszczenie infrastruktury i terroryzm wobec ukraińskich obywateli. Ale w rezultacie widzimy tylko jeszcze większe pragnienie stawiania oporu Rosji. Także Putin nadal wykorzystuje jako broń politykę energetyczną, próbując zachwiać jednością, którą od początku wojny demonstruje NATO i inni sojusznicy. Nie sądzę, żeby to zadziałało. Zbliżająca się zima będzie ciężka i mogą wystąpić różne trudności z powodu wzrostu cen gazu i energii elektrycznej… Ale ostatecznie myślę, że zarówno USA, jak i NATO będą pozostawać u boku Ukrainy i udzielać wsparcia, którego Ukraina potrzebuje. I zostanie to zrobione szybko. Konieczne jest zapewnienie ochrony przeciwlotniczej, aby chronić niebo i odeprzeć te ataki dronów oraz rakiet, które wszyscy widzieliśmy… …Niedawno byłem na Warszawskim Forum Bezpieczeństwa. Rozmawiałem z wysokimi przedstawicielami ukraińskiej delegacji. Odniosłem wrażenie, że Ukraińcy nie przyjmą niczego innego niż pełne wyzwolenie terytorium swojego kraju… I ta determinacja jest absolutna. I do tego konieczne jest zapewnienie żywotnego wsparcia… A fundamentem staną się gwarancje bezpieczeństwa. Podstawą trwałych gwarancji bezpieczeństwa dla Ukrainy musi być droga do NATO i zastosowanie artykułu 5 NATO (o obronie zbiorowej), i to będzie gwarancją bezpieczeństwa Ukrainy. W przeszłości liczyliśmy się z uczuciami Putina, to do niczego dobrego nie doprowadziło. Teraz nie będziemy się z tym liczyć. Trzeba, aby gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy były pełne. Bez tego nie będziemy w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb, jakie ma Ukraina, i pomóc jej… Już teraz można powiedzieć, że w ciągu ośmiu miesięcy Rosja poniosła trzy lub cztery razy większe straty niż w ciągu 9 lat wojny w Afganistanie. Rzecz w tym, że ani groźba użycia broni jądrowej, ani jej użycie nic nie dadzą Putinowi. I staramy się wszyscy razem powiedzieć mu, także przez jego kluczowych doradców, że odpowiedź będzie katastrofalna… Tak właśnie widzę tę sytuację i perspektywy na przyszłość… Będziemy pomagać tak długo, jak będzie to konieczne. – Czy może Pan z optymizmem ocenić to, co dosłownie niedawno wybrzmiało w oświadczeniach wysokich przedstawicieli naszej wspólnoty wywiadowczej, że do końca roku Ukraina będzie w stanie wyzwolić wiele naszych terytoriów? – Myślę, że jest to prawdopodobne i możliwe. Oczywiście wiele zależy od (dodatkowych) okoliczności. W szczególności od tego, czy rosyjskie wojska będą w stanie zapewnić niezawodną obronę na wschodzie, na południowym wschodzie, czy też ich obrona się posypie. Możliwość (wyzwolenia) jest realna, choć nie stuprocentowa. Jestem pewien tego, że Ukraińcy wyzwolą coraz więcej swoich terytoriów. Ale szybkość tej ofensywy, tego wyzwolenia będzie zależeć od tego, w jaki sposób ta kampania zostanie zaplanowana i wykonana. I tak samo będzie to zależeć od tego, na ile rosyjska obrona będzie zdolna wytrzymać. Ponieważ wiemy, że ich morale jest bardzo niskie, oni nie rozumieją, o co walczą. W większości na froncie są przedstawiciele mniejszości narodowych, których rzucono na linię starcia… …Nie sądzę, aby ukraińskie wojska spowalniały swoją ofensywę operacyjną wraz z nadejściem zimy. Logistyka Rosjan jest bardzo słaba, mosty zniszczone, tak samo jak tory kolejowe, jak na moście krymskim. To wszystko dzięki użyciu precyzyjnych rakiet i „HIMARS-ów”. Rosyjska logistyka została odrzucona czasami na 70 kilometrów od frontu. Ludzie nienawidzą Rosjan. Pomimo ich barbarzyńskich represji filtracyjnych, ludzie stawiają opór. Dlatego dla Rosjan istnieje bardzo wiele problemów. Zima się zbliża. Nie mają nawet ciepłej odzieży, nie mówiąc już o uzbrojeniu. …Zima będzie inna dla Ukraińców i Rosjan. Zatem nawet zimą, myślę, że na ziemi zostanie osiągnięty znaczący postęp. Ale znowu, to zależy od tego, co opisałem. – Dla Ukrainy obecnie wielkim problemem jest używanie przez Putina irańskich dronów. Nasza obrona przeciwlotnicza heroicznie broni kraju. W jaki sposób zmniejszyć to zagrożenie? W jaki sposób odeprzeć te ataki? Jak społeczność światowa powinna wpłynąć na Iran? – USA i Zachód muszą wzmocnić obronę przeciwlotniczą Ukrainy. Drony to rzeczywiście bardzo duży problem, ponieważ przeciwko nim nie ma odpowiedniej linii obrony. Czasami trzeba łączyć kilka metod – od obrony warstwowej po walkę elektroniczną. (Niektóre) technologie na razie nie są obecne na polu bitwy… Widzimy już, jak skutecznie Ukraina zestrzeliwuje te drony, ponad 50% tego, co jest wystrzeliwane w przestrzeń powietrzną kraju. To bardzo dobry wskaźnik. Trzeba kontynuować pracę w tym kierunku. I tutaj powinny pomóc dodatkowe sankcje przeciwko Iranowi oraz inne środki, aby zapobiec przekazywaniu takiej nomenklatury wojskowej Rosjanom. – I jeszcze raz o szantażu nuklearnym Putina. Niedawno hipotetycznie założył Pan, że USA i sojusznicy mogą całkowicie zniszczyć wszystkie siły Rosji obecne na Ukrainie, włącznie z Flotą Czarnomorską, jeśli Rosja użyje broni jądrowej. Jeśli Putin zdecyduje się uruchomić scenariusz nuklearny, czy w Pana ocenie stanie się on legalnym celem dla międzynarodowej odpowiedzi? – Wyjaśniałem, że istnieje wariant, pewna liczba wariantów, które dotyczą tego, aby wpłynąć na konkretną osobę i specjalnie wypracować naszą odpowiedź. Może to być odpowiedź dyplomatyczna, gospodarcza, finansowa, sankcje personalne oraz coś innego. Tak samo, oczywiście, istnieją środki prawne i warianty odpowiedzi wojskowych, które zostaną zastosowane. Jednym z takich wariantów jest – pod egidą USA i sojuszników – odpowiedź bronią konwencjonalną, zwykłą bronią na Ukrainie, po to, by zniszczyć rosyjskie siły, które znajdują się na Ukrainie, a także, oczywiście, Flotę Czarnomorską. Wiecie, że mamy możliwości i dane wywiadowcze. I uważamy, że w zasadzie jest to możliwy wariant, który może się zdarzyć. Nie mówiąc o szczegółach konkretnej sytuacji, którą można zobaczyć i zastosować już na ziemi. Oczywiście, żadne decyzje jeszcze nie zapadły. Teraz ważne jest, aby Putin wiedział i nie miał wątpliwości, że odpowiedź będzie. I ta odpowiedź będzie potężna. On nie może wpędzić nas w jeszcze bardziej niebezpieczną sytuację niż obecnie. Użycie taktycznej broni jądrowej nie zmieni tej realnej sytuacji i dynamiki, którą opisałem. Ukraina zmobilizowała swoje siły. Wspiera ją cały Zachód. Ma ona o wiele więcej wojskowych, którzy są o wiele lepiej uzbrojeni i wyszkoleni niż Rosjanie. Paradoks, ale… Ukraina, która jest trzykrotnie mniejsza od Rosji i ma o wiele mniej zasobów, ma znacznie potężniejszą armię. I to jest bardzo ważny moment. I tego już nie można cofnąć. A użycie taktycznej broni jądrowej nie poprawi sytuacji Putina. Sytuacja Putina pogarsza się z każdym krokiem. I kiedy mówimy o nim osobiście, myślę, że w odniesieniu do niego mogą być różne warianty. Ale nie będę mówił, o jakie dokładnie, bo takie konkretne scenariusze nie zostały wybrane i ogłoszone. Konieczne jest, aby USA i inni sojusznicy absolutnie jasno i zrozumiale powiedzieli swoim oponentom w na Kremlu, jak poważna i zła jest sytuacja, a tym bardziej idea grożenia bronią jądrową. On rzeczywiście jest w ślepym zaułku. I musi myśleć, jak wycofać swoje siły z Ukrainy.Kroniki, od których nie ma ucieczki, raz po raz przypominają, że w moskowii są “ludzie różnych ord”. Sprowadzał ich w 1240 r. z bezdennego łona Azji, by pustoszyć Kijów, Batu-chan, wnuk Czyngis-chana. “Bicz Boży” zamierzał wydeptać kopytami koni i niezliczonego bydła szczodre pastwiska aż do oceanu, który, za podpowiedzią ówczesnych mędrców, obmywał ziemię tam, gdzie zachodzi słońce. Uratował Europę przed krwawym najazdem – kto by pomyślał? – narowisty koń. Zdobywca wszystkiego, co tylko oczy widzą, spróbował osiodłać nieujeżdżonego. Nieprzyzwyczajony do siodła i wędzidła nie tylko zrzucił jeźdźca, ale i tak uderzył nim o ziemię, że “niezwyciężony” rozstał się z życiem. W ostatnim czasie wysokiej rangi urzędnicy na Kremlu tłuką wodę w moździerzu o Armagedonie – miejscu ostatniej bitwy sił dobra z siłami zła pod koniec czasów. Komuż pisane jest uratować trzecią od słońca życiodajną planetę od zguby w wojnie jądrowej? Na przednich rubieżach obrony pokoju – samopoświęcający się synowie i córki odwiecznie rodzimej Matki-Ziemi. Strzeż ich, Losie sprawiedliwy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

OSTRZEŻENIE OD T. SZEWCZENKI

Wadim PEPA, pisarz Wieczność błogosławi geniuszom, by rozumieli przeszłość i przewidywali przyszłość. W poemacie „Ozeasza rozdział XIV” Wielki Kobzarz przestrzega szczerych wielbicieli swojej nieśmiertelnej spuścizny poetyckiej: Zginiesz, przepadniesz, Ukrainо, Nie zostanie znaku na ziemi… Sama się rozpniesz. W złości Synowie twoi cię zabiją Opierzeni, a złoczęci W łonie zginą, przepadną, Jak niedonoszone kurczęta! Przewidujący hetman Iwan Mazepa przepowiadał: życiodajna ziemia ukraińska to „cel i punkt wszelkiego nieszczęścia”. Właśnie tutaj dziś rozstrzyga się los ludzkości. Być albo nie być? Nadzieję dają nowe pokolenia takich samych wyższych istot – oddani obrońcy wolnolubnej Ukrainy. A nie kremlowscy zwierzchnicy ze zbankrutowaną przedwczorajszą ideologią i majakami o wskrzeszeniu „wrogiej baby”, Holsztynki Katarzyny II, która „zgubiła wesoły kraj”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Serhij ŻADAN: „Poezją nie można wygrać wojny, ale poeci powinni o niej świadczyć”

Zakończenie. Początek na str. 1 Tu ważny wydaje się moment zróżnicowanego obciążenia i zabarwienia naszego słownictwa. To jakby także o optyce, o innym spojrzeniu, innym punkcie widzenia, ale przede wszystkim jednak – o języku. Czasem wydaje się, że świat, patrząc na to, co dzieje się od pół roku na wschodzie Europy, posługuje się leksyką i określeniami, które od dawna niczego nie wyjaśniają w tym, co się dzieje. Powiedzmy, co ma na myśli świat (rozumiem efemeryczność i abstrakcyjność tego określenia, ale mimo to użyję właśnie go), mówiąc o potrzebie pokoju? Wydawałoby się, że chodzi o zaprzestanie wojny, o zakończenie zbrojnego konfliktu, o ten moment, gdy milknie artyleria i zapada cisza. Wydawałoby się, że to rzecz, która ma prowadzić nas do porozumienia. Bo naprawdę – czego my, Ukraińcy, chcemy najbardziej? Oczywiście zakończenia tej wojny. Oczywiście pokoju. Oczywiście zaprzestania ostrzałów. Osobiście, jako człowiek, który mieszka na osiemnastym piętrze w centrum Charkowa, skąd z wyższych okien widać start rakiet wystrzeliwanych przez Rosjan z sąsiedniego Biełgorodu – gorąco i namiętnie pragnę zakończenia ataków rakietowych, zakończenia wojny, powrotu do normalności, do naturalności istnienia. Więc co tak często niepokoi Ukraińców w deklaracjach europejskich intelektualistów czy europejskich polityków o potrzebie pokoju? Oczywiście nie zaprzeczanie potrzebie pokoju. Raczej zrozumienie, że pokój nie nastanie tylko dlatego, że ofiara agresji złoży broń. Ludność cywilna Buczy, Hostomela i Irpienia wcale broni nie miała. Co nie uchroniło tych ludzi przed straszliwą śmiercią. Charkowianie, których Rosjanie regularnie i chaotycznie ostrzeliwują rakietami, też nie trzymają broni w rękach. Co oni, zdaniem zwolenników szybkiego pokoju za wszelką cenę, mieliby zrobić? Gdzie dla nich miałaby przebiegać granica między popieraniem pokoju a niepopieraniem oporu? Po prostu chodzi, moim zdaniem, o to, że mówiąc dziś o pokoju w kontekście tej krwawej, dramatycznej, rozpętanej przez Rosję wojny, ktoś nie chce zauważyć prostego faktu: pokoju bez sprawiedliwości nie ma. Istnieją różne formy zamrożonego konfliktu, są czasowo okupowane terytoria, są miny o opóźnionym działaniu, zamaskowane jako polityczne kompromisy, lecz pokoju – prawdziwego pokoju, takiego, który daje poczucie bezpieczeństwa i perspektywy – niestety nie ma. A zarzucając dziś Ukraińcom gotowość do niepoddawania się, jako niemal oznakę militaryzmu i radykalizmu, część Europejczyków (muszę zaznaczyć – dość nieliczna, a jednak) czyni zdumiewającą rzecz – starając się pozostać w strefie komfortu, wychodzi ona szczęśliwie poza granice etyki. I to już nie jest pytanie do Ukraińców – to pytanie do świata, do jego gotowości (czy też braku gotowości) połknięcia kolejnego, totalnego, niekontrolowanego zła na rzecz wątpliwej przedsiębiorczości i fałszywego pacyfizmu. Bo dla niektórych okazało się to dość wygodną formą zrzucania z siebie odpowiedzialności – apelowanie do ludzi, którzy bronią swojego życia, obwinianie właśnie ofiary, przesuwanie akcentów, manipulowanie dobrymi i pozytywnymi hasłami. Tymczasem wszystko jest znacznie prostsze: pomagamy naszemu wojsku nie dlatego, że chcemy wojny, lecz właśnie dlatego, że bardzo chcemy pokoju. Tyle że proponowany nam pod pozorem pokoju łagodny i nienarzucający się sposób kapitulacji nie jest drogą do spokojnego życia i odbudowy naszych miast. Być może kapitulacja Ukraińców pomoże Europejczykom zaoszczędzić na nośnikach energii, lecz jak będą się czuli sami Europejczycy, uświadamiając sobie (a tego nie będzie można nie uświadomić), że ciepło ich domów opłacone jest zniszczonymi losami i domami ludzi, którzy także chcieli żyć w kraju pokojowym i spokojnym? Po prostu, powtórzę, sprawa tkwi w języku. W tym, jak dokładnie i stosownie używamy tych czy innych słów, jak wyważona jest nasza intonacja, gdy mówimy o przebywaniu na przełomie między życiem a śmiercią. Jak bardzo naszego dotychczasowego słownictwa – tego słownictwa, które jeszcze wczoraj całkiem skutecznie pozwalało nam opisywać ten świat – tak, jak bardzo wystarcza nam go teraz, by mówić o tym, co boli, lub przeciwnie – daje siły? Bo wszyscy znaleźliśmy się teraz w takim punkcie mówienia, z którego wcześniej nie mówiliśmy, w związku z tym mamy teraz przesunięty system ocen i postrzegania, zmienione współrzędne sensu, zmienione granice celowości. To, co z zewnątrz, z boku, może wydawać się rozmowami o śmierci, w rzeczywistości bardzo często jest rozpaczliwą próbą uchwycenia się właśnie życia, jego możliwości, jego ciągłości. Ogólnie rzecz biorąc, gdzie w tej nowej, złamanej, przesuniętej rzeczywistości kończy się temat wojny, gdzie zaczyna się strefa pokoju? Chłodnia z ciałami poległych – to jeszcze o pokoju czy już o wojnie? Kobiety, które wywozisz tam, gdzie nie ma ostrzałów – to wsparcie czego? Pokojowego rozwiązania konfliktu? Kupiony przez ciebie dla wojskowego kompletny opatrunek uciskowy, który ratuje mu życie – to jeszcze pomoc humanitarna, czy już pomoc tym, którzy walczą? I ogólnie – pomoc tym, którzy walczą za ciebie, za cywilów w piwnicach, za dzieci w metrze – to poza granicami przyzwoitej rozmowy o dobru i empatii? Musimy przypominać o swoim prawie do dalszego istnienia na tym świecie, czy to prawo jest oczywiste i niepodważalne? Stało się tak, że wiele rzeczy, zjawisk i pojęć wymaga dziś, jeśli nie wyjaśnienia, to przynajmniej przypomnienia, nowego wypowiedzenia na głos, nowego przyjęcia. Wojna zazwyczaj pokazuje to, czego długo się starano nie zauważać, wojna – to czas niewygodnych pytań i trudnych odpowiedzi. Ta wojna, rozpoczęta przez armię rosyjską, nagle także wyznaczyła cały zestaw pytań, które wykraczają daleko poza kontekst stosunków rosyjsko-ukraińskich. Tak czy inaczej w najbliższych latach będziemy musieli mówić o niewygodnych tematach – o populizmie i podwójnych standardach, o nieodpowiedzialności i politycznym konformizmie, o etyce, która, jak się okazało, od dawna i beznadziejnie zniknęła z leksykonu tych, którzy podejmują decydujące decyzje we współczesnym świecie. Można powiedzieć, że te tematy dotyczą polityki, że trzeba będzie właśnie o niej mówić – o polityce. Jednak polityka w tym przypadku jest tylko parawanem, osłoną, możliwością omijania ostrych kątów i nienazywania rzeczy po imieniu. A rzeczy wymagają właśnie tego – by nazywać je po imieniu. By zbrodnie nazywać zbrodniami. By wolność nazywać wolnością. By podłość nazywać podłością. W czasie wojny takie leksemy brzmią szczególnie wyraźnie i ostro. Ominąć je, nie raniąc się, jest bardzo trudno. A zresztą nie trzeba ich omijać, zupełnie nie trzeba. To smutne i wymowne – mówimy o Nagrodzie Pokoju w czasie, gdy w Europie znów trwa wojna. Trwa nie tak daleko stąd. Trwa naprawdę nie pierwszy rok. Przez wszystkie te lata, dopóki ona trwała, Nagroda Pokoju także była wręczana. Oczywiście nie chodzi o samą nagrodę. Chodzi o to, na ile Europa jest dziś gotowa przyjąć tę nową rzeczywistość – rzeczywistość, w której są zniszczone miasta (z którymi jeszcze niedawno można było prowadzić wspólny biznes), rzeczywistość, w której są mogiły zbiorowe (gdzie leżą obywatele Ukrainy, którzy jeszcze wczoraj mogli przyjeżdżać do niemieckich miast na zakupy czy do muzeów), rzeczywistość, w której są obozy filtracyjne dla Ukraińców, którzy znaleźli się pod okupacją (obozy, okupacja, kolaboranci – słowa, które raczej nie są używane w codziennej mowie Europejczyków). Chodzi także o to, jak wszyscy mamy dalej żyć w tej rzeczywistości – ze zniszczonymi miastami, spalonymi szkołami, zniszczonymi książkami. Przede wszystkim z tysiącami poległych, tymi, którzy jeszcze wczoraj żyli normalnym, pokojowym życiem, budowali plany, mieli swoje troski, opierali się na własnej pamięci. Wspomnienie o pamięci jest tu również ważne, i to z następujących powodów. Wojna – to nie jest po prostu inne doświadczenie. Mówić tak – to mówić o powierzchownym, o tym, co leży na powierzchni, o tym, co wiele opisuje, ale niewiele wyjaśnia. W rzeczywistości wojna zmienia naszą pamięć, wypełniając ją zbyt bolesnymi wspomnieniami, zbyt głębokimi traumami i zbyt gorzkimi rozmowami. Nie zdołasz już pozbyć się tych wspomnień, nie uda ci się naprawić przeszłości. Ona będzie odtąd częścią ciebie samego. I raczej nie lepszą częścią. Ten proces ogłupienia i odzyskiwania oddechu, doświadczenie milczenia i poszukiwania nowego języka – jest on zbyt bolesny, byś po nim mógł dalej beztrosko mówić o pięknym świecie za oknem. Poezja po Buczy i Iziumie jest oczywiście możliwa, co więcej – konieczna. Jednak cień Buczy i Iziumu, ich obecność będą zbyt wiele ważyć w tej powojennej poezji, w dużej mierze określając jej treść i ton. To bolesne, lecz konieczne uświadomienie, że odtąd kontekstem pisanych w twoim kraju wierszy będą mogiły zbiorowe i zbombardowane osiedla – to oczywiście nie dodaje optymizmu, lecz dodaje zrozumienia, że język wymaga naszej codziennej pracy, naszej stałej styczności, naszego zaangażowania. W końcu co mamy, by wypowiedzieć siebie, by siebie wyjaśnić? Nasz język i naszą pamięć. Od końca lutego, czyli od początku tej masakry, wyraźnie czuło się, jak czas traci swoją zwykłą rytmiczność, swoje płynięcie. Właściwie stał się podobny do zimowego koryta rzeki, które przemarza do dna, zatrzymując bieg i paraliżując wszystkich, którzy znaleźli się w tym zastygłym strumieniu. Znaleźliśmy się w tej gęstej zastygłości, pośród zimnej bezczasowości. Bardzo dobrze pamiętam tę bezradność – gdy nie czujesz ruchu, gdy gubisz się w ciszy, nie jesteś w stanie dojrzeć, co tam jest – przed tobą, w mroku i ciszy. Czas wojny – to naprawdę czas zerwanej panoramy, przerwanych połączeń między przeszłością a przyszłością, czas maksymalnie ostrego i gorzkiego poczucia teraźniejszości, zanurzenia w przestrzeni, która cię otacza, skupienia na chwili, która cię wypełnia. W tym są pewne oznaki fatalizmu, gdy przestajesz budować plany i myśleć o przyszłości, starając się przede wszystkim zakorzenić w teraźniejszości, właśnie pod tym niebem, które rozpościera się nad tobą i które jedynie przypomina, że czas jednak mija, dni zmieniają się w noce, po wiośnie na pewno nadejdzie lato i, mimo całej zastygłości twoich odczuć, mimo całego ogłupienia, życie będzie trwać, nie zatrzymuje się ani na chwilę, mieszcząc w sobie wszystkie nasze radości i lęki, cały nasz rozpacz i całą nadzieję. Po prostu zmieniła się odległość między tobą a rzeczywistością. Rzeczywistość stała się bliższa. Rzeczywistość stała się straszniejsza. Z tym odtąd trzeba będzie żyć. Co jeszcze, poza językiem i pamięcią? Co się w nas jeszcze zmieniło? Co nas teraz wyróżni w każdym towarzystwie, w każdym tłumie? Być może oczy. Pochłaniają one zewnętrzny ogień, w nich zawsze pozostanie teraz ten blask. Spojrzenie człowieka, który zaglądał poza granice widzialnego, który wpatrywał się w ciemność i nawet zdołał tam coś dostrzec – to spojrzenie zawsze będzie się różnić, ponieważ odbijają się w nim zbyt istotne rzeczy. Wiosną, gdzieś w maju, pojechaliśmy z występem do jednostki wojskowej, która wyszła na odpoczynek po długich, ciężkich walkach. Część z nich znamy od dawna – regularnie jeździliśmy do nich z występami, począwszy od 2014 roku. Przedmieścia Charkowa, świeża zieleń, boisko piłkarskie, niewielka sala aktowa. Wielu żołnierzy znamy osobiście. Wielu, dawni przyjaciele, charkowianie, poszło na wojnę tej wiosny. Dziwnie widzieć ich w mundurach, z bronią w rękach. Jeszcze dziwniejsze są oczy – jakby zastygły metal, jakby szkło odbijające pożar. Trwał drugi miesiąc wielkiej wojny, zdążyli być w okopach pod rosyjskim ostrzałem. Stoją teraz, uśmiechają się, żartują. I te oczy, w których można zobaczyć dwa miesiące piekła. „Zdążyłem – opowiada jeden – być w szpitalu. Rosjanie strzelali pociskami fosforowymi, dostało mi się. Ale nic – żyję, jestem zdrów. Wkrótce znów na front”. Ten przypadek, gdy po prostu nie wiesz, co odpowiedzieć – język zdradza, brakuje słów, potrzebne słowa dopiero się szuka. Ale na pewno się znajdą. Jaki będzie nasz język po wojnie? Co będziemy musieli sobie nawzajem wyjaśnić? Przede wszystkim będziemy musieli na głos wymawiać imiona poległych. Muszą zostać wymienione. Inaczej będzie to wielkie rozdarcie języka, pustka między głosami, pęknięcie w pamięci. Będziemy potrzebować wiele siły i wiary, by mówić o naszych poległych. Ponieważ z ich imion będą się tworzyć nasze słowniki. Ale nie mniej siły, pewności i miłości będziemy potrzebować, by mówić o przyszłości, by ją wypowiedzieć, wyartykułować, nakreślić. Tak czy inaczej będziemy musieli na nowo odbudowywać poczucie czasu, poczucie perspektywy, poczucie ciągłości. Jesteśmy skazani na przyszłość, co więcej – jesteśmy za nią odpowiedzialni. Ona formuje się dziś z naszych wizji, z naszych przekonań, z naszej gotowości do przyjęcia odpowiedzialności. Będziemy odzyskiwać poczucie swojej przyszłości, ponieważ w naszej pamięci zbyt wiele pozostaje takiego, co wymaga naszego zaangażowania jutro. Wszyscy jesteśmy związani tym nurtem, który nas niesie, który nas nie puszcza, który łączy. Wszyscy jesteśmy związani naszym językiem. I nawet jeśli w pewnej chwili jego możliwości wydają nam się ograniczone i niewystarczające, tak czy inaczej będziemy zmuszeni do powrotu do tych jego możliwości, które dają nam nadzieję, że w przyszłości między nami nie będzie niedomówień ani nieporozumień. Język czasem wydaje się słaby. Jednak to właśnie on w wielu przypadkach jest źródłem siły. Może odstąpić od ciebie na jakiś czas, lecz jest zdolny do zdrady. To jest najważniejsze i decydujące. Dopóki mamy nasz język – dotąd mamy choćby iluzoryczne szanse wyjaśnić siebie, wypowiedzieć swoją prawdę, uporządkować swoją pamięć. Dlatego mówmy, mówmy. Nawet wtedy, gdy nasze słowa ranią gardło. Nawet gdy od nich czujesz się zagubiony i pusty. Za głosem stoi możliwość prawdy. I warto z tej możliwości skorzystać. Być może to w ogóle najważniejsze, co może się z nami wszystkimi stać. Serhij ŻADAN Przemowa w dniu wręczenia Nagrody Pokoju niemieckich księgarzy 2022 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie byłoby takich tragicznych czasów, a świat nie znajdowałby się nad przepaścią nuklearnego kolapsu. Nieukarane zło powróciło „uskrzydlone”, z poczuciem przyzwolenia na wszystko i powszechnego przebaczenia. Należy przyznać, że strategicznym błędem cywilizowanego świata, począwszy od 1991 roku, stał się brak prawnego faktu potępienia zbrodniczego reżimu ZSRR oraz komunistycznej ideologii w Rosji, nie zmuszając jej do oczyszczenia się z nienawiści do ludzi. Bo ona (jako następczyni prawna ZSRR) tak i nie odpowiedziała za popełnione zbrodnie przeciwko narodowi ukraińskiemu w okresie 1918–1991, w szczególności za Hołodomor-Ludobójstwo 1932–1933, za ukrywanie zbrodni ludobójstwa w ciągu lat 1992–2022. Zamiast tego Moskwitom pozwolono, wykazując niczym nieuzasadnioną delikatność, zachować status nuklearny, a także przedstawicielstwo w Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Chociaż było oczywiste, że na oczach całego świata odbywa się polityczna, światopoglądowa, militarna restauracja totalitarnego reżimu stalinowskiego typu. I kiedy obecnie słyszy się wyświechtane powiedzenie – „nikt nie myślał, że…”, to warto stwierdzić stanowczo – myślano i niemało czyniono złego, żeby wojna jednak przyszła i w nasze obejście, do Europy. Bo analizując podobne kapitulanckie nurty (inaczej nie można powiedzieć) w ciągu ostatnich trzech dekad, które Stepan Bandera w swoim czasie nazywał „polityką pojednawczą stałych ustępstw”, które rodzą „alternatywę: kapitulacja przed bolszewizmem (rusnią) albo wojna atomowa”, nie można nie zauważać zgubności tej bezsensownej moskwofilskiej inercji, która stała się rzeczywistością teraźniejszości w wykonaniu znanych osobistości. Była kanclerz Niemiec Angela Merkel przebiegle oświadcza, że „trwały pokój w Europie może być osiągnięty tylko przy udziale Rosji”; miliarder Elon Musk proponuje zgodnie ze swoim „planem pokojowym” przeprowadzić nowe referendum na okupowanych przez Rosję terytoriach pod egidą ONZ, oddać Krym Rosji, zapewnić jego zaopatrzenie w wodę, a Ukrainie mieć status neutralny; Papież Franciszek w ciągu tygodnia dwukrotnie wzywa prezydenta Ukrainy do „poważnych propozycji pokoju”, jakoby nie wiedząc, że agresorem, najeźdźcą i mordercą ludzi jest wściekły Putin. Dlaczego takie przejawy ugodowości i zdrady interesów Ukrainy mają miejsce w środowisku „wysokiej” polityki? Co skłania wpływowe osoby do tak niechętnego i niesprawiedliwego traktowania Ukrainy? I znowu te pytania kierują mnie ku historycznym paralelom. Wskazującym dla zrozumienia tego zjawiska jest wygłoszone przemówienie Stepana Bandery latem 1954 roku z okazji spotkania Ukraińców USA i Kanady w Toronto. Zaznaczono w nim, że „obojętny i niechętny stosunek polityki wiodących państw zachodnich do sprawy ukraińskiej jest następstwem zasadniczych błędów polityki w odniesieniu do Moskwy. Przeważają nadzieje i próby znalezienia możliwości współistnienia z Moskwą. Dlatego boją się okazać jakąkolwiek przychylność dla najbardziej wrażliwej dla Moskwy sprawy ukraińskiej”. Zatem od tamtej pory minęło prawie siedem dekad, a próby przytupywania „baryni-sudaryni” z krwawym kremlowskim dyktatorem (jak kiedyś ze Stalinem) kontynuują „strażnicy” putinowskiego „oblicza”. Jednak nie im decydować o losie przyszłości. Już wtedy, w latach 50., Bandera jasno określi sojuszników i wrogów w wyzwoleńczej walce Ukrainy i innych narodów. Publicznie ogłosi decydującą tezę perspektywy zmagań o wolność. „Narody – pisał – które mają do czynienia z bolszewickim (rosyjskim) zniewoleniem, chciałyby widzieć w USA kierowniczą i najbardziej zdecydowaną siłę w antybolszewickim zmaganiu. Taka rola przypada temu państwu w następstwie jego światowego położenia oraz współczesnego międzynarodowego układu sił”. I tak się stało, że właśnie ten sojusz (jeszcze nie do końca sformalizowany) Ukrainy i USA jest obecnie główną przesłanką sukcesu i zwycięstwa nad „najgroźniejszym w historii chrześcijańskiej kultury wrogiem”. Niech ideał „dobra dla Ukrainy i walki o jej wolność”, którym żył Stepan Bandera, stanie się wielką ideą Prawdy dla niezłomnego Narodu Ukraińskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ideały niepokonanych

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy 229. dzień pełnoskalowej wojny putinowskiej raszy. Państwo-terrorysta bombarduje Kijów, Ukrainę, niszczy place zabaw, pomniki, infrastrukturę cywilną, zabija pokojowych ludzi. Ból, gniew, wściekłość, krzyk i przekleństwa. Wszystko przemieszane. Jakże niełatwo dzisiaj człowiekowi przestrzegać biblijnego przykazania: „Gniewajcie się, a nie grzeszcie”, kiedy ordyńska nieczystość w agonii nienawiści zabija, niszczy, gwałci, nienawidząc wszystkiego, co żywe, ukraińskie. Kto tutaj jest zdolny „nie sprzeciwiać się złemu”, nadstawiając drugi policzek, żeby uderzyli jeszcze? Dlatego Ukraińcy czytają Pismo Święte zupełnie inaczej, znajdując w Nim te sensy i znaczenia, współbrzmiące z naszą walką o Wolność. Weźcie pełną zbroję Bożą – powiedziano tam – abyście zdołali stawić opór w dniu złym i, wszystko wykonawszy, ostać się. Weźcie tarczę wiary, którą zdołacie zgasić wszystkie ogniste strzały Złego. Weźcie też hełm zbawienia i miecz duchowy. Zatem z nami musi być miecz, hełm i tarcza. Dla ochrony Prawdy, dla Zwycięstwa nad najeźdźcami. Ale najważniejsze – dajcie, sprzedajcie wreszcie Ukrainie niezbędną BROŃ! Żeby płonęły ogniem odpłaty ich „mosty krymskie” i kremlowskie bunkry; żeby karani byli rękami sprawiedliwych mścicieli moskiewscy ludożercy i zdrajcy-kolaboranci; żeby mieć siłę na wieki „zatykać gębę” tym politykom, którzy „zaprosili” do naszego domu wojnę; żeby ziemia ukraińska pozbyła się tego deputackiego gniazda w rodzaju boguckich, którzy w przeddzień terrorystycznego ataku rakietowego rusni wybełkotali: „byłoby zrozumiałe, gdyby oni (rosjanie) ścierali z powierzchni ziemi Zachodnią Ukrainę, walczyli z „banderowszczyzną”. Ale zabijać masowo i niszczyć właśnie południowy wschód, który oni uważali za „małorosję” – to jest poza granicami”. Co to jest? Niedorozwinięcie. Kolejna próba segregacji Ukrainy, podziału jedynego Narodu na banderowców i małorosjan (jak w czasach janukowycza) czy lekceważący stosunek tej „miłośniczki bułhakowa” do wielkich Ukraińców, z imionami i ideałami których Wojownicy bronią Ukrainy. Chociaż wszystkim chyba wiadomo, że nie wolno takim nadaremnie wspominać szanowanego przez naród Rodu Bandery, który poświęcił życie służbie Ukrainie. Przypominam o tym, ponieważ właśnie w tych dniach (15 października 1959 r.) moskiewski agent Staszynski zabił Stepana Banderę. W ruchu oporu zginął jego młodszy brat Bohdan. W latach 1942–1943 w obozie koncentracyjnym Auschwitz zostali zabici bracia Ołeksandr i Wasyl. Władza sowiecka zniszczyła Ojca, a siostry Oksanę, Martę-Marię i Wołodymyrę aresztowano i zesłano na Sybir. Tak straszna była cena oddania Ukrainie tej sławnej rodziny. Ale Jego ideały, czyn, światopoglądowe i etyczne rozważania, przenikliwość dotycząca życia politycznego świata i Ukrainy nadal zachowują swoje znaczenie. Przywódca, Budziciel, Wojownik. W artykule „Do zasad naszej polityki wyzwoleńczej” Stepan Bandera napisze, że „Ukraińska rewolucja narodowa to walka o samo życie i wolność narodu oraz człowieka; walka przeciwko moskiewskiemu imperializmowi, który dąży do panowania nad całym światem i w tym celu niszczy narody oraz człowieka”. Twierdził, jakby przewidując współczesne realia, że ukraińska rewolucja narodowa składać się będzie z trzech faz. Pierwsza i druga – to długotrwała walka wyzwoleńcza, trzecia – budowy państwa, budowania na miejscu zniszczonego ZSRR niezależnych państw narodowych. Zatem w samej autorskiej koncepcji ukraińskiej rewolucji była idea wyzwolenia poprzez walkę wszystkich narodów zniewolonych przez „moskiewsko-bolszewicki imperializm”, na tle którego mają powstać niezależne państwa narodowe, a „państwo rosyjskie ma być ograniczone do ziem etnograficznie rosyjskich”. Bardzo ważnym składnikiem jego programu jest konieczność powszechnego oporu wobec Moskwy, nie lokalizując walki we własnych granicach narodowych. Bo separatystyczne zmagania wyzwoleńcze jednego narodu bez walki innych narodów i koordynacji ich działań, zaznaczał, tworzą korzystną pozycję dla kremlowskich imperialistów, którzy „skutecznie” będą walczyć tylko z każdym z osobna. Dlatego gwarancję skuteczności walki Stepan Bandera widział tylko w „jednym ogólnym, skoordynowanym działaniu, wspólnym froncie wyzwoleńczym, który daje szanse wyzwolić się innym narodom”. Strategia i taktyka tego niezłomnego bojownika o wolność Ukrainy opierała się na politycznym, militarnym, światopoglądowym solidaryzmie, który przewidywał formowanie wspólnego frontu wyzwoleńczego, bez którego nie pokonać imperialnego zła, nie zdobyć suwerenności i wolności. Wszyscy zniewoleni muszą być sojusznikami i solidarni, idąc razem w jednym szeregu przeciwko ciemiężycielowi. Bo nie wystarczy współczuć, należy walczyć jako jeden „antybolszewicki front wyzwoleńczy”. Od tamtego czasu te zadania, jak i istota zbrodni moskiewskich najeźdźców, nie zmieniły się. Ich ideologia, polityka zachowały swoją drapieżną stałość i kolonialną chciwość moskala wobec „innych” nacji, narodów. Przecież wszystkie autorytarne, cyniczne i niemoralne nawyki-skłonności „groźnych-opryczników”, katarzyn-piotrow, stalinów i ich totalitarnych reżimów nie ewoluowały w lepszą stronę, a w najgorszych wymiarach skoncentrowały się obecnie w obrazie putinowskiego raszyzmu. Okrucieństwo, nienawiść do „innego”, wyższość, kłamliwość, chciwość, koczownicza nawykowość do zagarniania, propagowanie własnej mesjańskości poprzez podboje, zabójstwa, kłamstwa. Powstaje naturalne pytanie: a dzięki czemu taki cywilizacyjny twór zła istnieje, wegetuje w ciemności, pozostawiając „bez światła” innych ludzi? Kto i co utrzymuje ten głęboki naród z jego szalonymi władcami na białym świecie? Jak trzeba postępować, żeby pozbyć się tego odwiecznego mroku? Wśród wielu przyczyn wegetacji tego zagrożenia dla ludzkości w postaci zdeformowanej eresji jest jedna jej „jakość”, którą należy pokonać politycznie i etycznie. Bandera ostrzegał, że aby nie dać Moskwie zwyciężać innych państw i narodów, należy uniemożliwić jej zwykłą praktykę „zwalczania jednego narodu przy pomocy obojętnych na jego sprawy synów innego narodu”. Dlatego wzywał do zrozumienia przez światową wspólnotę tej prawdy, że „walka każdego innego narodu – to walka wspólna, a tym samym i jego własna”, proponując zaraz po zakończeniu II wojny światowej konstruktywne podejście do zwalczania rosyjskiego kolonializmu, który rozpełzał się po ziemiach Europy i Świata. Pisał: „Najsilniejszy motor zwycięstwa rewolucji wyzwoleńczej narodu – to współdziałanie i współpraca zarówno między sojuszniczymi ruchami wyzwoleńczymi, jak i między jednostkami wszystkich narodowości w antybolszewickim froncie”. Uzasadniając koncepcję wyzwoleńczą, przywódca narodowy brał pod uwagę pewne znaczenie międzynarodowej koniunktury politycznej i sił zewnętrznych. Jednak nadawał im znaczenie pomocniczych, a nie decydujących czynników. Bo jeśli naród nie dojrzał do wywalczenia własnej wolności, to żadna siła zewnętrzna i międzynarodowa pomoc nie uczyni go wolnym. „I biada tej nacji, w której zamiera ten duch (wolności). Kiedy w niej wygasa ten wieczny ogień, kiedy miejsce zajmuje rozkosz i korzyść” – zaznaczał D. Doncow. Liczenie na korzystne zmiany ewolucyjne, kiedy wyzwolenie przyjdzie od sił zewnętrznych lub wewnętrznych, jest nie do przyjęcia. Bandera również nie uważał, że totalne zniszczenie reżimu komuno-moskiewskiego stanie się możliwe dzięki wewnętrznemu samooczyszczeniu moskala, przymusowi z zewnątrz poprzez ustępstwa i flirtowanie. Taktyka pojednawstwa jest zgubna dla wolności. Tylko walka. „Własnymi siłami zniewolonych narodów”. W tamtych powojennych czasach, kiedy bolszewizm bezlitośnie wypalał wszystkie ośrodki dążeń państwowotwórczych, zniewalał pragnienia Ukraińców do wolności i niepodległości, niezłomny bojownik o Ukraińską Państwowość wierzył i twierdził, że „ośrodkową siłą w rewolucji wyzwoleńczej narodów jest Ukraina”. Kręgosłupem w tej sprawie była nie tylko zorganizowana siła (siły polityczne, armia powstańcza i ruchy), ale przede wszystkim walka całego narodu. Tak postrzegał postęp wyzwoleńczy Stepan Bandera, stając się sztandarem naszej walki, ideowym strategiem i przewodnikiem, który wytycza narodową drogę do zwycięstwa. Jego wnioski, prognozy ukraińskiej perspektywy często zbiegają się z obecnymi realiami i są współbrzmiące z czasem. Mężna i sprawiedliwa ocena reżimu kremlowskiego; drogi walki Ukraińców o swoje wyzwolenie; zasada międzynarodowego solidaryzmu, kiedy istnieje ogólna potrzeba pokonywania imperialnej moskiewszczyzny; odmowa ustępstw, flirtowania, niemoralnych kompromisów dla tymczasowej korzyści, politycznej koniunktury i własnego interesu – wszystko to, co wpisane jest w nowoczesny porządek dzienny i czym „choruje” współczesny świat, budując „pojednawcze” stosunki z krwiożerczym raszkostanem. Niestety, narody, które prowadziły(-dzą) wojnę wyzwoleńczą przeciwko moskiewskiemu totalitaryzmowi, za każdym razem znajdowały się w bardzo dramatycznej sytuacji, ponieważ zasada solidaryzmu, zbiorowego wsparcia wiodących krajów świata dla ideałów wolności w ciągu XX wieku nie działała w zakresie umożliwiającym zwycięstwo. Zawsze dominował argument siły, a słabsze narody były zniewalane i podporządkowywane dyktatorom – od Stalina i Hitlera do Putina. I jeśli w ubiegłym wieku niszczenie Ukraińców głodem-ludobójstwem przez moskiewsko-bolszewickiego okupanta starano się nie zauważać („Europa milczała”), jak i później – okupację Czechosłowacji i Polski, to oczywiste, że nawet takim faryzeizmem nie udało się wyhandlować „pokoju” u hitlero-stalinistów. Jednak to potwierdza aksjomatyczność prawd Bandery, że tylko „strategia jednomyślnej walki wyzwoleńczej uniemożliwi Moskwie rozprawianie się z każdym narodowym ruchem wyzwoleńczym osobno i po kolei” (Perspektywy ukraińskiej rewolucji narodowo-wyzwoleńczej. – Kijów, 2021. – S. 560). Przykro, że praktyka ostatnich dziesięcioleci pokazuje, jak cywilizowany świat, w szczególności na poziomie ONZ, głosząc poprawne ideologemy i zasady pokoju, wolności i demokracji, znowu (po raz kolejny!) okazał się bezradny, choć współczujący, w obliczu kolejnego grabieżczego wandalizmu moskiewskiego raszyzmu. Bo kremlowski potwór po raz kolejny bezczelnie rozprawiał się, czując pełną bezkarność, ze słabszymi narodami, państwami, które stawiały opór przeważnie w pojedynkę. Jeśli przeanalizować antykomunistyczne, antyrosyjskie ruchy w latach 50-70 na Węgrzech, w Czechosłowacji, Polsce, a nieco później na terenach rozpadłego ZSRR w Mołdawii, Iczkerii, Gruzji, Ukrainie (aneksja ukraińskiego Krymu i okupacja części Donbasu w 2014 roku), to mimowolnie przypomina się słowa wybitnego Przywódcy, który jeszcze w latach 50. ostrzegał światową wspólnotę, zwłaszcza te narody, które wywalczały wolność. Pisał: „Trzeba wyciągnąć dwa wnioski. Pierwszy – zachodnie państwa mogą wykorzystywać sytuację tworzoną przez ruchy wyzwoleńcze w taktycznych rozgrywkach z bolszewikami (moskwicinami), nie próbując pomóc tym ruchom zwyciężyć. Drugi – te ruchy przy obecnym układzie międzynarodowym nie mogą liczyć na to, że skłonią wielkie mocarstwa do zdecydowanych antybolszewickich (antykremlinowskich) wystąpień”. Rzeczywiście, trudno nie zgodzić się, że do tej pory w świadomości możnych tego świata nie dojrzało ostateczne przekonanie o jedynym (bezalternatywnym) rozwiązaniu – „totalnej rozprawie z bolszewickim (moskiewskim) imperializmem”. Historia zaświadcza, że ułagodzeniem, przepraszaniem i chęcią zachowania „twarzy” ludożercom sprawy nie zaradzi i bezpieczeństwa oraz pokoju nie uchroni. Bo gdyby należyta reakcja krajów NATO zachodniej demokracji została okazana wobec agresywnej imperialnej polityki eresji jeszcze na początku lat 90. ubiegłego wieku, to, oczywiste, Ukraina nie przeży-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

notatek, które są przejawem i połączeniem wysokiego intelektu oraz pulsującej, prawdziwej emocjonalności. A także duchowej wrażliwości na krzywdy, których doświadczał i doświadcza do dziś naród ukraiński. Bo czas dla niego nie jest linią poziomą z pewnymi odcinkami, nacięciami, znakami. Czas w słowie Filipczuka jest czterowymiarowy i całościowy, w nim wydarzenia historyczne synchronizują się, współbrzmią, uzupełniają, trwając od umownej przeszłości – przez teraźniejszość – w jutro, w którym, według twierdzenia autora, nastąpi wiekopomne zwycięstwo światła nad ciemnością, dobra nad złem. W związku z tym, że, według słów Filipczuka, Moskowia jest egzystencjalnym wrogiem, nosicielem wszechświatowego zła dla Ukrainy, dzisiejsza wojna jest rozstrzygająca nie tylko dla nas, Ukraińców, nie tylko dla świata, ale i dla samych Moskali. Postrzeganie przez H. Filipczuka tej perspektywy jest jego wewnętrznym rozumieniem logiki rozwoju ludzkości w XXI wieku, gdzie Ukraińcom przypada szczególna, misyjna rola. Właśnie tymi wizjami uwarunkowany jest temperamentny, płomienny sposób pisania, gdzie nastrój emocjonalny, pasja dyktują odpowiednią intonację, wpływają na dobór słownictwa, na wybór odpowiednich do nastroju leksemów, zwrotów, epitetów... I wszystko to – o palącej teraźniejszości, bo ta dwuksiążka H. Filipczuka to nie historyczne systemowe odbitki, nawet w wymiarach historiograficznych, bezpośrednio tekstualnych czy narracyjnych, a raczej – społeczne refleksje nad codzienną płynnością naszego narodowego bytu. Tym są one ciekawe, ważne i potrzebne. Przewartościowanie codziennej, bieżącej fali narodowego bytu, wpisując się w konteksty historyczno-filozoficzne, daje ciekawy rezultat: określa głębię intelektu autora, zachowuje format przemijalności czasu i określa poziom „zbolałości” opowieści autora. Efekt dyskutowalności, intonacja, z jaką wypowiadane jest Słowo, stwarza wrażenie osobistej obecności, dialogiczności – czyli włączenia każdego, kto zapoznaje się z tekstem Filipczuka, we wspólną rozmowę, w której zachowane jest miejsce na wyrażenie myśli każdego czytelnika-słuchacza. Bo problemy są nieustannie przewartościowywane, że tak powiem, poprzez dodawanie do argumentów wcześniej wyrażonych przez autora nowych. Nie, to w żadnym wypadku nie jest nawlekanie faktów, wydarzeń, ocennych cytatów, nie jest to pretensja do wszechogarniającego wymiaru tego czy innego wydarzenia, a zanurzenie w ogólnej masie czasu. Jeśli chcecie – w historię narodową, albo w głębiny chronotopu, który oznacza się nie tylko geograficznym pojęciem Ukraina, ale jest żywą, pulsującą, historycznie ciągłą, niezakreśloną odpowiednimi granicami i przestrzennymi czy czasowymi ramami, ukrainocentryczną – Ojczyzną. Styl autora określa jego intelekt i temperament. W tekście czytelnik znajdzie także pewne powtórzenia – jako lejtmotywy i samocytaty, i celowe niedopowiedzenia, ale wszystko to są cechy gatunku gorącej publicystyki, a nie naukowo wyważonych chłodnych analiz... Nie tylko osobiste uogólnienia, ale żywa komunikacja, nie monologi, a dialogi, w których czytelnik czuje się współtwórcą myśli i ocen, wniosków i szczególnych akcentów w tekście, który nagle staje się dokumentem czasu. Dokumentem bytu Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Prawo do samego siebie. Szkice do portretu laureata Narodowej Nagrody im. Szewczenki w 2022 r. Heorhija Filipczuka

Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Dzisiaj w przeładowanej przestrzeni informacyjnej niezwykle trudno jest przyciągnąć uwagę do najważniejszych tematów i problemów. Przecież krzykliwie prowokacyjne tematy obliczone są nie na akcentowaniu uwagi społecznej na sprawach skrajnie ważnych, lecz na pragnieniu zwrócenia uwagi na siebie, „drogiego”, kiedy subiektywnie krzykliwe jakoby ma za zadanie zasłonić to, co definitywnie ważne, nie tylko w teraźniejszości, ale i w znacznym przedziale czasowym, który nazywany jest nową epoką czy historią. Ten ląd, który nazywa się historią współczesnej Ukrainy, cały jest przetykany nie tylko chrześcijańską dogmatyką, ale i czysto poetyckimi przedchrześcijańskimi wierzeniami, które zachowują swoją rudymentarność do dziś w samym języku ukraińskim, formującym się przez tysiąclecia na konkretnym lądzie geograficznym, już dawno nie mieści się w pojęciu Ukraina, tak jak powiedzmy chrześcijaństwo nie mieści się w pojęciu Izrael czy Judea... Znany ukraiński działacz państwowy i polityczny oraz naukowiec-oświeceniowiec Heorhij Filipczuk tę kategorię – Ukraina, ukraińskość – zagęszcza, z jednej strony, do pojęcia ukrainocentryzmu jako pewnego semantycznego kwazara, a z drugiej – rozprzestrzenia go do takich, zdawałoby się, abstrakcyjnych kategorii jak sumienie, dobro, prawda, sprawiedliwość, wiara, które dla ogólnoukraińskiego światopoglądu są definitywne, czego potwierdzeniem jest cały dorobek twórczy Hryhorija Skoworody czy Tarasa Szewczenki, nie mówiąc już o ustnej twórczości ludowej Ukraińców... Przecież wspomniane przeze mnie kategorie dobra, sprawiedliwości, a zatem i wolności, sumienia, wiary leżą nie tylko u podstaw chrześcijańskiego wyznania wiary, ale i u podstaw porządku świata, ładu świata, a w XXI wieku są jeszcze fundamentem symetrii i współistnienia ludzkości na Ziemi... Oryginalność stylu Filipczuka w serii jego publikacji na przestrzeni kilku lat na łamach tygodnika „Słowo Proświty” (mamy nadzieję na wydanie w osobnym nakładzie w dwuksięgu), jego podejście do historii, zarówno jako do myśli religijno-filozoficznej, jak i do masywu historyczno-poznawczego, polega na tym, że przedmiotem jego badań jest nie zastygła przeszłość, a pulsująca teraźniejszość, która daje mu możliwość obserwacji pionowych powiązań – zarówno z ojczystą przeszłością, jak i z biegiem historii światowej, w kontekst której Ukraina wpisana jest od dawna, ale przez imperialną moskiewską podległość była pozbawiona prawa do samej siebie. Termin „ukraińska tożsamość” wykracza daleko poza granice, zwężone przez moskiewski imperializm na przestrzeni ostatnich stuleci, do czasów naszego okresu książęcego epoki starokijowskiej, sięgając czasów cywilizacji trypolskiej, do której my, Ukraińcy, istniejący na Ukrainie i poza nią, mamy bezpośredni stosunek. Rozważania akademika H. H. Filipczuka to swoisty przewodnik w czasy nie tylko odległe, ale, co najważniejsze, w obszary czasu przeżytego przed chwilą. Jak dla mnie, to swoista kartografia historyczno-kulturowa i polityczna. To pewne seminarium, które prowokuje, skłania do zagłębienia się i przemyślenia na nowo tego, co przeżyte przed chwilą dzisiaj i wczoraj. Można znaleźć na przestrzeni kilku stron tekstu i ocenę wszystkich wydarzeń, które mają miejsce lub właśnie się wydarzyły, i uzasadnione rekomendacje, jak i co należy czynić już teraz, natychmiast! Dlatego te teksty to nie tylko publicystyczny, zabolały odzew na wczorajsze i dzisiejsze, ale i pewna argumentowana propozycja, uformowana przez jego intelekt i doświadczenie życiowe, jego obywatelską nieobojętność na wszystko, co dzieje się u nas i z nami... Autor nie tylko reflektuje czy ocenia, ale i angażuje wszystkich zainteresowanych do jednomyślności, do wytworzenia jednolitego koherentnego pola oraz rozwiązania poruszonych problemów, szukając wspólnych alternatywnych rozwiązań, w ten sposób tworząc swoiste rekomendacje dla społeczeństwa i władz. Publicystyczna nasyconość tekstu, wzmocniona emocjonalnymi ocenami H. Filipczuka, tworzy ciekawe swoiste wątki, które przyciągają oryginalnymi intonacjami, nastrojowością i, co najważniejsze, pasją... Pragnienie sprawiedliwości, prawdy – oto co jest głównym motywem rozważań Heorhija Filipczuka. Autor swoimi rozmyślaniami obala narzuconą ludziom sentencję „wielkie widać z odległości” – nie, on twierdzi, że wielkie tworzy się i wczoraj, i dzisiaj. Taką wyłania się spod jego pióra Historia odrodzonej Ukrainy. On sam przecież jest jej uczestnikiem i twórcą jako jeden z organizatorów Ludowego Ruchu Ukrainy, jako jeden z uczestników odrodzenia ukraińskiej Ukrainy XX–XXI w. Dla mnie osobiście ważny jest kontekst, w który wpisuje się to czy inne wydarzenie, wyхваcone przez Heorhija Filipczuka z potoku czasu... Poza kontekstem walka dwóch cywilizacji – ukraińskiej i moskiewskiej – byłaby prostą konstatacją. A właśnie kontekst historyczny: walka dwóch światów, moskiewskiego – barbarzyńskiego, raszystowskiego, złośliwego, niszczycielskiego – ze światłym, życiodajnym, budowniczym – czyni każde świadectwo autora przemyślanym, podsumowującym, aktualizującym te oceny o Mozkowii, które zostały opublikowane całkiem niedawno przez samych Rosjan. Jak na przykład oceny i wnioski znanego poety Jewhena Jewtuszenki, poczynione przez niego 22 lata temu w przedmowie do fotoalbumu „Rosyjski wiek. Historia Rosji za sto lat w fotografiach”: „Obłąkany paralityk Lenin, który do dziś gnije w Mauzoleum, jest stanem całego narodu, chorego narodu, w całości chorego na narodową genofilię...”. Oceny zjawiska raszyzmu, głęboko zakorzenionego w głąb wieków Moskowii, dokonane przez H. Filipczuka, są dowodowe i przekonujące, o czym przekona się czytelnik, zagłębiając się w jego rozmyślania. A zwolennikom „ruzkiego miru”, których ze ślepoty nawet raszystowskie bombardowania nie uleczyły, radzimy korzystać z obiektywnej optyki, a nie z soczewek powiększających produkcji moskiewskiej. Powiedzmy, Marina Adamowicz, która recenzując w czasopiśmie „Nowyj mir” wspomniany przeze mnie album, pisała: „Powstaje wrażenie, że Rosja to kraj obłąkanych i złodziei, kraj morderców i prostytutek, miejsce zgubne, i za carów – zgubne, i za socjalizmu, i za kapitalizmu – ciemny naród z robaczywą duszą, występny, na szkodę całemu światu”. Wczytując się w teksty Filipczuka, podzielając ich dowodowość, rozumiemy wszystkie niebezpieczeństwa dla nas, Ukraińców. Bez poszukiwań źródeł tego zjawiska, zjawiska „ruzkimirstwa”, nie będziemy w stanie odpowiedzieć na pytanie o naszą narodową perspektywę. Europa – tak! Dobrze! Ale z czym? Z „jednolitym maratonem”, z Gogol-festem, z Bułhakowem, z sentencją ministra kultury Tkaczenki (z rozmowy o cerkwi) – „nasza siła w różnorodności”... Źródła raszyzmu jako zjawiska sięgają jeszcze czasów Iwana III i Iwana Groźnego, kiedy przez Filoteusza, mnicha pskowskiego klasztoru, została sformułowana koncepcja „Moskwa – Trzeci Rzym...”. I już przez pięć stuleci idea Moskowii jako uniwersalnego imperialnego centrum była wbijana do głów wielu pokoleń moskowitów, a teraz i obecnych putinowców, obdarzonych szczególną misyjnością: „uratować świat przed westernizacją”. Właśnie dlatego Heorhij Filipczuk zwraca naszą uwagę na anomalność tego ideologicznego zjawiska, które obróciło się dla nas, Ukraińców, i dla wielu innych narodów wielkimi katastrofami... A dla nas, w szczególności, trzema wielkimi głodami, deportacjami, denazyfikacją – niszczeniem naszych duchowych fundamentów, niszczeniem i grabieżą ukraińskich świętości, niszczeniem ukraińskiej elity i konsekwentnym niszczeniem języka ukraińskiego. Właśnie dlatego Heorhij Filipczuk kładzie szczególny nacisk na problemy językowe i edukacyjne. Tutaj warto przypomnieć czytelnikom o stanowisku deputowanego ludowego Ukrainy H. H. Filipczuka, który w 1995 roku, podczas dyskusji nad projektem Ustawy Zasadniczej niepodległej Ukrainy (w odróżnieniu od wielu innych przedstawicieli ludu) jasno wyartykułował konieczność dokładnego zdefiniowania 10. artykułu Konstytucji: „problem języka, znowuż, tak jak symboliki, nie jest dyskusyjny. Dlatego, że język – to nie po prostu środek komunikacji. To jest to, co łączy nas, co tworzy dzisiaj polityczność ukraińskiego narodu... Trzeba nie zapominać, czym jest godność narodowa, pamiętać o niej” („Droga do Konstytucji – droga do zgody”, str. 55. – K., 1996). Istnieje wielka pokusa cytowania akademika Heorhija Filipczuka, wszak jego wypowiedzi – świeże, sentencje – wymowne, uogólnienia – trafne. Będziecie mogli się o tym przekonać, z zachwytem wczytując się w jego publikacje, dla których wybrał jasną formę dzien-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Cerkiew moskiewska w Ukrainie. Jak długo jeszcze? Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło konferencję. Prezentujemy najważniejsze fragmenty wystąpień jej uczestników

Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: – Ten temat jest dla nas stary, bolesny, chroniczny. Dziś mamy wojnę i ogromne problemy z naszym północnym sąsiadem, który kontynuuje tę samą politykę, jaka była stosowana wobec Ukraińców przez 500 lat. Przecież właśnie przez pół tysiąclecia ukształtował się koncept, który stał się podstawą „ruskiego miru”. Zaczęło się to jeszcze za czasów wielkich książąt moskiewskich Iwana III i Iwana Groźnego. Właśnie wtedy zostały ujarzmione wielkie chanaty, poczynając od chanatu syberyjskiego, astrachańskiego i kazańskiego, kończąc na zrujnowanym Nowogrodzie, bezlitośnie zniszczonym przez despocję wielkich książąt moskiewskich. Zapominamy o tym, szukając źródeł u podstaw tego, co doprowadziło do kolejnej próby wyczyszczenia ukraińskiej przestrzeni. Tak było nie raz. I dlatego, kiedy mówimy o pięciu wiekach, musimy mówić o ideologii ukształtowanej jeszcze wtedy. Jej koncepcję opracował mnich pskowski Filoteusz: „Moskwa to trzeci Rzym”. Właśnie pod tym szyldem Iwan Groźny dopuścił się zniewagi wobec Boga i cerkwi. Kiedy mówimy o cerkwi moskiewskiej, która obecnie posiada większość świątyń w Ukrainie, musimy pamiętać, że ta siła nadal wpływa na przebieg wydarzeń także dzisiaj. Jest ona współwinna wojnie, ponieważ przez trzydzieści lat niepodległości ingerowała w nasze życie społeczne. Znowuż przypomnijmy podstępność tego „ruskiego miru”, która sięga zarówno głębokiej starożytności, jak i teraźniejszości. Jeszcze wtedy, gdy Sahajdaczny przeprowadził swój pochód na Moskwę i wziął ją w oblężenie, był o krok od zwycięstwa. Ale polski królewicz Władysław skusił się na moskiewskie złoto i Sahajdaczny odstąpił. Tak samo dziś czy wczoraj europejscy liderzy kuszą się na moskiewskie złoto. Teraz jest ono w postaci ropy lub gazu, albo jakichś innych preferencji, które miała na przykład Niemcy. Cała epoka Angeli Merkel to nic innego jak finansowe podsycanie przez Putina swojej dobrej znajomej i partii politycznej, która była u władzy w Niemczech przez 16 lat. Właśnie przez te lata Rosja faktycznie ukształtowała swoją koncepcję wobec Ukrainy, uważając, że Ukraina powinna być jej częścią. Merkel potwierdziła to w 2008 roku, kiedy na słynnym szczycie w Bukareszcie Wiktorowi Juszczence odmówiono naszego prawa do bycia członkiem NATO. Faktycznie Merkel i Sarkozy odegrali wtedy kluczową rolę w wydarzeniach, które wpływają na obecną sytuację. To oni w istocie zachęcili Putina do inwazji na Ukrainę dzisiaj: Rosja w tamtym czasie już zajęła część Gruzji, a jej wojska stały obok nas w Naddniestrzu. Świat zachodni sprzedawał się nie raz... Nie przypadkiem wspominam o polskim królewiczu Władysławie, który razem z Sahajdacznym zdobywał Moskwę. Królewicz wziął złoto, a już niedługo Polska upadła jako państwo. Wspomnijmy też czasy Filipa Orlika – wspólny turecko-tatarsko-ukraiński pochód, kiedy wojsko Piotra I było otoczone i mógł on już nie być imperatorem. Swoją drogą, tytuł imperatora zdobył dzięki synodowi cerkwi moskiewskiej – religijno-politycznemu tworowi, na który zamienili patriarchat. Tak samo, jak swego czasu cerkiew moskiewska uczyniła carem wielkiego księcia Iwana Groźnego. Tutaj można przeprowadzić paralele z 1943 rokiem, kiedy Stalin darował autokefalię Gruzińskiemu Kościołowi Prawosławnemu. Zaprosił wtedy do siebie delegację gruzińskich duchownych. Ciekawy szczegół: kiedy przyjechali na Kreml w sutannach, Poszibyszew im powiedział: „Dlaczego przyjechaliście w tym stroju? Idźcie przez plac do GUM-u, kupcie tam ubrania, a wtedy spotka się z wami Józef Wissarionowicz”. Duchowni wykonali żądanie. Mały szczegół, ale wiele wyjaśnia w istocie cerkwi moskiewskiej, która nigdy jej nie zmieniała. Bo zawsze służyła władzy. Józef Stalin zaprosił tych duchownych do siebie, kiedy już przebrali się w cywilne ubrania, i mówi do kierownika delegacji: „Sandro (z którym uczył się w seminarium), jaki ty jesteś śmieszny. Kogo ty się boisz – jego (Boga) czy mnie?”. Skoro się przebrali, znaczy, że bali się Stalina. Cerkiew zawsze bała się władzy. Rosyjska i gruzińska cerkiew poparły ideę nadania Stalinowi tytułu generalissimusa. Tak samo patriarcha Cyryl pobłogosławił putinowską wojnę przeciwko Ukrainie. Jeszcze 25 lat temu, kiedy Putin dopiero zaczynał swoją ścieżkę kariery, rosyjski filozof Andriej Zubow ostrzegał przed niebezpieczeństwem rządów tej osoby w Rosji. Mówił, że w Rosji najpierw zajmują się bogobójstwem, a potem – bratobójstwem. Przez te 25 lat nic się nie zmieniło. Istotą rosyjskiej cerkwi i „ruskiego miru” jest służenie władzy. I kiedy mówimy o cerkwi moskiewskiej w Ukrainie, to pytamy: jak długo jeszcze ta siła polityczna będzie szkodzić Ukrainie? Ta siła wpływa na wszystkie procesy polityczne, na wszystkie wybory. Wspierała Janukowycza, brała najaktywniejszy udział w wyborach 2019 roku. Wtedy wszyscy promoskiewscy Uczestnicy konferencji siły były skierowane przeciwko Poroszence. Kwestia, którą należało rozwiązać automatycznie – przekazanie majątku kościelnego, należącego do ukraińskiego narodu, do ukraińskiego społeczeństwa – tak i nie została rozwiązana. Mykoła ŻULYNSKYJ, dyrektor Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy: – Zacznę od wspomnienia. Kiedy metropolita Wołodymyr Sabodan został wysłany przez Moskwę na Ukrainę, aby stanął na czele tak zwanego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, spotkałem się z nim w gabinecie wicepremiera Ukrainy i odbyliśmy rozmowę. Powiem szczerze, wtedy jeszcze nie do końca dobrze orientowałem się w skomplikowanych sprawach międzykościelnych. Ale pamiętam, jak wtedy zapytałem metropolitę Wołodymyra: „Przybył pan tutaj, będzie pan kierował tym Kościołem. Uważam, że powinien pan w pierwszej kolejności postawić kwestię autokefalii, wyjścia, uzyskania pełnej niezależności tego Kościoła”. Metropolita odpowiedział: „Mykoło Hryhorowyczu, jeśli tylko wspomnę o samodzielności, jutro mnie tu nie będzie. A będzie człowiek, który nie ma ukraińskiego serca. A ja jestem człowiekiem z ukraińskim sercem i będę robił wszystko, aby mój Kościół nie był przeciwko niepodległej Ukrainie”. Na tę konferencję zabrałem duchowy testament metropolity Wołodymyra. W nim stawiał on pytanie, jaka będzie przyszłość Kościoła prawosławnego na Ukrainie. Czy prawosławni będą mogli się zjednoczyć? Czy wysiłki zjednoczeniowe uwieńczy status autokefaliczny, czy Ukraiński Kościół Prawosławny nadal będzie realizował swoją lokalną kanoniczność w kanonicznej jedności z rosyjskim Kościołem prawosławnym? Oczywiście w jego testamencie nie ma odpowiedzi, ale bardzo często pojawia się słowo autokefalia. Chcę zapytać, jaki dzisiaj status ma Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego, zważywszy na sobór, który odbył się 27 maja? Niedawno miałem spotkania z niektórymi przedstawicielami tego Kościoła i zadawałem im pytanie: „Czy naprawdę jesteście dzisiaj w pełni niezależni, czy nadal pozostajecie w kanonicznej zależności od Patriarchatu Moskiewskiego? Jeśli rzeczywiście ogłosiliście autokefalię, to jak reagują na to powszechne Kościoły prawosławne? Dlaczego nie macie dialogu z Patriarchą Ekumenicznym Bartłomiejem?” Odpowiedzi tak i nie otrzymałem. My dzisiaj musimy mieć jasne wyobrażenie, jaki status ma ten Ukraiński Kościół Prawosławny, który, moim zdaniem, nadal pozostaje w kanonicznym podporządkowaniu Patriarchatu Moskiewskiego. Jeśli pozostaje, to polityka Patriarchatu Moskiewskiego jest nadal polityką UKP. Chcę, abyśmy dzisiaj, korzystając z obecności specjalistów, odpowiedzieli, jakie wymagania powinniśmy dzisiaj postawić. Abyśmy mogli wyjaśnić społeczeństwu sytuację religijną na Ukrainie i jasno powiedzieć, jaką politykę prowadzi Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego. Ołeksandr SAHAN, doktor nauk filozoficznych: – Sobór Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, który odbył się 27 maja, ani według statutu prawnego, ani według statutu Kościoła nie jest prawomocny. W ciągu jednego dnia przeprowadzili naradę, synod, sobór biskupów i sobór. Chociaż w statucie jest zapisane, w jaki sposób zbiera się sobór i jak wybierani są na niego delegaci. A to, że ogłosili autokefalię, w rzeczywistości bardzo łatwo obalić. Rosyjski Kościół Prawosławny zabrał eparchie na Krymie. Jaką mamy reakcję „samodzielnego, autokefalicznego, niezależnego” Kościoła? Żadnej. Dlaczego milczy? Dlatego, że jego status w rzeczywistości jeszcze bardziej się obniżył, niż był za Wołodymyra Sabodana. Wtedy mogli samodzielnie tworzyć lub likwidować eparchie, mianować biskupów. Mieli swój sąd kościelny. Dzisiaj wszystko to zostało zlikwidowane. I dlatego, kiedy zabierają im eparchie, nie mogą nawet słowa powiedzieć. Nawet nie warto mówić, że to jakiś samodzielny Kościół. Jeszcze w 2018 roku została przyjęta ustawa, zgodnie z którą parafie UKP powinny były wprowadzić zmiany do swoich statutów i wskazać, że należą do Patriarchatu Moskiewskiego. 15 października 2019 roku ta ustawa miała wejść w życie, ale tak i nie weszła. To samo dotyczy Kościoła staroobrzędowego, który jest jeszcze bardziej radykalny wobec Ukrainy niż UKP PM. Już trzy lata ponad 9 tysięcy wspólnot religijnych ma nieobowiązujące statuty. Z nich trzy i pół tysiąca ma w dzierżawie nieruchomości państwowe lub komunalne. Powstaje pytanie: „Dlaczego organizacje z nieobowiązującym statutem nadal dzierżawią ten majątek?” Przejrzałem około stu nagrań wideo ze zgromadzeń wspólnot religijnych. Głównym pytaniem, które było na nich omawiane, było – czy jesteśmy patriarchatem moskiewskim, czy nie. Gdyby w statucie było to jasno zapisane, to ta kwestia nawet nie byłaby omawiana. I ludzie od razu podejmowaliby decyzje. Ale państwo tak i nie doprowadziło do wykonania tej ustawy. Istnieje obowiązujące ustawodawstwo i naszym zadaniem jest wyegzekwowanie od władz jego wykonania. Serhij PRYS UCHIN, doktor nauk filozoficznych: – Mamy negatywne czynniki Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, które poniżają naszą godność narodową. Które czynią stosunki z przedstawicielami tego Kościoła antagonistycznymi. Mamy tysiące przykładów, kiedy ten Kościół ignoruje Boże przykazanie „nie zabijaj”. Wręcz przeciwnie – tworzy precedensy, kiedy logicznie jest tak czynić. Musimy dzisiaj znaleźć system przeciwdziałania tej kulturze przemocy. Rosyjski Kościół Prawosławny dzisiaj jest moderatorem kultury śmierci na naszym terytorium. Musimy złamać ten system. Musimy mieć wysoki poziom ustawodawstwa, który maksymalnie zakaże tego Kościoła na Ukrainie. Ukraińcy muszą uniemożliwić działalność tej nie tylko religijnej, ale ideologicznej struktury, którą wykorzystuje rosyjsko-moskiewska dyktatura. Oni korzystają z Kościoła, aby zwiększyć to ludobójstwo, które przyszło na Ukrainę dzisiaj wraz z putinowskimi wojskami. Mykoła HOŁOMSZA, lider partii politycznej „Patriota”: – Z punktu widzenia państwowości każde państwo ma prawo do swojego Kościoła. A nasi przywódcy zamilczeli na samym początku i dali możliwość zakorzenienia się moskiewskim popom, którzy pod sutanną nosili broń, ukrywali amunicję, ukrywali rosyjski specnaz. Którzy rozgrabili Ławrę Peczerską, wywieźli całą literaturę. Ten Kościół niszczy muzea. A my wiele lat boimy się obrazić rosyjskich szpiegów. Trzeba zalegalizować wszystkie postępowania karne i sprawy wszczęte przeciwko tym szpiegom, zdrajcom państwa. Jeszcze powstaje pytanie: jaka była strona prawna, kiedy zajmowali ukraińskie cerkwie na terytorium Krymu i innych anektowanych ziem Ukrainy? Tam niszczą naszych księży, wrzucają ich do katowni. Czy mówi tam ktoś o demokracji, opinii ludzi, czy liczy się ktoś z Ukraińcami? W agitce, którą rozdają moskiewscy popi, mówi się, że Ukraińców trzeba zabijać. Myślę, że będzie słuszne zlikwidować Rosyjski Prawosław-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

UKAZ PREZYDENTA UKRAINY №699/2022 O nadaniu M. Symczyczowi tytułu Bohatera Ukrainy

Za bohaterstwo wykazane w walce o niepodległość Ukrainy, wybitne zasługi osobiste w budowaniu ukraińskiej państwowości, wieloletnią owocną działalność społeczną postanawiam: Nadać tytuł Bohatera Ukrainy z wręczeniem orderu „Złota Gwiazda” SYMCZYCZOWI Myrosławowi Wasylowyczowi – ukraińskiemu działaczowi wojskowemu i społecznemu, sotnikowi Ukraińskiej Powstańczej Armii, więźniowi politycznemu radzieckich obozów koncentracyjnych. Prezydent Ukrainy W. Zełenski 14 października 2022 roku na cerkiew w Ukrainie. Na dzień dzisiejszy ta cerkiew jest oddziałem FSB, administracji Putina. Wszystko musi być w ramach prawa. Ale jeśli człowiek dopuścił się działań przeciwko państwu ukraińskiemu, nawet udziału w polityce informacyjnej na korzyść innego kraju, zwłaszcza w warunkach wojny – jest to przestępstwo kryminalne, za które trzeba karać. Dlaczego nie pociąga się do odpowiedzialności karnej popów patriarchatu moskiewskiego? Dlatego, że istnieje dość poważny merkantylizm i, niestety, przykrywka. A działać trzeba skutecznie i pryncypialnie. Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy: – Mamy setki tysięcy niewinnie zabitych ludzi cywilnych, dzieci, miliony naszych obywateli wyjechały z kraju i wielu z nich może nie wrócić z powrotem. Oprócz tego, że Ukraina traci swój zasób, swoje bogactwa narodowe, traci to, co najważniejsze – kapitał ludzki. A my czasami próbujemy oceniać sytuację tak, jak ocenialiśmy ją 10, 20 czy nawet 30 lat temu. Praktycznie nie nauczyliśmy się na poziomie państwowo-politycznym i społecznym jednej mądrej zasady – mamy ogromny brak symetrii. Przypomnijcie sobie, jak pięć lat temu zamykali cerkiew w Nohajsku. Cały świat prawosławny i Rada Europy na to absolutnie nie zareagowały. Tak samo, jak i ukraińskie władze. A jeszcze precedensy na Krymie, zabójstwa księży. Jestem przekonany, że miejsca dla patriarchatu moskiewskiego na ukraińskiej ziemi być nie może. To nie podlega żadnej dyskusji. Ale musi być głębokie uzasadnienie tej moralno-sumiennej postawy. I problem nie leży tylko w cerkwi. Cerkiew, tak jak język, jest tylko tym strasznym mechanizmem, który wykorzystują politycy, aby zniszczyć ukraińską tożsamość i ukraińską państwowość. Siła, która wspiera patriarchat moskiewski, dzisiaj jest na widoku. To OPZZ, która rzekomo jest formalnie zamknięta. Ci politycy sprowadzili wojnę na ukraińską ziemię. Oni i dzisiaj mają wolny dostęp do wszystkiego. Wszyscy politycy i mężowie stanu, którzy sprzyjali i sprzyjają naszej strasznej biedzie, powinni zostać pociągnięci do odpowiedzialności karnej! Jeśli nawet będziemy mieli wiele sukcesów na innych odcinkach, w innych sferach, ale ten nowotwór (UKP PM) pozostanie na terenach Ukrainy, to będzie czynił wielkie zło. Wróćmy do naszych poprzedników. W listach do Iwana Ohijenki sto lat temu Symon Petlura pisał o przyszłych konfliktach naszego państwa z Moskwą. Przewidywał te konflikty: „Potrzebujemy silnej, hierarchicznej, zdyscyplinowanej cerkwi ukraińskiej. Bo tylko ona może odegrać wielkie pozytywne znaczenie w wynikach takiej walki i pomoże zachować oraz wzmocnić ukraińską państwowość… I jakiekolwiek byłyby nasze dalsze skuteczne działania i nasze osiągnięcia, zawsze będą nas wiązać po rękach i nogach zależności w płaszczyźnie zależności od cerkwi moskiewskiej. I ona będzie podcinać wszystkie nasze samodzielnościowe, państwowotwórcze, niepodległościowe dążenia”. Jaka głęboka filozoficzność, jaka polityczna przewidywalność i jaka właściwa etyczna ocena tego, co działo się wtedy. Mamy nie duchownych, nie parafian, nie popów, nie akademików. Mamy obywateli Ukrainy, którzy są równi wobec prawa. A nasza polityczna, obywatelska, moralna i prawna ocena musi być tylko jedna. Żadne miejsce, żaden zakątek na terytorium Ukrainy, w ukraińskiej duszy nie powinien należeć do patriarchatu moskiewskiego. I temu trzeba dawać adekwatną, symetryczną ocenę, twardą odpowiedź w warunkach czasu wojennego. Ludmyła FYŁYPOWYCZ, doktor nauk filozoficznych: – UCP MP pozostanie moskiewska, nawet jeśli usuną ze swoich dokumentów statutowych dopisek „patriarchat moskiewski”. Bo w ich głowach i tak będzie wasalne uzależnienie od Moskwy. Oni w żaden sposób nie mogą uświadomić sobie, że są godnymi podmiotami stosunków państwowo-cerkiewnych i międzyreligijnych. Muszą minąć dwa-trzy pokolenia, żeby w końcu zaczęli uświadamiać sobie, że są Ukraińcami. Chociaż część księży patriarchatu moskiewskiego na soborze zjednoczeniowym w grudniu 2018 roku weszła jako składowa część do zjednoczonej Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Jeszcze 400 księży nie odważyło się odejść, ale podniosło głos protestu. To ci, którzy podpisali się pod memorandum księdza Andrija Pinczuka, który występuje za tym, aby został postawiony przed sądem patriarcha Kiriłł, głoszący idee i koncepcję „ruskiego miru”, która jest absolutnie niechrześcijańska i satanistyczna. Ale to mała część tych dwunastu z połową tysięcy księży, którzy dzisiaj są w tym kościele. Chcę, żebyśmy pomyśleli o tych konkretnych krokach, które można realizować siłami „Proświty”. Musimy zwracać się z zapytaniami do różnorodnych struktur. W szczególności do Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy z zapytaniem, dlaczego nie jest wykonywana ustawa z 2018 roku dotycząca statutu tej organizacji. Proponuję również zwrócić się do SBU, dlaczego odpowiedni pododdział, który odpowiada za nasze bezpieczeństwo, nie widzi tego niebezpieczeństwa, które płynie z tego kościoła. I kiedy w końcu pojawi się indywidualna odpowiedzialność kierowników tej organizacji za to, że faktycznie ignorują te prawa, które są przyjmowane przez nasze państwo. A jeszcze trzeba zwrócić się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy, do służby wykonawczej, która ma zapewniać wykonywanie praw. Także trzeba kontynuować pracę oświatową, propagandową, którą prowadzi „Proświta” i wiele innych organizacji społecznych. Myślę, że warto wydać niewielką broszurkę. Ludziom trzeba wyjaśniać te kwestie, ponieważ często nie rozumieją tej sytuacji, w której się znajdujemy, i nieodpowiedzialnie podchodzą do tych rzeczy. Musimy wykorzystywać wszystkie platformy, które są na Ukrainie i poza jej granicami, aby donosić prawdę o szkodliwości tego kościoła. Petro CZERNEHA, doktor nauk historycznych: – RPC – to nie duchowa, a satanistyczna cerkiew. Tworzono ją jako strukturę władzy carskiej. Nie na darmo wielu cudzoziemców pisało, że „ruski człowiek – to niewierzący człowiek. W każdej wsi swoja wiara”. A Mykoła Hohol pisał: „Bez miłości do Boga nikomu się nie zbawić. A miłości do Boga u was nie ma. Boże, pusto i strasznie staje się w Twoim świecie”. Występy na kanałach telewizyjnych rosyjskich prezenterów telewizyjnych pokazują, że nie mają oni nawet iskierki wiary. A czyż nasza historia przez 400 lat nie pokazała prawdziwego oblicza tej cerkwi? Ich cerkiew przesiąknięta jest szamańskim duchem, ponieważ ten naród jest niezwykle okrutny, rozbójniczy. O tym wiele pisali rosyjscy działacze, w szczególności Lew Tołstoj. Musimy uświadamiać ludziom, że rosyjska cerkiew zniszczyła część naszej kultury duchowej – 15 tysięcy cerkwi, 500 tysięcy ikon. Nasza sztuka plastyczna, która była wiodąca od czasów Rusi Kijowskiej, została rozkradziona. Tę cerkiew trzeba zdemaskować. I to musi zrobić państwo. Trzeba propagować swoją narodową cerkiew. Zachowanie wiary i języka – to jest to, o co walczymy, to nasza perspektywa. Jeśli nie zachowamy wiary i języka, to stracimy naród. Iwan ZAJEC, ukraiński polityk: – Problem Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego dzisiaj aktualizuje się przez odrodzenie narodowe na Ukrainie i przez wojnę z Rosją. UCP MP nie tylko nie sprzyja procesom odrodzenia narodowego, a nawet staje im na przeszkodzie. Dlatego, że wyznaje politykę „ruskiego miru”. Potrzeby wojny polegają na tym, aby wzmocnić jedność ukraińskiego społeczeństwa. I my dzisiaj prowadzimy wojnę z Rosją na trzech teatrach. Wojennym, zachodnim, gdzie są nasi partnerzy, i trzeci teatr wewnątrz samej Ukrainy. To walka z piątą kolumną. A UCP MP jest jednym z najważniejszych elementów tej piątej kolumny. Musimy odnosić się do tego problemu właśnie z potrzeb wojny. Ta cerkiew nie zapewnia bezpieczeństwa naszego państwa, nawet wręcz przeciwnie. Mamy wiele przykładów działalności biskupów, księży, zwykłych parafian tego kościoła, którzy podpadają pod odpowiedzialność karną. Trzeba wszystkie te sprawy przejrzeć, zebrać je do kupy. Ten zbiór argumentów pozwoli nam zakazać UCP MP jako struktury, która działa przeciwko interesom Ukrainy w wojnie z Rosją. Musimy żądać od naszej władzy zakazu tej cerkwi, bo prowadzi ona przez swoje struktury działalność antypaństwową. I dlatego, że nie wykonuje obowiązującego ustawodawstwa, w szczególności ustawy, która zobowiązuje do przerejestrowania wspólnot. Widzimy na miejscach, że wspólnoty przechodzą do PCU, a księża nie przechodzą. Stawiamy pytanie, co to za ksiądz? W jaką ukraińską tradycję wpisuje się jego stanowisko? Ksiądz powinien iść ze swoją trzodą, wsłuchiwać się w głos ludu, pomagać mu. A my widzimy księży, którzy świadomie odrywają się od trzody. Utrzymują ich w ramach UCP MP pagony albo pieniądze. To o jakiej duchowej naturze tej cerkwi można mówić? Stanem na maj tego roku około 400 wspólnot przeszło do PCU, z nimi przeszło tylko 123 księży. To jeszcze jeden powód, by spojrzeć na moskiewską cerkiew na Ukrainie realnymi oczami. UCP MP rozbudowywała się nie tylko za moskiewskie pieniądze, ale i za pieniądze naszych gospodarstw, kołchozów, przedsiębiorstw. A teraz spójrzcie na te świątynie, które zbudowali, jaką architekturą zaśmiecili naszą przestrzeń. Dzisiaj rzadko gdzie zobaczysz świątynię zbudowaną w ukraińskim stylu czy stylu baroku. W ten sposób przyzwyczajamy naszych ludzi do obcej architektury, obcej przestrzeni, obcych symboli. Mamy strukturę, która uważana jest za cerkiew. A w rzeczywistości to struktura w rękach Moskwy, rękach Kremla. Nie można dopuścić, żeby u nas pozostawała metropolia Rosyjskiej Prawosławnej Cerkwi. U nas jest autokefaliczna Prawosławna Cerkiew Ukrainy, uznana przez światowe prawosławie. A takie dwie konkurujące struktury, jak UCP MP i PCU, nie mogą istnieć na jednym terytorium. Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta”: – Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy oświadcza, że kwestię zakazu UCP MP rozpatrzymy po zakończeniu wojny. Spójrzmy na tę kwestię z innej strony. Jeszcze w 2014 roku w Monasterze Świętogórskim było pełno broni, bojowników. Ostrzegaliśmy o tym prezydenta, Radę Najwyższą. Reakcji nie było żadnej. Musimy pamiętać, że Rosyjska Prawosławna Cerkiew nie tylko walczy przeciwko Ukrainie. Ona jeszcze próbuje anektować nasze terytoria. Kiedy Putin ogłaszał aneksję Ługańszczyzny, Doniecczyzny, Chersońszczyzny i Zaporoża, w sali byli przedstawiciele UCP MP. Metropolita ługański i alczewski Pantelejmon (Poworoźniuk) głosował za tym, żeby anektować ukraińskie terytorium. A w maju w Ługańsku przeprowadzono tak zwaną międzynarodową konferencję. Na niej Poworoźniuk mówił, że naród Ukrainy – to banderowcy i z nimi trzeba się rozprawić. Reakcji Rady Najwyższej żadnej. To zbrodnia. Chciałbym także podkreślić, że patriarcha Kiriłł pod swoje podporządkowanie przeniósł 5 eparchii w obwodzie ługańskim i 2 – w donieckim. To około 100 parafii. Takie działania – to aneksja terytorium Ukrainy przez inne państwo. Moskiewszczyzna zawsze robiła to samo. A rosyjska cerkiew jest częścią składową rosyjskiego aparatu państwowego, który robi wszystko, aby zniszczyć Ukraińców jako etnos. Dla takiej cerkwi nie powinno być miejsca w Ukrainie. Switłana MASŁOWSKA, przewodnicząca Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: – Kwestiami przejścia wspólnot z Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego do Prawosławnego Kościoła Ukrainy często zajmują się ludzie, którzy nie mają nawet pełnego średniego wykształcenia. A władze lokalne i inteligencja w tym procesie nie biorą udziału. To wielki problem. Chcę przytoczyć dwa przykłady. Pod koniec sierpnia miało miejsce bardzo głośne wydarzenie. Do świątyni nie wniesiono ciała poległego żołnierza, ponieważ ksiądz patriarchatu moskiewskiego odmówił odprawienia pogrzebu. To popchnęło wspólnotę do przejścia do Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Głosowanie było niemal jednogłośne. Sprzyjało temu również wsparcie władz lokalnych. Na zebraniu byli obecni sołtys i przewodniczący wspólnoty terytorialnej. Kiedy wszyscy są zjednoczeni, łatwiej jest załatwiać takie sprawy. Niedawno również chowano naszego poległego żołnierza we wsi, gdzie jest cerkiew patriarchatu moskiewskiego. Ksiądz mówił piękne słowa o poległym Stepanie, ale ani słowem nie wspomniał, że zginął on na wojnie. A na końcu powiedział: „Modlimy się, aby Pan obdarzył mądrością naszą władzę, nasze wojsko i dał cierpliwość nam oraz tym, którzy do nas do Ukrainy przyszli”. Jak można było pominąć to uwagą? A reakcji władzy żadnej. Musimy myśleć nie tylko o teraźniejszości, ale także o tym, jakimi wyrosną nasze dzieci, które dzisiaj chodzą do moskiewskiej cerkwi. Ukraińska władza powinna wspierać prawdziwą ukraińską cerkiew. A my musimy iść do władzy i przedstawiać jej konkretne propozycje. Zapisał Eduard OWCZARENKO. Cztery święta 14 października nawleczone są w różnych czasach na dawną cześć dla Opieki i ochrony, Dzień Obrońców i Obrończyń, Dzień Kozactwa i Dzień utworzenia Ukraińskiej Powstańczej Armii, która w tym roku obchodzi 80 lat. Dekretem Prezydenta Ukrainy z 14.10.2022 r. za bohaterstwo wykazane w walce o niepodległość Ukrainy, wybitne osobiste zasługi w ustanowieniu ukraińskiej państwowości, wieloletnią owocną działalność społeczną tytuł Bohatera Ukrainy z wręczeniem orderu „Złota Gwiazda” nadano 99-letniemu Myrosławowi Symczyczowi – sotnikowi Ukraińskiej Powstańczej Armii, więźniowi politycznemu radzieckich obozów koncentracyjnych. Symczycza zwolniono w 1985 roku. Łącznie odbył w uwięzieniu 32 lata, 6 miesięcy i 3 dni. Jeszcze rok po zwolnieniu przebywał pod nadzorem. Nawet po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy milicja z Zaporoża „z przyzwyczajenia” przychodziła sprawdzać „szczególnie niebezpiecznego przestępcę”. W 2008 roku Symczyczowi w Kołomyi postawiono za życia pomnik. Obecnie Myrosław Symczycz mieszka w tym mieście na Iwano-Frankiwszczyźnie, jest honorowym obywatelem Kołomyi. Drogę życiową Myrosława Symczycza opisał Mychajło Andrusiak w książce „Bracia gromu”. 15 listopada 2017 roku na wniosek Prokuratury Obwodu Iwanofrankiwskiego Sąd Rejonowy w Kosowie zrehabilitował Myrosława Symczycza. Wałentyna Samczenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

“Walczyli! Walczymy! Zwyciężymy!”

14 października na szczeblu państwowym obchodzimy dwie daty, które są nierozerwalnie związane z tradycjami wojskowymi, heroizmem, historią wojskowości i walką o państwowość – Dzień Obrońców i Obrończyń Ukrainy oraz 80. rocznicę utworzenia Ukraińskiej Powstańczej Armii (14 października 1942 roku jest symboliczną datą powstania UPA zgodnie z uchwałą Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej z 30 maja 1947 roku). W tym roku czcimy współczesnych obrońców i obrończynie Ukrainy oraz żołnierzy UPA pod hasłem “Walczyli! Walczymy! Zwyciężymy!”. Ukraina ma unikalną historię wojskowości. Każda jej strona jest pełna dokonań różnych pokoleń obrońców ojczystej ziemi, którzy ukształtowali szczególny charakter i wizerunek współczesnych obrońców i obrończyń Ukrainy. Ich wiodącymi cechami są patriotyzm i desperacja, odwaga i honor. Ukraińska Powstańcza Armia – wojskowo-polityczna formacja Ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego, która dążyła do odnowienia ukraińskiej państwowości. Walka powstańców o niepodległość Ukrainy przeciwko nazistom i sowietom jest jaskrawym przykładem oddania i poświęcenia. UPA stała się kontynuacją ruchu wyzwoleńczego okresu Ukraińskiej rewolucji 1917–1921 lat, podziemno-bojowej Ukraińskiej Organizacji Wojskowej oraz Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Walkę powstańców w formie bezbronnego oporu podchwycił ruch dysydencki lat 60. oraz narodowo-demokratyczne odrodzenie końca lat 80. – początku lat 90. W latach 40. UPA walczyła zarówno przeciwko nazistom, jak i przeciwko komunistom. Reżim komunistyczny napiętnował powstańców jako pomocników nazistów i przez wiele lat tak próbował przedstawiać banderowców. Oni do dziś są głównymi antybohaterami rosyjskiej propagandy. Ukraiński ruch wyzwoleńczy miał ogólnoukraiński charakter. Narodowe podziemie w latach II wojny światowej działało we wszystkich regionach Ukrainy od Galicji po Krym i Donbas. Działał Prowód OUN na południowo-wschodnich ziemiach ukraińskich z centrum w mieście Dniepr. Współczesne Siły Zbrojne Ukrainy są niezłomne, jak żołnierze UPA. Naśladują oni wojskowe tradycje powstańców. W szczególności hasło “Sława Ukrainie!” w 2018 roku stało się oficjalnym pozdrowieniem wojskowym, a pieśń “Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie”, która od 1932 roku była hymnem OUN, – teraz jest marszem ukraińskiego wojska. Mazepinka – nakrycie głowy Ukraińskich Strzelców Siczowych, rozpowszechnione w Armii Halickiej, Siczy Karpackiej i najbardziej rozpoznawalny element munduru UPA – od 2017 roku jest oficjalnym nakryciem głowy Sił Zbrojnych Ukrainy. W tym roku Prezydent Ukrainy wprowadził odznaczenie “Krzyż Bojowych Zasług” dla wyróżnienia żołnierzy SZU oraz innych formacji wojskowych za wybitną osobistą dzielność i odwagę lub wybitny bohaterski czyn podczas wykonywania zadania bojowego w warunkach zagrożenia życia i bezpośredniego starcia z przeciwnikiem; wybitne sukcesy w dowodzeniu wojskami podczas prowadzenia działań wojennych. To państwowe odznaczenie wizualnie i symbolicznie odtwarza odznakę UPA, stworzoną przez powstańczego artystę Niła Chasewycza. Powrót do tradycji powstańczych nie jest przypadkowy. Obecnie kontynuujemy tę samą walkę, którą prowadziła UPA, – walkę o wolność przeciwko temu samemu wrogowi – rosyjskiemu imperializmowi. Wtedy i teraz wróg jest jeden. W pełnoskalowej wojnie, rozpętanej przez RF, Ukraińcy z bronią w ręku bronią niepodległości nie tylko własnego państwa, ale i krajów Europy. Dzisiaj świat znów zetknął się z reżimem, który pragnie dzielić granice i zmierza do nowożytnego totalitaryzmu, który otrzymał nazwę “raszyzm”. Ten neologizm, który powstał z połączenia słów “rasza” (od angielskiego russia) i “faszyzm”, póki co nie należy do dyskursów naukowych i oficjalnych, ale zna go każdy Ukrainiec. Dla nas uosabia on bezsprzeczne zło, które niesie morderstwa, zniszczenia, ludobójstwo. Dzisiejsze zbrodnie rosyjskich wojskowych świadczą o ich świadomym zamiarze zniszczenia Ukraińców. Tak było, w szczególności, w 1918 roku w zajętym przez bolszewików Kijowie, kiedy w ciągu miesiąca zabito od 3 do 5 tysięcy ludzi. Tak było w latach 1932–1933, kiedy Stalin i reżim sowiecki zorganizowali Hołodomor-ludobójstwo, i później, kiedy miliony Ukraińców stały się ofiarami represji komunistycznego reżimu totalitarnego. Dla przykładu, za udział w UPA czy jej wspieranie organy karne ZSRR represjonowały ponad 500 tysięcy osób. Dlatego dzisiejsza wojna – to nie tylko walka o przyszłość, ale i o naszą przeszłość – o prawdziwą historię i pamięć o bojownikach o niepodległość oraz ofiarach zbrodni, popełnionych przez reżimy komunistyczny i raszystowski. Wojna formuje i hartuje nas. Swoim heroizmem wywołujemy szacunek i zmieniamy świat. Walczymy o wolność i niepodległość, o utrwalenie godności narodowej. Wierzymy, że obecni obrońcy i obrończynie, pamiętając czyn powstańców, odniosą zwycięstwo. Dzień Obrońców i Obrończyń Ukrainy. Ukraina na szczeblu państwowym zaczęła obchodzić Dzień Obrońcy właśnie 14 października w 2014 roku. Coroczne święto państwowe zostało ustanowione Dekretem Prezydenta Ukrainy “O Dniu Obrońcy Ukrainy” z 14 października 2014 roku nr 806 dla uczczenia męstwa i heroizmu obrońców niepodległości i integralności terytorialnej Ukrainy, tradycji wojskowych i dokonań narodu ukraińskiego, wspierania dalszego wzmacniania ducha patriotycznego. Od 2021 roku ten dzień pamięci jest oficjalnie nazywany Dniem Obrońców i Obrończyń Ukrainy. Kobiety stawały obok mężczyzn w obronie Ojczyzny w różnych okresach naszej historii. Dla przykładu, znane są nam imiona Chrystyny Suszko i Charytyny Pekarczuk, które walczyły w Armii URL. W Legionie Ukraińskich Strzelców Siczowych istniała Żeńska Czota, współorganizatorką której była wywiadowczyni Olha Basarab. Setki kobiecych imion można znaleźć wśród bohaterów II wojny światowej, bojowników UPA. We współczesnej armii ukraińskiej kobiety ramię w ramię z mężczyznami służą na froncie, opanowały specjalności snajpera, karabinowego, zwiadowcy, mechanika, instruktora, medyka. W ciągu ostatnich 10 lat liczba kobiet w ukraińskim wojsku wzrosła 15-krotnie. Dlatego 14 października witamy wszystkich obrońców Ukrainy niezależnie od płci. Datę 14 października dla Dnia Obrońców i Obrończyń Ukrainy wybrano nieprzypadkowo. Historia tego święta ma dawną tradycję. Opiekę Przenajświętszej Bogurodzicy czcili kozacy, za co święto otrzymało drugą nazwę – Kozacka Opieka. Ukraińskie wojsko lat 1917–1921 zachowywało kozackie tradycje wojskowe w nazwach jednostek wojskowych, strukturze, sztandarach, mundurach itp. Najlepsze tradycje obrońców przeszłości odziedziczyli bojownicy współczesnych Sił Zbrojnych Ukrainy. Ukraińska armia strzeże tradycji bojowych przodków oraz imion bohaterów, od wojowników-rusinów i kozaków po strzelców siczowych i żołnierzy UPA. Historia UPA w wymiarach Za rezultatami I wojny światowej (1914–1918) wyodrębniły się trzy grupy państw: zwycięzcy (USA, Wielka Brytania, Francja), „zwyciężeni w stanie zwycięzców” (Włochy, Japonia) oraz kraje-następcy zwyciężonych (Republika Weimarska, Austria, Węgry). Osobno stał Związek Radziecki – dawne Imperium Rosyjskie, władzę w którym zdobyli bolszewicy. Zwycięzcy starali się zachować status quo, inne zaś kraje dążyły do zrewidowania wyników wojny na swoją korzyść lub wzięcia rewanżu za porażkę. Porażka Cesarstwa Niemieckiego w wojnie doprowadziła do utraty części terytorium i kolosalnych wypłat na rzecz zwycięzców. Ciężkie warunki traktatu wersalskiego stały się przyczyną gwałtownego wzrostu nastrojów rewanżystowskich w Niemczech. Po zwycięstwie w wyborach parlamentarnych do władzy doszła Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników na czele z Adolfem Hitlerem (1933 rok). Wykorzystał on fakt, że w kraju narastało niezadowolenie z wyników I wojny światowej. Główną tezą Hitlera było pragnienie „przywrócenia sprawiedliwości”, odrodzenia utraconej imperialnej wielkości Niemiec, odzyskania ziem odebranych przez sąsiadów. Podczas swoich rządów „wyznaczył” winnych porażki w I wojnie światowej przede wszystkim Żydów, a także komunistów-bolszewików, którzy byli nierozerwalnie połączeni w programie przestrzeni życiowej Hitlera (kanałował agresję niemieckiego społeczeństwa przeciwko nim), oraz podtrzymywał w świadomości społecznej wyobrażenie o „państwie we wrogim otoczeniu”, które wzięły w kleszcze „drapieżne” kapitalistyczne imperia – Wielka Brytania, Francja – a także Związek Radziecki. Naziści przekształcili Niemcy (Trzecią Rzeszę) w potężne państwo militarystyczne, aby wziąć rewanż za porażkę w I wojnie światowej. Stało się to pierwszą przesłanką II wojny światowej. Wyczerpanie Imperium Rosyjskiego w I wojnie światowej sprowokowało najpierw demokratyczną rewolucję lutową, a potem – bolszewicki przewrót październikowy 1917 roku. Bolszewikom udało się utrzymać większość ziem dawnego imperium w Związku Radzieckim i rozszerzyć swoje wpływy na kraje Europy i świata, co stało się drugą przesłanką II wojny światowej. W dwudziestoleciu międzywojennym Ukraińcy byli największym w Europie narodem bezpaństwowym i podzielonym. Radziecki reżim totalitarny dokonywał na Ukraińcach masowych zbrodni. Na ziemiach, które przypadły Polsce (Wołyń, Galicja) i Rumunii (Besarabia, Bukowina), celowo asymilowano Ukraińców, naruszano ich prawa, chociaż do masowych represji, jak w ZSRR, nie dochodziło. Relatywnie lżejsza była sytuacja Ukraińców na Zakarpaciu, które wchodziło w skład Republiki Czechosłowackiej, jednak i tam nie mieli oni własnej autonomii narodowej. Siły zainteresowane rewizją granic międzynarodowych wykorzystywały nierozwiązaną kwestię ukraińską we własnych interesach. Józef Stalin liczył na przyłączenie do ZSRR części ówczesnego terytorium państwa polskiego. Takie plany przykrywano hasłami o zjednoczeniu narodu ukraińskiego. Z kolei Adolf Hitler marzył o stworzeniu na terytorium radzieckiej Ukrainy niemieckiej kolonii dla zaspokojenia potrzeb ekonomicznych i socjalnych Trzeciej Rzeszy. Aby uspokoić Wielką Brytanię i Francję, Hitler twierdził, że zbrojenia Niemiec nie są skierowane przeciwko nim, lecz są niezbędne dla wyzwolenia Ukrainy z bolszewickiej niewoli. Uważając, że apetyty Niemiec można zaspokoić nieznacznymi ustępstwami lub też przekierować zaborcze dążenia Hitlera na wschód, państwa zachodnie prowadziły wobec agresora „politykę ustępstw”. Ukraiński wymiar ruchu wyzwoleńczego Ukraiński ruch wyzwoleńczy, który na początku XX wieku przerodził się w rewolucję narodową 1917–1921 lat, nie zatrzymał się po jej porażce, lecz przekształcił się w nowe formy – zarówno legalne (tam, gdzie pozwalała sytuacja polityczna), jak i podziemne. Na Ukrainie Zachodniej, która znalazła się w składzie państwa polskiego, rozwinęła działalność Ukraińska Organizacja Wojskowa. Weszli do niej głównie weterani formacji wojskowych rewolucji ukraińskiej. Pojawiły się także młodzieżowe kółka nacjonalistyczne. W 1929 roku wszystkie one połączyły się w Organizację Ukraińskich Nacjonalistów. Do maja 1938 roku stał na jej czele pułkownik, były dowódca Korpusu Strzelców Siczowych Jewhen Konowalec. Nowym wyzwaniem dla ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego i OUN w szczególności stał się początek II wojny światowej, którą we wrześniu 1939 roku rozpoczęły nazistowski i komunistyczny reżimy totalitarne. Ukrainę Zachodnią okupował ZSRR i po raz pierwszy musiała ona z bliska zetknąć się z masowymi represjami komunistycznego reżimu totalitarnego wobec miejscowej ludności. Jednocześnie po zabójstwie Jewhena Konowalca między kierownictwem krajowej OUN (na terytorium Ukrainy) a emigracyjnym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

z kierownictwem nacjonalistów na czele z Andrijem Melnykiem przez długi czas narastały sprzeczności, które przejawiały się w różnych poglądach na taktykę osiągnięcia głównego celu – zdobycia niepodległości Ukrainy. Ostatecznie antagonizm przerodził się w utworzenie przez młode radykalne pokolenie 10 lutego 1940 roku Rewolucyjnego Prowodu OUN na czele ze Stepanem Banderą. Wybrał on taktykę „dokonanych faktów” – zdobyć niepodległość własnymi siłami i zmusić Trzecią Rzeszę do jej uznania. Natomiast OUN pod kierownictwem Andrija Melnyka liczyła w walce o samodzielność Ukrainy na wsparcie hitlerowskich Niemiec. Po ich ataku na Związek Radziecki zwołane przez rewolucyjny prowód OUN Zgromadzenie Narodowe we Lwowie 30 czerwca 1941 roku proklamowało Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego, utworzyło Ukraiński Zarząd Państwowy (rząd) na czele z Jarosławem Stećką. Jednocześnie rozpoczęto także rozbudowę Ukraińskiej Armii Narodowo-Rewolucyjnej. Kierownictwo nazistowskich Niemiec zażądało odwołania Aktu, ale ukraińscy nacjonaliści odmówili. W odpowiedzi hitlerowcy aresztowali i uwięzili setki członków OUN. 5 lipca 1941 roku w Krakowie zatrzymano Stepana Banderę i osadzono go w obozie koncentracyjnym, w którym przebywał do końca 1944 roku. Mimo prześladowań grupy marszowe OUN(b), które wyruszyły w głąb Ukrainy, proklamowały Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego w miastach, próbowały aktywnie rozbudowywać tam ukraiński aparat państwowy. Za tę działalność w ciągu pół roku niemieckie służby specjalne uwięziły do półtora tysiąca ukraińskich bojowników. We wrześniu 1941 roku Prowód OUN(b) przeszedł do podziemia. Zamiast uwięzionego Bandery przewodniczącym OUN(b) został Mykoła Łebed. Nacjonaliści zaczęli przygotowywać się do siłowej konfrontacji z nazistowskimi okupantami, o czym świadczą dokumenty. Tak, w szczególności w komunikacie Policji bezpieczeństwa i Służby bezpieczeństwa (SD) o aktywizacji ruchu OUN (Stepana Bandery) oraz OUN (Andrija Melnyka) przeciwko Niemcom z 23 października 1942 roku czytamy: „Coraz bardziej zauważalna staje się rezygnacja z walki przeciwko bolszewizmowi, propaganda prawie wyłącznie skierowana jest przeciwko władzy niemieckiej, lub tak zwanym niemieckim okupantom (...) Ruch banderowski zajął ostrą postawę przeciwko Niemcom, dążąc do tego, aby wszelkimi środkami, nawet drogą zbrojnej walki, osiągnąć niepodległość dla Ukrainy” (Centralne Państwowe Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy. F.1, op.1, spr. 77, ark. 121–122. Maszynopis (tłumaczenie z niemieckiego). W październiku 1942 roku kierownicy struktur OUN(b) obrali kurs na rozbudowę oddziałów partyzanckich, które z czasem otrzymały nazwę Ukraińska Powstańcza Armia. Na początku listopada 1942 roku we Lwowie odbyło się posiedzenie Prowodu OUN(b), a pod koniec miesiąca miała miejsce konferencja wojskowa, na której omawiano potrzebę utworzenia powstańczej armii. Uchwałą konferencji stała się decyzja o „formowaniu sił zbrojnych OUN”. Ukraińska Powstańcza Armia Po ogłoszeniu Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego grupy marszowe w niespełna miesiąc ustanowiły rządy Ukraińskiego Zarządu Państwowego w 187 rejonach Ukrainy Zachodniej (ze 200), sformowały pododdziały Ukraińskiej Armii Narodowo-Rewolucyjnej oraz Ukraińskiej Milicji Ludowej, utworzyły organy władzy i samorządu w Żytomierzu, Płoskirowie (obecnie Chmielnicki), Kamieńcu Podolskim, Krzywym Rogu, Nikopolu, Mikołajowie – łącznie w 26 rejonach Prawobrzeża. Do września grupy marszowe dotarły do Kirowohradu (obecnie Kropywnycki), Dniepropetrowska (Dniepr), założyły placówki na peryferiach obwodów kijowskiego i odeskiego. W październiku, gdy front przesunął się w kierunku wschodnim, emisariusze nacjonalistów byli w Kijowie, Odessie, Zaporożu, Stalino (Doniecku), Połtawie, Charkowie. W lutym-marcu 1943 roku zakończyło się formowanie zbrojnych oddziałów nacjonalistów, które miały przeciągnąć na swoją stronę różne warstwy ludności i poderwać je do ogólnonarodowej walki przeciwko okupantom. Regionem, w którym rozpoczęła swój szlak bojowy UPA, stała się Wołyń. Pierwszą bitwą tworzonego wojska stał się atak bojówki Hryhorija Perehiniaka na pododdział niemieckiej policji nieopodal wsi Horodeć w rejonie sarneńskim. 7 lutego 1943 roku powstańcy zaatakowali komendanturę miasta Włodzimierzec na Rówieńszczyźnie. 17–21 lutego 1943 roku odbyła się Trzecia Konferencja OUN(b), która zatwierdziła kurs na zbrojną walkę z Niemcami oraz rozszerzenie działalności ounowskich pododdziałów zbrojnych na całe terytorium Wołynia. W kwietniu 1943 roku oddziałom zbrojnym OUN(b) nadano nazwę Ukraińska Powstańcza Armia (UPA). Jej dowódcą został kierownik krajowego prowodu OUN(b) na Wołyniu Dmytro Klaczkiwski („Kłym Sawur”, „Ochrim”), który podjął się konsolidacji wszystkich ukraińskich sił zbrojnych pod kierownictwem OUN(b). W listopadzie 1943 roku utworzono Główną Komendę UPA oraz Główny Sztab Wojskowy (GSW), który składał się z oddziałów: operacyjnego, wywiadowczego, tyłowego, organizacyjno-personalnego, szkoleniowego, polityczno-wychowawczego oraz inspekcji wojskowej. UPA została podzielona według zasady terytorialnej na trzy Generalne Okręgi Wojskowe (GOW): UPA-Północ pod dowództwem majora Dmytra Klaczkiwskiego działała na Wołyniu, Polesiu, włączając Żytomierszczyznę, oraz Kijowszczyznę; UPA-Zachód pod dowództwem majora Wasyla Sydora („Rostysław Wyszytyj”, „Szelest”, „Konrad”, „Krehuł”, „Kraws”) obejmowała Zakarpacie, Galicję oraz Bukowinę; UPA-Południe pod dowództwem Wasyla Kuka („Lemisz”, „Le”, „Medwid”, „Kowal”) obejmowała terytorium współczesnych obwodów chmielnickiego, winnickiego, część czerkaskiego i kirowohradzkiego. Planowano również utworzyć UPA-Wschód, która miała działać na północy obwodów czernihowskiego i sumskiego, ale w praktyce trzeba było ograniczyć się jedynie do rajdów i kilku niewielkich lokalnych oddziałów. Każdy GOW miał swój krajowy sztab wojskowy, któremu podlegały okręgi wojskowe (OW) ze swoimi sztabami, które z kolei dzieliły się na odcinki taktyczne w UPA-Zachód oraz nadrejony i rejony wojskowe w UPA-Północ. Od 1944 roku zbrojna walka UPA objęła Nadsanie i Chełmszczyznę. Najwyższym rangą w UPA był Główny Dowódca. W różnych okresach Powstańczą Armią kierowali: Dmytro Klaczkiwski (1943), Roman Szuchewycz (1943–1950), Wasyl Kuk (1950–1954). Armia rozbudowywała się w warunkach konfrontacji z wrogami na dwóch frontach: antynazistowskim i antysowieckim. W ciągu wiosny 1943 roku oddziały UPA kontrolowały część rejonów generalnego okręgu „Wołyń – Podole”. Powstańcy zadali straty niemieckiej władzy okupacyjnej, uwolnili od obecności okupanta całe rejony (szczególnie na Wołyniu i Polesiu), gdzie tworzyli tak zwane republiki powstańcze, za najwyższą władzę w których ogłaszano UPA. Od połowy lata 1943 roku antynazistowska walka UPA objęła całą Galicję. 6–16 lipca 1944 roku na górze Łopata (Lwowszczyzna) kilka kureni UPA pod dowództwem Wasyla Andrusiaka – „Rizuna” starło się w największej bitwie powstańców z wojskami niemiecko-węgierskimi. Wrogowie stracili od 200 do 400 żołnierzy. W ciągu lat 1942–1944 UPA przeprowadziła ponad 2,5 tysiąca akcji antyniemieckich, podczas których zniszczono około 12,5 tysiąca Niemców i ich sojuszników, ponad 2 tysiące zostało rannych, a prawie 2,5 tysiąca wzięto do niewoli. Powstańcy prowadzili heroiczną walkę przeciwko przeważającym siłom nazistów. 11–12 września we wsi Nowy Zahorów na Wołyniu przeciwko 44 uczestnikom czoty UPA walczyło około półtora tysiąca Niemców, którzy używali w boju czołgów i lotnictwa. Zwycięstwo odnieśli powstańcy, z których 18 wyrwało się żywymi z okrążenia. Pododdziały UPA walczyły również z czerwonymi partyzantami, którzy pod kontrolą sowieckich służb specjalnych mieli walczyć nie tylko z nazistami, ale także z ukraińskimi nacjonalistami. Bitwy i potyczki powstańców z nimi trwały nieustannie na tle walki przeciwko niemieckim okupantom. Konfrontacja powstańczo-partyzancka trwała do ostatnich dni nazistowskiej okupacji Ukrainy. Wiadomo, że w zasadzkę UPA wpadł dowódca 1. Frontu Ukraińskiego generał armii Nikołaj Watutin, który zmarł 15 kwietnia 1944 roku w kijowskim szpitalu od ran odniesionych w boju z powstańcami. Po wyparciu nazistowskich okupantów z Ukrainy głównym wrogiem UPA stała się władza komunistyczna. Z kolei rzuciła ona wszystkie siły przeciwko powstańcom, a stan wojenny na Ukrainie Zachodniej zniesiono dopiero w lipcu 1946 roku. Największa bitwa pododdziałów UPA z wojskami NKWD miała miejsce w pobliżu wsi Hurby na Wołyniu 21–25 kwietnia 1944 roku. 30 tysięcy enkawudzistów przeciwko 4 tysiącom żołnierzy UPA – taki był rozkład sił w największej w historii UPA bitwie. Z użyciem czołgów i artylerii sowieckie wojska wewnętrzne próbowały okrążyć i zniszczyć zgrupowanie powstańców. Upiwcy zdołali wyrwać się z okrążenia. W lipcu 1944 roku utworzono Ukraińską Główną Radę Wyzwoleńczą jako najwyższy organ polityczny kierownictwa walką wyzwoleńczą. Podziemny parlament walczącej Ukrainy objął były przedstawiciel rewolucyjnego parlamentu Ukraińskiej Republiki Ludowej – Centralnej Rady, Kyryło Osmak. UGRW zatwierdziła przysięgę żołnierza UPA, dokumenty naświetlające platformę polityczną ruchu wyzwoleńczego. Podstawą tej platformy był program narodowo-demokratyczny, wezwanie do walki przeciwko reżimowi totalitarnemu, o odnowienie niepodległości narodowej i ustroju demokratycznego. Również UGRW zatwierdziła główne hasło UPA – „Wolność narodom! Wolność człowiekowi!”. Zatem do połowy 1944 roku uformowała się siła polityczna i wojskowa do walki przeciwko reżimowi stalinowskiemu. W nowych warunkach reżimu totalitarnego, w czerwcu 1946 roku dowództwo UPA i kierownictwo Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej podjęły decyzję o rozpoczęciu procesu stopniowej demobilizacji i do 1949 roku nastąpiło przejście UPA do podziemia zbrojnego. 3 września 1949 roku wydano rozkaz UGRW i GSW o rozformowaniu pozostałości aktywnych pododdziałów i jednostek bojowych UPA oraz włączeniu jej oddziałów i sztabów do struktur podziemnych OUN(b). Akcje bojowe zaczęły przeprowadzać wyłącznie bojówki OUN i Służby Bezpieczeństwa, kierując je na osłabienie wpływu administracji okupacyjnej, walkę z agenturą i przeciwko tworzeniu kołchozów. W tym celu organizowano dywersje, zasadzki, sabotaż i prowadzono pracę propagandową. We wrześniu 1949 roku Główny Dowódca UPA Roman Szuchewycz ogłosił demobilizację ostatnich oddziałów armii, przeniesienie żołnierzy do sieci podziemia zbrojnego. Głównym zadaniem podziemia była ochrona ludności przed represjami reżimu komunistycznego i propaganda idei wyzwoleńczych. 5 marca 1950 roku we wsi Biłohorszcza pod Lwowem zginął generał-chorąży UPA, przewodniczący sekretariatu generalnego UGRW oraz przewodniczący prowodu OUN(b) na Ukrainie Roman Szuchewycz. Zatem w 1950 roku ruch wyzwoleńczy objął doświadczony konspirator Wasyl Kuk. Trudno jednoznacznie powiedzieć, kiedy podziemie zakończyło działalność. Najwyraźniej przełomowy był 1954 rok, po wzięciu do niewoli Wasyla Kuka. Od tego czasu walka nabrała charakteru niezorganizowanego oporu poszczególnych bojówek. W latach 1954–1959 powstańcy dokonali ponad 150 akcji antysowieckich i zamachów, prawie 100 podpaleń budynków kołchozowych i gospodarstw osobistych sowieckich aktywistów. Ostatni bój pododdziału podziemia zbrojnego miał miejsce w pobliżu chutoru Łozy ówczesnego rejonu podhajeckiego obwodu tarnopolskiego 14 kwietnia 1960 roku. Ale i później zdarzały się potyczki poszczególnych podziemowców z siłowikami reżimu komunistycznego. A niektórzy powstańcy w podziemiu przeżyli aż do rozpadu Związku Radzieckiego. Łącznie przez szeregi UPA przeszło około 100 tysięcy żołnierzy. Stan osobowy Ukraińskiej Powstańczej Armii wynosił prawie 30 tysięcy osób. UPA walczyła o samodzielne, soborne państwo, w którym każdy naród żyłby wolnym życiem. Nad materiałami pracowały pracownice Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ołena Ochrimczuk, Hanna Bajkenicz, Łarysa Bondaruk. Konsultantka – Łesia Onyszko, sekretarz naukowy Narodowego Kompleksu Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni – Muzeum Rewolucji Godności, badaczka ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego. Wyrażamy podziękowania za udostępnione materiały i współpracę: Łesi Onyszko – sekretarzowi naukowemu Narodowego Kompleksu Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni – Muzeum Rewolucji Godności, badaczce ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego (Kijów); Jurijowi Mokrijowi – historykowi-krajoznawcy, badaczowi ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego na terenie rejonu pidwołoczyskiego (obwód tarnopolski).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Anglicyzacja, byle nie ukrainizacja?

Iryna FARION Kto nie jest zakorzeniony we własnej kulturze, nieuchronnie potrzebuje oparcia w cudzej: „Człowiek pozbawiony poczucia narodowości nie jest zdolny do życia umysłowego i duchowego. Jedynie naród, który rozmawia w swoim języku, jest zdolny do postępu i życia umysłowego. Jedynie człowiek, który zwyciężył w sobie poczucie chciwości i bezdusznego kosmopolityzmu, który oddał się sprawie narodowej, uwierzy w siłę i przeznaczenie swojego narodu, jest zdolny do twórczości i do prawdziwie wielkich czynów, ponieważ działa, zważając na żywą wieczność narodu, z całą jego przeszłością i przyszłością” – powiedziała kiedyś rosyjskojęzyczna dusza pokolenia lat sześćdziesiątych Ałła Horska. W tym roku w maju Gabinet Ministrów wystąpił ze szczególną nowacją ustawodawczego wzmocnienia statusu języka angielskiego w Ukrainie. Według wyników narady rządowej z 27 maja 2022 roku premier Denys Szmyhal polecił zbadać możliwość wykorzystania w Ukrainie doświadczenia „oficjalnej wielojęzyczności”, co w rzeczywistości jest promowaniem idei szczególnych przywilejów właśnie dla języka angielskiego: „Proszę przy udziale Narodowej Akademii Nauk przeanalizować międzynarodowe doświadczenie stosowania i aspekty prawne oficjalnej wielojęzyczności oraz w terminie tygodniowym przedłożyć Gabinetowi Ministrów propozycje dotyczące możliwości jego wykorzystania w Ukrainie”. Na te nowacje publicznie zareagował dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko. Profesor wyraził zdziwienie inicjatywą „stosowania i aspektów prawnych oficjalnej wielojęzyczności”, co bezpośrednio sprzeciwia się artykułowi 10 Konstytucji Ukrainy o statusie jedynego języka państwowego – ukraińskiego – oraz decyzji Sądu Konstytucyjnego z 14 grudnia 1999 roku, a także z 12 lipca 2000 roku o niekonstytucyjności Ustawy Ukrainy „O ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszości (1992 r.)”. Naukowiec uważa, że w czasie wojny „wielojęzyczność” w żadnym wypadku nie jest sposobem na zjednoczenie, lecz na wzburzenie społeczeństwa i „rozchwianie ukraińskojęzycznej przestrzeni”. Zamiast wreszcie zabrać się do realizacji uchwalonej ustawy Ukrainy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego” z 2019 roku i finansowania badań naukowych nad językiem ukraińskim, Gabinet Ministrów inicjuje rozszerzenie funkcji języka angielskiego. Dobra i prawdy – garstka niewielka, A zła – jak jeziora w pełni. Cudzoziemiec tak nie zadrwi z matki, Jak rodzone dziecko, co wzrosło na obczyźnie. ... On mieszka w najlepszym hotelu, Ma wybór nazwisk i imion. Swój ogon chowa w teczce – Więc z zewnątrz nie diabeł, a dżentelmen. (Mykoła Rudenko) Mimo to Gabinet Ministrów opracował projekt ustawy o ustanowieniu szczególnego statusu języka angielskiego w Ukrainie jako języka komunikacji międzynarodowej. Poinformował o tym pierwszy zastępca ministra kultury i polityki informacyjnej Ukrainy Rostysław Karandiejew: „Rozszerzenie sfery stosowania języka angielskiego w Ukrainie będzie sprzyjać aktywizacji procesów integracji Ukraińców we wspólnocie europejskiej. Każdy Ukrainiec, który będzie uczył się języka angielskiego, będzie znacznie bardziej świadomy europejskiego życia. Pomoże to również kształtowaniu podmiotowości Ukrainy w światowych procesach globalizacyjnych. Ponadto po naszym zwycięstwie wpłynie na wzrost atrakcyjności inwestycyjnej i turystycznej Ukrainy”. Według niego dokument przewiduje ustanowienie szczególnego statusu języka angielskiego w Ukrainie w dziedzinie komunikacji międzynarodowej, co w rzeczywistości nie wymaga ustawowego uregulowania, ponieważ w takiej funkcji język angielski działa i bez tego. Rostysław Karandiejew podkreślił, że Ukraina według światowego rankingu zajmuje jedynie 40. pozycję ze 112 krajów świata pod względem poziomu znajomości języka angielskiego przez obywateli, i umotywował potrzebę podniesienia statusu języka angielskiego w Ukrainie prognozowanym wstąpieniem Ukrainy do Unii Europejskiej, z której, nawiasem mówiąc, znany wszystkim anglojęzyczny kraj Wielka Brytania umotywowanie wystąpił: „Transformacja statusu języka angielskiego ma rozwiązać ten problem. To strategiczny kurs Ukrainy do członkostwa w UE. W projekcie ustawy przewiduje się uregulowanie używania języka angielskiego w poszczególnych sferach publicznych życia społecznego. W pierwszej kolejności dotyczy to komunikacji międzynarodowej. Projekt jest pewną deklaracją, która będzie fiksować stanowisko państwa wobec języka angielskiego oraz wizję tego, co dodatkowo należy będzie zrobić w poszczególnych planach i programach”. W konsekwencji już 24 sierpnia 2022 roku podczas briefingu pierwszy zastępca ministra kultury i polityki informacyjnej oświadczył, że „naukowcy i wykładowcy uczelni wyższych będą musieli obowiązkowo władać językiem angielskim”, ponieważ „80% wszystkich prac naukowych, które wydaje się na dzień dzisiejszy na świecie, napisanych jest po angielsku”. Jednocześnie projekt ustawy przewiduje podniesienie standardów edukacji w zakresie nauki języka angielskiego przez wszystkich zdobywających wykształcenie oraz wprowadzenie dodatkowych kursów dla dorosłych i będzie miał długi implementacyjny okres przejściowy. Zauważmy, że we wszystkich tych anglojęzycznych relacjach Rostysława Karandiejewa ani słowem nie wspomniano o korelacji języka angielskiego ze statusem państwowym języka ukraińskiego oraz obowiązującą ustawą „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego” (2019), a także o wyjątkowej ważności właśnie w czasie wojny moskiewsko-ukraińskiej promowania na poziomie międzynarodowym języka narodu, który jako jedyny na świecie znalazł w sobie siłę i odwagę, by przeciwstawić się uzbrojonej po zęby barbarzyńskiej Moskwie, która zawsze za główne zadanie miała zniszczenie właśnie języka ukraińskiego. Wydaje się, że pospieszne decyzje o podniesieniu społecznego statusu języka angielskiego to podstępny sposób na zneutralizowanie rozszerzania funkcjonowania języka ukraińskiego w czasie wojny, który właśnie teraz dla znacznej części przebudzonych Ukraińców staje się sztandarem ich tożsamości i formą przeciwstawienia się wrogowi. Wietrzyk z łąk przynosi zapach siana, Za wierzbami faluje Dniepr. – Teraz napiszemy, dzieci: „Ukraina”. – Ale one wypisują: „Ma-ło-ro…” (Mykoła Rudenko) Stanowisko o rozszerzeniu pola funkcyjnego języka angielskiego niejednokrotnie ogłasza w środkach masowego przekazu sekretarz Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ołeksij Daniłow, przeciwstawiając rzekomo umotywowaną ekspansję języka angielskiego nieumotywowanej ekspansji języka rosyjskiego: „Języka angielskiego trzeba nauczać w Ukrainie od przedszkola, aby zwyciężyć w wojnie lingwistycznej z Rosją”. Taką opinię wyraził na Ogólnoukraińskim forum „Ukraina 30. Kultura. Media. Turystyka” w marcu 2021 roku. Urzędnik dodał: „Bardzo wielu ludzi naucza języka angielskiego, ale mało kto go zna i używa. Kiedy będziemy mogli nastawić ludzi na anglojęzyczne wydawnictwa, wtedy kwestia wojny lingwistycznej, którą prowadzi Rosja, stopniowo może znikać”. W konsekwencji urzędnik zaproponował w ogóle dla języka angielskiego status drugiego państwowego: „I druga kwestia, przez 30 lat nie poruszyliśmy kwestii języka angielskiego, który ma być obowiązkowym drugim językiem w kraju, abyśmy wraz z wami byli zabezpieczeni przed tymi atakami, od których cierpimy ze strony Rosji”. Nie zadowala p. Daniłowa i nasza tradycyjna cyrylica, która, tak jak łacinka, powstała na podstawie pisma greckiego, dlatego woli on zastąpić cyrylicę łacinką, tak jak to nasz wróg już zaczął oznaczać swoją broń łacińskimi literami Z oraz V. We wrześniu 2022 roku służba prasowa urzędnika potwierdziła niezmienność jego poglądów językowo-graficznych: „Uważam, że będzie to jedna z fundamentalnych rzeczy, że musimy pozbyć się cyrylicy i przejść na łacinkę. To, co dotyczy języka, znacie moje stanowisko. Jestem za dwoma językami w naszym kraju. Język angielski musi być obowiązkowy. Ponieważ jeśli mówimy o cywilizowanym świecie, to język angielski jest językiem cywilizowanej komunikacji. I musimy rozumieć, że język angielski muszą znać wszyscy. Kto jest już starszy, to trudno, to inna sprawa, ale zaczynając od przedszkola, w szkołach to musi być”. Przypomnę, że właśnie w 2022 roku język ukraiński z cyrylickim alfabetem zyskał status przyszłego języka UE, gdzie najwyższą wartością jest każdy język jako manifest odrębnego narodu. Ciekawe, jak zareagowaliby Macron czy Scholz, gdyby ich urzędnicy zaproponowali drugi język państwowy angielski obok francuskiego i niemieckiego? Logika urzędnika uderza swoją absurdalnością: okazuje się, że aby pozbyć się języka jednego cudzoziemca-okupanta, trzeba na poziomie państwowym wprowadzić nowoczesny język-globalistę, a nie rozwijać własny język, tworząc dla tego wszystkie możliwości właśnie od przedszkola, a nie dopuszczać, zważywszy na nasze prawa, językowego babilońskiego zamętu w edukacji przedszkolnej i szkolnej. Słowem, terytoria jednak łatwiej zdenazyfikować, niż skolonizowany mózg, wydawałoby się, mniej więcej przyzwoitych urzędników. Jednocześnie całkiem słuszną według wyników narady RBNiO jest inicjatywa przejścia państwowego kanału z hybrydową anglo-moskiewską nazwą FreeDom z języka rosyjskiego na angielski. „Decyzja została podjęta, że zaczynać trzeba od języka komunikacji międzynarodowej – angielskiego. I inne języki będą dodawane. Ta kwestia dzisiaj w gabinecie u prezydenta była omawiana na naradzie” – podkreślił pan Daniłow. Na całkowite uznanie zasługuje też myśl szefa RBNiO o całkowitym usunięciu języka rosyjskiego z Ukrainy jako „elementu wrogiej propagandy i prania mózgów dla Ukraińców”: „Angielski jest obowiązkowy, nasz ojczysty język jest obowiązkowy. A narzucać tutaj te rosyjskie narratywy jest bardzo niebezpieczne – jakobyśmy powinni z nimi znaleźć wspólny język, powinniśmy coś zrozumieć” <…> niech oni po prostu dadzą spokój, „odejdą na swoje bagna i rechoczą w swoim rosyjskim języku”. Jednak jeśli chodzi o język ukraiński, to warto przechodzić od efektownych i słusznych słów o „żabach na bagnach” do natychmiastowych zmian w ustawie o języku, gdzie edukacja, nauka, przedsiębiorczość i inne mają być wyłącznie w języku ukraińskim z przewidzeniem windy społecznej: nie znasz języka państwowego – nie wstąpisz na uczelnię, nie znasz języka państwowego – nie otrzymasz pracy. W tym celu wystarczy powrócić do projektu ustawy, który ja z kolegami, jako deputowana ludowa Ukrainy VII kadencji, zarejestrowałam jeszcze 10 stycznia 2013 roku nr 1233 „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego oraz porządku stosowania innych języków w Ukrainie” albo też wnieść istotne zmiany w obowiązującą ugodową liberalno-hybrydową ustawę językową, uchwaloną w pośpiechu w kwietniu 2019 roku, która nie wytrzymuje krytyki z powodu braku ukraińskojęzycznego priorytetu. Forsowana anglicyzacja w przeciwieństwie do wstrzymywanej ukrainizacji wywołuje wymowną analogię z czasami czerwonej sowietyzacji Ukrainy w latach 20-30. XX w., kiedy moskiewscy bolszewicy wymuszenie ogłosili kurs na ukrainizację z nieuchronnym rozwojem języka ukraińskiego. Jednak władza kolonizacyjna, przestraszywszy się ukraińskojęzycznego żywiołu, rzuciła się go neutralizować językiem esperanto, bo wprowadzanie z powrotem rosyjskiego w tym czasie było polityczną porażką. Na tym wymownie podkreślał nacjonal-komunista ludowy komisarz edukacji Mykoła Skrypnyk, który zmuszony był zakończyć samobójstwem: „Ta esperantyzacja idzie przeciwko ukrainizacji. Te próby esperantyzacji – to nic innego, jak ostatnia próba drobnej burżuazji zastąpienia ukrainizacji esperantyzacją <….> Dlatego znowu podkreślam, że linię prowadzenia esperantyzacji zamiast ukrainizacji trzeba kategorycznie potępić i odrzucić” (wyróżnienie – I. F.). Tak samo dzisiaj całkowitą porażką jest zatrzymywanie moskiewskiego języka w Ukrainie, a przede wszystkim w Siłach Zbrojnych Ukrainy (wbrew artykułowi 13 o języku ukraińskim jako jedynym języku wojska): w swojej armii wrogim językiem rozmawiają albo wrogowie, albo niewolnicy, albo oszołomieni leniuchy. Zatem obecna tendencja anglicyzacji na poziomie ustawodawczego uregulowania nie ma pod sobą żadnych podstaw, ponieważ potrzeba uczenia się języka angielskiego jako środka komunikacji międzynarodowej jest aksjomatyczna i w pełni odzwierciedlona w naszych ustawach „O służbie państwowej”: dla stanowisk kategorii A urzędników państwowych obowiązkowa jest „znajomość języka obcego, który jest jednym z oficjalnych języków Rady Europy” (art. 20, pkt 2.1.), „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” (art. 21) i „O edukacji” (art. 7): „państwo sprzyja nauce języków komunikacji międzynarodowej, przede wszystkim języka angielskiego, w państwowych i komunalnych placówkach edukacyjnych” (art. 21, pkt 4; art. 7, pkt 3), „w placówkach edukacyjnych zgodnie z programem edukacyjnym mogą być wykładane jedna lub kilka dyscyplin w dwóch lub więcej językach – w języku państwowym, języku angielskim, innych oficjalnych językach Unii Europejskiej” (art. 21, pkt 5; art. 7, pkt 4), zgodnie z ustawą językową, wydawnictwa naukowe można publikować w języku państwowym, języku angielskim i/lub językach Unii Europejskiej (pkt 2), bronić dysertacje w języku państwowym lub angielskim (art. 22, pkt 3, 4). Rozpowszechnianie języka angielskiego w żadnym wypadku nie ma zawęzić sfery stosowania języka ukraińskiego we własnym państwie i nie tylko dlatego, że język ukraiński nie ma gdzie indziej się rozwijać, jak tylko w Ukrainie. Siła języka – to w rzeczywistości siła narodu, która gwarantuje społeczeństwu bezpieczeństwo i dobrobyt. Upaństwowienie i ochrona tego języka – to świadomość narodowa i godność narodu. Żadnym innym językiem, oprócz ukraińskiego, Ukrainy jako państwa narodowego nie zbudujemy. Jednocześnie odpowiednia znajomość angielskiego zapewni nam komunikację ze światem, a nie między sobą. Właśnie przełomowe wydarzenia historyczne są najwyższą próbą narodu, aby obronić i utwierdzić rodzime wartości i zdobyć cudze doświadczenie nie kosztem lekceważenia i pomniejszania swojego. Język w tych przełomowych okresach historycznych odgrywa wiodącą i decydującą rolę. Właśnie czas maksymalnie rozszerzać przestrzeń języka ukraińskiego jako znaku naszej tożsamości, bo wyłącznie język ukraiński gwarantuje nam naszą niepowtarzalność i podmiotowość na świecie. Pełnoskalowa wojna moskiewsko-ukraińska z wyjątkową antagonistyczną siłą zaostrzyła kwestię językową, ponieważ jest to wojna światopoglądowa i cywilizacyjna. A języki zawsze były sztandarami różnych narodów i symbolami epok. Jeszcze nie uwolniwszy się z upokarzającej niewoli języka moskiewskiego, pewna osłabiona (ugodowa lub nikczemna) część społeczeństwa zaczęła skłaniać się ku innemu obcemu brzegowi językowemu – językowi angielskiemu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ukraińskie skrzydła włoskiej lotniczki Julii Schiff. Błyskawiczny wywiad z dziewczyną-wojownikiem Międzynarodowego Legionu na Ukrainie i działaczką społeczną

Delikatna blondynka z Wenecji, ma trochę ponad 20 lat. Dawniej pilotka włoskich sił specjalnych, dziś obrończyni Ukrainy. Spotkaliśmy się przypadkiem podczas audycji z Ołeszem Horodeckim, przewodniczącym Chrześcijańskiego Towarzystwa Ukraińców Włoch. Giulia, mówczyni na niedawnej manifestacji Ukraińców w Rzymie, odwiedziła pana Ołesza i na krótko przyłączyła się do naszej rozmowy. – Przede wszystkim, z całego serca dziękuję panu za wszystko, co pan robi dla Ukrainy. Dziękuję! Co skłoniło panią, Włoszkę, do stanięcia w obronie Ukrainy? Jak zrodziła się ta decyzja? – Już w pierwszych dniach wojny nadeszły nagrania z Irpienia i innych miast w pobliżu Kijowa. To był dla nas prawdziwy szok – tak straszliwe okrucieństwo, bez żadnego powodu. Tyle bezprawia, tak brutalnie... Głęboko mnie to poruszyło. Poczułam, że coś dzieje się w moim sercu. Ludzie cywilni, pokojowi nie powinni przechodzić przez podobne doświadczenia! Tymczasem ja jestem żołnierzem. Moje wysiłki mogły pomóc tym ludziom. Wyjechałam z Włoch 7 marca i zakochałam się w waszym pięknym kraju. Teraz nie potrafię go opuścić, znalazłam nową część swojego serca. W każdym razie będę nadal walczyć o niego wszelkimi środkami, jakimi dysponuję. – Jak by pani opisała swój stosunek do Ukraińców i Włochów teraz, po tym, jak spędziła pani u nas ponad pół roku? – Kultura Ukrainy jest jednocześnie bardzo podobna do kultury mojego kraju i bardzo różni się pod pewnymi względami. Ukraina jest bardziej otwarta na innych niż Włochy, na Ukrainie jest znacznie więcej inkluzywności i niewspółmiernie więcej wdzięczności i szacunku wśród wojskowych, tak samo jak wśród cywilów. Każdy robi, co może, i robi to najlepiej dla swojej ojczystej ziemi. Nie wiem, czy we Włoszech panuje takie samo nastawienie, takie samo współczucie wobec siebie nawzajem, braterstwo. To jest to, co znalazłam na Ukrainie i co naprawdę mi się podoba. A do tego ludzie tutaj są bardzo pozytywni, nawet podczas wojny. To daje bardzo dobre wibracje, dzięki którym dobrze się czuję. Dlatego nadal żyję na Ukrainie. – Czy zaczęła pani już uczyć się języka? – Trochę! (Pokazuje palcami i uśmiecha się – Red.). – Macie teraz możliwość zwrócić się do Ukraińców. – Przede wszystkim – pozostańcie silni! Nie słuchajcie niczyich złych słów, hejterów i ludzi, którzy są daleko [od wydarzeń] i was nie wspierają. Nie słuchajcie ich. To, co widziałam w Ukrainie, to prawdziwa, ich, ukraińska wojna. Europa, USA udzielają pomocy, tak, ale walczą właśnie Ukraińcy, o swoją ziemię. To najpiękniejsza rzecz, jaką kiedykolwiek widziałam. To bardzo mocne. Dlatego nie traćcie tej siły, tego pragnienia! Ukraińcy są piękni tacy, jacy są, i dlatego się nie poddawajcie. Bo odważne serca, prawdziwe serca zwyciężą w walce o sprawiedliwość. – Widziała pani rosyjskich jeńców? Co pani o nich powie? – Osobiście z nimi nie rozmawiałam, to bardzo delikatna sytuacja rozmowy... Ale robili to moi koledzy. Przede wszystkim Rosjanie dziękowali, że dawano im jedzenie, wodę i możliwość wzięcia prysznica. Wygląda na to, że ich armia nie traktuje ich jak ludzi. Pewna babcia z Kupiańska, świadek okupacji, opowiadała mi, jak podeszli do niej rosyjscy żołnierze. Zupełnie młodzi, być może bez jakiegokolwiek doświadczenia wojskowego. Przepraszali, mówili, że nie chcą tu być, ale są zmuszeni wykonywać rozkaz. Bo nie mieli wyboru: albo idą walczyć, albo spędzą wiele lat w więzieniu. – U większości Ukraińców do Rosjan obecnie nie ma innych uczuć poza nienawiścią. Chociaż nasz naród w ogóle jest dobry i chrześcijański. – Może to po prostu komuś się poszczęściło – znaleźć kilka dobrych jabłek na drzewie pełnym zgniłych. Niestety, wojna to bardzo surowa rzecz. Nie sądzę, by ktokolwiek jej chciał. Chyba tylko Putin, to pewne. Wojnę można zakończyć na dwa sposoby – albo my zwyciężamy, albo Putin zrozumie, że się mylił. – Nie sądzę, by człowiek, który jest niezdolny... cokolwiek zrozumieć... A zresztą w Rosji nie tylko on popiera wojnę. Co czujecie wobec Rosji i Rosjan? – Mogę zabrzmieć szorstko, bo zdążyłam już nauczyć się trochę ukraińskich przekleństw... Powiem, że skoro komuś przez tyle lat prano mózg (jak Rosjanom), to ciemnota sprawia, że nie są zdolni przyjąć prawdy. W Ukrainie w rzeczywistości żadnych nacji nie ma, przepraszam, ale to czysta bzdura tak uważać. Myślę, że w Rosji są po prostu nieszczęśliwi ludzie z nieszczęśliwymi umysłami, pozbawieni empatii. Którzy mówią, że Ukraińcy są dla nich „braćmi”, ale tego, co czynią, nie wolno robić własnym braciom. Nie wiemy dokładnie, co tam się dzieje, bo propaganda działa i wewnątrz, i na zewnątrz Rosji. Mam tylko nadzieję, że zdołają otworzyć oczy i dostrzec tyranię. Choć wiem doskonale, że to złudzenia. Ludmyła PUSTELNYK, Global Village Home. Zdjęcie z sieci społecznościowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„30 wojen z Zaklętym sąsiadem”: projekt o tysiącletniej historii rosyjsko-ukraińskiego zbrojnego konfliktu

Jewhen BUKET, współautor projektu „30 wojen z Zaklętym sąsiadem” Na początku lata 2022 roku w zespole twórczym Agencji Informacyjnej Ministerstwa Obrony Ukrainy, działającej pod marką „ArmijaInform”, pojawił się pomysł, by opowiedzieć o historycznych korzeniach rosyjsko-ukraińskiej wojny w formie krótkich filmów wideo, które wygodnie byłoby rozpowszechniać za pośrednictwem komunikatorów i mediów społecznościowych. Dziennikarze wojskowi ustalili, że w centrum projektu ma być historia rosyjsko-ukraińskiego konfliktu, który rozpoczął się ponad 1000 lat temu, w czasach, gdy nie istnieli jeszcze ani Ukraińcy, ani Rosjanie. Już wtedy jednak dochodziło do zbrojnych konfliktów między plemionami, które zamieszkiwały wschodnią Europę. Od pierwszego z tych konfliktów, który miał miejsce w 964 roku, gdy wielki książę kijowski Światosław Chrobry podporządkował plemiona wiatyczów, żyjące w międzyrzeczu Oki i Wołgi, autorzy naliczyli do dziś 30 wojen. Ostatnią z nich jest trwająca obecnie rosyjsko-ukraińska wojna, która rozpoczęła się w 2014 roku. Tak powstała nazwa projektu – „30 wojen z Zaklętym sąsiadem”. Liczba rosyjsko-ukraińskich konfliktów zbrojnych oraz ich łączny czas trwania nadal są przedmiotem dyskusji wśród naukowców. Tak więc kandydat nauk historycznych Mykoła Posiwnycz swego czasu naliczył 12 wojen Ukraińców z Rosjanami w ciągu ponad 1000 lat (wideo „Rosyjsko-ukraińskie wojny: od doby książęcej do UPA”, 5 września 2013 r.). Historyk Ołeksandr Palij uważa, że obecnie trwa 22. rosyjsko-ukraińska wojna od czasu podporządkowania plemienia wiatyczów w 964 roku (wideo „Dlaczego Rosja jest agresywna? 22 rosyjsko-ukraińskie wojny”, 18 września 2021 r.). Bracia Kapranowowie w wideo „Mity o narodach braterskich” (kanał YouTube „Imienia T. H. Szewczenki”, 5 czerwca 2022 r.) wymieniają 35 rosyjsko-ukraińskich wojen, z których pierwszą uważają zniszczenie Kijowa przez księcia Andrieja Bogolubskiego w 1169 roku. XII wiek historycy Wiktor Brechuncenko, Wołodymyr Kowalczuk, Myhajło Kowalczuk i Wiaczesław Kornijenko nazywają początkiem długiego szeregu wojen „russkiego mira” z ukraińskim światem w zbiorowej monografii „„Braterska” nawała. Wojny Rosji przeciwko Ukrainie XII–XXI w.” (K., 2016). Liczba wojen w tym okresie również waha się w wyżej wymienionych granicach. Pracując nad koncepcją projektu „30 wojen z Zaklętym sąsiadem”, zespół ArmijaInform nie zamierzał dyskutować z szanowanymi naukowcami. Przeciwnie – staraliśmy się zmieścić w trzyminutowych filmach przyczyny i skutki każdej konkretnej wojny, najwybitniejsze bitwy i wyczyny wodzów, mapy działań bojowych, a także próbowaliśmy obalić mity wrogiej propagandy. Chcieliśmy wyraźnie i zwięźle wyjaśnić złożone procesy historyczne, o niektórych z których napisano dziesiątki tomów specjalistycznej literatury. Chcieliśmy przekazać jak najszerszemu ogółowi, zwłaszcza wojskowym Sił Zbrojnych Ukrainy, że wojna, która trwa obecnie, nie jest bynajmniej przypadkowa: od tysiąca lat z nimi walczymy. A rachunek zwycięstw w tym odwiecznym przeciwstawieniu jest na naszą korzyść! I niezawodnie przypieczętujemy go Wielkim Zwycięstwem w obecnej wojnie! Projekt „30 wojen z Zaklętym sąsiadem” zrealizowano w czasie pełnowymiarowej inwazji Rosji na Ukrainę. Pierwszą serię opublikowano na kanale YouTube i stronie ArmijaInform 5 lipca, a ostatnią – w Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy 14 października 2022 roku. Poszczególne serie mają już ponad 5000 wyświetleń. Obecnie trwa przygotowanie jednoimiennej publikacji drukowanej, która ma ukazać się przed Świętem Sił Zbrojnych Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

W Muzeum Panasa Myrnego w Połtawie zaprezentowano książkę Jewhena Czykałenki oraz film o nim

W Połtawskim Muzeum Literacko-Memoriałowym Panasa Myrnego uczczono pamięć wybitnego Ukraińca – działacza Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 lat, mecenasa, wydawcy, publicysty, właściciela ziemskiego, członka Starej Hromady, inicjatora założenia organizacji, z której narodziła się Ukraińska Centralna Rada – Towarzystwa Ukraińskich Postępowców. Początkowo w Połtawie po raz pierwszy odbył się publiczny pokaz krótkometrażowego filmu dokumentalnego „Mecenas Ukrainy – Jewhen Czykałenko”. W ubiegłym roku Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej stworzył go na 160. rocznicę urodzin działacza. Inicjatorem i koordynatorem powstania filmu był Południowy Międzyregionalny Oddział UIPN. Konsultantami byli docent katedry historii Ukrainy Odeskiego Uniwersytetu Narodowego Wołodymyr Połtorak oraz naczelnik Południowego Międzyregionalnego Oddziału UIPN Serhij Hucałuk. Narracja prowadzona jest w imieniu historyka, który podróżuje do miejsca urodzenia mecenasa, na Odesszczyznę. Wspomnienia Czykałenki barwnie opisują jego rodzinną ziemię, której część, według jego własnych słów, „sprzedał na Radę”, czyli na wydawnictwo pierwszej ukraińskojęzycznej gazety codziennej Naddnieprzańskiej Ukrainy. Następnie zaprezentowano książkę autorstwa Czykałenki. Przedruk wykonano w tym roku, a przedmowę napisała krajoznawczyni, wolontariuszka, kierowniczka agencji turystyczno-oświatowej „Kijowskie freski” Anżela Sawczenko. To właśnie ona wraz z córką za własne środki wydała ponownie książkę „Rozmowy o gospodarstwie wiejskim”. „Część zysku zostanie przeznaczona na odbudowę zniszczonego przez rosyjskich najeźdźców Charkowa, na fundusz znanego charkowianina – poety, pisarza i reżysera Serhija Żadana” – poinformowała pani Anżela podczas prezentacji. Zapoznała ona obecnych z mało znanymi faktami z biografii Jewhena Czykałenki, przedstawiła ekskluzywną prezentację. Pani Anżela opowiedziała, że książka została napisana zakazanym w Imperium Rosyjskim językiem ukraińskim, dlatego wydanie przez kilka lat „wędrowało” po biurkach rosyjskich imperialnych cenzorów, ale w końcu otrzymało zgodę na druk „w drodze wyjątku” od rządowej narady komitetu ministrów. W czasach obowiązywania ukazu emskiego i cyrkularza wałujewskiego za oficjalną zgodą carskiego rządu książkę wydano po ukraińsku, ponieważ „małorosyjski chłop nie rozumie języka rosyjskiego”, a treść miała szczególną wartość. Książka stała się wtedy prawdziwym agro-bestsellerem, rozchodząc się w półmilionowym nakładzie w niezwykle krótkim czasie. „Wydanie „Rozmowy o gospodarstwie wiejskim” w przystępny i popularny sposób opowiada o kierunkach rolnictwa, hodowli zwierząt, winiarstwa i jest historyczno-kulturowym zabytkiem epoki tworzenia ukraińskiego narodu, kiedy po raz pierwszy obok kwestii kulturowych podnoszone są kwestie ekonomiczne i społeczne oraz proponowane są drogi ich rozwiązania” – wyjaśniła Anżela Sawczenko. Gospodarstwo wiejskie dla autora książki Jewhena Czykałenki było ważnym zajęciem przez całe życie na Ukrainie, źródłem majątku rodziny, inwestycjami w rozwój ukraińskiej sprawy (przypomnijmy jego znane wezwanie „kochać Ukrainę do głębokości własnej kieszeni”) i wydawanie jedynej ukraińskiej gazety codziennej „Rada”. Uczestnicy prezentacji rozważali działalność Jewhena Czykałenki, którego sławne imię powraca z zapomnienia. Przecież rosyjsko-komunistyczna władza w czasach ZSRR brutalnie wykorzeniała z pamięci Ukraińców imiona tych, którzy uczyli chłopów dobrego życia, dbali o ich edukację i oświatę, którzy rozumieli, że sukces Ukraińskiej Rewolucji zależy także od rozwiązania kwestii rolnej. Na cześć Jewhena Charłampijowycza w ogrodzie muzeum Panasa Myrnego posadzono dwie jabłonie: „Symyrenka” oraz „Sława zwycięzcom”. Jak poinformowała prowadząca wydarzenie, dyrektorka muzeum Switłana Zawalij, te odmiany zostały wyhodowane przez pomologa Lewka Symyrenkę, z którym współpracował Jewhen Czykałenko. Jego książkę zaprezentowano również w Połtawskiej Obwodowej Bibliotece Młodzieżowej im. Olesia Honczara. Połtawskie biuro UIPN (na podstawie materiałów z oficjalnej strony FB muzeum Panasa Myrnego oraz strony internetowej UIPN)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Bo nie można kapitulować przed życiem”

W przeddzień Dnia Obrońcy Ukrainy orderem „Za odwagę” III stopnia (pośmiertnie) odznaczono Irynę Cwiłą, uczestniczkę (2014–2018) wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz walk o Kijów 24–25 lutego 2022 r. – za osobistą odwagę i pełne poświęcenia działania, wykazane w obronie suwerenności państwowej i integralności terytorialnej Ukrainy, wierność przysiędze wojskowej. Halyna DACIUK, dziennikarka Przed Pokrową mi się przyśniła. Jakbyśmy pędziły przez pole na transporterze opancerzonym, manewrując między pszenicznymi półkopami. I nagle Iryna gwałtownie hamuje: przed nami przepaść. Z lewej strony sunie metalowa beczka na kołach, z której, niczym diabły z pudełka, wyskakują dwaj Rosjanie i celują do nas z automatów. Iryna popycha mnie do przodu, lecę w dół i czuję pod nogami albo miękką muszlę, albo pieczarkę wyścieloną wodorostami. Chowam się. Ira osłania mnie na górze. Słyszę strzały i budzę się ze strachu. Na zegarku trzecia. W strumieniu wiadomości pojawia się komunikat: „Pożegnać się z Iryną Cwiłą można 15 października o godzinie 11.00 w Browarach w Świątyni Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy…” O śmierci Iryny dowiedziałam się piątego dnia Wielkiej Wojny. Wtedy po raz pierwszy zeszłam do schronu, zabierając półtora litra wody, buteleczkę korwaldinu i herbatniki „Maria”. Znalazłam wolne krzesełko, rozejrzałam się: ciasno, ale czysto. Wąskim korytarzem tam i z powrotem snuje się młodzież, wychodzi na papierosa. Kiedy otwierają się drzwi, do piwnicy wdziera się marzec. Rudy kot w transporterze reaguje na powiew wiosny cichym wyciem. Babcię z naszej klatki schodowej usadowili na ławce, otulili kocem, a ona dziękuje wszystkim bez końca, niczym grzeczne dziecko. Co ja tu robię?.. Wyciągam komórkę, żeby sprawdzić, która godzina. I nagle słowa z wyświetlacza rozdzierają serce. „W walkach pod Kijowem zginęła Iryna Cwiła, weteranka batalionu „Sicz”, obrończyni Kijowa (pułk specjalnego przeznaczenia „Kijów”) 24–25 lutego 2022 r. …” Na jej stronie na FB widzę ostatni udostępniony wpis z 24 lutego i apel Iryny: „Kto ma chęć na wzmocnienie obrony Kijowa!” Wychodzę ze schronu, żeby nigdy więcej tu nie schodzić. Znałyśmy się z Irą trzy lata. Spotykałyśmy się na prezentacji książki Jewhenii Podobnej „Dziewczyny ścinają warkocze”, pisałyśmy do siebie, przyjaźniłyśmy się na FB. Była gościem autorskiej audycji radiowej „Moja Historia”. Jej opowieść została wydrukowana w mojej książce „Jedna z nas” („Bukrek”, 2020). Wysłałam egzemplarz „Nową Pocztą”, otrzymałam od Irynki szczere podziękowania i zapewnienie, że na pewno się spotkamy. Małe lusterko, oświetlone jej uśmiechem, jest ze mną. Od lutego często o niej myślę, czytam wspomnienia przyjaciół, sióstr i braci w broni, widzę portrety Iryny stworzone przez artystów. Patrzę, jak córeczka Daryna kontynuuje twórczość, którą powierzyła jej mama, i wspiera markę VER-BA. Przed Dniem Obrońcy Ukrainy odważyłam się przesłuchać naszą audycję radiową z 22 grudnia 2019 roku. Przemyślenia Iryny uderzają spójnością sensów. Za zewnętrznie kruchą urodą w Irynie żyło rycerstwo wolnego człowieka i gotowość zapłacenia za wolność najwyższej ceny. Przytaczam naszą rozmowę. Od dzieciństwa Ira chciała spróbować wszystkiego na świecie. Jako mała dziewczynka ukradkiem brała od braci aparat fotograficzny na kliszę, żeby robić własne zdjęcia. Domyślali się, ale nie karcili, a zachęcali do wszystkich przedsięwzięć siostrzyczki. Jest wdzięczna braciom za dorastanie, a tacie – za książki. Kupował je dzieciom w wielkich pudłach. W marzeniach dziewczynka przymierzała mnóstwo różnych zawodów, jednak rodzice i krewni nalegali, żeby została nauczycielką. Irynka uległa, chociaż w środku się buntowała. Ukończyła z sukcesem uczelnię, zdobyła dyplom nauczycielki nauczania początkowego. I kilka lat nawet przepracowała w zawodzie w Kijowskiej Międzynarodowej Szkole „Meridian”. Jednak mnóstwo talentów i chęć spróbowania czegoś nowego od dzieciństwa skierowały Irynę ku projektowaniu krajobrazu. W jej życie weszły róże, i „Różany raj” zaczęła opanowywać kulturę ich pielęgnowania. Znalazła ludzi, którzy znali się na różach. Zorganizowała całkiem poważną społeczność, zaczęła kolekcjonować rzadkie odmiany, znajdowała możliwości sprowadzania z zagranicy tych, których na Ukrainie jeszcze nie było. Stworzyła „różaną” stronę internetową, na której planowała uporządkować swoje osiągnięcia i wypracowane doświadczenie. Obserwowała, jak róże przyjmują się na ukraińskiej glebie, w naszym klimacie, dzieliła się spostrzeżeniami. „Tworzyłam ukraińską przestrzeń informacyjną po to, żeby Ukraińcy nie wchodzili na rosyjskie strony”. Na rok przed wojną rosyjsko-ukraińską u Iryny kwitł unikalny różany raj, w którym zebrała 500 odmian. „Zaczęłam robić to, co kocham, i kochać to, co robię”. Przynosiło to satysfakcję i zysk. Stała się wspaniałą projektantką krajobrazów. Zapraszano ją do tworzenia ogrodów i oranżerii. „Poczucie harmonii, radość z tego, że robię to, co kocham, przynoszę pożytek ludziom, przepełniały mnie. I wszystko powinno było rozwijać się w tym kierunku”. Ale zaczął się Majdan. W jeden dzień Iryna zostawi niedopilnowany i ogród, i róże. Wyjdzie z różanego świata i stanie na Majdanie. Jej kolekcja – pół tysiąca odmian – faktycznie zginie, ponieważ całą zimę Iryna spędziła na barykadach. Od pierwszego do ostatniego dnia, z wyjątkiem kilku tygodni, które spędziła przy umierającym ojcu. 13 lutego Iryna pochowała tatę, a 18 lutego 2014 r. wróciła na Majdan i… w wir krwawych wydarzeń. Uważa, że ojciec wtedy ją chronił, bo z sytuacji, w które wpadała, cudem wychodziła żywa. „Postrzelony brat w broni Ihor Serdiuk upadł mi prosto pod nogi, wszystko działo się jak w zwolnionym tempie w filmie. Widziałam krew, która pulsowała z jego głowy, ale nie czułam strachu. Wszystko jak we śnie”. Znajdzie w sobie siłę, by nacisnąć przycisk aparatu, i w obiektywie znajdzie się „arafatka” Ihora, która będzie ociekać krwią… To zdjęcie – jeden z symbolicznych dokumentów naszej walki podczas Rewolucji Godności. Iryna utrwalała tragiczne wydarzenia na Instytuckiej, nie wiedząc, że wkrótce obok aparatu będzie trzymać w rękach automat. 18 lutego był szturm, wtedy „Berkut” przegonił wszystkich z Wału Czeresniowego do Parku Maryjskiego, dalej – do Arsenałowej. Irynę ukrywali ludzie z domu obok, bo berkutowcy chodzili z czystką i wszystkich podejrzanych po prostu dobijali. Przy tym ona jeszcze zdążyła naciskać przycisk Jej wojna w batalionie „Sicz” aparatu, za co o mało nie przypłaciła życiem. “Przy chińskiej ambasadzie podbiegł do mnie uzbrojony, potężny berkutowiec. Obok dreptali tituszki z metalowymi pałkami w rękach, kierowali na mnie automaty, wyrywali aparat”. Iryna zorientowała się szybko i w porę. Powiedziała, że są pod kamerami i ona nie robi niczego zabronionego, po prostu fotografuje. Kazała im pomyśleć, zanim coś zrobią, bo tak po prostu im to nie ujdzie. Mężczyźni obrażali Irę niecenzuralnymi wyzwiskami, grozili, że ją zabiją, jeśli choć raz skieruje obiektyw w ich stronę. Jednak po chwili się zatrzymali... Z Majdanu Iryna dobrowolnie poszła na front. Jej wojna na wschodzie Ukrainy trwała 3 lata i 10 miesięcy, 2014–2018 r., w batalionie “Sicz”. Kurachowe, Słowiańsk, Pisky. “Wojna to dziewięćdziesiąt procent codzienności i dziesięć procent – walki, gdzie jednakowo ciężko jest mężczyznom i kobietom. Nigdy nie dzieliłam wojowników na kobiety i mężczyzn, bo kiedy wszyscy przebywają w jednym środowisku, w jednakowej sytuacji, gdzie obok czai się śmierć, tutaj nie ma miejsca na preferencje płciowe. Zrozumiałam to jeszcze od czasu szkoleń w 2014 r., kiedy razem z towarzyszami broni trenowaliśmy i kiedy batalionem szliśmy na obiad”. Żadnych “proszę przechodzić bez kolejki”, żadnych przywilejów dla siebie i żadnej taryfy ulgowej wobec siebie. Była wdzięczna ludziom, którzy przyjęli ją jak równą i rozumiała, czym ryzykowali. Dowódca tłumaczył Irynie: “Zrozum, nie chcę wysyłać matce części kobiecego ciała i patrzeć jej w oczy”. Ira przysięgła nigdy nie zdejmować kamizelki kuloodpornej, nosiła ją stale, przez co fizycznie było jej o wiele ciężej niż innym. Taka była cena ich umowy z dowódcą. Jej ostatnia rotacja – sześć miesięcy na froncie. Nie chciała wracać do Kijowa. Ale 15 maja 2018 roku zwolniła się, ponieważ nie widziała efektywności w pododdziale, do którego przyszła jako ochotniczka. Chciała trafić do bardziej sprawnego pododdziału, ale wyszło tak, że nie wcieliła w życie tych zamierzeń. “Posłuchałam i pomyślałam, że może tak właśnie trzeba, może trzeba zrobić pauzę, nabrać energii i zdrowia. Wojna nie skończy się szybko, walka rozciąga się na lata, potrzebne będą i siła, i regeneracja”. Iryna podjęła wolną i trudną dla siebie decyzję – zatrzymać się na razie i zwrócić uwagę na siebie. Zamierzała wrócić do Ogrodu, któremu pisała listy z frontu... “Piszę do ciebie z frontu, mój drogi porzucony Ogrodzie. Możliwe, że komuś może się to wydawać bezsensem – pisać do drzew i kwiatów, ale tylko nie mnie. Bo wiem, jak nikt inny, jak bardzo jesteś żywy i jak potrafią śpiewać szczęśliwe róże, a poetyckie lilie wznoszą do niebios swoją odę miłości do życia”. Wracać jest zawsze trudniej niż walczyć i nie była oryginalna w odczuciach człowieka, który przychodzi z frontu na pokojowe terytorium. Na wojnie wszystko jest oczywiste: jest białe i czarne, jest wróg i jest swój. Ot, za tą linią frontu – wróg i ty musisz go zatrzymać. “W pokojowym życiu wszystko jest o wiele bardziej skomplikowane, tutaj istnieją tony, półtony, odcienie koloru, niuanse nastroju, momenty relacji. I wróg jest tutaj ukryty”. Najbardziej smuciła ją ludzka obojętność. Największe szczęście – bliskie grono towarzyszy broni i sióstr, kiedy wszyscy razem są w jednej łodzi. “Niekoniecznie wszyscy muszą być na froncie z bronią, bo ktoś musi zabezpieczać tyły, uczyć dzieci, pisać historię, podnosić gospodarkę kraju. Ale wszyscy muszą patrzeć w jednym kierunku i rozumieć, że w kraju trwa wojna. Niestety, są ludzie, których nic nie interesuje. Wszystko im jedno, kto oddaje życie t a m za ich spokojną noc i dzień t u t a j. Obojętność – to balast na naszych nogach. Wpływa on na wektor rozwoju Ukrainy, na głosowanie, na wybór tego, kto będzie kierował państwem”. Iryna powoli wracała do aktywnego życia. Dopadał ją długotrwały okres silnej depresji, musiała zwrócić się do psychologa i spać z tabletkami. Budziła się w środku nocy, a myśli bombardowały głowę, nie dawały spokoju. Ale wydarzyło się wspaniałe doświadczenie – projekt “Siostry”, w którym brała udział od czerwca do października 2018 roku. Podobne treningi są skierowane na powrót kobiet z wojny i zapobieganie zespołowi stresu pourazowego. “Początkowo nie chciałam iść na szkolenie, ale jeden towarzysz broni wziął mnie na”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

słabo”, mówiąc: “Czego się boisz? Na wojnę iść się nie bałaś”. Zgodziła się i nie pożałowała ani krzty. Początkowo uczestniczki z rezerwą patrzyły na siebie nawzajem, każda broniła się w swojej muszli i nie chciała się otwierać. Potem zżyły się, zaprzyjaźniły, i to wspaniale pomogło wszystkim wygadać się, uleczyć z wielu bolesnych traum. “Pod koniec treningu każda z nas napisała sobie zadanie, co ma zrobić w najbliższym czasie swojego życia”. Ira zaplanowała wiele spraw i wykonywała je nie tylko dlatego, że sama chciała, ale dlatego, że wzięła zobowiązanie przed siostrami. “To taka odpowiedzialność, że tworząc własne życie, dajesz przykład innym i podciągasz tych, którym jest najciężej. To jak równy równej: jeśli stanąć jedna do drugiej plecami, to można czasem odpuścić, bo wiesz, że cię wesprą i z lewej, i z prawej”. Projekt “Siostry” stał się dla Iryny uzdrawiającym startem w życie cywilne z twórczym ukierunkowaniem. Miała smak do piękna, lubiła je darować, dlatego zaczęła tworzyć ozdoby. Z żywicy epoksydowej i roślin Ira robiła cudowne wisiorki, pierścionki, kolczyki, lusterka. Wkuwała ukraińskie rośliny w ukraińską łzę i właśnie tak traktowała swoją sztukę. “To wszystko z głębokim sensem, aby nie zapominać, że nawet w pięknym musimy widzieć i kochać tych, dla których żyjemy i kontynuujemy nasze życia. To moja wdzięczność tym ludziom, którzy już nie są z nami, ale są z nami wiecznie”. O tych, którzy oddali życie na Majdanie, na froncie, Ira pamiętała zawsze. W sportowo-patriotycznym kompleksie “Dobrowolec” w osadzie Swiatopetriwśke pod Kijowem Iryna urządziła wystawę fotograficzną “Od Majdanu – do ATO”. 70 autorskich fotografii. Smutne, prawdziwe i uczciwe zdjęcia wydarzeń oraz ludzi, dla których, tak jak dla Iryny, wojna logicznie przeszła z Majdanu na front. “Dla mnie nie istniało trudne podjęcie decyzji, czy pójść dalej bronić wolności. Było tylko pytanie, w charakterze kogo pójdę na wojnę”. Znalazła swoje miejsce w szyku. I prawie cztery lata pełniła dobrowolną służbę wojskową w batalionie “Sicz”. Pod koniec naszej rozmowy Iryna powiedziała, że chciałaby zobaczyć i poczuć naszą wspólną wielką radość ze Zwycięstwa Ukrainy. “I niech brzmi to patetycznie, ale wolna Ukraina jest priorytetem w moim życiu i musi być priorytetem w życiu każdego człowieka, który tworzy najnowszą historię”. 11 marca 2022 r. w Narodowym Muzeum Rewolucji Godności miała otworzyć się wystawa amerykańskiej mistrzyni fotografii Jenn Blatty o ochotnikach wojny rosyjsko-ukraińskiej “Linia frontu/Linia pokoju”. Wśród bohaterek Jenn Blatty miała być Iryna Cwiła, o pseudonimie “Linza”. Jednak drugiego dnia pełnoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie Iryna zginęła. Za nią i autem z kamuflażowymi numerami śledzono z wrogiego bezzałogowca, a ze szturmowca zrzucono dwie bomby lotnicze. Ich z mężem ciała w lesie w pobliżu Luteża zidentyfikowano później. O Wielkiej wojnie ona ostrzegała. Wojna nie wychodziła z niej przez wszystkie osiem lat. Irinka żyła na linii pokoju – na linii frontu. I w każdej chwili gotowa była zostawić ozdoby, żeby wziąć do rąk broń przeciwko wrogowi. Bo kapitulować przed życiem nie nauczyła się. P.S. 15 października, po alarmie przeciwlotniczym, wyruszyłam do Browarów. Nie miałam żadnej wątpliwości, że powinnam pożegnać się i podziękować Irynie. Sercem powiedzieć to, czego nie zdążyłam. Podarować jej różę. W milczeniu obiecać, że nie będę kapitulować przed życiem. Na zalanym płatkami słońca podwórku przemyśleć nasze spotkania. I przeczytać znaki, które nieustannie w te dni szły z niebios o Irynie Cwiłej. Na pożegnaniu z Iryną ojciec Mychajło (Lesiuk) powiedział najważniejsze słowa: – Dzieci moje! Kiedy w lutym nasi mężczyźni brali szturmem Mukaczewo, żeby przekroczyć granicę na Zachód, delikatna Iryna stanęła w obronie rodzinnej ziemi i Kijowa. Czy wielu jest wśród nas takich ludzi, gotowych nie na słowach, a naprawdę, położyć duszę i ciało za naszą wolność? Myślę, że jednostki. Ona jest wśród tych, którzy poświęcili siebie bez reszty dla Ukrainy. Oddając za nią życie, Iryna nie wątpiła, że robi dobrze. Ta najnowsza Bohaterka pokazała, jak my powinniśmy kochać naszą obiecaną ziemię. My mało myśleliśmy o tym do 24 lutego. Nie ceniliśmy naszego kraju, naszej niepodległości. My uspokoiliśmy się. Nam było obojętne, w jakim języku rozmawiać, do jakich świątyń chodzić. My w milczeniu słuchaliśmy i kiwaliśmy głowami, kiedy wrogowie narzucali nam swoją kulturę. I do dziś jeszcze wielu ludzi wspiera kolaborantów. Ale każdy odpowie za swoje czyny i za to, jak on bronił Wolności – tego bezcennego Bożego daru. My musimy utwierdzić naszą kulturę, język, wiarę, żeby z ludu stać się narodem. A on buduje się takimi ludźmi jak Iryna, która pokazała nam ducha wolnego człowieka. W imię narodu, w imię nas Iryna złożyła w ofierze swoje piękne życie. Nasza młodzież powinna znać imiona bohaterów i uczyć się na ich przykładach, jak trzeba kochać Ukrainę. …Kiedy ludzie porzucają obiecaną ziemię, ona nie nagrzewa się. Jej ciało stygnie i przestaje rodzić róże i chleb. Iryna nie porzuciła swojej ziemi, a ogrzała swoją gorącą krwią, dlatego jej Różany Ogród będzie kwitł wiecznie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Głosy walki

Roman Szuchewycz – „Taras Czuprynka” (1907–1950) – generał-chorąży, Głównodowodzący UPA. „Walczymy nie dlatego, że nienawidzimy tych, którzy znajdują się przed nami, ale dlatego, że kochamy tych, którzy są za naszymi plecami”. „Samodzielność zdobędzie nie jedna partia czy organizacja, czy poszczególni ludzie, zdobędzie ją tylko cała Ukraina”. „Nowa ukraińska generacja… dokończy to, czego nam nie było dane dokończyć. Głęboko wierzymy w ukraińskie młode pokolenie, które przyjdzie po nas”. Roman Szuchewycz. Wasyl Kuk – „Wasyl”, „Jurko”, „Lemisz”, „Medwid” (1913–2007) – generał-chorąży, głównodowodzący UPA. „Bolszewicka propaganda wszystkich świadomych Ukraińców nazywała banderowcami i tej nazwy nie trzeba się wstydzić”. „UPA – jedyna ze wszystkich sił europejskiego antyfaszystowskiego ruchu oporu, która prowadziła działania bojowe przeciwko nazistom bez zagranicznej pomocy”. Wasyl Kuk. Kateryna Zaryćka – „Moneta”, „Mania”, „Orysia”, „Kalyna” (1914–1986) – łączniczka Romana Szuchewycza. „Droga Mamusiu! Pamiętaj, że nie trzeba się tak o mnie martwić… jak w czterdziestym roku… umiem w każdych warunkach urządzić sobie dobre życie i być zadowoloną z tego, co mam… Mam zdolność w każdym znaleźć jakąś radość. Życie może być piękne i ciekawe… Szczęście – to bardzo względna rzecz i jednej recepty na nie nie można napisać. Rzecz w tym, żeby je odczuwać... Cały dzień mam zajęty nauką. Wkrótce zostanę poliglotką… wszystko dla mnie skończone. Nie! Tylko warunki się zmieniły, fizyczna strona odeszła na bok, ale pozostała tak piękna duchowa część życia. Uśmiechnij się, pomyśl, że masz trochę dziwaczną córkę, ale najważniejsze – przestań uważać ją za nieszczęśliwą”. Z listu Kateryny Zaryćkiej do matki. 1952 rok. Włodzimierski Central. Darija Husiak – „Darka”, „Nusia” (1928–2022) – łączniczka Romana Szuchewycza. „Gdyby nie ta wojna, to jeszcze bym pożyła, a tak czuję, że długo nie wytrzymam. Wieczorem siadam i przeglądam wszystkie wiadomości. Ciężko, ale nie patrzeć nie mogę. Najbardziej boli, że najlepsi synowie znowu umierają za Ukrainę. Współczuję Rosjanom, bo przed nimi wielkie trudności. Federacja Rosyjska długo nie wytrzyma, imperium zginie – za wszystko trzeba będzie odpowiadać. Walczyliśmy o soborną Ukrainę nawet wtedy, gdy była podzielona między różne państwa. Donbasu i Ługańszczyzny nie trzeba oddawać. Ważne, że ludzie tam samodzielnie stają się Ukraińcami. Ale języka państwowego nie można ustępować w żadnym wypadku”. Darija Husiak. Ołeksandra (Lesia) Tomycz-Pajewska – „Orysia”, „M-35” (1908–1953) – koordynatorka działalności Okręgowych Prowodów OUN-UPA Bukowiny i Huculszczyzny, referentka propagandy Okręgowego prowodu OUN. „Wszyscy zginiemy, ale świadomie wybraliśmy tę drogę, bo takich jak my trzeba było i będzie trzeba, jako wzór dla przyszłych bojowników o wolność Ukrainy”. Z listu Ołeksandry Pajewskiej do bliskich. „Nas z mamą postawiono w różnych końcach wielkiej sali, dlatego komunikować się mogliśmy tylko spojrzeniami. Szczegóły sądu nie zapamiętały się, bo specjalnie nie wsłuchiwałem się i nie przyglądałem… Cieszyłem się niemą komunikacją z mamą, wiedziałem, że widzimy się ostatni raz. Matka była zamęczona i wyczerpana, jednak trzymała się mężnie, nawet mnie podtrzymywała na duchu uśmiechem. Oczy mamy były smutne i jasne, jak u świętych na starodawnych ikonach. Sucho, niczym strzał w pierś, wybrzmiał wyrok – mamie, Nenasytcewi i Askołdowi – najwyższy wymiar kary, mi – 25 lat. Cyfra ta wydała mi się jakąś nierealną, nawet śmieszną, wszak przeżyłem wtedy na białym świecie zaledwie siedemnaście lat. Zamiast ostatniego słowa poprosiłem o pozwolenie pożegnania się z mamą, jednak Zarianow gwałtownym ruchem głowy zabronił…” Ze wspomnień syna Ołeksandry Pajewskiej, Jurija, o posiedzeniu sądu 21 stycznia 1953 roku. Marija Nahirna (Mokrij) (1924–2019) – łączniczka, pielęgniarka w UPA. „Po sądzie wywieźli nas w Komi ASRR na Peczorę pod Workutę. Ubrano nas w szinele, które pozbierano z frontu: bez poły, bez rękawa. Na nogi dawano czunie, które robili więźniowie z opony samochodowej. Budowaliśmy drogę na Workutę. Kamienie przywożono na platformach. Pociąg długo nie mógł stać, więc musieliśmy go rozładować w 15 minut. Mrozy tam były bardzo duże: ponad 40 stopni. Na każdym był szron, jak na bałwanie… Kiedy przewieźli mnie do Mordowskiej ASRR, wyznaczyli do wyrębu lasu. Wtedy racja chleba wynosiła 600 gramów, a jak nie zrobiłeś normy – 300. Przeżyłam na wyrębie lasu zimę, potem – w fabryce szycia. Dobrze chociaż, że pracowaliśmy w cieple, karmili 3 razy dziennie. Ale było bardzo surowo, odzież naszą zabrali i wydali swoją: 2 sukienki, 2 koszule, buty 40-go rozmiaru, watowaną kurtkę i dwie pary majtek. To miało być na dwa lata. Na odzieży były wybite chlorkiem numery (ja miałam 904) i wzywali nas tylko po numerach”. Marija Mokrij. Dmytro Wercholak – „Dub” (1928–2016) – felczer UPA, współpracownik Służby Bezpieczeństwa OUN. „W obozach – mordowskich i uralskich – starałem się niczym nie splamić honoru żołnierza UPA i ukraińskiego nacjonalisty. Chociaż po dziesięciu latach uwięzienia specjalnie wożono mnie do Kijowa, abym podpisał oświadczenie, że siłą zaciągnięto mnie do „bandy”, że potępiam nacjonalistów i uświadamiam sobie swoją winę przed radziecką ojczyzną. W zamian oferowano wolność, legitymację studencką do instytutu medycznego i oficjalny ślub z moją Katrusią. Odpowiedziałem: „Kłamać nie będę. Sam prosiłem się do UPA, jeszcze jak prosiłem!”. Wtedy wysłali mnie za kraty na kolejne 15 lat”. Dmytro Wercholak. Mandyk Chasman – „Mały” (1929–2013) – furman-woźnica sotników UPA. „Byłem z powstańcami, kiedy atakowali Iwanyczi, żeby wybić stamtąd Niemców. Zrywali tory, żeby Niemcy nie wywozili ludzi do pracy w Niemczech. Ciężko było walczyć, naboi nikt nie wydawał. Co zdobyliśmy – to mieliśmy. Miałem polski pistolet „szóstkę”, ale naboi do niej nie było. W Maniewiczach stali Madziarzy. My z sotnikiem pojedziemy – zawieziemy im słoniny, a oni nam skrzynkami naboje dawali. Jak z Horochowa Niemcy jechali – rozbiliśmy ich. Było i tak, że nasi chłopcy zginęli. Ale kto ich wspomni. Wszystko tylko mówią, że sowiecka partyzantka biła Niemców. Ale na Wołyniu i Galicji – to wszędzie działała tylko UPA. Jak front wiosną 1944-go szedł – Niemcy z jednej strony atakowali, Sowieci z drugiej. A my w lesie – między nimi. I wszystko, co najlepsze w moim życiu – związane jest z ukraińską partyzantką. Takiego braterskiego i ciepłego stosunku do siebie nie zaznałem więcej nigdzie”. Mandyk Chasman. Iwan Honczaruk (1925–1988) – ostatni powstaniec, stracony przez komunistyczny reżim. „To wyglądało na przedstawienie. Zgromadzili pełną salę ludzi. W większości uczniowie, nastolatki. Pięć dni mówili o okrucieństwach OUN i UPA, ale do sprawy Honczaruka to nie miało związku. Z 50 osób przesłuchanych w sądzie, Honczaruka osobiście znało tylko 15. W ostatnim słowie oskarżony Iwan Honczaruk winę swoją uznał częściowo i oświadczył: „Na moim sumieniu zabitych ludzi nie ma”. W końcu wyrokiem sądu stała się kara śmierci. Zrealizowano ją w lipcu 1989-go – po bezskutecznym rozpatrzeniu skarg kasacyjnych”. Ze wspomnień córki Iwana Honczaruka, Natalii Woronowej. Lubow Pohoniuk (Piddubij) – „Sumna” (ur. 1930) – łączniczka UPA. „Wszystkich, którzy byli z 54. artykułu, tutaj, do „Berłagu”, wysłali. Zamknęli nas jak w więzieniu. Numery nadawali: na chuście numer, na spódnicy i na plecach. Zaczęli wywozić do kopalń złota – „priiski”. A ja ciężko zachorowałam. Mnie wtedy do części medycznej położyli. Do tajgi nie wzięli. A ja poleżałam w szpitalu, jak wypisali, poszłam na budowę w Magadanie. Mrozy – do 60 stopni. I jeść nie ma co. Mało nam dawali, bo norm nie wykonywaliśmy. Jakieś 300 gramów chleba i balandy pół czerpaka. Na śniadanie – łyżka jakiejś kaszy i kawałeczek chleba. Obiad – coś takiego, czego i świniom nie dają. A do pracy gonią: za nami konwój z psami. Bardzo było ciężko. Niech Bóg nikomu nie daje takiego losu”. Lubow Pohoniuk. Przygotowano przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Od krwio-słowo-splotu do krwio-słowo-wylewu

Z początkiem pełnoskalowej wojny w szeregi obrońców w lutym 2022 roku, by bronić Ukrainy, wstąpili prozaicy, poeci, artyści. W szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy od pierwszych dni broni rodzinnej ziemi Poeta i Artysta Serhij Taczyn. Obdarzony przez Boga Poeta jest dzisiaj na pierwszej linii frontu, w wirze najbardziej piekielnych wydarzeń. Subtelny liryk S. Taczyn jest autorem następujących tomików poetyckich: „Dzen.UA” (2013), „Semyświcznyk” (2016), „Ptaszka” (2016), „Winnyćka Abetka” (2017), Taczyn S., Hałycz U. „Epistolarni chrończky” (2017), „Misto na W” (2017), „Piwdennyj Puch” (2017), „Lubyty” (2017), „Ptaszka Nowa” (2018). Laureat wielu nagród: literacko-artystycznej nagrody „Krysztalewa wysznia”, literackiej nagrody imienia Mychajła Stelmacha czasopisma „Winnyćkyj kraj”, ogólnoukraińskiej literackiej nagrody imienia Mychajła Kociubynskiego, literackiej nagrody imienia Anatolija Bortniaka. Serhij Taczyn… Szlachetny, inteligentny, unikalny... Jego poezja jest lekka i szczera, estetyczna i filozoficzna, pełna niepowtarzalnych obrazów, słowotworów, rytmomelodyki i wszechobecnej Miłości. „Poezja Taczyna, bez wątpienia, jest doskonałym przykładem literatury uformowanej na przecięciu kultur, czasów, stuleci i pokoleń. Ale jednocześnie jest to zjawisko do pewnego stopnia unikalne w naszej przestrzeni, odrębne i godne wyróżnienia. W twórczości artysty, filozoficznej i pełnej aluzji oraz ukrytych sensów, poza tym jest miejsce na prostotę, szczerość, jakąś szczęśliwą dziecięcość – a właśnie to jest oznakami nieprzeciętnego talentu i autentyczności autora” – taki jest pogląd kolegów z Winnickiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Dzisiaj poezja Serhija Taczyna jeszcze czeka na głębokie literaturoznawcze badania i analizę dotyczącą miejsca w postmodernistycznym procesie poetyckim. Trudno znaleźć poważne publikacje dotyczące indywidualnego stylu, cech artystycznych oraz unikalności poezji Serhija Taczyna, jednak dla tych, którzy zachwycają się poezją, jasne jest jedno – przed nami oryginalny i niepowtarzalny Talent, który pisze jak oddycha – pełną piersią. Jurij Andruchowycz: „Już w nazwisku poety jest podpowiedź, że jest on od Boga. Bezsprzecznie. Taczyn, a nie mamczyn. Tatuś zadbali o talent, a Ukraina Centralna – o środek ciężkości. Poeta z nich wyszedł absolutnie centralny. Czytasz wiersz po wierszu – i od razu czujesz, jak nic dodać, nic ująć: dojrzałość, piękno i siła”. Pawło Wołwacz: „Wiersze Taczyna – to rzeczywistość ludzkiego życia i jeden z przykładów tworzenia poezji w epoce postindustrialnej czy postinformacyjnej, gdzie „w niebiosach miotaczem ognia wypalono dziurkę”. Jeden z najjaśniejszych przykładów we współczesnej ukraińskiej poezji. I nie jest ważne, do jakich wiekowych grup poetyckich czy nurtów stylowych można zaliczyć autora. On po prostu żyje, nie pretendując do roli geniusza czy wizjonera, ale dobrze odczuwając niepokój i miłość. To ostatnie, ze wszystkich „fenomenów otoczenia” Taczyna – jest najważniejsze”. Wojna zaniepokoiła Muzę Poety, jeszcze przed nim reminiscencje przeżytego i wycierpianego, chociaż w poezjach ostatnich lat temat wojny wyłaniał się w cyklu wierszy „Z okopów pierwszej międzygalaktycznej” czy „Z trofejnego dziennika” (książka „Ptaszka”), gdzie czuć przeżycia żołnierza: (27 września) „A kiedyśmy w rozproszeniu wychodzili z rodzinnych stygnących miast i pragnęli jednego – na tydzień uniknąć ostatniej bitwy, pustkę pod sercem wypełniałem korespondencją z tobą – polowymi karteczkami, które butwiały i traciły swój sens. Z wysłanych patroli tylko gorsza trzecia część wracała z powrotem – rymować raporty o dawno już przygotowanym dla każdego spokoju. A zwilżone niebo, niczym wygięta do Boga łza, od niepowstrzymanego żalu gotowało się zerwać z ziemskiego oka…” (9 października) Niepogoda chyli do dołu – upaść twarzą w pole i rozpuścić się w Bogu – prawe sny w drodze. W ziemię twarzą leżeć, stać się snów przewodnikiem i oddychać w rolę: mi – wdech i wydech – łość. Serhij Taczyn – artysta, który jest bezgranicznie zakochany w pięknie rodzinnego miasta. „Winnyćka Abetka” – wykwintne wydanie, na stronach którego dzięki poezji i fotopracom przenikasz się duchem miasta nad Bohem. Literaturoznawca Ołeh Sołowiej w przedmowie do tomiku S. Taczyna „Winnyćka Abetka” zaznacza: „Miasta w tych wierszach, zapewne, jest dużo; jednocześnie – to absolutnie subiektywna Winnica, wyrażona poprzez myśl i emocję lirycznego podmiotu liryki Serhija Taczyna. A ogólnie, w tej książce wszystko szczęśliwie się złożyło – przejmująca jesień z jej barwami, cieniami i głosami połączyła się z pięknym historycznym miastem; wykwintna forma dwuwierszy i swobodne rymowanie harmonizują z poważną, dowcipną, ironiczną, minorową treścią, zrealizowaną poprzez dobrze przemyślane motywy i obrazy artystyczne. Osobiście bardzo mi imponują ta autorska jesień, subiektywne miasto i te sympatyczne wiersze. Wszystko to razem tworzy przytulny chronotop na marginesie, świat w bezpiecznej odległości od projektowych lwowsko-kijowskich ludzi i od wszystkiego innego masowego konsumpcjonizmu. Przeznaczeniem alfabetu jest tłumaczyć – aż do pyłku w twoim oku niedopisane i niedomalowane po prostu wybacz mi w końcu ja wciąż jestem po tej stronie ja jeszcze nie przygotowuję się do ostatniej podróży nie smolę pokładu nie łatam żagla ale jestem jak marynarz który siedzi w porcie i medytuje na niebo – z morzem do pary a w tej otchłani pulsuje niebieskie ołów pokryty chmurami – tak gęsto i obficie że ani obrazy ani wiersze nie wchodzą do głowy kiedy tyle kobiet i wszystkie piękne kiedy tyle miłości w twoich źrenicach tyle różnego bólu natchnienia obłędu że i chcesz zasnąć – nijak nie można zasnąć ja bez tego nie będę mógł – chyba zapomnę się i wierzę że nikogo w tej oikumenie mimo silnego pragnienia zastąpić nikim nawet krew tutaj jest żółtsza w Sobornej żyle by żywić przyległe ulice-rzeki te wrześniowe rzeki – październikowe listopadowe przepływam z wierszami – Charonem Mazajem ratuję się nimi – kiedy nawet nie wspominam a one nie ratują się mną nawzajem bo one – jak nie stąd i nie tutejsze jak berdyczowsko-żmeryńskie – skądś przybysze wierzą w księżyc-podkowę i słońce-jajecznicę i dopytują o nazwę każdej ulicy czy mimo Soboru Przemienienia Pańskiego uśmiechając się do Pana złotymi koronkami prześladują mnie w tę jesienną porę do Południowego Styksu by mimo woli dostrzec w tych głębinach gdzie o miłości mojej pisano po wodzie widłami jak uczucia migrują – nieuchronnie nieustannie od krwio-słowo-splotu do krwio-słowo-wylewu M Miłości nigdy nie bywa za dużo. ta jesień mija. wypaliły się ogniska. teraz ona nie ma nic dla nas przygotowanego. listopad, uważajcie, jej nieulubiony pasierb, pozostaje melancholia i odrobina splinu, i rzeki rdzy, które płyną po kolana. ale miłości nigdy nie bywa i za mało. ta jesień nie stała się najlepszą, ale pozostała jedną z naznaczonych przez Boga, bo trwała nieskończenie – nieprawdopodobnie długo. takie wrażenie, że ona nieustannie trwa – jeździ w kółko bezludnym tramwajem. T ty tylko przyjrzyj się tej piękności, Taczynie! jakby wszystko tylko czekało na ciebie, jak na tego, kto przyjdzie i uwieczni ją do końca. tego, kto zrobi z niej ikonę – legalną, tego, kto napisze i namaluje ją tak, żeby można było widzieć za tym Chrystusa. uczenie się najniezbędniejszych słów, a w naszym przypadku – jakichś podstawowych pojęć semantyczno-psychologicznych oraz związanych z nimi emocjonalnych ekstremów. Kompleks motywowy zbioru akumuluje i spaja dwie pory roku – jesień i zimę. W przyrodzie jest to istotna granica między pożegnaniem a nowymi narodzinami („a zima nieuchronna. i ona już niedługo”). Człowiekowi właściwe jest nastawianie się na te pradawne struny i pozostawanie w znacznej mierze w zależności od obiektywnej partytury przyrody. Na całkowicie obiektywne realia tego nieskończonego ruchu rzeczy i zdarzeń w przyrodzie człowiek reaguje całkowicie subiektywnie, czyli przez pryzmat swoich emocji. Jesień – a priori czas poetów, czas tych, którzy „czują się w sytuacji klinicznej” (W. Stus), i Taczyn nie jest wyjątkiem. Ale bezsporna zasługa poety polega na tym, że zdołał nadać jesieni całkowicie konkretny wygląd („przez dzień majaczyć na centralnym moście, / chłonąć oczami to niebo nad Winnicą”; „w mieście, podzielonym Południowym Bugiem na pół”), spotkawszy ją na winnickich ulicach, przepuściwszy przez siebie, a potem znów puściwszy na wolność – naprzeciw zimie…” W poezji S. Taczyna powstaje wysoka i wyrafinowana formuła Bytu człowieka, który żyje w harmonii z przyrodą i Bogiem. Poeta rejestruje najskrytsze poruszenia uczuć, spowiada się w Słowie, uświęca się szczerze w przeżytym i wymarzonym. Czytając jego poezję, czujesz światło i czułość, melancholię i spokój, zachwyt drobnostkami, tym co wysokie i przyziemne, wieczne i przemijające. Poezja S. Taczyna – to medytacyjne wibracje serca, przelane w Słowo. Jest tu i estetyka, i muzyka, i plastyka, i gra, i eksperymentowanie ze słowem. Chce się zanurkować we Wszechświat poezji Serhija Taczyna, zaczerpnąć energię nieśmiertelnego Słowa, szczerze pomodlić się, aby Pan chronił Wojowników Światła i Ukrainę. on sam – taki uśmiechnięty i młody, za obrazami i wierszami – z rosy i wody, a z nim kilku apostołów – chodzą boso wokół winnickiej bursztynowej jesieni. i ta idylla, wydaje się, jest niedościgniona, chyba że brakuje muzyki – coś z Gershwina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Z tomiku „Ptaszka”

Medytacyjny walc Październik na palcach skrada się przez wsie, niebo jest nakrapiane ptactwem. Wiatr-wioślarz nad pustymi chatami medytacyjnie wiosłuje. Ta pasterska wieczorna idylla płynie po niebieskim szwie nad ogrodami, gdzie w badylach somnambulicznie żyję ja. Wystygłe słońce skazańczo toczy się wzdłuż archetypicznych niebios. Dzień kończy się molem, a ta koda, wieczna, jest ze mną albo bez mnie. Apopleksyjna, płaczliwa melodia naprężona jak struna. Wpatrywać się w siebie samego nie sposób – nic bym już więcej nie poznał. Ty przez odległość jesteś we mnie poświęcona, w sylabotonikę słów. Zaczynamy znowu – jakby na ziemi wolnej od ludzkości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ze zbioru „Winnicki alfabet”

Winnica, kiedy jesienne słońce wypełnia sobą wszystko dookoła po brzegi – po same krawędzie – ja raz po raz uświadamiam sobie, że dzielę się miłością przede wszystkim – z tobą, moja Winnico: bezgłośnie siedzieć obok wieży z Artynowem albo modlić się do Boga w kozackiej cerkwi, albo aż do nocy błądzić – bez celu, godzinami – z naszymi żywymi – jak z naszymi zmarłymi; cóż ci do mnie – ani rodu, ani imienia –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czego on tu? dla kogo? i po co? smutek tej jesieni jest najlepszy, jest taki bezkresny i natchniony jak liście – przed śmiercią jeszcze zielone jak to pragnienie – z tym natchnieniem żyć i za niczym wtórnym nie tęsknić i wiedzieć, że zima jest tak daleka jak śmiertelny krzyk czy przedśmiertny klekot ani duszy – nikogo, więc nie ma i pamięci, a w konsekwencji – nie ma i Boga. i kiedy kładziesz się na ziemię, – nie mrugając patrzeć, jak nad tobą kohorty chmur szykują się do ostatniej w sierpniu bitwy, pamiętaj o tych, którzy polegli w tę ziemię na długo przed tobą. oto oni – chwieją się na wietrze źdźbłami łodyg. oto oni – w ptasim świergocie, w szeleszcie liści, w sprężystym wietrze. dosłysz każdy głos, dostrzeż każdą nutę na tym pulpicie. wsłuchaj się w tę muzykę, która nie ma początku i nie będzie miała końca, wyróżnij ją spośród innych, bo wszystkie one się skończą – tylko nie ta. więc niech ona zamieszka – w każdej komórce, w każdym atomie, po prostu zapamiętaj ją, a wtedy po tobie każdy będzie ją pamiętał. 2016 Zdziwienie doprowadź mnie boże żywym do tej zimy czy nie lepiej we dwoje przechodzić jesień jak rzekę i na brzegu grudnia zatrzymać się jak i w zeszłym roku – w ekstatycznym zachwycie od węgla i antymonu żeby mroźny świt opierał się na pierwszych dymach całym ciężarem niskiego niebieskiego wieku żeby – chaty w śniegu i żeby kogut dla nas piał bo wokoło nikogo – tylko nieogarniętość i my i stać tak na umownej zimowej granicy jakbyśmy byli sobie najbliżsi jakimi bywają obcy którzy razem przeszli bursztynowe wzburzone wody – nieziemski człowiek i ziemski umiarkowany bóg żeby dzielić wzajemnie – nie po równo ale na dwoje samotną wiarę w milczenie w zachwyt i zdziwienie Jutro w ostatni dzień lipca myśli się o dobrym przypominają się jakieś rzeczy – dawne nieprzegadane słyszę babcię która woła mnie na obiad – Seriożka! Serioooża! rzucaj już te wędki bo utrapienie z tobą – oj utrapienie mi! widzę ptaki które trzymają się wznoszących prądów prawie nierozróżnialne na białym i wyblakłym błękicie zgaduję rybaka na tamtym brzegu który będzie łowił – aż dopóki nie poznamy jego ojca i nie uwierzymy, że on jest Synem Jego słyszę dziadka który klepie kosę między jabłonią a orzechem wyobrażam sobie jak dotyka palcem ząbkowanego ostrza jak hałaśliwe wróble wiercą się wokoło sąsiedzkiego okapu – i tak spokojnie na sercu i razem z tym – tak wesoło! jakaś niemoc rozlana w powietrzu jakieś drżące chcenie fantazjuje się o dziewczynce cztery ulice dalej można godzinami obserwować chmury i ich cień czy jak słońce do nieba garnie się a ono nad wszystkimi się garbi czas niby zatrzymuje się – nadmiernie gęsty i spowolniony a wszystko przez upał który po południu jest już nie do zniesienia ja nikomu nic nie jestem winien – jeszcze niepokonany wolny i jutro życie będzie trwało bo jutro przecież – sierpień! oto on – przy przedmieściu – taki wysoki i postawny i ta ziemia mu się podoba i on do niej pasuje jak to nie oglądać się... jak to przestać... trzeba iść na obiad – babcia woła 31.07.2018 Śnieg śniegu na niebie po brzegi! a zatem – na ziemi. ludzkość w oblężeniu, drogi wokoło zasypało. w naszym mieście powiatowym jeszcze znośnie, a na wsi śniegu – po pas, po piersi! – po to jest wieś. srebrne puchy powoli lecą ukośnie, kręcą taniec, zawieszają się na poziomie powiek. jak uzależnić się od tej piękności? jak jej pozbyć się – tak, żeby od razu – na wieki. ja nie wychodzę z domu – do kogo? dokąd? srebra i złota tyle, że łzawi w oczach! świat doskonały – po co więc zostawiać ślady? zbyt kruchy nietknięty biały smutek. cisza i spokój na dnie codziennych rzeczy. wszystko zrównoważone na zewnątrz, a zatem – i we mnie. Llosa i Kundera, Pessoa, Mishima i Che ledwo się przewracają, a nie czytają – nie. jest tylko styczeń i kilka powolnych myśli. w białej palecie obecne są wszystkie kolory. jest tylko śnieg i nad kominem niebieski dymek. ile chcesz o tym z sobą rozmawiaj. słucham Mozarta z Bachem. Beethoven nie idzie, nie podsiadam na żaden wysoki motyw. to z bezludzia – na świecie nie ma ludzi, jestem tylko ja. i, być może, jako widmo, – ty. gdzieś w dalekiej galaktyce, w mieście na “W”: Winnica, Wiedeń, Vancouver – wszystkie do twarzy. tam, nad tobą na niebie chmurka płynie, biała, jak tutaj, i tak samo samotna, jak ta. 4.01.2019 Dość człowiek człowiekowi – miłość, tylko wydaje się, że – ból. wiosna powoli przelewa się z pustego w próżne. zaczynam o czymś myśleć, a koncentruję się na tobie. no, ile można. ziemia wciąż jeszcze płaska, wciąż jeszcze na trzech wielorybach. i tylko czas nieubłagany, a odległość – stała. ciężkie ryby ocierają się brzuchami o dach. oszałamiająco pachnie skórką owoców i sandałem, melisą i cynamonem, lubczykiem i jałowcem. oddycha się spowolniony, rymuje się – według pogody. calvados kończy się, i gdyby nie to, piękność – i tyle! ze stabilności – włóczenie się labiryntami przedmieść. nie zimno, ale na noc otulam się cieplej. można bez końca patrzeć na pełnię księżyca, rozmyślać o wierszach. człowiek człowiekowi – “tak”, tylko wydaje się, że – “nie”. dlatego w lirycznym pozostałości kaca po calvadosie. bo nawet to, że do lata nie tak dużo dni, dla mnie nie jest najważniejsze. i tego – dość. 9.05.2020 Przygotowała Iryna HOŁOWAJ, m. Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ze zbioru “Kochać”

Świat medytuje, a ta medytacja – to jasna modlitwa do Chrystusa. W egocentrycznym żółtym tańcu sytuacyjnie prowadzę. Nikt więcej i nigdy nie wtrąci się w nasz permanentny pojedynek. Pij moje wiersze na pamięć: ta trucizna – to szczery podarunek dla ciebie. Podziękowanie Dziękuję, Boże, za dolę moją, Co rozlewa się, niby w Raju: Bez brzegów, bez początku z końcem, Bez wrogów z męskim obliczem. Dziękuję, Boże, za przyjaciół moich, Za codzienną ich pamiętliwość, I za uśmiech, który kilka kobiet Razem splecie na koniec w wieniec. Dziękuję, Boże, za rodzonych rodziców, Co naliczyli niemało lat, Za zabieganą miłą siostrę I za wiedzę, że nigdy nie umrę. Dziękuję, Boże, za ptaszka w dłoni I za szczerą łzę na twarzy, I za szaleństwo poszczególnych nocy, Co zrymowanym gardłem płynie. Dziękuję, Boże, za wiersze moje, Co rozleciały się w dalekie kraje, Gdzie je z zapałem czytają i uczą, Ale do nocy o mnie milczą. Dziękuję, Boże, za wszystko na ziemi: Że nie latałem, nie prowadziłem statków, Że nie strzelałem do ludzi na wojnie I nie chciało się tego mnie. Dziękuję, Boże, za to, że jestem, I za wymierzone szczęście moje, I za ukochaną, która kocha mnie, I za nadzieję, że wszystko to – minie. Dym wiersze – to miłość. to brak strachu. kiedy radość i spokój płyną podskórnie. kiedy jesienne niebo nad ojcowskim dachem tak bezbożnie ciśnie, a ty – jesteś pokorny. kiedy orzechowe liście wieczorem palisz i mimowolnie smakujesz ten święty dym, kiedy zadajesz kobietom, które z tobą spały, – nie z takim i nie z tamtym. wiersze – to to, co przerasta przez ciebie, aż gdzieś poza chmury, gdzie topnieje ból, kiedy urodzaj z tych zachmurzonych łodyg permanentnie gorzknieje nie tylko tobie. kiedy każde słowo jest takie przypadkowe, lecz go nie zamienisz już niczym, kiedy stawiasz kropkę w ostatnim wersie, czy kiedy tydzień milczysz. wiersze – to kamłanie aż gdzieś na spodzie, którego nie dosłyszeć tak od razu. kiedy oddajesz się cały pracy, czy kiedy ci obojętne, że nie jesteś przystojny. kiedy kobiecy głos cichutko woła, a ty nasłuchujesz – czyj – dokąd? czy kiedy jesteś sam i ci to pasuje, bo sam wybierasz, dokąd iść. Październik czego on tu? dla kogo? i po co? smutek tej jesieni jest najwyższy ona jest taka ciężka egzystencjalna jak nadzorca – więzienny czy stacyjny co strzeże prześladowców od prześladowanych czy ładuje pociągi za nami w każdy przestały świt i zamyka oczy na koniec czego on tu? czy jest w tym prawda – nie odkładać wyrzeczenia na jutro siebie samego zdradzić i wyrzec się wśród drzew gotowych rozebrać się i modlić do opadających liści pokornie – do listopada – w liściach po kolana w winnickim parku przy wieży gdzie niebo prorokuje splin i katar czego on tu? to wyrok czy wolność – iść po tych liściach jak po wodach przez to szamanstwo pod nogami – na wiersze co brzmią w ludzkiej gamie w wiarę na oświecenie na dotyk na schronienie na proch na głos – dopóty aż będzie pulsować w ciele to niebo nad stygnącym Podolem Kochać kochać tę kobietę taką jaką jest cenić ją taką której kiedyś nie stanie jedną jedyną – czy nie jedyną ze wszystkich Ew taką niepowtarzalną – być może ostatnią malować ją nagą wierszować ją czułą kołysać co wieczór budzić co rano badać z nią subtelności – niech to i śmieszne co noc natchnienie – co chwilę starannie fantazjować o niej nie tak jak o reszcie wspominać ją wyjątkową pamiętać czyjąś widzieć ją wszędzie – półokiem za nią śledzić kolekcjonować gesty – wierzyć w tę herezję podśpiewywać kiedy śpiewa a kiedy płacze – pocieszać gotować dla niej kawę przywłaszczać chcieć prosić jej nie pisać i nigdy nie odprowadzać wyobrażać na kogo by podobne wyrastały dzieci cieszyć się leniuchować poetyzować relacje czuć się jak w niebie – chociaż i nie umarł jeszcze nie przejmować się głupotami a cieszyć się że są one przeglądać Tarantino i zaczytywać się O’Henrym Z sieci FB Pamięć ta cierpiąca ziemia dookoła i niebo nad nią – i jest Ojczyzną. to ostateczna przyczyna żyć właśnie tutaj – i ważna przyczyna. przyczyna stawać się silniejszym, lepszym, wznosić się – stopniowo, przyczyna dla niepohamowanej nienawiści i bezgranicznej miłości. to przyczyna szczycić się swoim rodem, genotypem, krwią, a jeszcze – życiodajna przyczyna brać do rąk broń, żeby z tą bronią po raz kolejny odzyskiwać wolność – za przyszłość, za teraźniejszość, za niegasnącą pamięć swojego rodu! i przede wszystkim – za pamięć, za to, że za nami to, co z tyłu. właśnie ona i inspiruje – i to odwieczny Pański zamysł. bo kiedy za tobą już nie ma nikogo,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

niestety nie zapamiętałam, z zawodu adwokat. Do Truskawca za kilka dni miała przyjechać moja ciocia Maria Terpylak, która, mając chorą wątrobę, raz w roku jeździła do Truskawca pić „Naftusię” i zawsze wynajmowała mieszkanie u tej samej gospodyni, dom której znajdował się niedaleko naszego pensjonatu. Otóż pewnego dnia Wilde mówi do mnie: „To jutro już przyjeżdża twoja ciocia, chodźmy do tej gospodyni, pościelmy Terpylakowej drogę”. Przychodzimy do tej gospodyni. Wilde z anielskim wyrazem twarzy o coś wypytuje ją o życie, wierci się, przeprasza, z daleka pyta, czy wybiera się do niej pani Terpylakowa, czy dawno ją zna... Mówi, że jest jej bardzo niezręcznie, ale ona jako dobra kobieta radzi nie przyjmować pani Terpylakowej na mieszkanie. Ku zdziwieniu tej gospodyni, która zapewnia, że dobrze zna Terpylakową, Wilde mówi, że pani Terpylakowej coś teraz tak pomieszało się w głowie, że bardzo ugania się za chłopcami (a ciocia miała już pod 70 lat) i że ta gospodyni nie będzie miała spokoju, a ponadto: lubi kraść jakieś drobiazgi. Na to gospodyni prosi nas o opuszczenie jej domu i patrzy na nas jak na jakieś oszustki. Wilde jest zadowolona. Przyjeżdża ciocia, oczywiście gospodyni od razu opowiedziała jej o wizycie jakiejś oszustki z młodą kobietą. Ciocia od razu domyśliła się, kto to był. Ja oczywiście od razu przybiegłam do cioci i pośmiałyśmy się z wymysłu Wilde. Gospodyni domu, kiedy zobaczyła mnie, od razu rozpoznała jedną z odwiedzających i było jej bardzo niezręcznie, że nie rozpoznała Iryny Wilde, wszak Wilde była znana w Galicji i rozpoznawano ją na ulicy. Ciocia postanowiła godnie odpowiedzieć Wilde. Otóż w porze obiadowej, kiedy wszyscy „mieszkańcy” małego pisarskiego pensjonatu „Naftusia” zebrali się na odpoczynek, ciocia przychodzi do pensjonatu, prosi dyżurną o wywołanie Iryny Wilde na korytarz. Ja o tej zaplanowanej „akcji” wiedziałam wcześniej i już też byłam na korytarzu. Wilde wyszła i momentalnie zorientowała się, że zaraz coś się wydarzy, bo w innym razie ciocia po prostu weszłaby do niej do pokoju. Jednym słowem, ciocia oskarżała Wilde o to, że ta uciekła ze Lwowa z jej mężem i ukrywa go tutaj w pensjonacie. Wilde przysięgała, że tę kobietę widzi po raz pierwszy, że nie ma pojęcia, kto to taki, nie wpuszczała cioci do swojego pokoju, prosiła o ochronę świadków tej historii, uroniła łzę... Najbardziej aktywną w obronie Wilde była adwokat z Mińska, niektórzy stali zdezorientowani, Dmytro Pawłyczko od razu wszystko zrozumiał. I dopiero kiedy dyżurna zaczęła wybierać numer milicji, ciocia i Daryna Dmytriwna roześmiały się i powiedziały, że teraz są „kwita”. Świadkowie kolejnej „awantury” Wilde również się pośmiali i nie mieli jej tego za złe. Na Krzywonosa 33 nie raz bywało tak, że trzy przyjaciółki robiły wspólny obiad. Te obiady były u nas, bo nas jest dużo, a Wilde przychodziła na obiad sama. O ile wiem, kulinaria nie „przyjaźniły się” z Daryną Dmytriwną. Mama i ciocia gotowały bardzo smacznie. Wilde przynosiła jakąś jedną potrawę i komentowała: wiecie, że u mnie najsmaczniej wychodzą ziemniaki w mundurkach. A to przychodzi do nas ze słowami: czego wy się zasmuciliście – wszystkie imperia się rozpadły, rozpadnie się i to… – i po pauzie: mam na myśli USA, a wy co myśleliście? Nie idealizowała przeszłości, odnosiła się do niej krytycznie, nie akceptowała współczesności lub nie potrafiła się w niej odnaleźć, a starała się jakoś trzeźwo ją przemyśleć. Wśród inteligencji wspominano wtedy słowa Stanisława Ludkiewicza: „Przyszli i na to nie ma rady”. „Niewola stawała się coraz bardziej oswojona” – słowa Güntera Grassa jakby powiedziane o Irynie Wilde. Pogodziła się z nią, ale znajdowała w niej różne szczeliny dla wolnego oddechu, choćby i potajemnego. Na przykład: po wyjeździe do Ameryki, we lwowskim Związku Pisarzy został zorganizowany wieczór, gdzie opowiadała o wyjeździe to, co w tamtym czasie należało, a po zakończeniu wieczoru zebrała w domu swoich przyjaciół i… – „A teraz posłuchajcie prawdy”, ale główną rzeczą, na którą kładła nacisk, było to, że Ukrainę można budować tylko tutaj, na swojej ziemi, a nie na emigracji. Cieszyła się, że mamy wielu ukraińskich studentów, interesowała się nami, młodymi, czym „oddychamy”. Starała się wspierać ludzi w trudnej sytuacji, dodawać im optymizmu, chęci do życia. Kochała młodzież, zawsze dobierała towarzystwo nieprzeciętnych ludzi. Dobrze opisał to w swoich wspomnieniach o Wilde Roman Horak, który uczył się razem z jej synem Maksymem na wydziale chemicznym lwowskiego uniwersytetu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wspomnienia o Irynie Wilde Iryna Wilde (Daryna Dmytriwna Połotniuk) urodziła się 05.05.1907 r. w Czerniowcach. Zmarła 30.10.1982 r., pochowana we Lwowie na Cmentarzu Łyczakowskim

Marta DZIUBA “Talenty zawsze były otoczone nie tylko sławą, która nierzadko przychodziła do nich z opóźnieniem, ale i nieudacznikami, którzy im zazdrościli, plącząc się pod nogami. Szczęście utalentowanych zawsze polegało na tym, że są utalentowani, nieszczęście – na tym, że często przeszkadzali im zazdrośni nieudacznicy, snując intrygi, szczując, kłamiąc. Nieudacznik nierzadko całą swoją energię kierował na to, by przeszkadzać talentom, właśnie tutaj wykazując nie lada zręczność i umiejętności. Ale czas mijał, on “stawiał” wszystko na swoim miejscu, z nieudaczników nic nie zostawało, oprócz kosztów ogólnych, utalentowani zaś jednak coś po sobie zostawili dla narodu, który dał im słowo, pędzel, dźwięk” (z dziennika Iwana Czendeja. Ukraińska Gazeta Literacka. 27 listopada 2010 r.). O Irynie Wilde, która pisze książki i mieszka w tej samej kamienicy (ul. Maksyma Krywonosa 33), co moja ciocia Marijka, i której pilnuje milicjant (była deputowaną Rady Najwyższej Ukrainy), wiedziałam jeszcze od dziecka. Będąc już starszą, zaczytywałam się jej książkami “Motyle na szpilkach”, “Wybija ósma”, “Dziwne serce”, które były u nas w domu. A zapamiętałam ją od 1959 roku, kiedy wstąpiłam na uniwersytet i przeprowadziłam się do mamy do Lwowa na Krywonosa 33 (mama w tym czasie już wróciła z Syberii). Iryna Wilde (Daryna Dmytriwna Połotniuk), znana pisarka, była nie tylko sąsiadką, ale i dobrą koleżanką mamy oraz cioci Marijki. Nie było dnia czy wieczoru, żeby Daryna Dmytriwna nie “zajrzała” do nas. Wieczorami “starsze” towarzystwo lubiło grać w “brydża-remika”, na herbatę i karty przychodził jeszcze sąsiad z sąsiedniej kamienicy, docent farmaceuta pan Melnyczuk. Do gry z młodszego pokolenia dopuszczany był tylko starszy syn cioci Marijki Ihor, wszak był on już “panem inżynierem”. Ani ja, ani moja siostra udziału w grze nie brałyśmy: jeszcze “zasmarkane”, by być w starszym towarzystwie, ale herbatę po grze pili wszyscy razem i były to bardzo ciekawe i wesołe herbatki. Daryna Dmytriwna była niezwykle wesoła i dowcipna w towarzystwie. Do dzisiaj wspominam szczery śmiech, zainteresowanie ówczesnym życiem tych trzech kobiet (Wilde, mamy i cioci), których losy, u każdej na swój sposób, były bardzo, bardzo niełatwe. Myślę, że towarzystwo mamy, cioci i atmosfera, która panowała w naszej rodzinie, była dla Wilde tą niszą, gdzie mogła trochę zapomnieć i schować się przed swoimi wszelkimi domowymi i nie tylko domowymi kłopotami oraz skomplikowanym ówczesnym życiem literackim: “Znowu muszę jechać do Kijowa kłaniać się kijowskim chruniom, żeby dali drogę siostrom (chodzi o powieść “Siostry Riczynśki”, która, mimo “chruszczowowskiej odwilży”, bardzo ciężko przebijała się do czytelnika, doznawała poważnych ingerencji cenzorskich i dopiero później, w 1965 roku, otrzymała Nagrodę Szewczenki; a obecnie to – klasyka literatury ukraińskiej). Podobne problemy, jak wiemy, miało wielu pisarzy tamtego czasu, ludzie o różnych charakterach na różne sposoby chowali się przed rzeczywistością. Iryna Wilde miała sposób, odpowiedni do jej nieprzeciętnego, a w czymś dziwacznego charakteru. Są to wesołe, niemal dziecięce domowe wybryki, czasem na granicy „faulu”, w kręgu bliskich ludzi. (Podobnie jak i Serhij Paradżanow). Przypominam sobie kilka żartów Wilde z tamtego czasu. Iryna Wilde: “Czegoś tak smutno, trzeba wymyślić coś wesołego. Dlaczego Melnyczukowa nigdy nie przyjdzie z Melnyczukiem do nas na karty, napiszmy jej anonim”. I zaczyna pisać w takim duchu, że to do Melnyczukowej zwraca się bardzo przyjazna jej osoba, której kraje się serce, kiedy widzi, jak jej mąż prawie każdego wieczoru chodzi do tych trzech wiedźm spod Krywonosa 33 (miała na myśli siebie, moją mamę i ciocię). Dalej na wszystkie sposoby gani te trzy wiedźmy i wychwala Melnyczukową, radzi jej zabrać męża do okulisty, może ma bielmo na oczach, albo pójść do jakiejś wróżki, bo te wiedźmy, widać, coś zrobiły jej mężowi. Dobrze zapamiętałam treść tego anonimu, bo byłam obecna, kiedy go pisano, i jeszcze musiałam wytrzymać “egzamin”, żeby się nie wydać, kiedy pani Melnyczukowa przyszła do nas, czytała ten anonim i wymieniała sąsiadów, kto by to mógł tak brzydko napisać o Wilde, cioci i mamie. Pisała także anonimowy list do polskiego czasopisma “PRZEKRÓJ”, kiedy tam poruszano temat, tak niewinny dzisiaj i szokujący w tamtym czasie: wezwanie do kobiet, by nie nosiły biustonoszy. List był w imieniu starszej kobiety, która ma duży biust i inne poglądy niż mąż na problem poruszony w czasopiśmie. Zdaje się, proponowano wariant “ni waszym ni naszym”: jedna pierś wolna, a druga w biustonoszu. Inny epizod. Wraca Daryna Dmytriwna z jakiegoś spotkania literackiego, gdzie podarowano jej dużo kwiatów, moja ciocia pomaga jej nieść kwiaty do domu. Idą one ulicą Akademicką (centrum Lwowa, oficjalnie, zdaje się, nazywała się Pierwszomajową, ale dla wszystkich lwowian była Akademicką). Daryna Dmytriwna wchodzi do sklepu, a ciocię prosi poczekać przy sklepie. Nagle ze sklepu wychodzi kilka osób i podchodzi do cioci, żeby kupić kwiaty. Ciocia od razu zrozumiała, że to jakiś żart Wilde i podała bardzo wysoką cenę. Okazuje się, że Wilde weszła do sklepu i głośno mówi do sprzedawczyni: „Popatrzcie, jakie ładne kwiaty sprzedaje przy waszym sklepie jakaś kobieta, i to prawie za darmo”. Albo one we trzy, Wilde, ciocia i mama, z synem cioci Ołehem, idą na Kajzerwald (obecnie Gaj Szewczenki) robić zdjęcia (Ołeh robił ładne zdjęcia amatorskie). Wilde mówi: wy nie będziecie po prostu robić nam zdjęć, my będziemy iść i kiedy trafi się jakiś fajny pan, będziemy niby stawać koło niego, a wy, panie inżynierze, w tym czasie klikajcie, będziemy patrzeć na reakcję. (Z tamtego spaceru mam zdjęcia, prawda, bez „pana”). Jeszcze jeden wybryk. – Olho (do mojej mamy), ubierzmy się jak kobiety lekkich obyczajów, Ołeh zrobi nam zdjęcie i wyślemy do Ameryki z zapytaniem o pracę. Takie zdjęcie jest też w naszym archiwum. Innym razem Wilde zaprosiła na gościnę “swoje koło” przyjaciół i kilka nie to niezamężnych, nie to rozwiedzionych kobiet, powiedziała im, że przyjechał z Ameryki “kawaler”, syn milionera ukraińskiego pochodzenia, który ani słowa nie rozumie po ukraińsku, ale jego ojciec postawił mu warunek, że musi ożenić się z Ukrainką, bo inaczej będzie pozbawiony spadku, tak że goście mogą mówić przy stole wszystko, co chcą, tylko być przyjemnymi, często uśmiechać się do niego. Rola Amerykanina została przeznaczona Ołehowi Terpyliakowi (mój kuzyn), który w tym czasie przyjechał do Lwowa na urlop z Syberii, gdzie pracował w Kołpaszewskiej ekspedycji geofizycznej. Wysoki, szczupły, przystojny, w wieczorowym garniturze z muszką, wywarł na kobiecym towarzystwie jak najlepsze wrażenie. Jego rola polegała na tym, że miał słuchać, co mówią, i uprzejmie uśmiechać się, kiedy towarzystwo się śmieje. Ołeh, widocznie, minął się z powołaniem, bo był bardzo dobrym aktorem. Początkowo wszystko szło dość powściągliwie, ale po kilku kieliszkach wina i prowokacyjnych rozmowach Daryny Dmytriwny, w towarzystwie “rozwiązały się języki”. Szczególnie ostra na język była znana lwowska pianistka Maryna Krych, która jeszcze lubiła przeplatać swoją mowę ostrymi słówkami i nie do końca tolerowała bogatego Amerykanina. Ołeh wszystko to wysłuchiwał z bardzo uprzejmym uśmiechem prawie cały wieczór. I wyobraźcie sobie tę reakcję gości, kiedy nagle “Amerykanin” wziął do ręki kieliszek i piękną ukraińską mową zaczął dziękować towarzystwu za cudownie spędzony czas. Daryna Dmytriwna była obojętna na ubiór, nie przywiązywała najmniejszej wagi do swojego wyglądu zewnętrznego, o tym wśród przyjaciół krążyły anegdoty. Na przykład, idę razem z Daryną Dmytriwną w dół ulicą Maksyma Krywonosa. Tą ulicą chodzili do pracy pracownicy lwowskiego centrum telewizyjnego, które mieściło się na Wysokim Zamku. Naprzeciwko nas idzie jeden z reżyserów Centrum, młody, zawsze bardzo elegancki Roman, nazwiska nie pamiętam. Zatrzymaliśmy się, wymieniamy kilka słów, a on nachyla się do Wilde i cichutko na ucho jej coś mówi. Na to Daryna Dmytriwna odступает pół kroku w tył, wystawia do przodu nogę i: „Agi! On nie ma na co patrzeć, tylko na moje majtki! Koło mnie młoda ładna dziewczyna, a on na moją nogawkę patrzy! Fe, Romanie!” I szczery śmiech. Muszę wyjaśnić sytuację. W tamtym czasie importu nie było, a radziecki przemysł wypuszczał trykotowe kalesony, jak u nas mówiono, majtki, z jakiegoś powodu głównie niebieskiego lub zielonego koloru z długimi nogawkami, które kończyły się gumką, która często pękała, i ta nogawka zwisała, i z jakiegoś powodu im większy obwód w biodrach, tym dłuższa nogawka. Daryna Dmytriwna stale miała problemy z tymi nogawkami, była pełniejsza, ale nie wysoka. „Olho, – do mojej mamy, – jadę do Kijowa, pomóż podszkolić te głupie majtki, żebym nie miała za nie wstydu”. U nas nawet krążyła taka anegdota, że rzekomo Yves Montand po wizycie w Moskwie zrobił w Paryżu wystawę radzieckiej bielizny pod hasłem: dlaczego w ZSRR nie ma seksu. Jeszcze jeden przypadek: jestem w Truskawcu w pensjonacie “Naftusia” Związku Pisarzy Ukrainy. Jednocześnie w tym samym pensjonacie wypoczywają Iryna Wilde, Dmytro Pawłyczko, Rostysław Bratun, żona Feliksa Kriwina Natalia i żona jednego z białoruskich pisarzy, nazwiska nie O. Łeneć, I. Wilde, M. Terpylak, I. Kałyneć, W. Patyk, M. Winhranowśkyj, I. Kałyneć, Ł. Korenewycz, M. Łeneć, I. Dziuba i ?. Lwów, maj 1962 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 17strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ytetu i której Dar’ja Dmytriwna wynajęła lokal dla Maksyma. Była świadoma tego „podwójnego” życia w państwie sowieckim. Pamiętam, jak mama i ciotka, przebrane za chłopki, szły na przyjęcie do Wilde jako do posłanki, dla nagrania telewizyjnego. Już w gimnazjum różniła się od swoich koleżanek. Z listu przyjaciółki mamy, Stefy Charuk, do mamy, która pyta ją o Iryninę Wilde: „Chodziła do szkoły, to znaczy do gimnazjum, razem z moją starszą siostrą. Zdawały razem maturę. Zawsze była jakaś inna niż wszyscy. Raz napisała na tablicy wielkimi literami: «Non aleus homineus, sed homo ole- um ex nihilo ereavit», w tamtych czasach to, żeby dziewczyna tak napisała, było nietypowe”. („Nie Bóg stworzył człowieka, lecz człowiek stworzył Boga z niczego”). Miała skomplikowane życie osobiste. Pierwszego męża – ojca dwóch synów, Wołodymyra Polotniuka – za donos o przynależność do organizacji OUN rozstrzelali w 1943 roku Niemcy. Została z dwojgiem małych dzieci. Maksym miał zaledwie kilka miesięcy. Drugi mąż, Iwan Drob’jazko (nazywała go Wildukiem), za którego wyszła w 1950 r., być może ze względów bezpieczeństwa, pracował jako inżynier w Lwowskim Zakładzie Remontowym; według słów samej Wilde był człowiekiem o zupełnie innych zainteresowaniach, obcym duchem, nie łączyło ich nic wspólnego, poza tym że zajmował się sprawami gospodarczymi, budował daczę w Dorze. Nie opowiadała szczegółów życia rodzinnego, tylko często, nawet przy nas, młodszych, mówiła: „czy takiego mężczyzny mi się należy”. Po dziesięciu latach go zostawiła. Miała kłopoty z synami, szczególnie z młodszym Maksymem, skłonnym do różnych niebezpiecznych awantur, trzeba było go często ratować, jaką ceną – można tylko się domyślać. Nieraz mówiła: „jeszcze mnie Bozia ukarze”. Zapadł mi w pamięć taki epizod podczas jednej z pierwszych wizyt Iwana Dziuby we Lwowie. Maksym przyniósł do domu jakiś pistolet, a Daryna Dmytriwna przyniosła go do nas na „kryjówkę”. Ten pistolet leżał w naszym pokoju na stole. Iwan jadł obiad, i w tym czasie przyjechał z Komarna mój kuzyn Stefan, który zauważył ten pistolet. We Lwowie przemilczał to, ale po przyjeździe do Komarna powiedział mojej babci: porządny ten chłopak, dobrze mówi po ukraińsku, tylko nie spodobało mi się, że w dzisiejszych czasach nosi broń i nawet je obiad z bronią. To bardzo zaniepokoiło babcię: co to za człowiek, ten z Kijowa… Z „tym z Kijowa” zapoznałam się w mieszkaniu Iryny Wilde, gdy obchodziła swoje 55. urodziny, na które zaproszono Mykołę Winhranowskiego, Iwana Dziubę i Iwana Draczа. Twórczość tych trzech kijowian Daryna Dmytriwna, oczywiście, znała jeszcze długo przed ich po- Iryna HODOWANIEC, działaczka Proświty, Sicze­sław Niemal od pół roku zespół Sicze­sławskiej „Proświty” opanowuje nowy kierunek – film dokumentalny. Nagrano już kilka wywiadów z wybitnymi postaciami naszego regionu, w tym z proboszczem cerkwi Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy UGKC w Dniepru – ojcem Wasylem Kołodijem. To dokumentowanie działalności prawdziwych bohaterów – ludzi wokół nas, którzy tworzą najnowszą historię. Żyjemy w takim czasie, że ludzie z Ukrainy, nie tylko artyści, są gotowi z radością witać ich i z ciekawością przyjmować we wszystkich zakątkach świata, na nowo odkrywać naszą kulturę, dziedzictwo materialne i niematerialne. Korzystając z okazji, by udoskonalić własne umiejętności i wymienić się doświadczeniem z kolegami, sicze­sławska działaczka Proświty Iryna Hodowaniec odwiedziła międzynarodowy festiwal filmowy WAMA Film Festival (Polska), gdzie uczyła się profesjonalnie kręcić wideo, wraz ze swoją grupą stworzyła reklamę społeczną – krótkometrażowy film „Mental illness”, obejrzała ukraińskie kino i podarowała ukraińską flagę organizatorom festiwalu. Krótka informacja: WAMA Film Festival odbywa się co roku jesienią w Olsztynie – największym mieście Warmińsko-Mazurskiego województwa, położonego w północnej Polsce. W tym, że na festiwal zapraszani są Ukraińcy i Litwini, kryje się podtekst historyczny. W połowie minionego stulecia w ramach operacji „Wisła” na to terytorium deportowano wielu Ukraińców. Przesiedlono także Litwinów, ...yawi we Lwowie. O przyjeździe Wingranowskiego, Draczа i Dziubы do Lwowa: to bardzo zdolni chłopcy, to chłopcy, którzy wyrośli bez strachu, to nasza przyszłość, bo my, starsi, w pewnym stopniu wszyscy jesteśmy „połamani”, ale oni muszą uważać, żeby ich nie zniszczono… O Iwanie mówiła: „Jego artykuły są jak zaparzanie herbaty…”, o braciach Horynach (Michajle i Bohdanie): „to więzienie”. A był to dopiero 1962 rok. Ona rozumiała i wiedziała, czym mogą się skończyć ich odważne wystąpienia, które tak niepokoją władzę. Słowa Wilde: „Martusiu, wysokie drzewa piorun bije”. I jeszcze aforyzm Daryny Dmytriwny po wystąpieniu kijowskiej „trójki” (Dziuba, Dracz, Wingranowski) na uniwersytecie we Lwowie: „Jeśli na sali gromkie oklaski, a w prezydium powściągliwe, to dla występującego nie jest to zbyt dobry znak”... Jak mama przeczuwała tragiczny los Maksyma i chciała jakoś go uchronić. Szukała mu żony i pewnego razu przywiozła jakąś dziewczynę, „pokazała” ją mamie i cioci, i patrzyła na ich reakcję: „pokażcie mi lepszą, na kolanach do niej podejdę i będę prosić…”. Lepszej nie znalazła. Życie Maksyma się nie ułożyło… Tragicznie zginął w USA. Wydawało się, że z najstarszym synem Jaremą wszystko w porządku. Ożenił się z córką przyjaciółki z młodych lat Iryny Wilde jeszcze z Kołomyi, lekarką Oleksandrą Biliankewycz. Pamiętam, jak Wilde cieszyła się wnuczką, dobierała imię, chciała nazwać ją Adolfiną, jak nazywały się – nie pamiętam, czy mama, czy babcia Wilde. Odradzono tak nazywać. Nazwano ją Jaryną. Była szczęśliwa. Ale Jarema Połotniuk zafascynował się islamem. I bardzo szybko ten związek się rozpadł. Jaryna, podobnie jak Maksym, tragicznie odeszła z tego świata, ale stało się to, na szczęście dla Wilde, już po jej śmierci. Była osobowością, z którą musiała się liczyć radziecka władza, a zwłaszcza lokalna, szczególnie po tym, jak jej powieść „Siostry Riczynskie” została uhonorowana Nagrodą Szewczenki. Wiedziała, że ta powieść wywoła opór i niechęć pewnej części galicyjskiej inteligencji ze względu na krytyczne (w niektórych przypadkach wymuszone) spojrzenie na życie galicyjskich duchownych, ale nie bała się tego, choć ją to bolało, tym dawnym bólem, o którym mówiła w wywiadzie z 1936 r. Chcę zacytować ten wywiad, który został wydrukowany w lwowskim czasopiśmie artystycznym „NAZUSTRICZ”. „Towarzystwo pisarzy i dziennikarzy” nagrodziło Irynę Wilde za dwie książki wydane przez nią w 1935 r. („Dziwne serce” i „Motyle na szpilkach”). Wilde mieszkała wówczas jeszcze w Kołomyi. Na zarzut współpracownika redakcji, że rzekomo pisze tylko o erotyce, oraz propozycję: „Obiecajcie pani, że wkrótce przejdzie pani do czegoś poważniejszego…”, Wilde odpowiada: „Nie, nie, dopóki nie poradzę sobie z tym małym światkiem – z ludzkim sercem, nie wezmę się, po prostu nie zdołam sięgnąć do szerszych problemów ludzkiego życia. Mam własny, zresztą nie tak bardzo oryginalny, pogląd na utwory o charakterze społecznym, ale powiem, o szerszej, pozaegoistycznej tematyce. Czasem dziwię się, że niektórzy nasi pisarze z taką lekkością biorą się do opisywania naszego narodowego zrywu, czyli cierpień, niepowodzeń, bólów, triumfów, chwały i hańby milionów. Myślę: jak mało prawdziwej miłości do tego, o czym piszą! Moim zdaniem powinno to być coś tak wielkiego i pisanego krwią szkarłatną, aby przed taką książką czytelnik chciał schylić głowę, jak przed Ewangelią. Moim zdaniem to po prostu narodowy grzech zabierać się do takich spraw piórem. Przy nich pisarz powinien dopiero złamać swoje pióro. Kiedy myślę, że kiedyś spod czyjegoś pióra pojawi się taka książka o zrywie i walce naszego narodu, to w mojej wyobraźni nosi ona zawsze tytuł „Księga mojego narodu”. W mojej wyobraźni w tej księdze jest sama miłość i sama nienawiść, sama zemsta i samo przebaczenie”. – Tak na te sprawy patrzy się w wielkich dojrzałych literaturach… Nasi czytelnicy i recenzenci mają wszyscy jednakowe, gotowe zarzuty, jakby na politycznym wiecu: „nie jesteś patriotą”, „nie jesteś patriotką!” – Wszystkie zarzuty co do jednego przyjmuję, tylko przeciwko temu jednemu z całą stanowczością protestuję: „kwestie narodowe” nie znajdują odzwierciedlenia w moich książkach nie dlatego, że nie mam dla nich zrozumienia, że mnie nie boli i niedola mojego narodu, nie dlatego, że nie cieszę się jego osiągnięciami, ale dlatego, że uważam swoje pióro za jeszcze zbyt słabe, aby mogło godnie dotknąć tych spraw. Tylko dlatego” (czasopismo „NAZUSTRICZ”, Lwów, 1.11.1936 r.) A w 1965 roku niemal te same zarzuty rozpowszechniała pewna część galicyjskiego mieszczaństwa. *** Wspominam, jakie wrażenie wywarła na mnie i na moim pokoleniu powieść „Siostry Riczyńskie”, pokoleniu, któremu starano się odebrać naszą historię, trzymać je w sztucznej atmosferze tamtych czasów. Dopiero z tej powieści dowiedzieliśmy się o ideowych poszukiwaniach Ukraińców Galicji, a ten, kto chciał wiedzieć więcej, miał „materiał” do analizy i do stawiania sobie oraz starszym niewygodnych pytań. A jakim językiem ona jest napisana! Niedawno przeczytałam ją jeszcze raz – rozkosz! Warta jest uwagi mowa służącej Mariny, która należała do tych sług, którzy przeżywali sprawy „panów” bardziej niż sami „panowie”. W tamtym czasie czytano „Sagę o Forsyte’ach” Johna Galsworthy’ego, „Rodzinę Thibault” Rogera Martina du Gard, a „Siostry Riczyńskie” to ta sama saga o nas, o naszej historii, o Galicji, lecz, niestety, do dziś wielu jest ona nieznana…. Pozwolę sobie zacytować słowa Iwana Dziuby z jego artykułu o Ireninie Wilde: ...„Siostry Riczyńskie” – jeden z najwybitniejszych utworów ukraińskiej prozy, jej klasyka. „Siostry Riczyńskie” – typowa kronika rodzinna, tradycyjny dla literatury gatunek. Wybitni artyści w ramach tego gatunku osiągali wielką historyczną rozmachowość i wielostronność przedstawienia życia społecznego. Dzieło Ireny Wilde z pełnym prawem można zaliczyć do najlepszych jego wzorów. To rzeczywiście epicki obraz życia Zachodniej Ukrainy lat 20.–30., który bardzo naturalnie, jakby sam z siebie, wyłania się z losów sióstr Riczyńskich – córek unickiego kapłana Arkadiusza Riczyńskiego. Dlaczego autorka postawiła w centrum opowieści właśnie rodzinę kapłańską? Zapewne miała ku temu jakieś podstawy osobiste i twórcze (może pewien zasób wrażeń, znajomość tego środowiska). Ale ten wybór trzeba uznać za niezwykle trafny. W staro-tradycyjnym galicyjskim społeczeństwie to właśnie rodzina kapłańska znajdowała się w centrum życia wiejskiego i miasteczkowego; unicki kapłan był ideowym i duchowym przewodnikiem wspólnoty. „Siostry Riczyńskie” są niewyczerpane, jak niewyczerpane jest samo życie. Chciałoby się zwrócić uwagę także na wielowarstwowość stylu utworu. Połączyły się w nim organicznie epickość i liryzm, dokumentalność i wyobraźnia, romantyczny patos i satyra społeczna, psychologizm i satyra polityczna. Głos autora swobodnie i plastycznie reaguje na wszystkie przejawy życia, obejmując jego różnobiegunową całość. ...„Siostry Riczyńskie” – jeden z najwybitniejszych utworów ukraińskiej prozy, jej klasyka”. (Iwan Dziuba „Z krynicy lat” t. III, s. 466–477) Przypominam sobie rozmowę z Hryhorijem Kochurem na Cmentarzu Bajkowym, kiedy odwiedzaliśmy grób Mykoły Łukasza. Mowa była o pisarzach, a ja zapytałam Hryhorija Porfyrowycza, dlaczego pisarz N., którego utwory często nadaje się w radiu i uczy się ich w szkole, cieszy się takim szacunkiem, a o Irynie Wilde prawie się nie wspomina. Martoczko (tak mnie nazywał), nie porównujcie ich. „Wilde to wielki artysta, a N…, czas postawi wszystko na swoim miejscu”. Jak dotąd jeszcze nie postawił… W 1963 roku przeprowadziłam się do Kijowa, a z czasem Wilde zamieniła mieszkanie z ulicy Kryvonosa na ulicę Czumacką i miałam już tylko jeszcze jedną okazję, by spotkać się z pisarką we Lwowie, kiedy przyjechałam z małą Olenką, a Daryna Dmytriwna przyszła na ulicę Kryvonosa, żeby nas zobaczyć. „Pamfir” to pełnometrażowy debiut fabularny utalentowanego reżysera Dmytra Suchołytkoho-Sobczuka, którego premiera odbyła się w tym roku na Festiwalu Filmowym w Cannes w ramach sekcji „Quinzaine des Réalisateurs”. Co ciekawe, film został wybrany przez zespół krytyków filmowych z Wielkiej Brytanii do pokazu w programie „Fokus: Ukraina – Wielka Brytania” na Kijowskim Tygodniu Krytyki jako jeden z trzech filmów odzwierciedlających ukraiński proces kinematograficzny z jego twórczymi i autorskimi poszukiwaniami. To właśnie będzie pierwszy pokaz na Ukrainie. Ja natomiast obejrzałam film w konkursie głównym festiwalu filmowego WAMA Film Festival. Sześciominutowej owacji, jaka była w Cannes, po seansie nie było, ale ja, podobnie jak widzowie, byłam przyjemnie zaskoczona. Dnia następnego po projekcji filmu miałam szczęście uczestniczyć w spotkaniu-konsultacji z utalentowanym polskim operatorem Michałem Ritelem, który dobrze zna reżysera Dmytra Suchołytkoho-Sobczuka. Oto, co opowiedział: – Dmytro to świadomy reżyser, uważny, koncentruje się na obrazowym przedstawieniu idei w filmie. Kilka lat temu razem pracowaliśmy nad krótkometrażówką „Sztangista”, która wielokrotnie była nagradzana na międzynarodowych festiwalach filmowych. Myślę, że można ją obejrzeć online. Również przez dwa i pół miesiąca pracowałem nad filmem „Pamfir”, jednak z powodu pandemii, niestety, nie mogłem kontynuować zdjęć. Pracę nad taśmą zakończył ukraiński operator.” Wrażeniami z udziału w prestiżowym festiwalu filmowym z radością podzieliła się z naszymi proświtянami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 17strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Uczymy się kręcić film dokumentalny

pojawili się Żydzi i wędrowne obozy Romów. Kultura regionu kształtowała się zatem w różnorodności kulturowej, której znaczną część stanowi ukraińska. Spacerując starym miastem w Ołsztynie, na chwilę ma się wrażenie, jakby było się w historycznym centrum, na przykład Iwano-Frankiwska. Organizatorzy festiwalu filmowego poświęcili Ukrainie wystarczająco dużo uwagi. Tak więc w dniu zamknięcia odbył się pokaz krótkometrażowych filmów ukraińskich autorów, powstałych jeszcze przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. W międzynarodowym konkursowym programie festiwalu zaprezentowano dwa pełnometrażowe obrazy, które dotąd nie weszły do ukraińskiej dystrybucji: „Pamfir” (reżyser Dmytro Suchołytkyj-Sobczuk) i „Klondike” (reżyserka Maryna Er Horbach). Chciałabym podzielić się swoimi wrażeniami o filmie „Pamfir” nieco szerzej. To historia zarobkowego migranta Leonida, zwanego Pamfirem, który wraca z Polski do domu na Bukowinie, do swojej rodziny, i z powodu pewnych niesprzyjających okoliczności zostaje zmuszony wrócić na chwiejną ścieżkę swojej przeszłości. To dramat kryminalny o wierności, wierze, dotrzymywaniu obietnic i miasteczkowej mafii – wszystko to rozgrywa się na tle krajobrazów wsi w obwodzie czerniowieckim, na granicy z Rumunią. Ważnymi szczegółami są bukowiński koloryt i język głównych bohaterów. Wojny w kadrze nie widzimy, jednak ją odczuwamy. Niektóre sensy odczytuje się między wierszami. Jest dramaturgia, jest przyczyna i jest skutek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 18strona oryginału ↗

Iwan Mazepa – wybitny bojownik o niepodległość Ukrainy

Teofil RENDIUK, doktor nauk historycznych. Zakończenie. Pocz. w nr 35 z 2022 r. Niestety, pewne zamieszanie wśród badaczy daje się zauważyć również w kwestii pogrzebu wielkiego hetmana. Naszym zdaniem, w oparciu o źródła pierwotne, najpełniej sytuację wokół pierwszego pochówku ciała I. Mazepy we wsi Warnica pod Benderami opisał doktor W. Łuciw: „Uroczystości pogrzebowe odbyły się w małej wiejskiej cerkwi, gdzie zebrali się miejscowi ludzie, w większości chłopi. Rodacy oraz Szwedzi nie szczędzili starań, aby ten ostatni pokłon władcy Ukrainy miał uroczysty charakter. Pochód pogrzebowy prowadziły szwedzkie fanfary i kozackie surmy, grające na zmianę. Za nimi kozacka starszyzna niosła oznaki władzy hetmańskiej: buławę, wysadzaną drogimi kamieniami i perłami, sztandar oraz buńczuk. Szli oni przed trumną, przybraną karmazynowym aksamitem z szerokim złotym obszyciem, umieszczoną na wozie zaprzężonym w sześć koni, na których jechali kozacy z wyciągniętymi szablami. Karol XII wraz ze swoją starszyną odprowadzał na wieczny spoczynek swojego przyjaciela i sojusznika. Wszyscy akredytowani przy nim zagraniczni ambasadorzy uważali za swój obowiązek iść za nim, a za ich przykładem podążali przedstawiciele sułtana, hospodarowie mołdawscy i wołoscy. Za nimi jechali konno Orłyk i Wojnarowski. Dalej, z opuszczoną bronią i pochylonym sztandarem, szli królewscy drabanci w barwnych mundurach oraz janczarzy z głośnymi cymbałami, ubrani w białe szaty. Jeszcze dalej ukraińskie kobiety przyszły ze swoimi mężami i, zgodnie z dawnym zwyczajem, lamentowały i zawodziły. W ostatnich rzędach szli tłumnie Mołdawianie, Ormianie, Cyganie, Tatarzy i Polacy, gdyż latem tamtego roku – 1709 – zjechali do Bender różni ludzie. Trumnę ukraińskiego hetmana złożono do grobu w cerkwi za miastem, a kozacy na znak szacunku oddali w tej chwili salwę ze swoich muszkietów”. Według udokumentowanych danych, na ciele hetmana znajdował się drogi, wyszywany złotem strój, masywny złoty łańcuch z ozdobnym krzyżem, w ręku – buława, a na głowie – diadem inkrustowany drogimi kamieniami. Odprowadzić hetmana w ostatnią drogę, jak świadczą współcześni kronikarze, przyszli nie tylko jego wierny sojusznik król Szwecji Karol XII, mimo że sam jeszcze nie wyzdrowiał po zranieniu, ale także hospodar Wołoszczyzny Konstantyn Brâncoveanu, z którym I. Mazepę łączyła owocna 21-letnia współpraca polityczna, dyplomatyczna oraz kulturalno-duchowa, a także hospodar Mołdawii M. Racoviță, który utrzymywał ścisłe związki z Ukrainą przez cały okres swojego czteroletniego panowania w Jassach. Swoich wysokich przedstawicieli do udziału w ceremonii żałobnej wysłała do Bender Turcja, a najważniejsze kraje europejskie były reprezentowane przez swoich ambasadorów, którzy niezwłocznie poinformowali odpowiednie stolice o tragicznej śmierci I. Mazepy. Pisarz generalny Filip Orłyk oraz przeważająca część starszyzny ukraińskiego kozactwa zaraz po pogrzebie ciała I. Mazepy w Warnicy na początku października 1709 roku zaczęli mówić o konieczności przeniesienia szczątków hetmana. Podstawą tych planów było kilka poważnych argumentów, wśród których znalazł się fakt, że dla tak wielkiej postaci, jak I. Mazepa, skromne miejsce jego pochówku we wsi Warnica nie odpowiadało roli hetmana w historii walki wyzwoleńczej narodu ukraińskiego, a także istniało realne zagrożenie zbezczeszczenia grobu I. Mazepy – czy to przez Tatarów, czy po prostu przez przestępców w poszukiwaniu kosztowności, czy też przez agentów cara, którzy nie porzucali planów zawładnięcia ciałem „zdrajcy”. Bez wątpienia wszystko to brali pod uwagę zwolennicy przewiezienia doczesnych szczątków I. Mazepy do miasta Jassy, którzy wkrótce – 22 października 1709 roku – zawarli na ręce Karola XII specjalne memorandum dotyczące dalszych relacji między stroną ukraińską a szwedzką w warunkach przebywania na emigracji pod tytułem „Pokorny majestat wojska zaporoskiego do św. królewskiego majestatu Szwecji”. Jako szlachetny gest wobec pamięci I. Mazepy w piątym punkcie tego dokumentu zaznaczono: „Wojsko zaporoskie zwraca się do św. królewskiego majestatu z prośbą o pomoc w pochowaniu doczesnych szczątków swojego hetmana w sposób bardziej uroczysty w sławniejszym mieście, w szczególności w Jassach, w tak zwanym monasterze Golia”. Jednak mimo uznanego przez wszystkich autorytetu szwedzkiego króla, bez wcześniejszego pozytywnego rozstrzygnięcia tej kwestii z hospodarem mołdawskim, a także tureckim sułtanem, o ponownym pochówku Iwana Mazepy nie mogło być mowy. Dlatego spadkobierca hetmana A. Wojnarowski oraz zakwaterowana wówczas w stolicy Mołdawii ukraińska starszyzna kozacka poruszyli tę kwestię również przed Stambułem, trafnie uzasadniając swoje stanowisko zarówno niebezpieczeństwem zbezczeszczenia grobu we wsi Warnica i prawdopodobieństwem wykradzenia szczątków ukraińskiego hetmana w celu ich wysłania do Moskwy, jak i koniecznością ponownego pochówku ciała I. Mazepy w bardziej prestiżowym miejscu, przytaczając jako argument wspomniane wyżej pragnienie samego hetmana, by zostać pochowanym w cerkwi Grobu Pańskiego w Jerozolimie, której za życia był darczyńcą. Stambuł wydał A. Wojnarowskiemu specjalne zezwolenie (firman) na ponowny pochówek szczątków Iwana Mazepy w cerkwi Grobu Pańskiego w Jerozolimie. O tym został poinformowany nowy hospodar Mołdawii Mikołaj Maurokordatos (6 listopada 1709 – 23 listopada 1710 r.), który później wraz z A. Wojnarowskim wniósł pewne korekty do dyrektyw Stambułu. Tymczasem procedurę ponownego pochówku ciała ukraińskiego hetmana przyspieszył przykry i nieoczekiwany zbieg okoliczności: jego grób w Warnicy został rozkopany, być może Tatarami lub przestępcami, którzy szukali kosztowności. Według innych źródeł w próbę rabunku byli zamieszani ówcześni tajni carscy agenci, którzy mieli wykonać postawione przed nimi zadanie – dostarczyć ciało I. Mazepy do Moskwy za wszelką cenę. W każdym razie grób hetmana w Warnicy trzeba było uporządkować na nowo, co można uznać za drugi pochówek, po czym przy nim przebywała stała warta. Ten przypadek spowodował pojawienie się ciekawego tajnego planu: w marcu 1710 roku zwolennicy zmarłego hetmana zaczęli celowo rozpowszechniać pogłoski o tym, że ciało I. Mazepy zostanie pochowane w Jassach, powołując się na przytoczone wyżej argumenty, w tym na zgodę Karola XII. W rzeczywistości jednak po wyjściu konduktu pogrzebowego z Warnicy „gdzieś po drodze gwałtownie skręcił on na południe, znajdując się w Gałaczu”. Taki nieoczekiwany zwrot wydarzeń, zrozumiały tylko dla autorów zamysłu, przez prawie trzysta lat wprowadzał w błąd kilka pokoleń historyków. I dopiero zwrócenie się badaczy do pierwotnych źródeł pozwoliło z pewnością stwierdzić, że po Warnicy szczątki I. Mazepy zostały pochowane w cerkwi świętego Jerzego, wcześniej znanej jako cerkiew Jerozolimska, w mieście Gałacz. Wiadomo, że cerkiew świętego Jerzego w m. Gałacz od początku podlegała świątyni Grobu Pańskiego w Jerozolimie, skąd wzięła się równoległa nazwa – cerkiew Jerozolimska. Była ona jedną z sześciu cerkwi średniowiecznej Mołdawii, która miała taki status, jednak w odróżnieniu od innych, korzystała z pewnych przywilejów. W szczególności do skarbu państwa w Jassach cerkiew ta płaciła najmniejsze podatki. Właśnie ten stabilny związek ze świątynią Grobu Pańskiego odegrał decydującą rolę w pochowaniu szczątków I. Mazepy w Gałaczu. A mianowicie dlaczego doczesne szczątki hetmana tak i nie zostały dowiezione do świątyni Grobu Pańskiego w Jerozolimie, gdzie miałyby być pochowane zgodnie z ustnym testamentem samego I. Mazepy? Istniały przecież ku temu pewne sprzyjające przesłanki: wydano specjalne zezwolenie sułtana na pochówek w Jerozolimie, A. Wojnarowski otrzymał taki spadek po zmarłym hetmanie, że z finansowaniem transportu jego ciała do punktu docelowego nie powinno być żadnych trudności oraz, wreszcie, z uwagi na bezpieczeństwo, które mógłby zapewnić Jerozolima – było to idealne miejsce na wieczny spoczynek duszy wielkiego syna narodu ukraińskiego. Dlatego organizatorzy operacji przewiezienia ciała do Jerozolimy wybrali naddunajskie miasto portowe Gałacz jako punkt tranzytowy dla dalszej podróży drogą wodną do Morza Śródziemnego i dalej – do świętych miejsc Bliskiego Wschodu. Jednak w procesie realizacji tego niecodziennego planu, w szczególności wskutek niedoskonałych możliwości technicznych zachowania doczesnych szczątków, w samym Gałaczu pojawiły się nieoczekiwane trudności. Przekroczenie Dunaju okazało się niemożliwe, dlatego A. Wojnarowski za zgodą hospodara Mołdawii Nikołaja Mawrokordata postanowił pochować Mazepę, już po raz trzeci, w cerkwi w Gałaczu, która podlegała świątyni Grobu Pańskiego w Jerozolimie. Przyczyną wstrzymania konduktu pogrzebowego szczątków prawosławnego hetmana do świętych miejsc stała się odmowa kapitanów tureckich statków (prawdopodobnie wychodząc z przesłanek związanych z ich muzułmańskim wyznaniem), którzy w tamtym czasie byli jedynymi w porcie w Gałaczu, przyjęcia na pokład ich jednostek nietypowego ładunku, który należało dostarczyć na śródziemnomorskie wybrzeża Bliskiego Wschodu. Zorganizowanie zaś odpowiedniej wyprawy drogą lądową, przecinając faktycznie całe terytorium Imperium Osmańskiego z północy na południe przez zwarty obszar muzułmański, wydawało się niemożliwe zarówno z punktu widzenia bezpieczeństwa, jak i technicznego, zwłaszcza z uwagi na warunki klimatyczne – zbliżał się czas szybkiego wiosennego ocieplenia. Właśnie dlatego podjęto jedyną możliwą w tamtych okolicznościach decyzję – pochować szczątki I. Mazepy w jerozolimskiej cerkwi w mieście Gałacz i tym samym przynajmniej w symbolicznej formie wypełnić testament zmarłego hetmana. Lokalizacja cerkwi w odbiorze Ukraińców, którzy towarzyszyli ciału zmarłego hetmana, przypominała wysokie urwiska Dniepru, co w pewnym stopniu miało zrekompensować niemożność jego pochówku w ojczyźnie. Ten, któremu nie dane było spocząć nad rodzimym Dnieprem, miał leżeć przynajmniej tam, skąd krajobraz przypominał ojczyznę, skąd cichym nurtem stary Dunaj miał przynosić milczące wieści o losie hetmana hen, hen daleko przez Morze Czarne aż do Ukrainy… Należy zaznaczyć: ani grupa towarzyszących Ukraińców, ani miejscowi duchowni w marcu 1710 r. nie byli gotowi na należyty i niezwłoczny pochówek ciała hetmana wewnątrz cerkwi świętego Jerzego nawet po odpowiednim zezwoleniu hospodara i zgodzie metropolity Mołdawii. Prowadzenie długich i nieudanych negocjacji z kapitanami tureckich statków, kontakty z dalekimi Jassami, przygotowanie właściwego ceglanego grobowca w pomieszczeniu cerkwi wymagały sporo czasu, co wymagało rozstrzygnięcia kwestii tymczasowego przechowywania trumny z ciałem I. Mazepy. Dlatego, najwyraźniej za zgodą miejscowej władzy kościelnej, postanowiono do czasu zakończenia wszystkich prac przygotowawczych trumnę oraz odpowiednie rzeczy przenieść do sąsiedniej, tej samej kanonicznej jurysdykcji cerkwi Przeczystej Dziewicy, otwartej dla wiernych. Przyległą ulicą, która łukiem łączyła dwie cerkwie-siostry i która do 1988 roku nazywała się ulicą Mazepy, w marcu 1710 roku przeszła odpowiednia procesja. Nie mogli tego nie zauważyć miejscowi mieszkańcy i przyjezdni w mieście Gałacz, którzy codziennie handlowali na bazarze, mieszczącym się w dolinie na placu między dwiema cerkwiami-twierdzami, lub przekraczali właśnie w tym miejscu Dunaj. Takie skupisko dużej liczby miejscowych i przyjezdnych ludzi czyniło ich świadkami wydarzeń i nosicielami wieści o tym, co działo się w dwóch wspomnianych wyżej cerkwiach. Oprócz tego, płyta nagrobna z niełatwym do wyrycia w kamieniu wizerunkiem herbu hetmańskiego (jednogłowego orła i odpowiednim napisem) mogła zostać wykonana w warsztatach cerkwi Przeczystej Dziewicy lub przez pewien czas przechowywana przy jej murach na widoku. Prawdopodobnie tym tłumaczy się fakt, że u pewnej części mieszkańców miasta Gałacz przez długi czas i faktycznie do naszych dni cerkiew Przeczystej Dziewicy wiąże się z imieniem I. Mazepy, gdzie rzekomo miał zostać pochowany. Ale pewne wydarzenia historyczne wpłynęły na plany Ukraińców: chodzi o nieudaną dla cara Piotra I wojnę rosyjsko-turecką 1711 roku, w którą, rzecz jasna, była zaangażowana i podporządkowana Imperium Osmańskiemu Mołdawia. Jednak mianowany 23 listopada 1710 roku hospodar tego kraju D. Kantemir wykonał nieoczekiwany ruch wojskowo-polityczny: zaledwie pół roku po jej rozpoczęciu zawarł z Piotrem I tajne porozumienie o współpracy (Łuck, 13 kwietnia 1711 r.), a 18 lipca 1711 r., w przeddzień decydującej dla tej wojny bitwy pod wsią Stănilești nad Prutem, opuścił stolicę Mołdawii i przeszedł z wojskiem oraz otoczeniem na stronę Piotra I. Jednak ani ten nieoczekiwany dla Turków sojusz, ani obecność części wojsk carskich na czele z rosyjskim generałem Rennem w mieście Braiła, które znajduje się 22 km w kierunku południowo-zachodnim od Gałacza, z uwagi na katastrofalny brak wojska nie uratowały Piotra I i D. Kantemira, co stało się jedną z przyczyn ich porażki. W tym kontekście zaznaczmy jedynie, że sojusznicze siły rosyjsko-mołdawskie liczyły nieco ponad 38 tysięcy osób, podczas gdy turecko-tatarskie – 190 tysięcy. Ten gest mołdawskiego hospodara

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 19strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...podarunek wywołał ostrą reakcję ze strony Turków i ich sojuszników-Tatarów, co miało negatywne skutki także dla grobu I. Mazepy. Trzeba jednak mieć świadomość, że los szczątków ukraińskiego hetmana nie byłby lepszy w razie zwycięstwa cara rosyjskiego i okupacji Gałaca przez oddziały generała Rena, jak planowali inicjatorzy forsownego najazdu do brzegów Dunaju. Na poziomie niedoinformowanego historyka-amatora przez pewien czas można było usłyszeć wymowne zmyślenia, na przykład o tym, że podczas wyprawy prutskiej car Piotr I osobiście tłukł w nagrobną płytę I. Mazepy i rozbił ją na kawałki. Fakt zbezczeszczenia, dokonanego przez Tatarów i Turków latem 1711 roku, nad miejscem pochówku ukraińskiego hetmana (rzekomo otworzyli trumnę i wyrzucili ciało hetmana na brzeg Dunaju) został jednak odnotowany. A dowiedziawszy się o tym strasznym znęcaniu się nad grobem swojego wodza, mazepiniści natychmiast zaczęli szukać jego ciała, a odnalazłszy je, złożyli z powrotem w dawnej trumnie, którą odnowili, jedynie nie naprawili rozbitego dna, pozostawiając je w takim samym stanie na pamiątkę zbrodni. Po odejściu Tatarów i Turków z Gałaca szczątki I. Mazepy zostały przeniesione do cerkwi świętego Jerzego i po raz czwarty ponownie pochowane. Należy zaznaczyć, że po tak długim czasie — według dostępnych danych, aż do 1835 roku — miejsce pochówku I. Mazepy nikt nie niepokoił. Jednym z potwierdzeń tego może być wpis w dzienniku P. Orlika, gdy w 1722 roku już jako hetman Ukrainy odwiedził Gałacz, wędrując do Turcji, i zanotował: „10 czerwca 1722 roku. Przybywamy do Gałaca nad Dunajem w dobrym stanie... Mieszkańcy przyjęli nas z wielkimi honorami. Wieczorem byłem w cerkwi świętego Jerzego, gdzie zobaczyłem grób zmarłego Mazepy, pomodliłem się za jego duszę i odprawiłem nabożeństwo za jego duszę, żałując, że taki człowiek nie może mieć godniejszego grobu. Wyszedłszy z cerkwi, staliśmy przez krótki czas nad Dunajem...”. Jednak o I. Mazepie stopniowo zaczyna się zapominać, między innymi dzięki negatywnej fali antypropagandy ze strony Rosji. Ta propaganda miała kilka wymiarów – polityczny, społeczny, religijny – a pod względem swojego zasięgu objęła nie tylko ówczesne Imperium Rosyjskie i Ukrainę, co można by jakoś zrozumieć, lecz także całą Europę, przede wszystkim kraje prawosławne. Jeśli samego I. Mazepy nie można było ukarać, to można było przynajmniej zohydzić jego imię. Wszystko zaczęło się od ceremonii wyboru w listopadzie 1709 roku w Głuchowie nowego hetmana Ukrainy Lewobrzeżnej Skoropadskiego. Ulicami miasteczka, w obecności miejscowych mieszkańców i specjalnie zwołanej duchownej wierchuszki, przeciwnicy I. Mazepy wlekli jego kukłę do specjalnie wzniesionego szafotu. Kopiując ówczesny zachodnioeuropejski model egzekucji, Piotr I najwyraźniej chciał podkreślić znaczenie dla siebie „zdrady” ukraińskiego hetmana. Po ceremonii formalnego wyboru Skoropadskiego cały kler i część wiernych udały się do cerkwi, gdzie w obecności cara I. Mazepę trzykrotnie obłożono anatemą. Ta akcja wywarła głębokie wrażenie na wiernych. Miała ona dowieść, że wcześniej hetman, będący gorliwym wyznawcą cerkwi, popełnił grzech przeciw Bogu. Takie podejście cara miało duży rezonans w Ukrainie i poza jej granicami. Sprzyjało temu masowe rozpowszechnianie specjalnych carskich ukazów na terytorium tej części Ukrainy, która znajdowała się pod kontrolą Piotra I, oraz w wielu krajach europejskich, w których postać I. Mazepy jako bojownika o niepodległość Ukrainy była całkowicie kompromitowana w planie wojskowo-politycznym, narodowym, społecznym, a zwłaszcza religijnym. Tu car miał pewną przewagę, ponieważ sojusz hetmana ze Szwedami-luteranami i Polakami-katolikami ułatwiał sztuczne i długotrwałe narzucanie jego postrzegania jako „zdrajcy” prawosławia. W to, niestety, przez pewien czas uwierzyła część europejskiego establishmentu politycznego i duchowieństwa kościelnego. Z powodu znacznego umocnienia w Mołdawii i Wołoszczyźnie w ciągu XVIII – pierwszej połowy XIX wieku pozycji marionetkowych ставлеników Imperium Osmańskiego: w tym okresie nie tylko władza świecka, lecz także struktury kościelne niemal całkowicie zostały oddane przez Stambuł w ręce greckich fanariotów, którzy nie tylko zaczęli wypierać staroukraiński język z nabożeństw kościelnych, ale także zapomnieli o tym, że w cerkwi św. Jerzego w mieście Galac pochowano I. Mazepę. W pierwszej połowie XIX wieku ta cerkiew podupadła z powodu nieprawidłowego greckiego administrowania. W 1835 roku greccy mnisi nie znali już imienia osoby pochowanej w cerkwi. W tym roku chcieli pochować zmarłego wówczas miejscowego bojara Dimitrie Derekczi-baszę pośrodku cerkwi (serdar D. Derekczi-basza za życia był zarządcą portu galackiego, co w owym czasie oznaczało wysoki status społeczny). Kopiąc dół, mnisi dotarli do grobowca Mazepy i go odsłonili; wewnątrz znaleźli czaszkę i kości hetmana. Mnisi nieco odsunęli nieznane im szczątki i pochowali Derekczi-baszę obok nich. Było to piąte przeniesienie prochów I. Mazepy. Lecz na tym epopeja przeniesień, niestety, się nie zakończyła, o czym świadczą kolejne wydarzenia. Rzecz w tym, że wielu miejscowych wiernych prawosławnych tamtych czasów przestrzegało tradycji, zgodnie z którą nie tylko okresowo wspominano zmarłego, ale także w siódmym roku po jego śmierci – jeszcze raz wykopywano ciało, obmywano i porządkowano kości, przebierano je, odprawiano modlitwę molebnu, a następnie ostatecznie chowano. Tak samo postąpili krewni serdara D. Derekczi-baszy. Otóż w 1842 roku ponownie otworzyli grobowiec, wynieśli jego szczątki razem ze szczątkami I. Mazepy i, odprawiwszy panichidę, przenieśli je do nowego grobowca, wykonanego przy cerkwi, na prawo od wejścia. Zatem szczątki I. Mazepy w 1842 roku zostały pochowane po raz szósty – tym razem przy wejściu do cerkwi św. Jerzego w Galacu. Tu należy poczynić ważne wyjaśnienie, które pozwala zrozumieć, dlaczego właśnie szanowani w ówczesnym galackim społeczeństwie krewni serdara D. Derekczi-baszy zostali zmuszeni do przeniesienia miejsca pochówku swojego poprzednika. Przyczyną stało się nowe zarządzenie rządu Mołdawii, zatwierdzone krótko przed tym wydarzeniem, zgodnie z którym odtąd zakazywano chowania zmarłych wewnątrz budowli sakralnych. To zarządzenie okazało się kolejnym powodem do zmiany miejsca spoczynku prochów hetmana Ukrainy. Niewątpliwie ponowne wydanie przez historyka M. Kogelniceanu w 1845 roku fragmentów mołdawskich kronik, napisanych w modnym wówczas w Europie języku francuskim, w których mowa była o I. Mazepie, pozytywnie wpłynęło na proces odradzania się czasowo utraconej pamięci historycznej o hetmanie w świadomości wielu narodów europejskich. W sąsiedniej z Ukrainą Mołdawii zjawisko to znalazło odzwierciedlenie w twórczości pisarzy i działaczy oświatowych tamtych czasów. Tak, w 1839 roku K. Negri przetłumaczył z języka angielskiego poemat Byrona „Mazepa”. A mołdawski pisarz H. Asachi w 1859 roku poświęcił I. Mazepie osobną nowelę historyczną „Mazepa w Mołdawii”. Dobrze wpisała się ona w mozaikę odrodzenia w ciągu XIX wieku tematyki Mazepy w twórczości wielu literatów i kompozytorów, zwłaszcza Rosji, Wielkiej Brytanii, Francji, Polski, Szwecji, Niemiec, Węgier, pojawiając się w utworach Puszkina, Czajkowskiego, Byrona, Hugo, Liszta i innych. W 1877 roku Mykoła Tobilewicz (1856–1936), wybitny ukraiński działacz teatralny, znany pod pseudonimem Mykoła Sadowski, podczas wojny rosyjsko-tureckiej 1877–1878 przebywał na rosyjskiej służbie wojskowej. W drodze z Bendier, gdzie stacjonował 56. pułk piechoty żytomierskiej, jego oddział zatrzymał się w Galacu w drodze do Bułgarii. Mykoła Sadowski, nie podejrzewając tego, mimowolnie powtórzył pośmiertną drogę I. Mazepy z Bendier do Galacu. Później, w 1917 roku, w czasie ukraińskiego odrodzenia narodowego, które nastąpiło w wyniku rewolucji lutowej tego roku, jako już znany działacz teatralny napisał swoje wspomnienia o pobycie w Galacu i spotkaniu z historią: „... 20 kwietnia 1877 roku przekroczyliśmy mołdawską granicę koło Baszta­żaki i po dwóch tygodniach przybyliśmy do Galacu. Tu odpoczywaliśmy kilka dni. Błądząc z nudów po mieście, wszedłem do galackiej katedry. Przyglądając się jej architekturze i wystroju, zauważyłem czyjś grobowiec, na który wszedłszy nawet nie zwróciłem uwagi. Grobowiec stał samotnie, jak sierotka, po prawej stronie, gdy się wchodzi do cerkwi. Podszedłem. Przyglądam się. Biały, niewielki, wielkości skrzyni na kołach, grobowiec z miedzianą tablicą na wierzchu i wokół miedzianymi łacińskimi literami napis: »Iwan Stepanowicz Mazepa, hetman sławnego niskiego wojska Zaporoskiego i całej Ukrainy...« Jakby kto obuchem uderzył mnie w czoło! Osłupiałem. Gdyby nagle, w środku czystego jasnego dnia, zagrzmiał grom i piorun uderzył w ziemię u mych stóp, zdaje się, nie zdziwiłoby mnie to tak, jak to, co zobaczyłem. Nie wierzę własnym oczom. Czytam ponownie. Tak. Zgadza się. On! Gdzie farb nabrać, by namalować, gdzie słów dostać, by wyjaśnić te uczucia, które wówczas opanowały całą istotę! Boże mój! Boże mój! Ile ważnych myśli naraz przyleciało i rojem obsiadło moją głowę! Ty, sławny hetmanie, ty, ostatni potomku dawnej wolnej, bogatej, miłującej wolność Ukrainy! Ty, świętobliwy obrońco, który nie chciałeś uważać się za niewolnika wśród zgrai donosicieli, pochlebców, lizusów, nędzy i niewolników! To ty! Więc tu znalazłeś sobie miejsce wiecznego spoczynku! A nas, głupców, uczą historii greckiej, rzymskiej, średniowiecznej i tym podobnych, a o swojej, dałby Bóg! Przez to nie wiemy o twoim wiecznym mieszkaniu! Oto ono, właśnie tu! I nisko skłoniłem się przed grobowcem tego sławnego patrioty, który pragnął zdobyć szczęście, wolność i honor dla swojej ojczyzny, bezdolnej, i który, wyczerpany w ciężkiej walce, poległ na dalekiej obczyźnie, obłożony anatemą... Śpij spokojnie wiecznym snem teraz, stary ojcze hetmanie! Nie bój się, nikt tu nie ośmieli się niepokoić twoich starczych kości. Nikt tu nie zburzy twojej ubogiej siedziby, jak zburzono ów wspaniały pałac w Batурynie. Za to, że ojciec Bohdan kiedyś pomagał Mołdawianom zdobyć samodzielność, oni wdzięcznie podarowali ci kawałek ziemi i tym uchronili przed pohańbieniem twoje ciało! ...I jeszcze raz spojrzawszy na drogę i świętą mogiłę, wyszedłem z cerkwi, pełen ciężkich myśli, które nie opuszczały mnie przez cały ten dzień”. I to miejsce okazuje się być może ostatnim w pełni wiarygodnym i udokumentowanym punktem, który wiąże nas z rzeczywistą historią ukraińskiego hetmana. W 1881 roku, w związku z uporządkowaniem terytorium miasta Galac, wydano zarządzenie nie tylko o zaprzestaniu dalszych pochówków na cmentarzu przy miejscowej cerkwi św. Jerzego, lecz także o jego przeniesieniu na nowy centralny cmentarz. W rezultacie wokół cerkwi przeprowadzono znaczne prace nad urządzeniem przyległego terenu. W szczególności, począwszy od cerkwi św. Jerzego aż do jej siostrzanej cerkwi Najświętszej Dziewicy, a dalej w kształcie sierpa, wybudowano nową ulicę, która na pamiątkę I. Mazepy została nazwana jego imieniem i częściowo istniała do 1988 roku. Prawdopodobnie wtedy przeniesiono wspólną płytę nagrobną Mazepy i Derekczi-baszy z poprzedniego miejsca, z prawej strony wejścia, na środek fasady cerkwi, przy jej drzwiach. Płyta ta istniała prawdopodobnie do silnego trzęsienia ziemi w 1940 roku, po którym zarówno cerkiew, jak i przyległy teren przez długi czas pozostawały w zaniedbaniu… Trafienie bomby lotniczej podczas II wojny światowej w dach cerkwi i bombardowanie przyległego terenu, ogólna ruina czasów wojny, dotkliwa potrzeba rozmaitych materiałów budowlanych w okresie powojennym, świadome zaniedbywanie budowli sakralnych przez struktury władzy w latach socjalizmu, zwłaszcza na jego początkowym etapie – wszystko to doprowadziło do ostatecznego zniszczenia pamięci o dokładnym miejscu pochówku I. Mazepy w mieście Galac. Prace restauracyjne rozpoczęły się dopiero w 1955 roku. Na odbudowę tej dawnej budowli sakralnej przeznaczono niewielkie środki. Lecz odbudowywanie cerkwi w warunkach totalnej propagandy ateistycznej było nieaktualne. Tym bardziej wspominanie lub mówienie głośno o związanej z nią historii I. Mazepy w kraju, który w dużej mierze, przede wszystkim w planie ideologicznym, był kontrolowany przez Związek Radziecki, gdzie stosunek do hetmana-„zdrajcy” pozostał równie negatywny, jak w czasach piotrowej Rosji, był nawet niebezpieczny. Koniunkturalne interesy, związane z masowym budownictwem mieszkaniowym, oraz dalsze urządzanie miasta Galac na początku lat 60. ubiegłego wieku przeważały nad koniecznością restauracji cerkwi św. Jerzego. W 1959 roku cerkiew zamknięto dla odprawiania nabożeństw, co doprowadziło do jej całkowitego zaniedbania. To właśnie stało się powodem zatwierdzenia decyzji o jej rozbiórce i przekazaniu terenu pod budowę dwóch budynków mieszkalnych, a później – także prestiżowego hotelu. W 2009 roku na miejscu dawnego przykościelnego cmentarza zbudowano restaurację… Dziś w mieście Galac imieniem Iwana Mazepy nazwano dwie duże dzielnice miejskie: Mazepa-Ita i Mazepa-II; prawie przez stulecie w tym mieście istniała ulica im. Iwana Mazepy; cerkiew Najświętszej Dziewicy do dziś nazywa się Mazepiną, a co najważniejsze – w centralnym miejskim parku Wolności wspólnymi siłami stron ukraińskiej i rumuńskiej w 2004 roku wzniesiono wspaniały pomnik dla sławnego syna narodu ukraińskiego, wybitnego bojownika o wolność Ukrainy, hetmana Ukrainy – Iwana Stepanowicza Mazepy. Autor, po kolejnym wyjeździe na miejsce w październiku 2009 roku i przeprowadzeniu odpowiedniego rozpoznania, zdołał ustalić, że grób I. Mazepy nie został uszkodzony przez nowe budynki, a zatem jego szczątki wciąż mogą zostać wydobyte i przewiezione na Ukrainę. Wspólne wykopaliska archeologiczne ukraińskich i rumuńskich specjalistów pomogłyby ustalić, gdzie znajduje się ów święty skrawek ziemi, który dotąd skrywa wielką tajemnicę ostatniego pochówku wielkiego hetmana. Ukraińcy muszą odnaleźć wszystkie te cenne dla nich zabytki, oznaczyć ich miejsca, a to, co znajdą z pozostałości wielkich zmarłych, przewieźć na Ukrainę, aby pochować w zamierzonym Panteonie Chwały. Nadszedł czas, by odnaleźć i sprowadzić prochy Iwana Mazepy z miejsca jego pochówku w Galacu, choćby do odrodzonej stolicy hetmańskiej – Baturyna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 20strona oryginału ↗

Jaskrawe obrazki i sylwetki

Ihor ZOC. Dwie książki Wołodymyra Burbana, pisarza, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, pod jednym tytułem „Obrazki i sylwetki” (K.: „Silśki wisti”, 2020. – 368 s. Księga druga. – K.: „Silśki wisti”, 2022. – 296 s.) stanowią pewne podsumowanie drogi twórczej publicysty, który swego czasu kierował wydawnictwem „Mołodź” oraz innymi czasopismami kulturoznawczymi. W dwóch książkach znajduje się prawie półtorej setki artykułów, szkiców, esejów o krajowych i zagranicznych mistrzach słowa, wybitnych postaciach ukraińskiej historii i kultury. Wiele z tych opowieści było wcześniej drukowanych w prasie periodycznej. Ktoś, kto stroni od długich tekstów, nie powinien tego robić: po prostu wybierasz bohatera i zaspokajasz swoje zainteresowanie. Nagłówki są wymowne, czasem aforystyczne: „Skrzydła Iwana Dracza”, „Żeńszeniowy krzew Tiutiunnyków”, „Niezwiędły Kwitka”, „Niezbrązowiały Iwan Dziuba na tle nieprzemijającej przeszłości i teraźniejszości”, „Poetycka planeta Borysa Olijnyka w przestrzeni i czasie” i inne. Ale czym ciekawa i dlaczego obecnie aktualna jest wieloletnia praca pisarza? Właściwie niemal w każdej opowieści mowa jest o walce bohaterów o Ukrainę, o jej państwowość, o ludzką godność, o język ojczysty. Ta konfrontacja odbywała się we wszystkich wiekach głównie z naszym sąsiadem – egzystencjalnym wrogiem. I chociaż rozdziały książki napisane zostały na długo przed pełnoskalową inwazją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, przeczuciem wojny oddycha niemało stron. Od tego właśnie zaczniemy. Artykuł pod takim tytułem datowany jest na luty 2015 roku – dokładnie wtedy, gdy wojska ukraińskie zmuszone były opuścić Debalcewe i kosztem wielkich strat zatrzymały posuwanie się wroga. O przebiegu ATO autor nie pisze, koncentruje się na osobie rosyjskiego przywódcy. „Kim jest Putin, ten arcymistrz ukrainofobii?” – pyta autor i zaznacza, że brak mu jakichkolwiek hamulców moralnych. A zatem, według słów pisarza, paraputiński syndrom (nazwa od greckiego „para” – odstępstwo, odchylenie) ogarnął całe otoczenie rosyjskiego prezydenta – tzw. „wysokodostojne dno”, na czele z Dumą, i przerzucił się na niemal całe rosyjskie społeczeństwo. „Ukrainofobia to jedna z oznak tej choroby. Antyukrainizm w Rosji z nową siłą rozkwitł w pierwszych latach naszej niepodległości, zwłaszcza w mediach” – pisze Wołodymyr Burban i zaznacza, że „epidemia totalnego ogłupiania po prostu szaleje, a nasza kontrpropaganda (czy w ogóle taka istnieje?) ledwo odzywa się słabym głosikiem”. Trafnie zacytowano w języku oryginału wypowiedź jednego z bohaterów powieści Feliksa Swietowa „Otwerzy my dweri”: „Bog pridumał Rossiju, sztob czełowiek odnażdy i nawsegda takuju gadost’ uwidieł – uż nie pozabudiet! – do czewo nikakoje żywotnoje nie dojdiet… Nie było merzosti, kotoraja by nie rascwieła w tom bogonosnom narodie”. Autor słusznie ostrzega: „Putin jest zdolny rozszarpać Ukrainę i pogrążyć świat w atomowym apokalipsie”. I oto siedem lat po ostrzeżeniu pisarza przyszła do nas wojna i nuklearny szantaż. O tym, od kogo spodziewać się nieszczęścia, mowa jest także w szkicu „Przestrogi i proroctwa Jurija Szczerbaka”. Co prawda, autor nie pisze zbyt akcentowanie, kto głównie zagraża Ukraińcom, ale utwory uczonego i dyplomaty Szczerbaka z ostatnich lat są wyraźnym ostrzeżeniem, że właśnie z FR idzie agresja przeciwko Ukrainie. Inny znany pisarz z kohorty szestdziesiatnykiw – Jewhen Hucało – tak samo odczuwał wiekowe zagrożenie ze strony północnego sąsiada. Nazywając pisarza „mistrzem realizmu magicznego”, Wołodymyr Burban cytuje fragment z jego książki „Mentalność ordy”: „Rosja stała na niewolnictwie i na wszelkich formach zniewolenia – i tak samo stoi na różnych formach zniewolenia dzisiaj”. Cytat Hucały odnosi się do końca ubiegłego wieku, a ponad pół wieku wcześniej pisarz Mykoła Chwylowy wygłosił słynne „Precz od Moskwy!”. Opowiadając o jednym z fundatorów Rozstrzelanego Odrodzenia, autor zaznacza, że wzywając do odseparowania się od Moskwy, orientacji na Europę, Chwylowy powoływał się na wielowiekowe doświadczenie budownictwa kulturalnego tej ostatniej. Jednocześnie w konceptualnej pracy „Ukraina czy Małorosja?”, której autorowi nie udało się opublikować za życia, Chwylowy nie idealizuje Europy, trzyma się wcześniej wyrażonych myśli o derusyfikacji Ukrainy… W eseju o Chwylowym autor wspomina szczegóły ostatniego dnia życia pisarza i przytacza bardzo ważne dla zrozumienia sytuacji 1933 roku w USRR myśli Ołeny Telihi. Po kilku latach od jego samobójstwa w artykule „Partacze życia” napisała, że Chwylowy mógłby się przystosować, pójść drogą Tyczyny, Rylskiego, Sosiury… Ale wybrał inne: „Strzałem w swoją głowę zabił nie tylko siebie. Rozstrzelał jedną kulą w wielu sercach bezwolną niepewność i niewolniczą uległość, którą rozstrzeliwał za życia słowami”. Między tym, nie wchodząc w zaoczną dyskusję z Ołeną Telihą, Wołodymyr Burban poświęca losom Maksyma Rylskiego osobny szkic pod wymownym tytułem „Poeta »niedo-strzelanego odrodzenia«”. Według słów autora, Maksym Rylski, jak i przeważająca większość ukraińskiej inteligencji twórczej, na sobie doświadczył wściekłych ataków totalitarnego reżimu. Fakt historyczny: w 1931 roku poeta został na sześć miesięcy wtrącony przez organy GPU do łukianowskiego więzienia. Miał zostać zniszczony, ale go zwolniono… Według legendy poetę uratowała „Pieśń o Stalinie”, którą napisał w celi więziennej… „Drogą cenę zapłacił Maksym Tadejowycz za swoją wolność. Choć ta wolność była dość umowna, bo całe życie prześladowano go za »nacjonalistyczny duszek«, inność myślenia, wszelkie »izmy«” – zauważa autor. W szkicu akcentuje uwagę na tym, że Rylski podarował ukraińskiej i światowej literaturze poezje najwyższej próby – proste i jednocześnie filigranowo oszlifowane, serdeczne i głęboko liryczne. Wspomnijmy chociażby jego błyskotliwą miniaturę „Jaskółki latają, bo się lata, A Hannusia kocha, bo pora…”, albo takie poetyckie perły, jak „Na białą grykę spadły rosy”, „Jabłka dojrzały, jabłka czerwone”, „Zapachniała jesień zwiędłym tytoniem…”, „Legła zima. Zawiało drogi”. Wszakże poetyckie zwycięstwa nie tylko Rylskiego, ale i wielu innych oryginalnych ukraińskich twórców, odbywały się pod ciągłym naciskiem czy to ZSRR, czy to imperium. Niemal w każdej opowieści literaturoznawca pisze o bohaterach, którzy doświadczali przeszkód właśnie jako pisarze narodowi. Tak, w szkicu „Dobry i mądry talent” autor nazywa Panasa Myrnego „rzecznikiem zablokowanego narodu, zablokowanego słowa”. Przez carskie zakazy jego utwory szły do czytelnika latami, nawet dziesięcioleciami, niektóre z nich tak i nie zostały wydrukowane za jego życia. Tak samo, jak Panas Myrny, cierpiał od carskiej cenzury i Pantełejmon Kulisz. O tej postaci napisano głęboko, poświęcono znaczną uwagę fundamentalnej pracy Kulisza „Chutoryjska filozofia i oddalona od świata poezja” (1879). Smutny los tej perły myśli filozoficznej, utworu, który według słów autora dotarł do nas tylko w kilku egzemplarzach (według niektórych danych – w sześciu…), ponieważ cały nakład został aresztowany w drukarni w Petersburgu i zniszczony z gorliwością, którą zdolni byli przebić chyba tylko radzieccy cenzorzy. Ci, którzy niszczyli „Chutoryjską filozofię”, mieli ku temu powody, zauważa W. Burban i cytuje przypuszczenie Kulisza dotyczące prawdopodobnego demontażu Imperium Rosyjskiego: „…czużyje ludi razbierut po kirpiczu i po odnomu tiesanomu kamniu gromadnoje zdanie russkoj cywilizacyi, kak eto uże było pokazano bożestwiennym prowidienijem na Niniewii, na Wawilonie, na Memfisie, na Ijerusalimie, na Aleksandrije, na Rimie…”. „Desperacka śmiałość, fenomenalne proroctwo!” – zachwycony pisze autor w 1992 roku, a ja myślę o tym, że my – Ukraina, ze swojej strony, heroicznie broniąc swoją ziemię przed agresją FR, przybliżamy koniec tego krwiożerczego imperium. Przytoczone w tytule słowa pochodzą z dramatu społeczno-psychologicznego „Nie było pisane” Mychajła Staryckiego, któremu poświęcono osobny szkic. Autor zaznacza, że nawet po półtora wieku doświadczenie dramaturga w umacnianiu ukraińskości w Ukrainie powinniśmy wziąć za przykład. Nie tylko władał słowem, ale stał się autorem wielu „kutych słów” – neologizmów. „Czy możemy wyobrazić sobie współczesny język bez wykutego przez niego skrzydlatego słowa »mrija« (marzenie)? Ukraiński słownik wzbogaciły jego leksemy: stradnycia (cierpiętnica), nepewnist’ (niepewność), nadowkruh (dookoła), prostorin’ (przestrzeń), nezahojnyj (niezagojony), jasnota (jasność) i wiele innych” – zauważa literaturoznawca. Radzi on częściej przewracać strony utworów dramaturga, głębiej poznawać biografię tego wszechstronnie utalentowanego człowieka. Ale, przewracając dalej pracę „Obrazki i sylwetki”, niczym spotkania ze starymi przyjaciółmi, cieszymy się szkicami o ludziach, którzy niemało zrobili dla rozwoju i umocnienia języka ukraińskiego. Są wśród bohaterów książki także nasi współcześni – poeci Dmytro Pawłyczko i Pawło Mowczan. Jako deputowani ludowi obaj są budowniczymi państwa, aktywnie włączali się w ogłoszenie niepodległości Ukrainy, uchwalali Konstytucję – na tym autor nie akcentuje, najwyraźniej uważając, że naród swoich przywódców pamięta. Tymczasem, nie polegając na ludzkiej pamiętliwości, Wołodymyr Burban pisze o osiągnięciach literackich Pawłyczki i przypomina, że to właśnie Dmytro Wasylowycz wraz z kompozytorem Ołeksandrem Biłaszem napisali „Dwa kolory”. Swój szkic o Pawle Mowczanie autor nazwał „Oświecony Ukrainą” i wydaje się, że obserwacja jest bardzo trafna. Zwraca się uwagę także na aforyzmowość utworów poety: „Język – zjawisko kosmiczne”, „Słowo – ostatnia przystań i duszy, i ducha”. Jest wzmianka o Mowczanie jako autorze kilku scenariuszy filmowych oraz o jego pełnej poświęcenia pracy na czele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, która jest tak potrzebna teraz. Dodam: przez wszystkie 154 lata od czasu swojego założenia jest potrzebna, bardzo! O jeszcze jednym znanym współczesnym mowa w szkicu „Satyrykon Ołeha Czornohuza”. W ostatnich latach o błyskotliwym mistrzu satyry i humoru w narodowej przestrzeni informacyjnej nieczęsto wspominano. A tymczasem, według obliczeń autora, łączny nakład wydanych przez Ołeha Czornohuza książek sięga miliona egzemplarzy! Kto jeszcze może pochwalić się taką publicznością czytelniczą – od razu nie sposób sobie przypomnieć. Dlatego warto i trzeba mówić nie tylko o wkładzie satyryka w literaturę, ale i w ukrainizację kraju w wysokim sensie tego słowa. Niestety, Ołeh Fedorowycz Czornohuz zmarł 8 października… A poza tym, moim zdaniem, wymienieni tutaj giganci kultury narodowej mogliby przysłużyć się Ojczyźnie, włączając się do audycji telewizyjnych czy radiowych. Wcześniej płomienne wystąpienia Pawłyczki czy Mowczana słuchały miliony, a teraz takimi postaciami historycznymi z jakiegoś powodu się gardzi. To w sąsiednich krajach tacy ludzie są autorytetami moralnymi, ale nie u nas. Co prawda, czasem za granicą naszych doceniają! Na przykład, jak niedawno ucieszyli się Ukraińcy, że rząd Francji odznaczył Linę Kostenko Orderem Legii Honorowej! Jeszcze bardziej ucieszyło, że poetka obiecuje wydać swoje nowe utwory. A o jednym z poprzednich – historycznej powieści wierszem „Marusia Czuraj”, wydanej w 1979 roku, W. Burban opowiada, nie szczędząc wielkich słów. Nazywa ten utwór poetyckim arcydziełem, analogów którego niewiele znajdzie się w literaturze światowej. Tak samo, według słów autora, temat Ukrainy z szczególną siłą wybrzmiał także w powieści historycznej „Beresteczko”, tym współczesnym „Słowie o wyprawie Igora”. „Z Ukrainą w sercu” W ogóle historyczny dyskurs dwuksiążki ściśle przeplata się z językowo-literackim, a tytuł najbardziej obszernego rozdziału „Z Ukrainą w sercu” w pełni odpowiada treści. Sądzę, że wdzięczny czytelnik należycie doceni umiejętność autora do ujawnienia przekonujących i wymownych faktów o bohaterach i ich czasach. Przytoczę tylko kilka. Za swojego życia Hryhorij Skoworoda tak i nie zobaczył żadnego swojego utworu wydrukowanego. Krążyły one w odpisach i ustnych przekazach. Jego pieśń „Każdemu miastu obyczaj i prawa” stała się ludową. Iwan Franko – autor prawie sześciu tysięcy utworów. 50-tomowe wydanie jego spuścizny – prawdopodobnie tylko jedna trzecia dorobku pisarza. Język Mykoły Hohola – to swoisty ukraiński „gwary” pod względem melodyki, składni, słownictwa. Dlatego praktycznie niemożliwe jest dokonanie jakościowego przekładu Hohola na ukraiński – traci się niepowtarzalny aromat ukraińskości. „Straconym czasem” nazywał przebywanie Ukraińców pod Rosją Mychajło Drahomanow. Odpowiadając na pytanie, kogo Taras Szewczenko radziłby czytać, aby jak najszybciej nauczyć się języka ukraińskiego, ten pewnie odpowiedział: „Marko Wowczok”… Pierwszy w Ukrainie i na świecie pomnik Tarasa Szewczenki został ustawiony w 1899 roku w Charkowie w posiadłości rodziny Alczewskich – Ołeksija i Chrystyny. Miejsce dla niego trzeba było wybierać w sektorze prywatnym, ponieważ rząd carski i myśli nie dopuszczał o pomniku poety-buntownika w miejscu publicznym. Autor nieśmiertelnej pieśni „Powij, wiatrze, na Ukrainę” (1856), poeta z Winnicczyzny Stepan Rudanśkyj przeszedł wszystkie niedole, niedostatki i ciężary życia, nie przeżywszy nawet 40 lat. Ostatnie dwanaście lat pracował na Krymie, gdzie nazywano go „Jałtańskim poetą-lekarzem”. Był inicjatorem stworzenia szpitala w Bakczysaraju, pierwszej na półwyspie biblioteki medycznej. Głównym wyczynem życia pierwszego Prezydenta Ukraińskiej Republiki Ludowej Mychajła Hruszewśkiego stała się jego 10-tomowa (w 13 księgach) „Historia Ukrainy-Rusi”, którą nazywają historyczną Biblią narodu ukraińskiego. Sławny traktat Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” – w istocie literacko-polityczny manifest narodowo-kulturowego odrodzenia Ukrainy XX wieku. Możliwe, że dla obeznanych miłośników literatury białych plam nie zostało, ale myślę, że każde pokolenie ma swoją próbę zrozumienia Ukrainy. Nie na darmo Wołodymyr Burban zadedykował pracę swoim wnukom – tym, którzy będą tworzyć przyszłość. Ale bezsprzeczne jest też to, że książka „Obrazki i sylwetki” zainteresuje czytelników i będzie poszukiwana w bibliotekach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 21strona oryginału ↗

Bohaterowie nie umierają, jeśli o nich pamiętamy! Studenci-dziennikarze KNUKiM-u należeli do pierwszych, którzy przyłączyli się do ogólnonarodowej inicjatywy stworzenia martyrologium poległych bohaterów nowej rosyjsko-ukraińskiej wojny

Stołeczny Majdan po raz kolejny potwierdził swoje prawo do nazywania się miejscem magnetycznym, sakralnym, znakowym. Tu każdy centymetr bruku przesiąknięty jest duchem, siłą, wiarą, werwą i opętaniem nigdy niepokonanego Narodu. Tak było po Pomarańczowej rewolucji i Rewolucji Godności, po tym, jak poświęcił go dzwonami Michajłiwskiego Złotoverchego i obrazem Bohaterów Niebiańskiej Setki. Dziś to znów się potwierdza, w krwawym i niepokojąco-nadziejowym dla Ukraińców czasie. Tym razem w formie nowej ogólnonarodowej inicjatywy. Emocjonalną dominantą dzisiejszego oblicza Majdanu jest morze żółto-niebieskich chorągiewek. Nimi pokryte są niemal wszystkie klomby przed Narodową Konserwatorią. Chorągiewki są niezwykłe. Na każdej widnieje imię i nazwisko oraz daty życia bohaterów naszych czasów. Obrońców i obrończyń Ukrainy przed kolejnym najazdem oszalałych i zdegenerowanych moskiewskich ordyńców. O istocie tej inicjatywy każdy może się dowiedzieć, podchodząc do grzbietu granitowych płyt, które ciągną się w stronę Chreszczatyka. Tu, na granicie, leży duże pudło – nazywa się „Książka w pudle”, obciągnięte wodoodporną folią. Codziennie się ono zmienia. Autorzy inicjatywy zachęcają, by wkładać do niego dowolnie zapisane karteczki papieru. Wezwania są takie: podzielcie się historią utraconych bliskich; połóżcie pod pudłem ten tekst; oznaczcie na osobnej chorągiewce imię bohatera. Historie o stratach są zapisywane w wersji elektronicznej. Nieobojętnych prosi się o przesyłanie opowieści na adres: [kontakt ukryty] lub na Twitterze na @killed_ukraine. Teksty apeli – w językach ukraińskim i angielskim. Tu także, pod hasłem „Potrzebujemy tysięcy ochotników, by wygrać tę wojnę!”, zorganizowano nabór rekrutów. Są tu też inne główne przesłania do nieobojętnych. Taki na przykład: „Wszyscy musimy działać, by zmienić przebieg tej wojny, nie możemy ani chwili pozostawać bezczynni… Każdy z nas musi znaleźć sposób, by dać odpór. My TATO3ХМАРКА Ihor Krasnobryż, 27 lat, Mariupol. Bardzo kochał swoje rodzinne Mariupol. To tutaj się urodził, tu marzył o świętowaniu kolejnych zwycięstw ulubionego klubu piłkarskiego „Mariupol”, o wychowywaniu córki w nowym mieszkaniu, o nadaniu synowi imienia Swiatosław… W 2014 roku, gdy skończył 18 lat, wstąpił w szeregi pułku „Azow”. Szedł bronić swojego rodzinnego miasta, rodzinnego kraju, rodzinnej ojczyzny, ale przede wszystkim – swojej rodziny. W 2017 roku poprosił o zwolnienie, jednak w 2021 roku znów powrócił. Ponownie – do „Azowa”. Przyjaciele opisywali Ihora jako niezawodnego przyjaciela, który zawsze wysłucha, pomoże i wesprze. Jeśli był w pobliżu, towarzysze broni mogli się niczym nie martwić. Nie dążył do roli lidera, ale jego dobroć, uczciwość, sprawiedliwość, odpowiedzialność i odwaga sprawiały, że ludzie szli za nim. Za wszystkie te cechy charakteru towarzysze broni nazwali Ihora „Kozackim”. Wczesnym rankiem 24 lutego 2022 roku wykręcił numer żony. Powiedział pospiesznie: „Zaczęła się wojna. Zbierajcie rzeczy”. Stał się jednym z pierwszych obrońców „Azowstali”. I, podobnie jak jego towarzysze, w pierwszych dniach wojny nic nie wiedział o losie swoich bliskich. Tymczasem ukochana żona Ihora, Ella, z córką zdążyły przenieść się do domu rodziców. Był tam duży, wzmocniony piwnica, w której się chowały. Dopóki była taka możliwość, wybiegały do domu gotować jedzenie, lecz później zabrakło gazu i prądu, w pobliżu domu latały rakiety, jedna spadła na podwórko. Ludzie nauczyli się gotować w piwnicy. 8 marca Ella, siedząc w piwnicy, przygotowała córce jedzenie i usiadła, żeby ją nakarmić. Nagle wbiegł jakiś wojskowy i przypadł do Elli. Usłyszała za plecami: „Tak się martwiłem”. Ella odwróciła się i zobaczyła… swojego męża. Przyjechał z drugiego końca miasta. Spotkanie było krótkie, ale radosne. Ihor chciał po prostu upewnić się, że jego żona i córka żyją i że wszystko u nich w porządku. Przywiózł ludziom produkty spożywcze. Kolejne spotkanie odbyło się 12 marca. Ihor znowu przyjechał do rodziny, ale był nieco zagubiony i powinniśmy się zjednoczyć, zorganizować i znaleźć sposób, by zadać szkodę rosyjskim celom tak samo, jak oni napadli na nas. Nie możemy czekać na innych, musimy stworzyć własne podziemne struktury uderzeniowe…”. W tej inicjatywie dostrzegam zarys niepowtarzalnego na świecie wielotomowego dzieła, na kształt zbioru wspomnień w ramach każdego osobnego obwodu o ofiarach sztucznie wywołanych przez Moskwę Hołodomorów. Biorę do rąk z domowej roboty książki-pudełka najświeższe z pospiesznie zapisanych karteczek, które tam włożono: „Sawycki Antoni Wiktorowicz – lotnik. Tragicznie zginął w walce pod Bachmutem, broniąc swojej Ojczyzny. Mój ojciec! Był najlepszym człowiekiem, najlepszym ojcem! Nigdy nie wybaczymy!”. „Jefriemowa Kateryna. 26.02.2022 rozstrzelana w autobusie, gdy jechała z Charkowa do domu do Kramatorska. Miała zaledwie 17 lat. Studentka”. „Bondarenko Ołeksandr. 07.05.2022, wojskowy od 2014 r. Słowiańsk. Mój ojciec. Nikomu nie wybaczę”. Szkoda tylko, że o pojawieniu się tak cennej inicjatywy, która powinna nabrać prawdziwie ogólnonarodowego rozgłosu, wie niewielu obywateli Ukrainy. Stała się ona, niestety, nie obiektem uważnej uwagi ani „jedynie słusznych wiadomości”, ani innych drukowanych i sieciowych wydawnictw naszego rzekomo narodowego, lecz wciąż w dużej mierze przekupnego, postoligarchicznego dziennikarstwa. Z niego, jak wiadomo, metodycznie i celowo przez ostatnie lata wymazywano ludzkie i narodowe oblicze. Dlatego mam nadzieję, że „Słowo Proświty” przyczyni się do wzmocnienia fali zainteresowania tym zjawiskiem. Studenci pierwszego roku wydziału dziennikarstwa KNUKiM, którym prowadzę autorski kurs „Podstawy dziennikarstwa”, jednogłośnie postanowili przyłączyć się do tej ogólnonarodowej inicjatywy. Na razie nie ma ona nazwy. Ale zaproponowałbym nazwać ją tak: „Bohaterowie nie umierają – jeśli się o nich pamięta!”. Koledzy o podobnych poglądach! Przyłączajmy się do tej świętej sprawy! Mykoła TYMOSZYK, profesor, wykładowca dziennikarstwa, był smutny. Sytuacja w mieście stawała się coraz trudniejsza i prawdopodobnie rozumiał, że dalej będzie tylko gorzej. W rozmowie z żoną Ihor patrzył na nią jakoś szczególnie. Prośba była jedna: sfotografować go z córką, na pamiątkę. To było ostatnie zdjęcie. Na wieczną pamięć… 15 marca skończyłby 27 lat, a 16-go trafiła go kula. Tego dnia „Kozacki” z towarzyszami broni jechali do Elli, by przywieźć ludziom resztki produktów. Wpadli w zasadzkę rosyjskiego GRU, ale z początku nawet nie podejrzewali, że to przeciwnik. Kiedy zrozumieli, że przed nimi jest wróg, nie mogli już się poddać. Chwycili za automaty i próbowali wycofać się do samochodu, lecz przeciwnik otworzył huraganowy ogień. Towarzysz Ihora odniósł ranę. „Kozacki” starał się osłonić przyjaciela, ale sam został ranny w nogę. Kula trafiła w tętnicę i nie zdołano mu już pomóc. Świat stracił jednego człowieka, a ludzkość – miliony dobrych uczynków. Ihor Krasnobryż zostawił żonę i córkę, która marzyła o kąpieli w morzu, lepieniu bałwana, chowaniu się z tatą przed deszczem… Dzieci nie powinny chować swoich marzeń! Teraz mała Majja na pytanie o tatę zawsze odpowiada: „Mój tata – obłoczek”… Jan Riabinin „GUŁASZ” Wiktor Hulajew, 42 lata, wieś Kowaliwka, obwód kijowski. To pseudonim Wiktora Hulajewa. Prawdziwy bohater-patriota, kochający mąż, ojciec dwojga dzieci, przyjaciel i po prostu wspaniały człowiek. Wiktor urodził się 14 marca 1980 roku w rosyjskiej prowincji, lata dziecięce spędził w obwodzie irkuckim. Rodzice przeprowadzili się na Ukrainę i osiedlili się we wsi Kowaliwka na Kijowszczyźnie, gdy mały miał 11 lat. Kowaliwka była dla niego prawdziwą małą ojczyzną. Tu ukończył ukraińską szkołę, tu spotkał swoją pierwszą miłość i przyszłą żonę Olhę. Po służbie w wojsku odbyli wesele i przeprowadzili się do miasta Łubny w obwodzie połtawskim. Szanowano go i kochano. Był człowiekiem o najczystszym sercu, duszą towarzystwa, wiernym przyjacielem i mężem oraz najlepszym ojcem. Wymowne jest to zdanie, które usłyszał od jego żony: „Robił wszystko dla wszystkich, ale nie dla siebie”. W życiu tej rodziny wszystko było dobrze, aż do jednego strasznego dnia – 24 lutego 2022 roku. Strach, panika, niepewność. Ale nie u Wiktora. On już wiedział, co trzeba robić. Nie powiadomiwszy rodziny, zapisał się do szeregów obrony terytorialnej. 9 marca pojechał do Lwowa na komisję wojskową w celu dalszej służby w SZSU. 13 marca – tragedia w Jaworowie: okupanci uderzyli rakietami w poligon jaworowski na Lwowszczyźnie. Zginęło 35 osób, a 134 odniosło ciężkie rany. Był tam wtedy również Wiktor, który w ostatniej chwili zdążył wbiec do schronu i ocalił życie. Następnego dnia miał przypadać jego urodziny, ale w dniu swego ocalenia powiedział towarzyszom broni, że tę datę będzie teraz świętował dzień wcześniej. Poligon został zbombardowany i pozostawanie dalej w Jaworowie nie miało sensu. Przez kilka dni przebywali w lesie, a potem ich droga wiodła na Doniecczyznę. We wsi o poetyckiej nazwie Srebrne Wiktor został dowódcą plutonu i otrzymał pseudonim „Gułasz”. A we wsi Wołodymyriwka – pierwszy chrzest bojowy. Towarzysze broni szanowali go, a on z kolei troszczył się o nich. Na odległość odczuwał realne wsparcie żony. Ona szukała wolontariuszy, zbierała pieniądze, przekazywała żywność, odzież i wszystko, co potrzebne. Chłopcy sami zbudowali w ziemi prawdziwą kuchnię. Dni od 6 do 19 maja były najcięższe. Trwało prawdziwe piekło. Każdego dnia modlił się za siebie i towarzyszy broni. Wtedy zdołali się utrzymać, choć nie wszyscy… Ciąg dalszy na str. 22–23

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 22strona oryginału ↗

Bohaterowie nie umierają — jeśli się o nich pamięta!

Zakończenie. Początek na str. 21. Wiktor nawet pod ostrzałem zawsze znajdował czas na to, by napisać do rodziny, starał się pisać coś wesołego i dowcipnego, żeby ich nie niepokoić. Wkrótce na ich pozycję przywieziono nowych młodych żołnierzy. A ich pluton wysłano w rejon Wuhłedaru, do natarcia. W pośpiechu trzeba było uczyć się kierować czołgami i transporterami opancerzonymi. Podczas oczyszczania wsi Jehoriwka pluton dostał się pod ostrzał artyleryjski. Kiedy wszystko nieco ucichło, „Hulasz” wyszedł z ukrycia, żeby sprawdzić, czy wszyscy jego towarzysze broni żyją. Lecz po chwili znów usłyszał dźwięki pocisków, które leciały w ich stronę. Szybko wskoczył do okopu i poprosił towarzysza o papierosa. Zapalił i znieruchomiał… Odłamek pocisku rykoszetem trafił „Hulasza” w głowę. Hulajew Wiktor Ołeksijowycz zginął 1 lipca 2022 r. na wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Wieczna pamięć Bohaterowi. Ołeksij Baziuczenko. PRZEWIOZŁ 400 RANNYCH. PIENIĘDZY ZA TO NIE BRAŁ. Wiktor Tiunik, 41 lat, wieś Łymany w obwodzie mikołajowskim. W tytule – słowa Hałyny Mykołajiwny, matki chrzestnej poległego. Mężczyzna pracował w swoim serwisie samochodowym. Po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę Wiktor zaczął pomagać chłopakom naprawiać sprzęt wojskowy. Jednak z czasem uznał, że bardziej przyda się na froncie. „Był bystrym mechanikiem, obdarzonym przez naturę, z każdym problemem i o każdej porze można było się do niego zwrócić i nigdy nie odmawiał pomocy” – wspomina jeden z jego znajomych i klientów. Wiktor brał udział w ratowaniu rannych w obwodach chersońskim i mikołajowskim – przez cały czas przewiózł około 400 osób. „Leczył towarzyszy broni za własne pieniądze, a na słowa: „Podaj numer karty, zwrócimy ci za leki” – zazwyczaj odpowiadał: „Nic nie potrzeba. Sława Ukrainie! Bohaterom sława!” – opowiada matka poległego. Był optymistą, zawsze uspokajał bliskich, dzwonił do nich codziennie. Ale pewnego dnia bliscy już nie usłyszeli jego głosu… Przez telefon powiadomiono ich: „Otrzymał ranę niekompatybilną z życiem”. Te słowa z wiersza, który napisała chrzestna Wiktora w dniu jego śmierci: Z żalu poczerniała młoda żona / jeszcze by urodziła ukochanemu swemu maleńkiego syna / Cierpi córeczka-dziecinka: „choć raz, jedyny raz, przyjdź, przyjdź i przytul mnie, mój tatusiu”. / A tata z nieba: „moja ty córeczko, jedyna, na polu bitwy ja zginąłem / nigdy nie chowałem się za czyjeś plecy / od okupantów ratowałem towarzyszy broni. / Nie płaczcie bliscy, bo ja jestem z wami, / ja zawsze będę przylatywać z żurawiami i będę przytulać was, swoją rodzinę. / Teraz ja z nieba będę bronić swoją wieś i drogą matkę — Ukrainę”. Wiktorowi została córeczka. Zdążyła już zobaczyć wojnę, jak i miliony małych Ukraińców. O tym, że tata zginął, dowiedziała się na drugi dzień. A potem wiele dziecięcych pytań: jak, dlaczego, czy można coś zrobić, wyleczyć. Trudno było przyjąć tę wiadomość, nie tylko córeczce. Ale ona heroicznie uspokajała mamę: „Tatusiowi nie spodobałoby się, gdyby zobaczył, jak płaczę?” – mówi mała. „Teraz wszyscy, którzy znali Wiktora, i wielu chłopaków, których wywiózł, przejeżdżając obok cmentarza – trąbią, jakby witali się z nim…” – mówi Hałyna Mykołajiwna. We wsi Bałanowe osierocono rodziców… Kateryna Rakowcij. BOHATER, KTÓRY NIE NOSIŁ PELERYNY. Roman Żywotowśkyj, 37 lat, m. Łozowa w obwodzie charkowskim. Od dzieciństwa w naszej wyobraźni bohater to śmiały chłopak w czerwonej pelerynie, który ratuje ludzkość przed złoczyńcą. Ale od początku wojny rosyjsko-ukraińskiej to wyobrażenie się zmieniło. Obecnie prawdziwi, a nie wymyśleni w filmach superbohaterowie, nie noszą peleryn, oni noszą mundur wojskowy. Codziennie ukraińscy żołnierze za cenę własnego życia są gotowi bronić swojej ziemi, narodu i jego pokojowego istnienia. Póki my śnimy sny o zwycięstwie, nasi wojskowi wywalczają je wszystkimi możliwymi i niemożliwymi działaniami. Przez ból, zmęczenie, strach czy chłód, bohaterowie zdecydowanie wyzwalają okupowane terytoria. Dają wolność i nadzieję tym, którym okupanci próbowali wmówić, że ratunku i szczęśliwego losu nam już nie doczekać. Jednym z bohaterów Sił Zbrojnych Ukrainy jest Roman Żywotowśkyj, dowódca kompanii strzeleckiej obrony terytorialnej obwodu charkowskiego. Mieszkał w mieście Łozowa, gdzie wszyscy znali go jako sprawnego piłkarza-napastnika i życzliwego, uczciwego człowieka. „Roman – człowiek słowa i czynu” – mówiono o nim. Był patriotą, gotowym stać za Ojczyznę na polu bitwy do ostatniego tchu. Choć nie mógł sobie nawet wyobrazić, jaka tragiczna wieść wstrząśnie całym rodzimym krajem. Pomoc miastu, zamiłowanie do sportu, jasne plany na życie – wszystko to urwało się w jeden dzień. 19 września 2022 roku na Iziumszczyźnie, podczas wykonywania zadania, dowódca Żywotowśkyj nadział się na urządzenie minowo-wybuchowe i otrzymał rany niekompatybilne z życiem. W drodze do szpitala bohatera zabrakło. Łozowska wspólnota zawsze będzie pamiętać swoich bohaterów. I po zwycięstwie będziemy wspominać wszystkich, którzy poświęcili siebie dla wolności Ukrainy. Ludzkie życie na wojnie – to kropla w morzu dla ratowania całego narodu. Jednocześnie życie – to najcenniejsze, co mamy i za co jesteśmy gotowi oddać wszystkie pieniądze świata i niezliczone godziny walki. Dla rodziny wojownika – to tragedia. I współczujemy bliskim z całego serca. Roman oddał za naszą wolność duszę i ciało, a pamięć o nim jest z nami na zawsze. Odwaga i siła Sił Zbrojnych Ukrainy dzisiaj inspiruje ludzkość. Ponad pół roku krwawej walki. Okupacja obwodów charkowskiego, donieckiego, ługańskiego, zaporoskiego, chersońskiego i stworzenie tak zwanych republik. Groźby bronią jądrową. Ale to nie złamało ukraińskiego narodu. Przecież śmiałość ma dwa kolory – są one na fladze Ukrainy. Sofija Komisarenko. ODDAŁ DUSZĘ I CIAŁO ZA NASZĄ WOLNOŚĆ. Semen Laszuk, 20 lat, wieś Jaryszów, obwód winnicki. Dzisiaj każdy z nas – to wojownik: wolontariusz, lekarz, nauczyciel, dziennikarz, fotograf, kontroler lotów, piosenkarz, aktor – pracują dla jednego celu – by być wolnymi i mieć przyszłość. Dla tego celu Ukraińcy płacą ogromną cenę – życiem. Miliony obrońców bronią frontu i stawiają opór wrogowi. Ci ludzie wykonują ogromną pracę, ci ludzie to bohaterowie. Wielki szacunek i podziękowania dla nich. Semen Laszuk w wieku 20 lat mężnie bronił obwodu kijowskiego, brał udział w strasznych walkach, odpierał natarcie okupantów. Kiedy z Kijowszczyzny całkowicie wygnano okupantów, Semen podjął odważną decyzję – dalej walczyć przeciwko raszystowskim najeźdźcom, dlatego wyruszył z towarzyszami broni na Donbas. Jego pododdział brał udział w kontrofensywie w obwodzie ługańskim, w rejonie wsi Biłohoriwka. Rezultat – nad tą wsią załopotała ukraińska flaga. Niestety, dla Semena wyzwolenie Biłohoriwki stało się ostatnim heroicznym czynem. 19 września ten odważny chłopak zginął. Oddał życie za wyzwolenie naszego kraju, za nasze teraz, za naszą przyszłość. Semen miał wielkie plany na życie i wielu rzeczy nie zdążył zrobić. Młodzieniec chciał ożenić się z ukochaną dziewczyną, założyć rodzinę. Lubił grać w piłkę nożną i brał udział w zawodach sportowych. Semen był otwarty i szczodry. W cywilnym życiu – dusza towarzystwa, na wojnie – dusza plutonu. Przez pewien czas pełnił obowiązki dowódcy dwóch drużyn plutonu. Miał wielu przyjaciół dzięki swojej dobroci, szczerości w kontaktach. Według słów siostry, Semen nie bał się śmierci. Jego największym strachem było to, jak poradzą sobie bez niego rodzina i przyjaciele. Niestety, strach chłopaka stał się rzeczywistością: rodzina i narzeczona stracili najdroższą osobę. Jednak Bohaterowie nie umierają. Pozostają w naszej pamięci, sercu, w historii niepokonanego narodu, którego nigdy nie da się zwyciężyć. Wiktorija Prytyka NIE SPEŁNIŁ PROŚBY ŻONY Wasyl Sydorow, 32 lata, m. Sełydowe, obwód doniecki Bohaterowie Ukrainy – to nie tylko wojskowi z orderami na piersiach i wysokimi stanowiskami, ale także zwykli mężczyźni, górnicy, którzy kosztem własnego życia nie dali wrogowi zburzyć zbudowanych ścian własnego domu, bo pragnęli zostawić swoim dzieciom niepodległą, kwitnącą Ukrainę. W kohorcie takich jest i mój sąsiad, 32-letni górnik Wasyl Sydorow. Każdego ranka, idąc do szkoły, widziałam dwie czarujące dziewczynki, które mamusia za rączki prowadziła do szkoły i przedszkola. Każdego ranka mama Kateryna robiła aromatyczną herbatę i budziła dzieci na śniadanie, aby zdążyć odprowadzić starszą córeczkę Kirę do czwartej klasy, a małą Saszę – do przedszkola. Wracając do domu, Katia zawsze myślała, co smacznego przygotować na kolację, wszak wieczorem wszyscy wrócą z nauki, pracy i będą dzielić się tym, co ciekawego wydarzyło się w ciągu dnia. Drugi lipca – ten dzień dla rodziny stał się prawdziwie wstrząsający. Wracając do domu z pracy, Wasyl niósł wiadomość o tym, że idzie na wojnę. Powołano go do wojskowej komendy uzupełnień i nawet nie miał myśli, by jakoś uchylić się od służby. Miał doświadczenie w sprawach wojskowych, gdyż już służył w Siłach Zbrojnych Ukrainy i miał stopień starszego sierżanta. Słysząc tę historię, już po śmierci sąsiada, nawet nie wątpiłam w jego decyzję. Zawsze widziałam Wasyla, który dobudowywał swój przytulny dom czy grał z dziećmi w piłkę lub w berka. Z tego zrodziło się przekonanie, że bohater to prawdziwy gospodarz i obrońca swojej rodziny. Niestety, była to ich ostatnia rodzinna kolacja. Następnego dnia, całując dzieci i żonę, sąsiad wyruszył na linię frontu. Przejeżdżając przez zniszczone miasta i wsie, zlane krwią towarzyszy broni, mężczyzna wspominał dwa słowa ukochanej kobiety: “Wracaj żywy”. Bojownik trafił do 56. brygady artylerii. Walczył tylko miesiąc, broniąc ojczystej ziemi przed wrogiem. Niestety, oparzenia, które otrzymał po przeklętych wrogich bombardowaniach w pobliżu osady Karliwka, okazały się nie do przeżycia. Mimo strasznego bólu, jeszcze próbował się trzymać, ale zmarł 31 lipca w szpitalu. Wasyl nie miał pseudonimu, ale wszyscy wspominają go jako wiecznie uśmiechniętego chłopaka z dziecięcą nadzieją w sercu. Zginął mężnie, z myślą o tym, że nie zdołał spełnić prośby żony, by wrócić żywym. Pamięć o ojcu i ukochanym mężu pozostała palącym bólem i dumą w sercach jego żony i córeczek. Nie powinniśmy zapominać o takich wojownikach jak Wasyl. Nie powinniśmy zapominać o tych, którzy spłonęli w płomieniach wojny z rosyjskim najeźdźcą. Anna Biłyk OMINĄŁ DWA SYGNAŁY LOSU Jurij Szczepin, 31 lat, m. Zdołbunów w obwodzie rówieńskim Ta historia bierze początek w mieście Zdołbunów, na Rówieńszczyźnie, gdzie mieszkał Jurij Szczepin z mamą i ojczymem. Przyjeżdżając latem do babci i dziadka, widziałam tego chłopaka, który mieszkał w domu obok. Przechodził obok naszych okien z rowerem w rękach. Ten młodzieniec już nigdy nie będzie mógł zobaczyć ukochanej dziewczyny i zagrać wesela, które tak długo planował. Nie będzie mógł przejechać się na tym samym rowerze. Nie będzie mógł żyć swoim najlepszym życiem. Czy można było uniknąć tej śmierci? Los dwukrotnie wysyłał mu amulety-ostrzeżenia przed tą fatalną chwilą. Sygnał pierwszy. Poszedł do punktu poborowego wtedy, gdy już była zatwierdzona lista przedsiębiorstw infrastruktury krytycznej, które miały prawo rezerwować pracowników od poboru, wśród których była też Ukrzaliznycia. Jura pracował właśnie tam. I mógł skorzystać z tego przywileju. Sygnał drugi. Mógł uniknąć poboru na komisji lekarskiej. Wszak miał uraz głowy, który otrzymał podczas poważnego wypadku drogowego. Ale mężczyzna nie uważał za stosowne skorzystać z “furtki” dla zwolnienia ze służby wojskowej. Jurij uważał za swój obowiązek bronić Ojczyzny, wszystkie inne problemy w tamtym momencie straciły na znaczeniu. 9 czerwca. Wieś Ukrajinka, pod Wołnowachą, obwód doniecki. Telefon… Jurij rozmawia z ojczymem, kilka słów o wojnie na froncie. W pewnym momencie zaczął się ostrzał i chłopak w pośpiechu informuje, że zadzwoni później, po czym odkłada słuchawkę. Ta rozmowa stała się dla nich ostatnią. 10, 11 czerwca. Wadym, ojczym Jurija, początkowo był spokojny, gdyż na łączność czasem trzeba było czekać nawet przez kilka dni. Jednak czas płynął, napięcie rosło. Wadym zaczął bić na alarm, obdzwaniając centra, które mogłyby przekazać jakąkolwiek informację o synu. Wtedy też padła fatalna wieść.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 23strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

9 czerwca we wsi Ukrainka w obwodzie donieckim zginął Jurij Szczepin. 16 czerwca ciało wojownika przywieziono w rodzinne strony i pochowano. Takich historii jest tyle samo, co poległych. Każda z nich jest unikalna. Jednak łączy je jedno – szlachetny cel obrony Ojczyzny. Jurij stał się bohaterem, bo każdy człowiek, który oddał życie w tej wojnie, jest bohaterski. Ukraina straciła tysiące niepowtarzalnych Wszechświatów. Zrobili wszystko, co mogli dla nas, dla naszego kraju, dlatego czcijmy pamięć o tych odważnych ludziach. Jełyzaweta Zwol RATOWAŁA PSA RICIEGO Wiktorija Suchanowa, osiedle typu miejskiego Oczeretyne w obwodzie donieckim „Kocham was, moi drodzy, bardziej niż życie” – właśnie te słowa stały się ostatnią wiadomością Wiktoriji do ukochanej córeczki i wnuczki przed śmiercią. Wiktorija Wiktoriwna pracowała jako opiekunka w przedszkolu w naszym małym osiedlu. Była człowiekiem o wielkim sercu, która z miłością, ciepłem i troską odnosiła się do dzieci, a one uwielbiały swoją opiekunkę. Jej życie nie było łatwe. Córkę Wałentynę wychowywała sama. Kiedy została babcią, jakby znalazła nowy sens życia. Uwielbiała wnuczkę Darynkę, łączyła je niesamowita więź i zrozumienie. Mimo namów córki, by wyjechać w bezpieczne miejsce po 24 lutego, Wiktorija stanowczo odmawiała i mówiła, że nie może zostawić rodzinnego domu i swoich zwierząt. Tragedia wydarzyła się 6 kwietnia. Wiktorija wraz z krewnymi przebywała w prywatnym domu swojej siostry, kiedy raszyści rozpoczęli ostrzał osiedla. Wszyscy zaczęli biec do piwnicy przez tylne podwórko – tak było krócej. Ona postanowiła biec prosto przez podwórze. Dopiero później wszyscy zrozumieli, że chciała uratować pieska, który przerażony skomlał od wybuchów, wbiwszy się w kąt podwórka. Tak się stało, że Wiktorija uratowała zwierzę za cenę własnego życia. Pocisk kasetowy zadał rany niekompatybilne z życiem. Zmarła w samochodzie w drodze do szpitala. Wala powiedziała swojej córce o śmierci babci dopiero w 40. dniu po jej odejściu. Dziewczynka przez kilka dni z nikim nie rozmawiała, a potem poprosiła mamę o zrobienie w domu kącika dla babci, żeby przynosić tam jej ulubione cukierki. Wiktorija marzyła, by zobaczyć, jak jej małe szczęście pójdzie do pierwszej klasy, ale tego pierwszego dzwonka nie dożyła… Pies Richie, którego uratowała Wiktorija, dzisiaj mieszka z córką Wiktoriji i wnuczką i pozostaje talizmanem ich rodziny. Illa Dudka ZNAŁAM GO PRZEZ JEDEN UŚCISK DŁONI Maksym Kornijczuk, 18 lat, Żytomierz 24 lutego 2022. Nieskończony dzień. Trwa do dziś, życie jakby się zatrzymało. Nie jestem pewna, czy fraza „dzięki wojnie” w ogóle ma prawo istnieć, ale właśnie tak poznałam Darynę z Berdyczowa. Jej przyjaciel Maksym zginął. Osiemnastoletni chłopak oddał swoje życie, broniąc nas. Jeszcze w wieku 13 lat, kiedy starszy brat Maksyma poszedł służyć, zrozumiał, z jaką działalnością chce związać swoją przyszłość. A w wieku 17 lat postawił sobie cel – dostać się w szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy i zostać oficerem. Ze względu na stan zdrowia okazał się niezdolny do służby i odważył się na ciężką operację, aby mimo wszystko osiągnąć cel. Pokonawszy wszystkie trudności, latem 2021 roku przed wyjazdem na kurs młodego żołnierza żegnał się z przyjaciółmi. Ostatni raz Daryna widziała go w grudniu, kiedy przyjechał na tydzień, żeby zobaczyć się z bliskimi. Kiedy zaczęła się wojna, pierwszą osobą, z którą skontaktowała się Daryna, był Maksym. „Utrzymywaliśmy kontakt, zawsze pytaliśmy siebie nawzajem, co słychać. Jego zachowanie w tej sytuacji było jak u prawdziwego mężczyzny. Uspokajał wszystkich, pewnie mówił, że wszystko będzie dobrze i wkrótce zbierzemy się w naszym towarzystwie. Pewnego dnia przyszła do mnie wiadomość: „To prawda, co stało się z Maksymem?”. W tamtym momencie mogłam pomyśleć o wszystkim, ale na pewno nie o tym… Tak dowiedzieliśmy się, że nasz przyjaciel zginął. Trzy dni przed swoimi urodzinami. Te trzy dni były najgorsze dla nas wszystkich. Do ostatniej chwili mieliśmy nadzieję, że to nie on. Że ktoś coś pomylił. Trudno uwierzyć, że twój przyjaciel, z którym rozmawiałeś wczoraj, więcej do ciebie nie napisze, że już nigdy nie zobaczysz jego uśmiechu, nie usłyszysz jego głosu. Dla nas jest prawdziwym bohaterem, ponieważ mimo swojego młodego wieku poszedł bronić swojej ziemi, bliskich, przyjaciół. Walczył o naszą wolność i niepodległość. I chcę, żeby wszyscy pamiętali, za jaką cenę możemy każdego ranka budzić się i pić kawę. Pochowali Maksyma w dniu jego urodzin, kiedy miał skończyć dziewiętnaście lat. Ale na wieki pozostał osiemnastolatkiem. Wiedział, o co walczy i był gotowy umrzeć. I my musimy wiedzieć. I pamiętać. Jeśli zapomnimy o tych straconych życiach – walka straci sens. Olha Połtoracka FAKTY O OBRONIE TERYTORIALNEJ I PAPIEROWEJ BIUROKRACJI Wołodymyr Marynoszenko, osiedle typu miejskiego Makarów w obwodzie kijowskim Dla bliskich i znajomych zawsze był przykładem odwagi, poświęcenia i absolutnej miłości na całe życie. Spotkanie z dobrym i szczerym człowiekiem to rzadkość, a nam się poszczęściło. Był właśnie tym człowiekiem, który nie zważając na swoje sprawy, jako pierwszy przychodził z pomocą i ratował, kiedy trzeba, nawet w nocy, nawet w burzę, deszcz czy ulewę... 24 lutego Wołodymyr jeszcze rano zapisał się w szeregi obrony terytorialnej Makarowa. Listę obrońców sporządzali mężczyźni ze wspólnoty, którzy zapisywali się na zwykłej kartce papieru. Wojskowych w tym czasie w osiedlu ani w pobliżu nie było. Samoorganizowali się, jak mogli i jak umieli. Broni też nie było. Trzy dni ciężkiej pracy, budowa schronów obronnych, punktów kontrolnych – robili to sumiennie. Przez cały czas Wołodymyr był wśród tych, którzy niestrudzenie pracowali i starali się oddać wszystko z siebie dla zwycięstwa. 27 lutego, w dniu śmierci, wsiadał do auta z pewnością, że wróci z dobrą nowiną… Według świadków zginął natychmiast, bez żadnej szansy na przeżycie, od wybuchu wrogiego czołgu, całkiem niedaleko domu, przez co ten wybuch zapadł każdemu w pamięć. Następnego dnia o jego śmierci zostali poinformowani wszyscy znajomi i krewni. Ale to, co zbiło z tropu każdego, to wiadomość o tym, że imię bohatera całkiem zniknęło z list sił obrony terytorialnej, chociaż po pewnym czasie jego rodzina otrzymała odznakę dla Wołodymyra jako honorowego bohatera, z oficjalnymi danymi. Jednak mimo wszystkich perypetii z dokumentami, jego rodzina i wszyscy mieszkańcy Makarowa wiedzą: Wołodymyr Marynoszenko to prawdziwy Obrońca. A do tego po prostu dobry człowiek, bo zawsze przychodził z pomocą tym, którzy jej potrzebowali. Wołodymyr Marynoszenko bezgranicznie kochał swoją rodzinę. Zawsze realizował marzenia córeczki, a kiedy dorosła, pomagał w czym mógł. A do tego zawsze uczył prostych, ale właściwych prawd: nigdy się nie poddawać, nie ulegać niesprawiedliwości i wygodnym okolicznościom. Mówił, że sprawy trzeba doprowadzać do końca i pracować dla osiągnięcia pożądanego rezultatu. Anastasija Łohwynenko „LUBO, LOTNISKO ODBILIŚMY!” Serhij Stachorśkyj, m. Mikołajów Od samej nazwy miasta serce mdleje i nieznośnie boli. Zburzone centrum miasta, zniszczone domy i szkoły… Siedząc w kuchni z telefonem w rękach, przeglądając fotografie ze skutkami niedawnych ostrzałów, za każdym razem moje myśli splatają się w nieskończonym tańcu żalu, bólu i nienawiści do wroga. Ta wojna przyniosła cierpienie każdemu. Nie ominęła ona i naszej ulicy... 7 marca 2022 roku. Właśnie skończyłem 17 lat i świętować przyszło mi w dość smutnych okolicznościach. W piwnicy, w starej brudnej kufajce, grzejąc się od ciepła świec i kawy z cynamonem. To, nawiasem mówiąc, był mój prezent. Moje przestraszone serce pragnęło tylko ciszy. Chociaż na dzień. Lecz, niestety, nie wyszło. Tak jak nie wyszło dzień przed 8 marca. Ta data na zawsze stanie się czarną dla rodziny moich sąsiadów. Tego dnia o piątej rano zaczęli ostrzał naszego sektora mieszkalnego. Małżeństwo sąsiadów chowało się za starą chwiejną kanapą „w kwiatki”, która stała w salonie. Leżeli na podłodze i zatykali uszy od wybuchów, które rozbrzmiewały co 30 sekund. Na szczęście, obeszło się. Tak samo, jak wszystkie dni do tego od początku pełnoskalowej wojny. 10:15. Rozległ się dzwonek. „Serhiju, chodźcie do nas do piwnicy, co wy tam siedzicie za tą kanapą. Zaraz coś będzie, chodźcie szybciej!” Wystarczyło im pięć minut, aby zebrać ciepłe rzeczy i przebiec do bezpieczniejszego schronienia. Dalej zaczęło się całkowite przerażenie. Pociski kasetowe, które rozpryskują się na setki odłamków i z prędkością robią sito z czegokolwiek. Z czasem zbyt nisko przelatuje myśliwiec i zrzuca bombę gdzieś niedaleko. 10:35. Ostrzał ucichł. Włączyli światło. Po raz pierwszy od ostatnich dwóch dni. „Trzeba wyłączyć lodówkę, Lubo”. Namawiano go, by zrezygnował z tego pomysłu. Ale tym słowom pisane było stać się ostatnimi dla jednego z najszczerszych ludzi na naszej ulicy. 10:40. Pocisk przelatuje nad naszym schronieniem z prędkością światła. Wybuch. Krzyk. Minutę temu człowiek rozmawiał z tobą, przeżywaliście całe przerażenie wojny razem. Minutę temu wyszedł ze schronienia, aby wyłączyć lodówkę, ale śmierć złapała go w swoje cierpkie objęcia, kiedy zamykał furtkę podwórza. Następnego dnia na wyświetlaczu mojego telefonu pojawiła się wiadomość: „Odbiliśmy… Lubo, lotnisko odbiliśmy!” Okazało się, że ta walka stała się decydującą w powrocie rodzinnego lotniska pod naszą kontrolę. Teraz za każdym razem, siedząc w kuchni, trzymając filiżankę gorącej kawy z cynamonem, wspominam te dni z gęsią skórką. Czy można uważać takie zrządzenie losu za przypadek? Człowiek zbudował własnymi rękami dom, w którym zginął. Zginął z rąk raszystów, którzy nie wiedzą, co to ludzka dusza. I już duszy, co najmniej jednego człowieka, im na pewno nie poznać… Ołeksandra Melnyk SPOTKANIE Z KULĄ Dmytro Batrak, wieś Maliniwka, obwód zaporoski W wieku 14 lat młody sportowiec nagle osiągnął niesłychany sukces i sławę: w liczbie najlepszych sportowców z free-fightu dostąpił zaszczytu reprezentowania Ukrainy na zawodach europejskich. I otrzymał złoty medal. Ale dalej pokonywać sportowe szczyty, które tak łatwo mu się poddawały od początku, nie było pisane. Życie skłoniło młodzieńca do wzięcia do rąk broni i nauczenia się celnie i z zimną krwią strzelać do wroga. Dmytro Batrak – porucznik i dowódca plutonu desantowo-szturmowego wraz ze swoimi towarzyszami broni trafił do piekła wojny na początku maja. Bronili rodzinnej ziemi pod Zaporożem, we wsi Maliniwka. 5 maja był ostatnimi urodzinami Dmytra i szczególnie zacięta walka. Chłopcy wytrzymali, jeszcze zdążyli pogratulować swojemu dowódcy z okazji urodzin. Ale nowy rok swojego życia Dima zdążył przeżyć tylko jeden dzień. Już 6 maja spotkał się z kulą, wystrzeloną przez wrogiego snajpera. 10 maja, w ciepły wiosenny dzień, chowano go na rodzinnej Chortycy. Mama, młodsza siostra, dziadek, narzeczona, koledzy z klasy, przyjaciele… Ze słów pożegnalnych nauczycielki miejscowej szkoły: „Wszyscy go kochali, dlatego że to jasne dziecko, bardzo dobre, na którym zawsze można było polegać. Tak było i w siódmej, i w ósmej, i w klasie maturalnej. Jeśli dawał swoje słowo, to go dotrzymywał. Gdyby takich jak Dima była większość, to już dzisiaj ta okrutna i niesprawiedliwa wojna by się skończyła”. Ze słów towarzysza broni: „Jak i my wszyscy, porucznik miał wiele marzeń i nadziei na życie szczęśliwe i długie. Wierzył w naszą Ojczyznę i jej jasną przyszłość”. Ta wojna zabiera wiele młodych żyć. Ukraińcy przez wieki wywalczają swoje prawo do bycia gospodarzami na swojej ziemi. Nasz wybór: lepiej zginąć, niż stanąć na kolana przed znienawidzonym wrogiem. Chcemy wolności, a nie wiecznego niewolnictwa. Jestem dumny, że udało się pożyć w jednym czasie i na jednej ziemi z tak jasnym i odważnym człowiekiem. Anastasija Harmasz ŻYCIE NIE MA CENY Iwan Karnauch, 16 lat, m. Charków Trudno wyobrazić sobie ból po stracie tych, którzy budowali nasz świat do 24 lutego. Ich już nie ma obok, ale to nie oznacza, że nas opuścili. Te oddzielne puzzle nigdzie nie zniknęły, nie zamieniły się w popiół. Stały się fundamentem, który spaja nas wszystkich — jak nigdy dotąd. Jedną z cząstek tego fundamentu stał się Iwan Karnauch, szesnastoletni chłopak z Charkowa. Już na okupowanym terytorium, kilka tygodni po rozpoczęciu wojny, jechał z matką po produkty na rynek, który był za miastem. Rosyjscy wojskowi zatrzymali ich i rozkazali zawracać. Kiedy samochód pojechał w przeciwnym kierunku, najeźdźcy otworzyli ogień. Trzy kule trafiły w ciało Iwana. Zapadł w śpiączkę na kilka dni i wkrótce zmarł. Jego matce udało się przeżyć. 6 lipca Iwan miał skończyć 17 lat. Chłopak był studentem college'u, planował zostać specjalistą ds. celnych. Iwan lubił jeździć na deskorolce, rozmawiać z przyjaciółmi, których miał niemało. Na świecie nie ma nic, co mogłoby usprawiedliwić zabójstwo choćby jednego człowieka w tej wojnie, nie mówiąc już o dziecku. O zabitych musi pamiętać nie ktoś jeden. Żeby nie zapomnieć, o nich muszą pamiętać wszyscy. To nie jest to, co miało się stać. Ale kiedy się stało, nie powinno przejść bez śladu. Wszyscy polegli oddali swoje życie za tych, którzy będą po nich. Wojownicy na froncie bronią naszej ziemi. Kładą swoje życia za to, żeby wróg nie przyszedł do naszych miast, żeby opuścił okupowane, które nigdy do niego nie należały. Myśląc o śmierci Iwana z perspektywy osiemnastoletniego chłopaka, robi mi się strasznie tylko przez fakt, że życie tak młodych może urwać się przez zachcianki szalonego dyktatora... W naszych siłach jest wreszcie przekazać światu prostą prawdę — żadna władza nie powinna mieć prawa odbierać życia obywatelom innego kraju, ich wolności, domów, naruszać terytoriów. Niestety, dopiero teraz świat ma szansę to usłyszeć. Niestety, dopiero po tym, co stało się na Ukrainie, świat otworzył oczy. Tymofij Andriewśkyj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 24strona oryginału ↗

„Dziesięcioksiąg” Ołeksandra Bałabki

Honorowe wyróżnienie od Związku Kobiet m. Kijowa wręcza przewodnicząca Lidia Moskałenko Halyna DACIUK, dziennikarka 18 października 2022 roku w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja książki znanego pisarza i dziennikarza Ołeksandra Bałabki „Kimono dla Butterfly. Z życia Sołomiji Kruszelnyckiej”. Pod nazwą „Dziesięcioksiąg” kryje się wydarzenie polifoniczne i wielowymiarowe, bo mowa nie tylko o „Kimonie…”. Jest tu dziesięć, jak na razie, książek Ołeksandra Bałabki o wybitnych Ukraińcach, którzy rozsławili Ukrainę na świecie: Mychajle Kociubynskim, Mykole Hoholu, Marii Baszkircewej, Serżu Lifarze i innych. Nowa udana powieść autora jest o najsłynniejszej na świecie śpiewaczce operowej z Ukrainy, która pod koniec XIX – na początku XX w. zdobyła serca milionów wielbicieli. Zdążywszy wydać książkę na 150. rocznicę urodzin Sołomiji, uwydatniając jubileusz nowym słowem i odkryciami z jej biografii, pisarz trafił prosto w „dziesiątkę”. Zbierał materiał, pokonując tysiące kilometrów na Ukrainie, we Włoszech, w Polsce, we Francji. Opracował tysiące najróżniejszych dokumentów. Zakochanym sercem dziesiątki razy wyznawał miłość Primie, szlachetnie dobierając słowa i tonację. Aby przed czytelnikiem stanęła nie tylko śpiewaczka o magicznym głosie, ale i wielowymiarowa osobowość, wykształcona kobieta, równa wśród godnych i godna wśród wielkich, Ołeksandr Bałabko zademonstrował błyskotliwą znajomość materiału muzycznego, historii, geografii. Stał się przewodnikiem dla Sołomiji, towarzysząc jej w Mediolanie i Neapolu. Stał się dla niej wybitnym krawcem, poznawszy w najdrobniejszych szczegółach jej upodobania. Dziesiątki w myślach przymierzanych sukien, wypróbowanych tkanin, ozdób, pasmanterii, kapelusików, wachlarzy, pantofelków. Dziesiątki wibracji jej nastroju i usposobienia. Prywatne historie, bohema, wielbiciele, najlepsze arie światowych oper, kompozytorzy numer jeden, koronowane głowy – ten pstry świat trzeba było uporządkować i wyprostować w porywający tekst. I Ołeksandr zrobił to filigranowo, jak dyrygent zgranej orkiestry i solista zarazem. Zagrał książkę bez fałszu, wnikliwie, biorąc dla uczczenia Sołomiji najczystszą nutę. To książka o ukraińskim talencie bez Ojczyzny. O wielkich ukraińskich rodach, które pragnęły, jak rodzina Kruszelnyckich, dać dzieciom najwyższe wykształcenie i wyprowadzić na ludzi. Za co imperium we wszystkich czasach ich nie oszczędzało. Bo wykształceni Ukraińcy byli dla niego niebezpieczni. Rodzinę o nazwisku Kruszelnyccy bolszewicy zniszczyli do korzeni. Więc książka jest o tym, że wojna o naszą tożsamość toczy się od wieków. I dzisiaj trwa. Zabijano nas masowo w sposób zamaskowany, a teraz – masowo otwarcie. A jednak melodia książki to Oda do Radości i Zwycięstwa. Bo nie tylko naszą obroną powietrzną, sławnymi Siłami Zbrojnymi Ukrainy, bohaterami i bohaterkami, ale i takimi książkami możemy przeciwstawić się złu, nie pozostawiając wrogom żadnych szans na przetrwanie, podbój nas, narzucenie swojej kultury i niskich wartości. Takimi książkami się utwierdzamy. …To Boży zamysł sprzed sześćdziesięciu lat, kiedy chłopiec Sasza z Ukrainy znajdzie się z mamą na Sachalinie. I zobaczy kolorowe skorupki japońskiej porcelany, wymyte przez deszcze. I zacznie układać z nich kimono. I wróci na Ukrainę, dorośnie, objeździ świat, zakocha się w Japonii i Sołomiji. I już jako pisarz ułoży puzzlami cenny chłopięcy skarb w książkę „Kimono dla Butterfly”. A pewnego sierpniowego ranka gotowe do druku piękne „Kimono…” Ołeksandr poprosi mnie o przejrzenie na „świeżą głowę”. Tak przyleciał w okno Motyl, a ja zostałam redaktorką błyskotliwej historii życia Sołomiji. Czytanie jej było tak samo pasjonujące, jak poprawienie kapelusika z diamentami. Bo przecież istota nie zmieniła się ani na jotę. 18 sierpnia wysłałam ostatnie poprawki Ołeksandrowi, a on – do czerniowieckiego wydawnictwa „Bukrek” (dyrektor Daryna Maksymeć), z którym współpracuje od ponad dziesięciu lat. Jutro było Przemienienie Pańskie. Zbawiciel święcił jabłuszka, gruszki, śliwki, miód, kłosy i książkę ze Słowem prawdziwym, która poleciała w świat między ludzi ukraińskim Motylem o imieniu Sołomija. Wśród dziesięciu talentów, którymi Bóg obdarzył pisarza i dziennikarza Ołeksandra Bałabkę, a żadnego nie zakopał, chyba że nie wszystkie zdążył odkryć, jest unikalny talent do przyjaźni. Pełna sala przyjaciół szczerze witała autora z pisarskim sukcesem. Wśród nich – pisarz Hryhorij Husejnow, pisarka Ludmyła Taran, artysta Petro Andrijczuk, dziennikarka Zoja Szarykowa. Wspaniałe pieśni przy bandurze podarowała ludowa artystka Ukrainy Switłana Myrwoda, pieśni do słów Ołeksandra Bałabki wykonała zasłużona artystka Ukrainy Karina Karasiowa. Czytano fragmenty „Kimona…”. Odtwarzano dialogi Sołomiji z Hruszewskim, Franką, a nawet koronowanym wielbicielem jej talentu. Prezentowano fotografie z archiwów i współczesne. Błyskotliwie moderował wydarzenie doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki Dmytro Czystiak. Przewodnicząca Związku Kobiet Kijowa Lidia Moskałenko wręczyła jubilatowi „Dziesięcioksięgu” Ołeksandrowi Bałabce Podziękowanie. Za jego talent odkrywania Ukrainy dla świata, a świata – dla Ukrainy. I budowania mostów najtrwalszej na świecie przyjaźni. Podążając ślad w ślad za Wielkimi. Na zdjęciu (od lewej do prawej): Oksana Twerdochlib, Raisa Sennikowa, Karina Karasiowa, Halyna Daciuk, Ołeksandr Bałabko, Switłana Myrwoda, Dmytro Czystiak PRZEDPŁATA – 2022 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 24strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Zapowiedź

Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Halina DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 24strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn