Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
projekt prokremlowskiej, a dokładniej moskiewskiej administracji w Ukrainie jest zwykłym, banalnym naruszeniem Konstytucji Ukrainy. W szczególności artykułu 10. Chcę jednak zapytać: czy to pierwsze naruszenie Konstytucji i ustaw przez istniejącą koalicję i nową władzę w Ukrainie? Na przykład prokuratura dawno temu miała obowiązek pociągnąć do odpowiedzialności ministra oświaty Tabachnyka za jego bezprawne działania wobec ustawy o Hołodomorze. A tak zwana koalicja, która istnieje wbrew i Konstytucji, i obowiązującym ustawom, z tak zwanymi procedurami „demokratycznego” samosprzedawania się deputowanych-„tuszek”? Na jednym z parlamentarnych wysłuchań niemal 10 lat temu, zdając sobie sprawę z decydującego znaczenia uchwalenia ustawy o językach w Ukrainie, podkreślałem, że jest to fundamentalna ustawa, która gwarantowałaby nam nieodwracalność procesów budowania państwa w Ukrainie. Pozwolę sobie zacytować kilka wierszy z mojego wystąpienia na tych parlamentarnych wysłuchaniach: „Główną siłą napędową zdobycia przez Ukraińców własnego państwa była potrzeba samozachowania, w którym język odgrywa najdecydujące znaczenie. Bo, jak wiadomo, bez języka nie ma narodu. A państwo jest mechanizmem samoobrony, który ma za zadanie bronić i wspierać wszystkich, którzy należą do jednego narodowego organizmu. Jednym z głównych czynników powstania własnego państwa była potrzeba odrodzenia narodowego, pełnego funkcjonowania ojczystego języka, wspierania procesu samoidentyfikacji tych Ukraińców, którzy z różnych przyczyn zostali zdenacjonalizowani zarówno na terytorium dzisiejszej Ukrainy, jak i poza jej granicami”. — Pawle Michajłowiczu, może Pan skomentuje ten wytwór regionalnej antyukraińskiej wyobraźni? — Przede wszystkim jest to owoc fantazji ludzi ukształtowanych przez ideologię sowiecką. Nie dziwi mnie konsekwentne stanowisko antyukraińca, tak zwanego komunisty Piotra Symonenki. Stanął on na czele piątej kolumny w Ukrainie w swoim czasie. Tę inicjatywę przejęli od niego ideolodzy Partii Regionów. I przyłącza się do niej duża grupa byłych i obecnych pracowników rosyjskich służb specjalnych w Ukrainie. Nie będę wymieniać ich nazwisk. Faktycznie niemal w całym składzie ujawnili się swoją obecnością w obecnej koalicji. I szczególnie wyraźnie wyszły na jaw ich twarze w kwestii językowej. Ich działania są zrozumiałe. Jedni działają z obowiązku służbowego, inni z potrzeby wyrządzania zniszczeń państwu ukraińskiemu, i oczywiście agenci zwerbowani w swoim czasie przez rosyjskie służby specjalne pod przymusem. Jednak dziwi mnie stanowisko narodowych demokratów w parlamencie, którzy jeszcze nie zdają sobie sprawy z realnych zagrożeń dla narodu i państwa w obecnej fazie politycznej. Zdaję sobie sprawę, że w Ukrainie działa kilka ośrodków wpływu
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Zakończenie na str. 2. Rektor NaUKMA Serhij Kwit oraz Natalja Dziubenko-Miejs otwierają Gabinet Pamięci Jamesa Mejsa. Kontynuacja na str. 11. DOKĄD ZMIERZAMY? ŻYCIE NA EMERYTURZE
Tłumaczenie maszynowe
Koalicja rządząca zaproponowała Radzie Najwyższej określenie porządku używania języków na Ukrainie. Projekt ustawy, którego autorami są przedstawiciele trzech frakcji koalicyjnych: regionalista Ołeksandr Jefremow, komunista Petro Symonenko i litwinowiec Serhij Hrynewecki, został już zarejestrowany w parlamencie i najprawdopodobniej zostanie przyjęty na tej sesji. Zrozumiałe jest, że gdy to nastąpi, język rosyjski zapanuje na Ukrainie. Będzie on oficjalnie używany w edukacji przedszkolnej, zawodowo-technicznej, wyższej, w sądach, w działalności społecznej i gospodarczej, w sferze nauki, w przestrzeni informacyjnej, na poczcie oraz w reklamie. W ten sposób, nie nadając mu statusu państwowego, koalicja chce nadać językowi rosyjskiemu prawo „nie pierwszego, ale i nie drugiego”. Zaistniałą sytuację komentuje przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. — Pawle Mychajłowiczu, jak wiadomo, rozdział językowy Konstytucji Ukrainy można zmienić tylko w drodze referendum, więc koalicja sprytnie postanowiła obejść tę kwestię. Wraz z radosnymi odzewami w mediach ze strony rusofilów i ukrainofobów, dziś słychać też narzekania na narodowych demokratów, że niby: przegapili swój czas i nie przyjęli Ustawy o języku! Proszę to skomentować. — Przede wszystkim chciałbym zaznaczyć, że rejestracja tego projektu ustawy odbyła się z naruszeniem regulaminu — ustawy zasadniczej, która reguluje pracę Rady Najwyższej Ukrainy. Zgodnie z tą ustawą, alternatywne projekty ustaw rejestruje się w ciągu 14 dni kalendarzowych. W Radzie Najwyższej zarejestrowany jest mój projekt ustawy z 2008 roku, przerejestrowany w miejsce wcześniej złożonego z pewnymi merytorycznymi poprawkami jesienią ubiegłego roku. I wydział rejestracji powinien był wskazać autorom na normę regulaminu. Do tego nie doszło, ponieważ trzecim sygnatariuszem faktycznie jest Przewodniczący Rady Najwyższej, który pozostawia siebie niesplamionym, chowając się za plecy członka tej samej frakcji S. Hryneweckiego. Czyli prawdziwymi autorami są liderzy trzech frakcji, zatem ta decyzja polityczna była podejmowana na najwyższym szczeblu. I w żaden sposób nie odnosi się ona do nowej kampanii politycznej wyborów w październiku 2010 roku. Ten antykonstytucyjny akt jest nie tylko sprawdzianem odporności sił narodowych i samego narodu, ale także próbą antykonstytucyjnego przełamania istniejącego państwa — Ukrainy. 16 lat temu Sąd Konstytucyjny Ukrainy na wniosek grupy deputowanych, w tym i mój, wydał ostateczne orzeczenie „O stosowaniu języka państwowego przez organy władzy państwowej, organy samorządu lokalnego oraz używanie go w procesie nauczania w placówkach oświatowych Ukrainy” (sprawa o stosowaniu języka ukraińskiego). 14 grudnia 1999 roku Sąd Konstytucyjny orzekł co następuje: „Postanowienia części pierwszej artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, według którego „językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”, należy rozumieć tak, że język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej oraz organy samorządu lokalnego (język aktów, pracy, kancelarii, dokumentacji itp.), a także w innych publicznych sferach życia społecznego, które określa ustawa (część piąta artykułu 10 Konstytucji Ukrainy)”. Punkt 3 Orzeczenia Sądu Konstytucyjnego stwierdza, że jego orzeczenie „jest obowiązkowe do wykonania na terytorium Ukrainy, ostateczne i nie może być zaskarżone”. Zatem ten projekt ustawy SŁOWO O OJCU NIEZRÓWNANA LUDMYŁA SEMYKINA
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rosyjskiej agentury w różnych sferach życia narodowego. Dlatego też właśnie wymieniono kadry w sferze wojskowej, informacyjnej i bankowej, i przewiduję, że w najbliższym czasie zostanie przeprowadzona dywersja przeciwko walucie narodowej, hrywna zostanie zdewaluowana. Tak jak swego czasu zdewaluowano walutę białoruską. Czeka nas jeszcze wiele prób. Lecz próba językowa, podkreślam, jest najbardziej decydująca. Dlatego nie ma sensu apelować do gwaranta Konstytucji, do sumienia poszczególnych polityków czy grup politycznych, lecz trzeba się zastanowić, w jaki sposób obronić swoje prawa do języka, a zatem do informacji, kultury, edukacji, samobytności — w końcu do samych siebie. Faryzejskie uzasadnienia demokratycznych zasad w polityce językowej — czyli wprowadzenie języka rosyjskiego we wszystkie sfery życia narodowego — są cynicznie sowieckie i kłamliwe. Artykuł 3 tego projektu ustawy o prawie do samookreślenia językowego, gdzie każdy ma „prawo wyboru języka komunikacji”, lub uznania siebie za dwujęzycznego czy wielojęzycznego i zmiany swoich preferencji językowych, jest absurdalny i nie odpowiada żadnym światowym normom. Każdy rosyjskojęzyczny Ukrainiec, który trafia do tego czy innego europejskiego państwa, jest zmuszony posługiwać się tym czy innym językiem państwowym tej wspólnoty lub przynajmniej szukać porozumienia po angielsku jako międzynarodowym językiem pośredniczącym. Absurdalność tego artykułu polega również na tym, że wolność wyboru języka i tematu komunikacji jest chroniona najwyższym prawem Ukrainy — jej Konstytucją, która nie wymaga żadnych „doprecyzowań” i „ulepszeń” przez niższe akty prawne. Ta ustawa jest otwartą próbą przejścia z istniejącej już w rzeczywistości dwujęzyczności na jednojęzyczność — rosyjską. To jest to, do czego dążyły wszystkie dotychczasowe carskie i sowieckie reżimy; tego nie udało im się osiągnąć. Jestem przekonany, że tym bardziej nie uda się to ani rosyjskiej agenturze, ani ukraińskim lizusom. Cała ich argumentacja jest czystą frazeologią, sprzeczną z prawem i bezpodstawną, jest przypodobaniem się Moskwie z rachuby na solidaryzację wielonarodowego społeczeństwa ukraińskiego”. Znajoma sowiecka retoryka i szyderstwo z ukraińskiej historii! Dlatego autorów i patriotów tego projektu, w szczególności akademika Łytwyna, odsyłam do wykazu zakazów, wycofań, ograniczeń i przekształceń języka ukraińskiego w ciągu 300 lat. Jeśli milionowe straty Ukraińców, jeśli dzisiejszy stan społeczeństwa ukraińskiego, rozbitego ze względu na cechy językowe, jest dobrem, a język rosyjski jest „czynnikiem konsolidującym”, to należy uznać śmierć czy tortury za ogólnoświatowy czynnik konsolidujący. — Pawle Michajłowiczu, ale autorzy tego projektu powołują się na Kartę języków regionalnych lub mniejszościowych i przestrzeganie praw człowieka. — Nie znam żadnego państwa europejskiego, które uzasadniałoby swoją ustawę o swoim języku państwowym tą Kartą czy innymi aktami międzynarodowymi. Karta bowiem ma chronić zagrożone języki i odpowiednie mniejszości językowe i grupy. Artykuł 10 Konstytucji Ukrainy gwarantuje wolny rozwój języków mniejszości narodowych i koresponduje zarówno z Kartą, jak i z Deklaracją praw człowieka. Ale chcę podkreślić bardzo ważny punkt Karty: języki mniejszości narodowych rozwijają się wcale nie kosztem wypierania języka narodu tytularnego. Chcę przypomnieć naszym czytelnikom, w jaki sposób uchwalano ustawę o Karcie: została ona narzucona przez tego samego Łytwyna bez należytej analizy, bez dyskusji, bez czytania, bez referatów, z rozszerzeniem listy zagrożonych języków do granic deputowackiej „wiedzy” — dlatego na liście pojawiły się nieistniejące języki — „żydowski” i „grecki” (jidysz, hebrajski, język Hellady). I w ogóle tekst Karty, jak wyszło później na jaw, został sfabrykowany w tym czasie przez „ideologów” z ekipy Kuczmy-Łytwyna, nie jest autentyczny. A obecność w tym procesie Przewodniczącego Rady Najwyższej dziś jest symptomatyczna: językowy Majdan jest nieunikniony. Na koniec chcę powiedzieć: Ukraińcy przeżyli wielkie wstrząsy, wielkie dramaty i narodowe tragedie, wielkich zbrodniarzy i katów nie po to, żeby pasować przed pigmejami historii.
i wszędzie, na licznych billboardach, głoszą, że Pan „buduje nowe państwo”. Czy jest Pan zatem gotów wziąć na siebie odpowiedzialność za budowę Ukrainy bez Ukraińców? Przypominamy Panu, że drugi prezydent Ukrainy Leonid Kuczma otwarcie oświadczał, iż Ukraina to nie Rosja. Tymczasem Pańskie działania są wręcz przeciwne: próbują zaprzeczyć tej tezie i budują rosyjską Ukrainę. Może w Pana rozumieniu właśnie to jest „nowa Ukraina”? Wzywamy Pana, Wiktorze Fedorowiczu, jako gwaranta Konstytucji, do podjęcia wszystkich środków przewidzianych obowiązującym ustawodawstwem Ukrainy, aby zapobiec kolejnemu ignorowaniu i łamaniu Ustawy Zasadniczej w murach najwyższego organu ustawodawczego państwa, nie dopuszczając do uchwalenia wyraźnie antyukraińskiej ustawy «O językach». Ponadto wzywamy Pana jako gwaranta Konstytucji do położenia kresu antyukraińskiej orgii na całym terytorium państwa, szczególnie nasilonej podczas kampanii wyborczej, i do niedopuszczenia do politycznego, duchowego i kulturalnego rozłamu narodu ukraińskiego. W imieniu 50 organizacji społecznych i politycznych obwodu ługańskiego o orientacji narodowo-państwowej,
Zarząd Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Do Prezydenta Ukrainy W. F. Janukowycza
Szanowny Panie Prezydencie!
Jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, Ukraina w 20. roku niepodległości znalazła się na krawędzi przepaści. Reformy, zadeklarowane przez Pana, jak się okazało, skierowane są nie na „poprawę życia już dziś”, a na wzmocnienie pozycji kapitału oligarchicznego i ostateczne zubożenie narodu ukraińskiego. Świadectwem krachu polityki społeczno-ekonomicznej obecnej władzy jest gwałtowny spadek rankingu kierowanej przez Pana Partii Regionów. Dlatego, aby zmobilizować swój elektorat w przededniu wyborów do lokalnych przedstawicielskich organów władzy i jednocześnie zdjąć z siebie odpowiedzialność za pogorszenie poziomu życia narodu, kierowane przez Pana struktury państwowe i polityczne znów sięgnęły po dawno wypróbowany środek przedwyborczy — spekulacje na tematach ukraińskiej edukacji, historii narodowej, duchowości, języka, kultury itd. Cały szereg podjętych przez Pana kroków politycznych skierowany jest na faktyczne odtworzenie ZSRR z dominującą w nim rolą Rosji oraz nowym narodowym upokorzeniem Ukrainy i Ukraińców. Podległa Panu koalicja rządząca poprzez prasę i media elektroniczne nieustannie podsyca anty- zdobyć tani ser. W pułapce. — Pawle Mychajłowiczu, jak wiadomo, przestrzeń informacyjna Ukrainy, a teraz już także edukacja i gospodarka, w całości znajdują się w sferze interesów i wpływów Rosji. Możemy teraz mówić, że władza regionalów coraz bardziej zagraża samemu istnieniu państwa ukraińskiego i narodu ukraińskiego, a język ukraiński, będąc w statusie państwowego, nie wypełnia tej funkcji we wszystkich sferach. Ta sytuacja niepokoi społeczeństwo ukraińskie. Na przykład przewodnicząca Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki proponowała zainicjować w dniu rozpoczęcia pracy nowej sesji Rady Najwyższej Ukrainy akcję protestacyjną przeciwko antyukraińskiej polityce Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza: „Można w nieskończoność narzekać na naród, który wybrał władzę, ale czy to nie tak zwana ukraińska elita patriotyczna z jej wiecznymi kłótniami, konformizmem i kłamliwością doprowadziła do tego stanu rzeczy? Na akcję protestacyjną muszą wyjść ci, którzy się nie boją, którzy mają godność i honor, którzy są gotowi przeciwstawić się sowieckiemu marazmowi obecnej władzy” — podkreśliła Switłana Nikolina. Proszę o komentarz.
ukraińską histerię, która wyraża się w zombowaniu ludności, jej zastraszaniu widmem faszyzmu i „jaskiniowego ukraińskiego nacjonalizmu”, który, zgodnie z radziecko-komunistyczną tradycją, bezpodstawnie utożsamiany jest z faszyzmem i nazizmem. Dlatego już nie dziwi wniesienie przez Partię Regionów i inne podmioty koalicji pod obrady sesji Rady Najwyższej projektu ustawy „O językach na Ukrainie”. Czołowi działacze największej partii rządzącej O. Jefremow i W. Kołesniczenko zaproponowali wprowadzenie na Ukrainie „języków regionalnych” dla tak zwanego rosyjskojęzycznego społeczeństwa, co jest nonsensem w mononarodowym (według światowych standardów ONZ) społeczeństwie i sprzeczne z artykułem 10 Konstytucji Ukrainy oraz decyzją Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku. Nietrudno wyobrazić sobie, do czego doprowadzi zalegalizowanie wspomnianego antykonstytucyjnego projektu ustawy w sferach administracyjnej, edukacyjnej, sądowej, działalności Sił Zbrojnych, organów spraw wewnętrznych, SBU, prokuratury itd. — język rosyjski ostatecznie wyprze język państwowy ze wszystkich sfer życia społecznego, a Ukraina faktycznie przekształci się w małorosyjską gubernię Rosji. Czy wybaczą Panu historia i naród ukraiński faktyczne przywrócenie cyrkularza wałujewskiego i ukazu emskiego Aleksandra II?
— Takiego problemu, jak językowy, nie rozwiązuje się jednorazowym aktem protestu. Rzecz jasna, że Majdany są nieuniknione. Zrozumiałe, że tę władzę trzeba zmieniać jak najszybciej. Zrozumiałe również, że nie możemy, wychodząc na akcję protestacyjną, identyfikować się z nazwiskami tych czy innych liderów politycznych — wszak na Majdan wychodzono nie dla Juszczenki, a z żądaniami narodowymi, ukraińskimi, z żądaniami odrodzenia narodowego, z żądaniami szacunku do własnej godności; z wizją ukraińskiej Ukrainy, a nie satelickiej i drugorzędnej, w którą przekształcała się za czasów L. Kuczmy, kiedy Ukrainiec w Europie postrzegany był jako drugorzędny, jako „bydło”. Nie w ostatniej kolejności ten obraz był spowodowany niezdolnością i niechęcią zwykłego Ukraińca do obrony swoich praw na poziomie osobistym i państwowym, a właśnie tym w rzeczywistości jest apolityczność i apatyczność. W czasie Majdanu to postrzeganie się zmieniło, ale, niestety, Ukraińcy po raz kolejny zostali zdradzeni. Jednak to nie oznacza, że teraz naród popadł w „fazę akmatyczną” bezczynności i depresji. To nieprawda. Zgodnie z teorią Gumilowa, struna zaczyna drgać, kiedy się ją poruszy: Ukraińca wzięto za żywe! Zatem zarezonujemy — w odpowiedni sposób, w odpowiednim dniu i miesiącu. Przy okazji chcę jeszcze raz posłużyć się samocytatem. Równo dziesięć lat temu na wspomnianych przeze mnie przesłuchaniach parlamentarnych powiedziałem co następuje: „Szanowni, mnie, tak jak i Was, mało interesują motywy zachowania Prezydenta, jego upodobania, jego sympatie czy antypatie, jego własna aura językowa. Dla mnie, tak jak dla nas wszystkich, jest on przede wszystkim Prezydentem Ukrainy i jest gwarantem Konstytucji, w której zapisano, że język ukraiński jest językiem państwowym. I „państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Czynnik językowy w akcjach „majdanowych”, rzecz jasna, nie był drugorzędny. I oto dlaczego: przypomnę,
Wiktorze Fiodorowiczu! Przyjeżdżając na Ługańszczyznę, Doniecczyznę, na Krym, Pan, wbrew Konstytucji Ukrainy, której gwarantem powinien Pan być, używa wyłącznie języka sąsiedniego państwa, czym zachęca Pan miejscowych urzędników państwowych do rusyfikacji południa i wschodu Ukrainy oraz do niszczenia jej organizmu państwowego. W szczególności szefowie obwodu ługańskiego — kierownicy miejscowych struktur Partii Regionów W. Hołenko i W. Prystiuk, deputowany ludowy Ukrainy z ramienia tej partii, członkowie rządu W. Tichonow i I. Zajcewa, mer Ługańska S. Krawczenko oraz wielu innych urzędników stale deklarują rzekome uciski tak zwanego rosyjskojęzycznego społeczeństwa. Uznając fakt swojej znajomości języka państwowego, oni, będąc w służbie państwowej, zawsze publicznie występują po rosyjsku — rzekomo „językiem swoich wyborców”. Według oficjalnych danych 58% społeczeństwa obwodu ługańskiego stanowią etniczni Ukraińcy — to jakich wyborców oni wtedy reprezentują? I ile jeszcze potrzeba lat, aby „obrońcy” „rosyjskojęzycznego społeczeństwa” wreszcie opanowali język państwowy? Analogiczna jest sytuacja w bliskim Panu obwodzie donieckim, gdzie również brutalnie ignoruje się prawa narodowo-kulturowe narodu tytularnego. Jaskrawym przykładem antyukraińskiej treści funkcjonowania „przedstawicielskiej” władzy na Ługańszczyźnie jest działalność stałej komisji rady obwodowej ds. edukacji, kultury, młodzieży i sportu, kierowanej przez rektora Ługańskiego Państwowego Instytutu Kultury i Sztuki, nominata Partii Regionów W. Filippowa. Najbardziej wspomniana komisja przejmuje się problemami mitycznego „rosyjskojęzycznego społeczeństwa”, które rzekomo trzeba przed kimś chronić. Pierwszym punktem programu działalności tej komisji jest „ochrona praw rosyjskojęzycznych rodaków”. Wszystko powyższe niepodważalnie dowodzi, że nie jest Pan Prezydentem całej Ukrainy. Powstaje pytanie: czyje interesy na Ukrainie Pan reprezentuje i chroni? I czy chroni Pan w ten sposób interesy nosicieli języków, które rzeczywiście znajdują się na Ukrainie na granicy zaniku — gagauskiego, krymskotatarskiego, karaimskiego itd., a także przedstawicieli narodu tytularnego na południowym wschodzie państwa? Dobrze wiadomo, że przez cały czas po II wojnie światowej na Ługańszczyźnie, jak i na całym wschodzie i południu Ukrainy, władza radziecka prowadziła politykę deukrainizacji, która doprowadziła do uformowania znaczącej warstwy lumpenproletariatu wśród społeczeństwa Donbasu. Właśnie na tę kategorię obywateli Pan się opiera podczas kampanii wyborczych oraz w swojej działalności na stanowisku Prezydenta Ukrainy. Dziś na Ługańszczyźnie, jak szanowni, jak Rosja reagowała na podobne próby rusyfikowania Ukraińców za czasów administracji Kuczmy; deputowany rosyjskiej Dumy Wiaczesław Igrunow na łamach „Litieraturnoj Gaziety” pisał tak: „Język rosyjski na Ukrainie odzyskuje swoje pozycje praktycznie we wszystkich sferach życia, a ludzie promujący gwałtowną ukrainizację stają się powszechnym drażniącym czynnikiem. Kuczma musiał wyciągnąć wnioski i wyciągnął je. Znów rozpoczął się zwrot ku współpracy z Rosją i ku przywróceniu statusu języka rosyjskiego na Ukrainie”. Jestem przekonany, że narzucanie tak zwanej „dwujęzyczności”, która może obrócić się w totalną rusyfikację, obudzi jeszcze nieprzebudzonych. I fala, nie protestacyjna, a gniewna, zmyje „brud Moskwy”. Tylko głuchy może nie usłyszeć, jaki język dziś panuje na Ukrainie. Tylko ślepy może nie widzieć tego, co robi się z nami we wszystkich sferach — od gazowej, taryfowej, agrarnej, humanitarnej po wojskową, bezpieczeństwa: Ukraina jest demontowana. Demontaż ten to: dewaluacja hrywny, usuwanie języka ukraińskiego z przestrzeni informacyjnej, czyli oddanie interesów Ukrainy we wszystkich kierunkach, co może zakończyć się między państwowym związkiem z odpowiednimi konsekwencjami. Co to za konsekwencje? Nazwę jeden: przypomnijmy sobie udział ukraińskich chłopców w kampanii afgańskiej. Sądzę, że właśnie instynkt samozachowawczy Ukraińca zadziała. Przecież odpowiednia ideologia, która motywowałaby celowość takiego związku, nie istnieje. A hasła „przyjaźń z Rosją” czy „życie stało się lepsze, życie stało się weselsze” są anachroniczne. Bo za tym wszystkim widać wąskokorporacyjne interesy donieckich. — Przy okazji, proszę skomentować artykuł 7 projektu ustawy koalicji. — Przede wszystkim chcę go zacytować. „Ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność, która ukształtowała się historycznie, jest ważnym dorobkiem narodu ukraińskiego, potężnym czynnikiem”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tematykę „w małorosyjskim narzeczu” (choć z utrudnioną procedurą cenzorską), ale kategorycznie zabraniał tłumaczeń, tekstów naukowych i edukacyjnych w języku ukraińskim. Przykro, że w roli ideowych potomków prześladowców ukraińskiego przekładu występują dziś deputowani ludowi Ukrainy — autorzy projektu ustawy „O językach na Ukrainie” (a także minister edukacji Ukrainy D. W. Tabacznyk, który publicznie ogłosił zamiar przeformatowania szkolnego kursu literatury światowej, wypełniając go w 60% utworami literatury rosyjskiej w oryginale i odsuwając na bok wszelkich Szekspirów, Dantów i Mickiewiczów w ukraińskich przekładach). Ci sami autorzy projektu ustawy (lub ci, którzy za nimi stoją) po raz pierwszy od czasów „wczesnej pieriestrojki” wyciągnęli na światło dzienne pojęcie „ukraińsko-rosyjskiej dwujęzyczności”, uważając ją za niemały dorobek współczesnej Ukrainy. Cytuję dokument: „Ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność, która ukształtowała się historycznie, jest ważnym dorobkiem narodu ukraińskiego, potężnym czynnikiem konsolidacji wielonarodowego społeczeństwa ukraińskiego”. Tak, ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność rzeczywiście jest właściwa dla znacznej części społeczeństwa ukraińskiego. Ale ta dwujęzyczność, jak świadczą socjologowie, jest ostro asymetryczna. Na przeważnie ukraińskojęzycznym Zachodzie i w Centrum państwa osoba rosyjskojęzyczna nie odczuje żadnych niedogodności nigdzie. A oto, aby publicznie rozmawiać po ukraińsku w Sewastopolu, potrzebna jest niemała odwaga: można łatwo natknąć się na chamstwo i wrogość miejscowych weteranów floty czy aktywistów prorosyjskich organizacji. Zatem, aby ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność stała się cechą całej Ukrainy (a nie tylko jej ukraińskojęzycznej połowy), potrzebna byłaby wielka praca, aby wychować na Wschodzie i Południu pełne szacunku podejście do języka państwowego, dać dzieciom w szkołach dobrą znajomość ukraińskiego. Do pewnego czasu taka polityka była realizowana — i jej największe sukcesy wiążą się z czasem pracy na stanowisku ministra edukacji akademika Wasyla Kremenia. Właśnie wtedy (a nie za bezpodstawnie napiętnowanego jako „nacjonalistę” profesora Iwana Wakarczuka) najszybciej (i bez żadnego oporu) rósł odsetek uczniów szkół ukraińskojęzycznych… Muszę przyznać: właśnie wtedy, na granicy dwóch wieków, w społeczeństwie wypracowano niepisany, ale efektywny kompromis językowy: nie naruszać, z jednej strony, statusu języka ukraińskiego jako jedynego państwowego i pogodzić się z jego bezwarunkową dominacją w pewnych sferach życia społecznego (przede wszystkim w administracji państwowej i edukacji); i przyjąć, z drugiej strony, to, że wiele innych sfer życia (przede wszystkim biznes, świeckie „tuszowki”, sport itp.) de facto pozostają rosyjskojęzycznymi i przenikanie języka ukraińskiego tutaj odbywa się powoli. Ten kompromis językowy naruszyła jesienią 2004 roku ekipa Wiktora Janukowycza, niespodziewanie wysuwając (jak pisano — za radą moskiewskich polittechnologów) hasło państwowości języka rosyjskiego. Doprowadziło to do aktualizacji problemu językowego, którego do tego czasu Ukraińcy (zarówno ukraińskojęzyczni, jak i rosyjskojęzyczni) nie byli skłonni rozpatrywać jako pierwszoplanowego. Od tego czasu ostro wzrósł poziom bezpośredniej wrogości wobec języka ukraińskiego na Wschodzie i Południu. I nawet ograniczone kroki na rzecz rozszerzenia stosowania języka ukraińskiego (przede wszystkim w sferze edukacji, elektronicznych mediów, w dystrybucji filmów i reklamie), które czyniono w czasie prezydentury Wiktora Juszczenki, natrafiły na ostrą reakcję politycznych oponentów władzy i w większości były sabotowane na miejscach przez rady kontrolowane przez Partię Regionów. Dziś zaś, ze zwycięstwem Wiktora Janukowycza, język rosyjski totalnie odzyskuje swoje pozycje de facto. Z przyjściem nowego kierownictwa urzędnicy w niektórych organach władzy państwowej już po prostu boją się rozmawiać po ukraińsku (choć póki co piszą w nim oficjalne papiery). I takie przykłady można mnożyć dalej. Wreszcie musimy liczyć się także z realiami rynkowymi. Język ukraiński istnieje w warunkach ciągłej presji globalizacyjnej — przede wszystkim języka rosyjskiego, który utwierdził się w statusie pewnego rodzaju lingua franca dla całej przestrzeni poradzieckiej. Dlatego wszystkie (z nielicznymi wyjątkami) wielkoskalowe projekty mediów drukowanych na Ukrainie są rosyjskojęzyczne. Na stoiskach w kijowskim metrze ukraińskojęzycznej gazety czy czasopisma znaleźć nie sposób. Szkoda tylko, że deputowani, którzy krzyczą o „zasilu języka ukraińskiego”, jeżdżą „mercedesami” czy „bentleyami” i nigdy nie zjeżdżają do metra… W takich warunkach język ukraiński potrzebuje działań wspierających ze strony państwa. W tym wcale nie jesteśmy unikalni. Będąca w lepszej sytuacji od nas Francja podejmuje aktywne działania wspierające wobec języka francuskiego, próbując chronić swoją przestrzeń językową przed presją znacznie bardziej rozpowszechnionego w świecie języka angielskiego. I kwotowanie obecności języka narodowego w mediach, w reklamie, w dystrybucji filmów, wreszcie w organach władzy, właśnie należy do arsenału uznanych przez cywilizowaną praktykę demokratyczną działań wspierających. Niestety, wniesiony do Rady Najwyższej projekt ustawy taką logikę wobec języka ukraińskiego odrzuca. Przecież zgodnie z nim, „państwo gwarantuje odwiedzającym organy władzy państwowej i organy samorządu lokalnego świadczenie usług w języku państwowym, a w granicach terytorium, na którym rozpowszechniony jest język regionalny… w tym języku regionalnym”. W praktyce takie postanowienie projektu ustawy ostatecznie zniszczy te wysepki funkcjonowania języka ukraińskiego na poziomie kancelaryjnym, które istnieją w południowych i wschodnich regionach, a tym samym zdejmie i tak niewielką motywację do nauki języka ukraińskiego w „rosyjskojęzycznej” połowie państwa. Autorzy projektu ustawy proponują zagwarantować obywatelom „prawo otrzymania edukacji w języku państwowym i języku rosyjskim, a w granicach terytorium, na którym rozpowszechniony jest język regionalny… w tym języku regionalnym”. Od razu chcę podkreślić: „totalna ukrainizacja edukacji na Ukrainie” — to nie więcej niż jeszcze jeden wymysł polityków. Realna sytuacja językowa na naszych uniwersytetach bardzo różni się od cyfr, które w zeszłym i przedzeszłym roku przesyłano do Ministerstwa Edukacji i Nauki. Nawet w stolicy niemal w stu procentach ukraińskojęzycznym stał się tylko Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki („Mohylanka” jako ukraińskojęzyczna była tworzona, więc starych kompleksów pokonywać nie musiała). A już sytuacja w NTUU „KPI” (jak przyznają w prywatnych rozmowach profesorowie i docenci) jest gruntownie inna: wykłady w językach ukraińskim i rosyjskim brzmią tutaj mniej więcej po równo. Jeśli chodzi o Charków i Donieck, to największym realnym osiągnięciem jest to, że dziś pojedynczy profesor-entuzjasta może realnie rozpocząć swój kurs fizyki czy ekonomii po ukraińsku — i nie będzie to postrzegane jako przestępstwo. W ChNU im. W. Karazina czy DNU (który tak i nie stał się „im. W. Stusa”) język ukraiński jedynie trochę zaznaczył obecność poza wydziałami o profilu humanistycznym. Jeśli chodzi o edukację szkolną, to liczba uczniów w szkołach i klasach ukraińskojęzycznych przez lata niepodległości jedynie zrównała się z zadeklarowanym w spisie odsetkiem Ukraińców w populacji państwa. Przy tym poziom nauki państwowego języka ukraińskiego w szkołach z wykładowym językiem mniejszości narodowych tak i pozostał skrajnie niski. Przecież 20 lat temu ukraińskiego w węgierskich szkołach Zakarpacia czy mołdawskich (obecnie — rumuńskich) Bukowiny nie nauczano wcale. I dziś tutaj najczęściej naucza się go czysto nominalnie — przez byłych politruków czy nauczycieli wychowania fizycznego. Próby Iwana Wakarczuka poprawy sytuacji zostały napiętnowane przez polityków i obecnie wstrzymane. Realizacja postanowienia o równym statusie języków w edukacji, według wniosków naukowców Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, nieuchronnie doprowadzi do totalnej rusyfikacji edukacji przedszkolnej i szkolnej na połowie terytorium państwa, gdzie język rosyjski i dziś realnie dominuje, a także do zniszczenia wysepek ukraińskojęzycznej edukacji wyższej w Charkowie, Odessie, Doniecku i innych miastach uniwersyteckich Wschodu i Południa, które zostały stworzone w ciągu dwóch minionych dziesięcioleci. Sytuacja językowa w ukraińskiej edukacji powróci do końca lat 80., kiedy w wyniku realizowanej w ZSRR państwowej polityki rusyfikacji język ukraiński został usunięty z procesu edukacyjnego na połowie terytorium Ukrainy. Co więcej, obowiązkowe ankietowanie uczniów (ich rodziców) oraz studentów w sprawie języka, w którym chcieliby się uczyć, przekształci edukację w pole niekończących się wojen językowych, gdzie politycy wszystkich kierunków będą znajdować wdzięczne pole do wygłaszania najbardziej radykalnych haseł! Realizacja innych postanowień projektu ustawy doprowadzi do totalnej rusyfikacji elektronicznych mediów, dystrybucji filmów, reklamy oraz innych sfer życia społecznego, w których język ukraiński dziś stosowany jest wystarczająco szeroko w sile działań wspierających ostatniego dziesięciolecia. Jednocześnie takie sfery, jak media drukowane, biznes, produkcja, sport i inne, gdzie żadnych działań wspierających dla języka ukraińskiego nigdy nie było i język rosyjski totalnie dominuje i teraz, tak i pozostaną rosyjskojęzycznymi. Zatem nowa „Ustawa o językach” (w razie jej uchwalenia) nie uczyni Ukrainy silną i skonsolidowaną (jak twierdzą jej autorzy). Przeciwnie, będzie oznaczać dalszą fragmentację społeczeństwa i wzmocnienie wewnętrznego napięcia między regionami i ludźmi (przecież łatwo prognozować reakcję ukraińskojęzycznych radykałów, którzy spróbują stworzyć dla rosyjskojęzycznych we Lwowie te same warunki, które dziś mają ukraińskojęzyczni w Sewastopolu). Ukraina zrobi jeszcze jeden decydujący krok od demokratycznej i zamożnej Europy — ku Eurazji z jej nędzą, korupcją i samowolą. Szanowny Wołodymyrze Mychajłowyczu! Dziś od Pana pozycji Przewodniczącego ukraińskiego parlamentu w znacznej mierze zależeć będzie to, jakim właśnie będzie ustawodawstwo językowe Ukrainy. W Pana siłach jest przeciwdziałać uchwaleniu odrażających postanowień analizowanego projektu ustawy „O językach na Ukrainie”. Postąpić inaczej — oznaczałoby zdradzić uczciwą pamięć pokoleń Pana przodków, którzy z rodu w ród pielęgnowali żywy język ukraiński na rodzimym Polesiu.
Z poważaniem Maksym STRICHA, wiceprezes Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, doktor nauk fizyczno-matematycznych, w latach 2008-2010 wiceminister oświaty i nauki Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Do Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, akademika W. M. Łytwyna. Szanowny Wołodymyrze Mychajłowyczu! W Radzie Najwyższej zarejestrowano projekt ustawy „O językach na Ukrainie”, którego autorami są członek Partii Regionów Ołeksandr Jefremow, lider kompartii Petro Symonenko oraz deputowany z Bloku Łytwyna Serhij Hrynewecki. Zwracam się do Pana nie tylko jako do działacza politycznego i spikera parlamentu, ale także jako do ukraińskiego naukowca i inteligenta, aby wskazać na te zagrożenia, które niesie państwu i społeczeństwu przyjęcie takiej ustawy. Zgodnie z dokumentem, „państwowa polityka językowa Ukrainy bazuje na uznaniu i wszechstronnym rozwoju języka ukraińskiego jako państwowego oraz gwarantowaniu swobodnego rozwoju języka rosyjskiego, innych języków regionalnych lub języków mniejszości, a także prawa do językowego samookreślenia i preferencji językowych każdej osoby”. Taki zapis formalnie jest zgodny z przyjętą w demokratycznym świecie zasadą wielokulturowości, koreluje z postanowieniami Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszości, którą ratyfikowała Ukraina. Jednak, jak świadczy dalsze zapoznanie się z tekstem projektu ustawy, realnym celem jego autorów jest uczynienie stosowania państwowego języka ukraińskiego niemal wszędzie nieobowiązkowym, a w zamian stworzenie legalnej sytuacji, w której we wszystkich sferach życia społecznego bezpodzielnie panować będzie język rosyjski. Tak, art. 6 projektu ustawy określa: „Obowiązkowość stosowania języka państwowego czy wspieranie jego użycia w tej czy innej sferze życia społecznego nie powinny być interpretowane jako zaprzeczenie lub umniejszenie prawa do korzystania z języka rosyjskiego oraz innych języków regionalnych lub języków mniejszości w odpowiedniej sferze”. Jednocześnie Europejska karta języków regionalnych lub mniejszości, ratyfikowana przez Ukrainę, ustanawia całkowicie inną zasadę: ochrona języków regionalnych i języków mniejszości nie powinna odbywać się kosztem zawężania stosowania języka oficjalnego. Zatem cała ideologia projektu ustawy jest wprost sprzeczna z normą prawa międzynarodowego! W projekcie ustawy zaznaczono: „Na Ukrainie, zgodnie z Konstytucją, gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego z uwzględnieniem tego, że język rosyjski jest ojczystym lub takim, z którego codziennie korzysta większość obywateli Ukrainy”. Taki zapis wprost przeczy danym spisu ludności Ukrainy z 2001 roku, zgodnie z którymi niemal dla dwóch trzecich obywateli Ukrainy językiem ojczystym jest język ukraiński. Jeśli chodzi o potrzebę podniesienia statusu języka rosyjskiego, z którego rzekomo „codziennie korzysta” większość obywateli (przez kogo i kiedy określono?), to takim zapisem samodzielne państwo ukraińskie faktycznie legitymizuje stulecia polityki rusyfikacji, prowadzonej najpierw przez reżim carski, a potem komunistyczny. Przecież „codzienne korzystanie” z języka rosyjskiego dla większości jest następstwem tego, że w latach 80. właśnie ten „ogólnozwiązkowy język” należało stosować we wszystkich sferach życia społecznego — od obrony prac doktorskich (nawet na tematy ukraińskiego folkloru!) po narady produkcyjne dozorców i palaczy. Maksym Stricha. Przy tym porządek określania języka regionalnego (nie mniej niż 10 procent mówiących na danym terytorium) jest przywiązany w art. 8 projektu ustawy nie do pojęcia języka ojczystego, a do pojęcia języka, którym osoba głównie się posługuje, co dyskryminuje język ukraiński i tworzy preferencje dla języka rosyjskiego (według danych spisu z 2001 roku, język ukraiński nazwały ojczystym niemal dwie trzecie obywateli; jednocześnie według danych badań socjologicznych, głównie używa go jedynie nieco ponad połowa w wyniku tej sytuacji językowej, która ukształtowała się na przestrzeni stuleci rusyfikacji). Jeśli taka norma zostanie zastosowana, język rosyjski automatycznie stanie się regionalnym wszędzie (możliwe, że poza Galicją i Wołyniem). Autorzy projektu ustawy twierdzą: „władanie językiem rosyjskim zapewnia obywatelom Ukrainy szeroki dostęp do osiągnięć światowej nauki i kultury”. Taka motywacja często brzmi w ustach „obrońców języka rosyjskiego” na Ukrainie. Za nią łatwo dostrzec recydywę traktowania języka ukraińskiego jedynie jako języka „do użytku domowego”, a Ukraińców — jako grupy etnicznej jednego narodu rosyjskiego, którzy mogą śpiewać w swoim języku piosenki przy kieliszku, ale na świat powinni patrzeć jedynie „przez rosyjskie okulary”. Jako naukowiec, Panie Wołodymyrze Mychajłowyczu, nie może Pan nie wiedzieć, że ponad 98% informacji naukowo-technicznej na świecie pojawia się dziś w języku angielskim. Reszta niespełna 2% — to głównie teksty chińskie i japońskie. Na rosyjski przypada mniej niż 0,1% i w związku z tym obiektywnie w żaden sposób nie może on rozwiązać kwestii dostępu Ukraińców do światowych osiągnięć naukowych. Jeśli chodzi o dostęp do światowej kultury za pośrednictwem języka rosyjskiego, to warto przypomnieć: na Ukrainie uformowano jedną z najpotężniejszych w Europie szkół przekładu artystycznego. Dzięki wysiłkom Mykoły Zerowa, Maksyma Rylskiego, Wałeriana Pidmohylnego, Mykoły Bażana, Borysa Tena, Hryhorija Koczura, Mykoły Łukasza oraz innych błyskotliwych tłumaczy XX wieku Ukraińcy mają wszelkie możliwości obcowania ze światową klasyką i współczesną literaturą zagraniczną w swoim ojczystym języku. Już całkiem niedawno po ukraińsku organicznie zaczęli mówić z ekranów bohaterowie filmów i seriali telewizyjnych. Ukraińscy tłumacze są w pełni zdolni zapewnić Ukraińcom adekwatne spojrzenie na świat — bez angażowania dodatkowych pośredników. Chcę przypomnieć: władza imperialna zawsze z szczególną furią uderzała w ukraiński przekład, bo rozumiała: język, w którym tłumaczą Biblię, Dantego i Szekspira, to już nie „narzecze”. Akt Emski imperatora Aleksandra II z 1876 roku dopuszczał pojawienie się oryginalnych tekstów o tematyce chłopskiej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na. Na te win i narod. Na te wony i „chachli”. Azarowowi wesoło, bo mynuło kilka miesiącew i własni zapewnennia: „szczob ni w jakomuś wypadku ne dorożczały komunalni posłuhy” — można wykynuty na smitnyk. Z serpnia ninisznoho roku haz dla naselennia, a za nym inszi posłuhy dorożczajut na pjatdesiat widsotkiw. Z kwitnia nastupnoho — znowu zrostannia na 50 % (tobto cina hazu zahalom zroste nawit ne wdwitchi, a na 125 %). I darma, szczo w Ukrajini dostatnio własnoho deszewoho hazu, jakoho wystačaje na potriby naselennia ta pidpryjemstwa ŻKH. Adże swoji „Ludy” powynni zarobyty j na ukrajinśkomu hazi. Chaj bahatijut'! Strimko dorożczajut' produkty charczuwannia, peredusim owocze, krupy, podorożczaw i dali dorożczatyme chlib. Z nastupnoho roku zbilszytsja wik wychodu na pensiju żinok. Szczo ne rostyme, tak ce zarplaty i pensiji. Ich wyrisheno „zamorozyty”. Szczob „Ludy” — kosztY mohly zekonomyty. Adże Ukrajina Partiji regioniw — ne dla narodu. Wona dla „Ludej”, tobto oligarchiw, szczo wbachajut' u nij ne Batkiwszczynu, a koloniju, czużu krajinu, z jakoji lysze slid wykaczuwaty resursy, ne narod, a naselennia, z jakoho slid wysmoktuwaty wsiu żywodajnu syłu.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr PIPASZ, deputowany Zakarpackiej Rady Obwodowej
Niedawno premier M. Azarow, cieszący się, wygłosił zdanie: „Żyć stało lepiej, żyć stało weselej!”. I wielu przypomniało sobie, że autorem tych słów nie jest Azarow. Zacytował on J. Stalina, który wypowiedział je w listopadzie 1935 r. Kiedy ludność ZSRR usłyszała je od Stalina, zamarła ze strachu. Przecież dopiero co miliony Ukraińców zostały wymordowane Hołodomorem, a już zaczęły nabierać rozmachu represje wobec inteligencji. Wszyscy i tak byli przerażeni, a tu dyktator oznajmia: „Żyć stało lepiej, żyć stało weselej!”. Ludność zrozumiała to tak, że trzeba się spodziewać jeszcze gorszego. I nie pomyliła się. Rozpoczął się rok 1937! Rozstrzelano setki tysięcy ludzi, ogromny kraj przekształcono w obóz koncentracyjny. Ludożercy Stalinowi było „wesoło” i „dobrze”.
Leonid BEZUGŁYJ, Dniepropetrowsk, Fot. autora
Mój ojciec, Mykyta Zacharowicz, poszedł głosować za niepodległością Ukrainy wtedy, gdy skończył 84 lata. Wcześniej budował Dniepropetrowski Zakład Koksochemiczny, przez 11 lat pracował w hali martenowskiej, a przez całą wojnę w Saratowie produkował myśliwce Jakowlewa. Od ojca po raz pierwszy usłyszałem o „sztucznym głodzie” z lat 1932–1933, o czarnych „wороnkach” i o TORGSIN-ie („Towarzysze, uważajcie, robotnicy giną, Stalin wyniszcza naród!”). Umierając, zawiesił, by pochowano go w wyszywance i zaśpiewano mu „Jak umru…”. To wykonaliśmy… Jeszcze w 1927 roku gromada wsi Jelizawieto-Kamianka – dawnej kozackiej słobody Wojska Zaporoskiego Niżowego – postanowiła na miejscu dawnego wyględu założyć park i ustawić w jego centrum pomnik T. Szewczenki. Dwudziestoletni ojciec wchodził w skład grupy inicjatywnej – zbierał „po setkach” pieniądze, załatwiał sadzonki. Popiersie Kobzarza wykonał kijowski rzeźbiarz Syrota. W 1928 roku park uroczyście otwarto w obecności tysięcy miejscowych mieszkańców. W październiku 1941 roku, po walkach o Dniepropetrowsk, w tych stronach zatrzymały się oddziały włoskiego korpusu ekspedycyjnego. Kilka dni później do parku podjechały dwa czołgi gąsienicowe, żołnierze zaczęli okopywać pomnik, próbując zaczepić stalowe liny. Widząc to, babcia Oryszka Jaceńko poszła do domu, w którym mieszkał niemiecki oficer, i przez córkę gospodyni wyjaśniła, co się dzieje: „To nie bolszewik, to nasza duma…” Oficer nie zwlekał, przyszedł do parku i zakazał demontażu pomnika… W 1953 roku w zachodniej części parku przeniesiono szczątki około 300 żołnierzy, którzy zginęli w walkach o przyczółek łomiwski w 1941 roku oraz podczas ofensywy w 1943 roku. W 1985 roku zamiast starego cokołu i gipsowego popiersia Kobzarza ustawiono postument z szarego granitu i brązowe popiersie. Gdyby mój ojciec powstał i zobaczył skwer w Dzień Niepodległości – 24 sierpnia 2010 roku – nie tylko jemu byłoby źle. Położony w lewobrzeżnej części Dniepropetrowska skwer był stale miejscem lokalnych uroczystości. Pod koniec tego lata połowę skweru im. T. H. Szewczenki (tak zaczęto go nazywać w latach 80., ponieważ w Dniepropetrowsku jest już duży park imienia Kobzarza) oczyszczono z chwastów na początku sierpnia. A druga połowa przypominała opuszczoną fermę, gdzie łoboda i szczawik sięgały ludzkiego wzrostu. W chwastach grzązł zespół pomnikowy. Jak nie wspomnieć o „teatrze ulicznym” ose-
Czym się więc Azarow tak „cieszy” i czuje tak „dobrze”, że postanowił podzielić się swoją radością z narodem, powtarzając stalinowskie zdanie? A może, za przykładem złowrogiego Josifa, chciał nas przestraszyć, ostrzegając: „Uważajcie, to jeszcze nie wszystko!”. Pewnie jedno i drugie. Azarow aż rozpiera szczęście, że Partii Regionów udało się, wykorzystując egoizm, nieudolność i wzajemne waśnie „pomarańczowych” „wodzów” oraz oszukując naród, wygrać wybory prezydenckie. Oligarchowie z PR otworzyli bowiem „złotą żyłę” do grabieży Ukrainy i jej narodu. Jakże nie cieszyć się? Jakże nie cieszyć się Azarowowi, że udało się przyjąć budżet i Kodeks podatkowy, zgodnie z którymi zapisano mechanizmy wzbogacania najbliższych przyjaciół kosztem jeszcze większego zubożenia ludności, ograbiania drobnego i średniego biznesu? Najbogatsi na Ukrainie staną się przecież jeszcze bogatsi.
Nieważne, że zdecydowana większość ludności to ludzie biedni, którzy staną się jeszcze biedniejsi, że nieliczna „klasa średnia” się skurczy, zbankrutuje, zubożeje. Jakże nie promienieć, skoro wreszcie udało się rozpocząć realizację wyhodowanego marzenia — likwidację niepodległości Ukrainy? Jakże się nie weselić, gdy Miedwiediew i Janukowycz podpisali charkowskie porozumienia dotyczące Czarnomorskiej Floty Rosji. Udało się! Udało się oddać narodowe interesy Ukrainy! A „chochły” uwierzyły, że to wszystko po to, by był „tani gaz” i by pod żadnym pozorem nie drożały usługi komunalne. „Główny efekt społeczny — nie będą podnoszone ceny za usługi komunalne ani za gaz dla ludności, co jest dla mnie szczególnie ważne” — oświadczył wówczas W. Janukowycz. Naiwniacy! Tani gaz będzie tylko dla przedsiębiorstw swoich „Ludzi”. Przecież istnieje partyjne hasło PR: „Ukraina dla Ludzi!”. A „Ludzie” to ci, którzy są swoimi! Naród zaś niech płaci spoz-
Tłumaczenie maszynowe
Petro Antonenko
Państwowy Komitet Statystyki Ukrainy, powołany do tego, by coś tam liczyć i przekazywać nam, obywatelom, wydał kolejny produkt. Taki, że mimowolnie przypomniał się wywrotowy antysowiecki aforyzm: „Jest prawda, kłamstwo i statystyka”. Otóż statystyka ogłosiła, że w kraju nastąpiła „deflacja”. Co to takiego? Przeciętnym obywatelom bardziej znany jest termin przeciwny w znaczeniu — inflacja, czyli dewaluacja naszych zasobów na skutek podwyżek — wzrostu cen i taryf. Cóż, to wie każdy, wystarczy wejść do sklepu, odwiedzić targowisko lub uważnie przyjrzeć się rachunkom za gaz w sierpniu — przy jego podrożeniu o 50 procent. A deflacja, czyli spadek cen, stanieję towarów i taryf, to rzecz nie tyle mało znana ogółowi, ile po prostu fantastyczna! A jednak Państwowy Komitet Statystyki donosi, że dzięki pracy nowej władzy nastąpiła deflacja, i to w niesłychanych rozmiarach — prawie 10 procent! Więcej, można mówić nawet o 20, a nawet 30 procentach. Rzecz w tym, że statystycy wzięli do obliczeń cały ubiegły rok — od lipca zeszłego do lipca tego roku. Zwróćcie więc uwagę: połowa (a nawet więcej) tego okresu przypada na rządy starej władzy, którą nowa oskarża o rozkład gospodarki, zubożenie ludzi i, oczywiście, inflację. Wychodzi zatem, że „stabilnym reformatorom” swoimi heroicznymi wysiłkami przyszło najpierw pokonać głęboką inflację po starej władzy, a potem wspiąć się na nowe wysokie szczyty. Serce raduje się. Ale pozwólcie na jeden cytat. Właściwie mógłbym to powiedzieć od siebie i nie tylko to. I każdy nasz czytelnik może dodać jeszcze wiele. Ale w tym cytacie jest jeden ciekawy niuans. Oto on: „Wchodzę do sklepu. Pół litrowe opakowanie prażonego mleka, które rok temu kosztowało 5 hrywien, kosztuje już ponad sześć. Podrożało o dwadzieścia procent, cholera, za ten czas, kiedy ja, według twierdzeń Państwowego Komitetu Statystycznego, stawałem się o 10 procent „bogatszy”. Wzrosły ceny wyrobów cukierniczych, mięsa, wędlin, herbaty, kawy, odzieży, obuwia. Podrożało nawet świństwo w rodzaju papierosów i alkoholu. I takie drobiazgi jak kwiaty. Wymownie pustoszeją liczne kioski na targu „Pietrowka” i innych targowiskach odzieżowych Kijowa. Handlarze nie mogą płacić wysokiego czynszu i po prostu rezygnują z miejsc pracy. Na spadek popytu skarżą się sprzedawcy książek. A to wszystko — dowód, że żadnego wzrostu gospodarczego nie ma”. Koniec cytatu. Ale nie procesu: jego będziemy obserwować, a dokładniej odczuwać każdego dnia. A teraz — o „smaczku” tego cytatu (przekład z rosyjskiego). Pochodzi on z niedawnego numeru gazety „Siegodnia”, tej hałaśliwej trąbki owej samej nowej władzy, gazety „reformatorów”-regionałów. Można by podać także autora publikacji, ale nie ma potrzeby: ten zaciekły autor wylał wiadra atramentu, piętnując „reżim Juszczenki”, i równie zapalczywie wychwalał regionałów. Co ta publikacja znaczyła? Obok, na tej samej stronie, rozbudowany komentarz o zamiarach Partii Regionów i ich prezydenta, by przeprowadzić reformę konstytucyjną (przewrót) — publikacja pod więcej niż otwartym tytułem „Projekt «Wiktor Fiodorowicz Kuczma»”. Lepiej tego nie ująć w kwestii „trzeciej kadencji” Kuczmy w osobie Janukowycza. A tytuł cytowanej publikacji brzmi: „Nie wierzę w taką deflację”. Całkowicie się zgadzam: TAKIEJ deflacji trudno dostrzec. Ale w ogóle ona istnieje: to deflacja władzy, czyli jej szybka dewaluacja. Wygląda na to, że do ceny pięciokopiejkowej monety w dzień targowy. A dokładniejszą liczbę pokażą już niedalekie jesienne wybory.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
redkiej Partii Regionów, który w maju, podjechawszy tu transporterem opancerzonym z flagami partyjnymi, przekonywał miejscowych mieszkańców, by dokonali właściwego wyboru… Zapał wystarczył na krótko. Może zawzięcie zajmują się przygotowaniami do miejscowych wyborów, że nigdy się nie oglądają? Jestem przekonany o jednym: większego wstydu, żeby w taki Dzień pomnik Kobzarza stał w chwastach, a zamiast kwiatów u podnóża leżały puszki po piwie, jeszcze nie było. Nie wskazujmy palcem na miejscową ludność. To wstyd władzy, która zamknęła się w swoich gabinetach, odgrodziła się od ludzi turnikietami i ochroniarzami. Szewczenko nie jest jej bliski ani swojski. I oczywiście nie jest jej duchowym ojcem. W Dniepropetrowsku zobaczycie liczne billboardy, z których miejski głowa I. Kulicenko agituje wyborców, by poparli jego „drużynę”. Nie uwierzycie, ale Iwan Iwanowicz jest nasz, miejscowy. Zaniedbany (przy samej centralnej drodze!) skwer – antyteza agitki: dalej własnych interesów władza nie widzi. Niczego i nikogo. Przepraszam, powiecie. — Może w miejskiej kasie nie ma ani kopiejki? — Pieniądze są. Przynajmniej były. Bo na urządzenie spotkania z moskiewskim popem Cyrylem miejska rada przeznaczyła… 2 miliony hrywien! Wyobrażacie sobie, jaki remont można byłoby wykonać w kompleksie memorialnym, jakimi kwiatami obsadzić pomnik wielkiego poety, który marzył o wolnym państwie i wolnych ludziach, a nie o poddanych i niewolnikach! Ale dziś wartości narodowe nic nie znaczą. Czy wychowano je przez 19 lat niepodległości u młodego pokolenia? W promieniu dwóch kilometrów od pomnika T. H. Szewczenki w dzielnicy Amur-Nyżniodniprowskiej Dniepropetrowska znajduje się 6 szkół średnich. A z tego kontyngentu uczniów w Dniu Niepodległości do pomnika nie przyszła ani jedna osoba! Nie zatrzymał się ani jeden z dziesiątek drogich dżipów, które tego dnia przejeżdżały obok. Kim się stajemy, dokąd idziemy? Niemiecki okupant nie pozwolił zniszczyć pomnika Kobzarza. Przypadkowi ludzie, dochodząc do władzy, łatwo depczą świętości. Inaczej tego ocenić po prostu nie sposób. Podobnie jak tego, że z sukcesem stajemy się moskiewską metropolią z tą historią, z tym językiem, który narzucano przez dziesięciolecia, z tymi wnioskami, które dziś są potrzebne nowym kaganowiczom, kosiorom. Bo Hołodomor może być nie tylko chlebowy, ale i duchowy. Tak zwany „gwarant” wita dniepropetrowian z tych samych billboardów wielkimi literami w języku sąsiedniego państwa. A w naszym języku powtórzono to zupełnie drobnym drukiem, na dole, jakby na szyderstwo z pamięci przodków, którzy myśleli po ukraińsku, rozmawiali po ukraińsku i przykazali strzec ukraińskiego. Można by opowiadać więcej o naszym Siczesławiu (tak nazywano Dniepropetrowsk w latach 1918–1920), ale od tego ból duszy nie zmaleje. Z wielką ulgą przekazałbym go tym prawnukom, o których pisał nasz Kobzarz. Niestety, większość z nich jest już zaprogramowana, by być wiecznymi niewolnikami!
P. S. Na początku września do skweru przyprowadzono kilka klas uczniów miejscowej SzkołyŚrednie nr 115. Dzieci wyrwały chwasty, zebrały puszki, pozamiatały alejki. Władza przypomniała sobie o wyborcy!
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh K. ROMANCZUK, kandydat nauk filologicznych, szef redakcji czasopisma „Universum”. Pod koniec lat 80. ubiegłego wieku w ZSRR na miejsce idei komunistycznej miała przyjść idea państwowości. Ale jakiej? Co zrobić z własnością państwową („ogólnonarodową”), stworzoną przez naród dzięki ciężkiej, nisko opłacanej pracy, momentami katorżniczej? Należało ją („ogólnonarodową”) przekształcić w prywatną. Rozdać czy sprzedać? Sprzedać i zwrócić narodowi w postaci ekwiwalentu pieniężnego? Ale kto w ZSRR miał pieniądze? Częścią pieniędzy dysponował naród w postaci oszczędności. Pieniądze miała partia, były pieniądze w szarej strefie i strukturach kryminalnych. Zauważmy, że wszystkich tych pieniędzy nie wystarczyłoby, aby wykupić nawet nieznaczną część własności państwowej. Znowu potrzebna była rewolucja. Nomenklaturowa „pieriestrojka”. Przed nomenklaturą, do której dołączył korpus dyrektorski, stanął problem: jak przejąć całą własność, ale przy tym zachować pozory legitymizacji? Pojawiły się vouchery. Zewnętrznie wszystko sprawiedliwie i zgodnie z prawem — poprzez vouchery przedsiębiorstwa będą posiadać kolektywy pracownicze, część własności otrzymają pracownicy budżetówki, czyli nauczyciele, lekarze, naukowcy. Powstaną przedsiębiorstwa ludowe na wzór „Volkswagena”, całkowicie żywotne i prosperujące… Ale to nie wchodziło w plany nomenklatury i korpusu dyrektorskiego. Powszechnie zaczęły powstawać organizacje „inwestycyjne”, które „odbierały” od ludności vouchery w zamian za obietnice zamiany ich w przyszłości na akcje przedsiębiorstw. Potem te organizacje znikały bez śladu, razem z voucherami. A to, że to oszustwo z voucherami nie zostało ukarane przez państwo, świadczy o tym, że zbrodnia była wcześniej zaplanowana. Następny etap pseudoreform — niszczenie rodzimej produkcji podatkami i najazdem zagranicznych towarów konsumpcyjnych, które pod pozorem wejścia w gospodarkę rynkową runęły do państwa. Sztucznie stworzono warunki bankructwa rodzimych przedsiębiorstw. Rozpoczęło się masowe zwalnianie robotników. Rozpoczęła się zacięta walka o własność z zabójstwami na zlecenie, porachunkami kryminalnymi i zakulisową grą polityczną klanowych ugrupowań politycznych… Zachód, wydawało się, mógł z ulgą odetchnąć: „zimna wojna” w konfrontacji z ZSRR wygrana. Ale. Nie minęły nawet dwie dekady, jak, biorąc na uzbrojenie ropę i gaz, efektywnie stosując metody i techniki bizantyjskiej dyplomacji, Rosja rozpoczęła nową grę na geopolitycznym polu planety… W raporcie analitycznym Borysa Niemcowa i Władimira Miłowa „Putin. Podsumowanie 10 lat” autorzy analizują rządy Władimira Putina. Ich wniosek jest wysoce pesymistyczny: „Korupcja osiągnęła katastrofalne rozmiary. Rosja pod względem poziomu łapownictwa znajduje się wśród najbardziej zacofanych krajów afrykańskich i zajmuje 146. miejsce w rankingu Transparency International. Rosja traci około pół miliona obywateli rocznie z powodu skrajnie niskiej długości życia, nadumieralności z powodu alkoholizmu oraz niskiego poziomu ochrony zdrowia. Przez dziesięć lat zależność surowcowa kraju tylko się pogłębiła. Jeśli eksport surowców w 2000 roku stanowił 44% w ogólnym eksporcie kraju, to w 2010 roku — już 65%. Degeneruje sieć drogowa. Z powodu wysokiej korupcji w budownictwie drogowym roczne oddawanie dróg w ciągu dziesięciu lat skróciło się dwukrotnie. Przez dziesięć lat liczba zamachów terrorystycznych wzrosła ponad 6-krotnie. Orientacja na skorumpowane klany Kaukazu doprowadziła do faktycznej utraty kontroli nad republikami Północnokaukaskimi, przy czym władza federalna kontynuuje ich dotowanie na poziomie 5–6 mld dolarów rocznie. Za lata rządów Putina rozwarstwienie społeczne w kraju wzrosło o 15%. W kryzysowym 2009 roku liczba dolarowych miliarderów podwoiła się, przy czym 18,5 mln ludzi żyje poniżej granicy ubóstwa, bezrobocie osiągnęło poziom 9%, a pensje budżetówki są zamrożone. Pomimo wzrostu finansowania służb specjalnych ponad 10-krotnie (z 2,8 mld dolarów w 2000 roku do 31,3 mld dolarów w 2009 roku), poziom przestępczości nie obniżył się. Liczba pracowników służb specjalnych wynosi 2,140 mln osób, co jest dwukrotnie wyższe od liczby personelu armii. Wydatki budżetu na służby specjalne przewyższają wydatki na ochronę zdrowia i edukację, razem wzięte, 3-krotnie. Łączna liczebność pracowników służb specjalnych przekroczyła 2 mln, dwukrotnie przewyższając liczebność personelu armii. Takiego czegoś nie było nawet w czasach radzieckich. Teraz znamy odpowiedź na pytanie: „Who is Mr. Putin?”. Putin — to korupcja, cenzura, zależność surowcowa Rosji, nierówność społeczna, depopulacja. Deputinizacja Rosji — jedyna szansa, by wyprowadzić kraj ze ślepego zaułka”. Będziemy mieć nadzieję, że również ukraińscy obywatele wkrótce otrzymają wyczerpującą odpowiedź „Who is Mr. Janukovych?” i zrozumieją,
co należy zrobić, aby wyprowadzić Ukrainę ze ślepego zaułka. Retrosystemowe stany społeczeństwa (współczesna Rosja to jaskrawy przykład retrosystemu XXI wieku) to niebezpieczna i zaraźliwa choroba społeczna. Szczególnie niebezpieczna jest ona dla sąsiadów, w tym dla Ukrainy — społeczeństwa posttotalitarnego, postludobójczego. Zapoczątkowana w październiku 1917 roku zbrodnia przeciwko narodowi ukraińskiemu trwa, ale już w nowej formie, na tle informacyjnego szumu, błędnie nazwanego na Ukrainie demokracją. Zrodzony z bolszewickiego przewrotu, deformując kulturę społeczną, moralność, ekologię itd., System z powodzeniem funkcjonuje od dziewiętnastu lat. System w ukraińskim wariancie to znacznie więcej niż po prostu struktura władzy, niż po prostu reżim polityczny, który panował w ZSRR i który od końca lat 80. ubiegłego wieku był stopniowo zmuszony do modyfikacji, przystosowując się do realiów XXI wieku. Możemy mówić o tym, że na Ukrainie System przekształcił się w swoiste klanowe towarzystwo z ograniczoną odpowiedzialnością (korporację) z pięknym szyldem „Ukraina”. „Patriotyzm obecnej władzy to patriotyzm kramarzy, którzy słabo potrafią czytać, ale dobrze nauczyli się liczyć. Ich wyobrażenia o realnej patriotycznej idei mógłby zapewne przekazać krótkometrażowy i wysokobudżetowy teledysk, w którym grupa »mruczących« z natchnieniem wykona hymn w żargonie przestępczym” (Serhij Rachmanin). A wszystko przez to, że, mówiąc słowami znanego rosyjskiego historyka Jurija Afanasjewa, „nie zdołaliśmy do końca rozliczyć się ze stalinizmem i za stalinizm… A nie rozliczyliśmy się, bo kiedy okazało się, że ofiar są dziesiątki milionów, to trzeba było pogodzić się z tym, że miliony występowały w roli katów lub przynajmniej służyły stalinowskiemu Systemowi i wspierały go. Tej prawdy rosyjskie społeczeństwo się przestraszyło”. Ukraińskie społeczeństwo przestraszyło się również. Analizując zwycięstwo Władimira Putina w niemal bezalternatywnych wyborach w 2004 roku, niezależni rosyjscy politolodzy Switłana Babajewa i Heorhij Bowt wyciągnęli wniosek, który bezpośrednio dotyczy Ukrainy: „Wszyscy, którzy mniej więcej orientują się w rosyjskiej polityce, jednym głosem powiedzą — ten system skutecznie reform przeprowadzać nie będzie. Nazwą ku temu różne przyczyny: nieefektywną i złodziejską biurokrację, niedoskonałość sądów, nieprofesjonalizm kadr, »niewolnicze« wiekowe tradycje itd. itp. Na końcu listy dotrą do tego samego ślepego zaułka, w który wpierały się praktycznie wszystkie rosyjskie, sowieckie i, jak teraz już wiadomo, postsowieckie reformy odgórne: system nie może reformować się sam, bo prędzej czy później logika reform wchodzi w sprzeczność z interesami zarówno systemu ogółem, jak i poszczególnych jego przedstawicieli oraz instytucji”. Uczeni wiedzą: jeśli do systemu (fizycznego, chemicznego, społecznego, politycznego itd.) wprowadzi się nowy element, to możliwe są dwa końcowe warianty: zmienia się cały system; system adaptuje ten element. W życiu politycznym Ukrainy od momentu ogłoszenia niepodległości stało się to drugie: nomenklaturowy komunistyczny System, dawna kolonialna administracja faktycznie zaadaptowała do swoich potrzeb demokratyczne elementy, narzucając im swoje reguły gry. „Ukrainą nie rządzi prezydent. Rządzi nią kolosalny, rozgałęziony i niewiarygodnie żywotny biurokratyczny System, który niczym maszynka do mięsa przerabia dobre idee na puste »plany działań« i »mapy drogowe«, młodych idealistów — na skostniałych biurokratów, systemowe reformy — na reformy korzystne dla Systemu. Jest mu obojętne, pod jakimi flagami chodzić — pomarańczowymi czy niebiesko-białymi, w jakim języku rozmawiać, jakie hasła wygłaszać” (O. Szczerba). Nie wzięto pod uwagę złotej zasady organizacyjnej znanego prakseologa Tadeusza Kotarbińskiego: każda dobra sprawa, która jest wszczynana w granicach wadliwego Systemu, prędzej czy później zostaje zneutralizowana przez ten System.
W Ukrainie proklamowano demokrację, wprowadzono jej zewnętrzne atrybuty. Jednak okazało się to za mało. Społeczeństwo nie zdołało w krótkim czasie pozbyć się totalitarnej świadomości. System z powodzeniem kontynuuje przekształcanie ludzi w paternalistów. Sama niepodległość okazała się niewystarczająca, by radykalnie poprawić życie przeciętnego Ukraińca. Na Ukrainie nadal funkcjonuje zmodyfikowany system sowieckiego typu, który zdołał znaleźć wewnętrzne rezerwy, aby przejść do ofensywy przeciwko demokracji. „W czasie gdy my, Ukraińcy, kłócimy się między sobą, obwiniamy o wszystkie grzechy „nieświadomych wschodniaków”, „sprzedajnych galicjan”, „rękę Moskwy”, „waszyngtoński obkom” itd., System „bez hałasu i kurzu” robi swoje. Żadne hasła ideologiczne, żadne integracje europejskie, euroatlantyckie czy inne nie zmienią stanu rzeczy w kraju, dopóki nie zostanie zmodernizowany aparat państwowy. Fundamentalny błąd ukraińskich liderów polegał na tym, że próbowali rozwiązywać problemy Ukrainy za pomocą tego aparatu, podczas gdy to właśnie on był głównym problemem” (Ołeksandr Szczerba). Twierdzenie, że wszystkie nieszczęścia, które spadły na naród ukraiński, są naturalnym skutkiem okresu przejściowego od totalitarnego systemu gospodarczego do rynkowego (w rzeczywistości do „dzikiego kapitalizmu”) — oznacza nie widzieć lub celowo nie zauważać całej z góry przemyślanej i zaplanowanej akcji zawłaszczenia ogólnonarodowej własności. Nie można tej gigantycznej komunistycznej afery spisywać na karb błędów ekonomistów. Wszystko jest głęboko i rozsądnie przemyślane. Mowa może być tylko o zbrodni, o złodziejstwie, równego któremu w całej historii ludzkość jeszcze nie widziała. Straty, które wyrządziło i nadal wyrządza retrosystemowe zarządzanie, nie ograniczają się do zniszczenia gospodarki kraju i zubożenia ludności. Prawdopodobieństwo przekształcenia Ukrainy w retrosystem po wyborach prezydenckich w 2010 roku rośnie z każdym dniem. „Ukraina przepadła jak Szwed bez Połtawy, jak przepadali zawsze niewolnicy, którzy nawet nie potrafią powstać z jakimkolwiek Wiktorem Andrijowyczem Spartakusem (Juszczenką) — jak zawsze emocjonalnie, ale sprawiedliwie konstatuje Walerija Nowodworska. — Ukraina przepadła haniebnie, bez walki, bez Majdanu. Przepadła w pierwszej turze, w drugiej — przepadła również; przepadła na wyborach premiera w Radzie (wybrano prosowieckiego); przepadła na głosowaniu w sprawie zakorzenienia Floty Czarnomorskiej na Krymie; przepadła w kwestii odmowy przystąpienia do NATO… Ukraina traci najbardziej ze wszystkich. Traci honor, tożsamość narodową, godność, państwo, europejską przyszłość”. Wniosek jest jeden: jeśli Ukraińcom zabraknie siły woli, by zabrać się za podniesienie poziomu kultury społecznej (w szczególności narodowej), zabraknie pragnienia zdobywania wysokiego wykształcenia (zdobywania w ojczystym języku), zabraknie umiejętności systemowego i racjonalnego myślenia i, co najważniejsze, — zabraknie pragnienia wychowywania w sobie poczucia własnej godności i nieodpartego dążenia do samoidentyfikacji jako politycznie świadomy Ukrainiec, to Ukraina nieuchronnie przekształci się w Małorosję i znów powróci w kolonialne łono nowej rosyjskiej imperii. Rodzimy system polityczno-gospodarczy (europejski w słowach, a w istocie sowiecki) nie może już przeciwstawić się wielkoskalowym wyzwaniom cywilizacyjnym, — problemy gospodarcze i społeczne (których z każdym dniem przybywa) wkrótce staną się nie do pokonania. Elementarna logika podpowiada: społeczeństwo ukraińskie za wszelką cenę musi powstrzymać podstępne zamiary nowych politycznych awanturników, by wejść na retrościeżkę w „piękną przyszłość”. Kraj trzeba natychmiast i gruntownie przebudować. To znaczy, że chodzi o przeprogramowanie retrosystemu, do którego, niestety, dąży obecna antyukraińska władza, w nowoczesne, mobilne, informacyjne, wyraźnie narodowe (nie kosmopolityczne) państwo. A do tego musimy się zmienić. Musimy zrozumieć, że wszystko zależy od nas samych. Silna osobowość — silne państwo. Nie mamy prawa demonstrować światu politycznej głupoty i bezradności. Władzę trzeba przekazywać rozumnej młodzieży. Krajowi są skrajnie potrzebni dobrze wyszkoleni, patriotycznie nastawieni nowocześni wykonawcy, nie zarażeni retrosystemową bakterią. W tym celu trzeba natychmiast znaleźć w sobie siły i odwagę, aby zejść z niebezpiecznej retrościeżki donikąd.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
opartej na źródłach prawdy zaproponowali rozwiązanie szeregu problematycznych kwestii w stosunkach ukraińsko-polskich, nagromadzonych w XX wieku; — rozwiązać kwestię bezwizowego przekraczania granicy ukraińsko-polskiej przez deportowanych Ukraińców i ich rodziny w celu odwiedzenia miejsc swojego pochodzenia, uporządkowania grobów i cmentarzy, udziału w nabożeństwach, akcjach żałoby i pojednania; — wziąć udział w uroczystym otwarciu wzniesionego w dawnej ukraińskiej wsi Sahryń kompleksu memorialnego, gdzie pochowano około 700 cywilnych Ukraińców, którzy stali się ofiarami polskiego terroru. Wzywamy Radę Najwyższą Ukrainy do przeprowadzenia przesłuchań parlamentarnych w sprawach przymusowego przesiedlenia etnicznych Ukraińców z terytorium Polski w latach 1944—1951 oraz przyjęcia ustawy, w której oficjalnie uznano by deportację za tragedię narodu ukraińskiego, przyjęcia mechanizmu odszkodowań dla deportowanych Ukraińców za szkody moralne i materialne, wyrządzone w wyniku przymusowego przesiedlenia. Zwracamy się do Prezydenta Ukrainy o wydanie odpowiednich poleceń Rządowi: — przygotowania i w trybie inicjatywy ustawodawczej wniesienia do Rady Najwyższej projektu ustawy o uznaniu za deportowanych Ukraińców przymusowo wysiedlonych z terytorium Polski; — utworzenia Państwowej Komisji ds. rozwiązania kompleksu problemów zrodzonych przez przymusowe wysiedlenie Ukraińców w latach 1944—1946, 1948 oraz 1951 z terytorium Polski do Ukraińskiej SRR, włączając w jej skład przedstawicieli centralnych i lokalnych organów władzy, organów samorządu terytorialnego, naukowców, organizacji społecznych, które bronią praw i interesów przymusowo wysiedlonych; — stworzenia elektronicznego rejestru informacyjnego deportowanych Ukraińców i ich potomków; — wyznaczenia wraz z organizacjami społecznymi Dnia Pamięci Ofiar Deportacji Etnicznych Ukraińców; — wprowadzenia do podręczników szkolnych z historii rozdziału dotyczącego stosunków ukraińsko-polskich, ludobójstwa i deportacji Ukraińców w XX wieku w celu zachowania pamięci historycznej i kształtowania u młodego pokolenia negatywnego stosunku do totalitaryzmu, przemocy i łamania praw człowieka; — zorganizowania wystawy objazdowej, wydania zbioru dokumentów i materiałów, w szczególności świadectw przymusowo wysiedlonych Ukraińców, stworzenia filmu dokumentalnego o tych wydarzeniach; — sporządzenia oficjalnych list miejsc upamiętnienia i pochówku Ukraińców, którzy zginęli lub zostali zamordowani na terytorium Polski oraz corocznego wydzielania z budżetu państwa środków na ich odbudowę, uporządkowanie i utrzymanie w należytym stanie. Jesteśmy przekonani, że pełne porozumienie między narodem polskim a ukraińskim nastąpi dopiero wtedy, gdy zwycięży prawda. Gdy zostanie nazwana każda krzywda, uszanowana każda ofiara tego średniowiecznego w swoim charakterze bezsensu XX wieku. Wtedy zacznie goić się wspólna rana i nastąpi ulga w duszach obecnych i przyszłych pokoleń. Ołeksandr Borowyk, przewodniczący Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Kongres Ukraińców Chełmszczyzny i Podlasia”, m. Równe, Mykoła Litkowec, pierwszy zastępca przewodniczącego Wołyńskiego towarzystwa „Chełmszczyzna”, m. Łuck, Stepan Romaniuk, przewodniczący Kijowskiego towarzystwa „Chełmszczyzna”, m. Kijów, Iwan Banaszczuk, przewodniczący Lwowskiego towarzystwa „Chełmszczyzna”, m. Lwów, Ołeksandr Stepaniuk, zastępca przewodniczącego Rówieńskiego towarzystwa „Zabuże”, m. Równe. Apel przyjęto 22 sierpnia 2010 roku na zgromadzeniu deportowanych Ukraińców, które odbyło się na granicy trzech ukraińskich ziem etnicznych — Wołynia, Galicji i Chełmszczyzny, przy przygranicznej z Polską chełmskiej wsi Pisoczne w rejonie sokalskim obwodu lwowskiego, z okazji otwarcia i poświęcenia pomnika „Ofiarom terroru i deportacji Ukraińców Chełmszczyzny w latach 1938—1947”. W imieniu uczestników zgromadzenia apel podpisali kierownicy organizacji społecznych, broniących praw i interesów deportowanych Ukraińców.
Tłumaczenie maszynowe
My, przedstawiciele etnicznych Ukraińców, deportowanych przez komunistyczne reżimy totalitarne Polski i Ukraińskiej SRR ze swoich odwiecznych ukraińskich ziem Podlasia, Chełmszczyzny, Nadsania, Łemkowszczyzny, Bojkowszczyzny w latach 1944—1951, społecznych organizacji kombatanckich, które bronią praw i interesów ponad miliona deportowanych Ukraińców i ich potomków, zamieszkujących w sposób zwarty regiony wołyński, iwanofrankiwski, kijowski, lwowski, rówieński, tarnopolski oraz miasto Kijów, zgromadzeni z okazji otwarcia i poświęcenia pomnika „Ofiarom terroru i deportacji Ukraińców Chełmszczyzny w latach 1938—1947”, w przededniu ogólnoeuropejskiego Dnia Pamięci Ofiar wszystkich reżimów totalitarnych i autorytarnych, który obchodzony jest 23 sierpnia zgodnie z Rezolucją Parlamentu Europejskiego z dnia 2 kwietnia 2009 roku w sprawie europejskiej świadomości i totalitaryzmu, zwracamy się do Rady Europy, Unii Europejskiej, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Rady Najwyższej Ukrainy, Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, Prezydenta Ukrainy, Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w celu przywrócenia pamięci historycznej i prawdy o ludobójstwie Ukraińców w XX wieku, dokonanym przez polski reżim totalitarny wobec swoich obywateli narodowości ukraińskiej, w wyniku którego doszło do masowych mordów i deportacji około miliona etnicznych Ukraińców. Ukraińcom wyrządzono niepowetowane straty materialne, fizyczne i moralne, naruszono kulturę subetniczną, zerwano międzypokoleniowe więzi rodzinne, zburzono duchowe świętości, zniszczono całą warstwę kultury duchowej i materialnej, która była częścią ogólnoukraińskiej. Praktycznie wstrzymano tysiącletnie istnienie najbardziej na zachód wysuniętej gałęzi ukraińskości na swojej historycznej Ojczyźnie. Od początku ogłoszenia niepodległości Polski w 1918 roku przez państwo polskie prowadzona była polityka ludobójcza wobec ludności ukraińskiej, skierowana na katolicyzację i polonizację, duchowe i fizyczne zniszczenie Ukraińców, którzy w tamtym czasie byli największą narodową mniejszością w Drugiej Rzeczypospolitej. Polskie rządy okresu międzywojennego nie wsłuchiwały się w naturalne żądania Ukraińców dotyczące praw politycznych, gospodarczych, kulturalnych i religijnych, rozpętywały przeciwko nim totalny terror, ponieważ uważały, że Ukraińcy stoją na przeszkodzie budowie nowego mononarodowego państwa polskiego z jednym wyznaniem. Dokument programowy „Polityka państwowa Polski wobec Ukraińców Chełmszczyzny i Podlasia” przewidywał, aby w ciągu dziesięciu — dwudziestu lat wszyscy oni stali się Polakami. W wyniku tego antyukraińskiego programu „wzmocnienia polskości” zamknięto wszystkie ukraińskie szkoły, kulturalno-oświatowe towarzystwa dobroczynne, zburzono lub przebudowano na kościoły katolickie ponad 400 świątyń prawosławnych. Tylko na Chełmszczyźnie w ciągu trzech miesięcy 1938 roku zburzono 112 świątyń, a kolejne 106 przebudowano na kościoły katolickie. W czasach II wojny światowej setki przedstawicieli ukraińskiej inteligencji, księży, tysiące cywilnych mieszkańców ukraińskich wsi i miasteczek w wyniku niesłychanego pod względem okrucieństwa i masowości terroru stały się ofiarami zbrojnych napadów, krwawych rozpraw, dokonanych przez Armię Krajową i podziemne polskie formacje nacjonalistyczne. Właśnie w ten sposób kierownictwo polskiego podziemia zmuszało miejscowych Ukraińców do opuszczania swoich odwiecznych ziem i przenoszenia się za Bug. Polscy szowiniści uważali za swojego głównego wroga nie niemieckich okupantów, a ukraińskich nacjonalistów, zaliczając do nich wszystkich Ukraińców. Tylko Armia Krajowa dokonała napadów na 180 ukraińskich wsi, zabito 4670 Ukraińców, obrabowano 2268 rodzin, spalono 304 wsie. Chronologia i rozmach tych akcji świadczą, że były one starannie planowane i dobrze zorganizowane. Bandy Polaków nocą otaczały ukraińskie wsie, doszczętnie paliły gospodarstwa, niszczyły cywilnych mieszkańców. Często były to nie tylko morderstwa, ale męczeńska śmierć dzieci, kobiet i osób w podeszłym wieku. Symbolem męczeństwa ukraińskiej ludności Chełmszczyzny jest wieś Sahryń, w której 10 marca 1944 roku żołnierze Armii Krajowej dokonali zwierzęcej rozprawy nad cywilnymi mieszkańcami. W ciągu jednej nocy spalono około 300 ukraińskich gospodarstw, zabito i zamordowano ponad 1200 mieszkańców Sahrynia i tych, którzy przybyli tutaj z okolicznych wsi. Golgotą dla etnicznych Ukraińców stały się bezprawne tajne umowy, zawarte w 1944 roku przez marionetkowy Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego z rządami ZSRR i Ukraińskiej SRR o polsko-radzieckiej granicy państwowej i przesiedleniu ludności ukraińskiej z Polski do Ukraińskiej SRR oraz obywateli polskich z Ukraińskiej SRR do Polski. W wyniku tych umów w latach 1944—1946 przez komunistyczną władzę polską w zmowie ze stalinowskim reżimem przymusowo wysiedlono 482 tysiące Ukraińców do Związku Radzieckiego oraz 150 tysięcy w trakcie specjalnej akcji wojskowej „Wisła” deportowano w 1947 roku na byłe ziemie niemieckie, przyłączone do Polski. Akcja „Wisła” stała się końcowym etapem czystki etnicznej Ukraińców, chociaż ich wysiedlenia trwały w 1948 i 1951 roku. Najbardziej haniebnym symbolem polskiej władzy komunistycznej stał się obóz koncentracyjny „Jaworzno”, który wcześniej był filią osławionego nazistowskiego obozu śmierci Auschwitz-Birkenau. Bez oskarżeń i wyroków sądowych za druty kolczaste rzucono 3873 Ukraińców, którzy przez około dwa lata doznawali tam nieludzkich cierpień. Około 200 więźniów obozu koncentracyjnego zmarło z powodu tortur, głodu i wycieńczającej pracy. Władze polskie, rażąco naruszając normy prawa międzynarodowego, swoimi działaniami dokonały bezpośredniego aktu ludobójstwa Ukraińców ze względów etnicznych i religijnych, praktycznie zlikwidowały ludność ukraińską, która odwiecznie zamieszkiwała te terytoria, zniszczyły jej kulturę duchową i materialną, przywłaszczyły dobra materialne i kulturalne. Poza granicami ojczystego kraju znalazło się ponad 175 tysięcy ukraińskich rodzin. Był to czas nieludzkich prób, upokorzeń i znęcania się, rozdzielania rodzin, utraty dorobku całego życia, bezdusznego stosunku do deportowanych ze strony władzy radzieckiej, która stawiała sobie za cel złamanie ducha prywatnej własności przesiedleńców, zmuszenie ich do pracy w kołchozach jako pozbawionych praw poddanych, faktycznie nie otrzymując za to wynagrodzenia. Obiecanej ziemi i odszkodowań za utracony majątek ruchomy i nieruchomy deportowani Ukraińcy na Ukrainie nie otrzymali. Deportacja setek tysięcy Ukraińców przez długi czas była tematem zakazanym. Dopiero po rozpadzie Związku Radzieckiego stały się znane realne rozmiary tragicznego losu etnicznych Ukraińców przymusowo wysiedlonych z terytorium Polski. Przez lata niepodległości Ukrainy organizacje społeczne, zrzeszające przymusowo wysiedlonych, rady obwodowe i administracje państwowe, na terenie których zwarcie zamieszkują deportowani Ukraińcy, wielokrotnie zwracały się do władzy ustawodawczej i wykonawczej Ukrainy z żądaniami rozwiązania najbardziej bolesnych problemów, zrodzonych przez deportację. Jednak centralne organy władzy państwowej do tej pory ignorują te żądania, a problemy nie są rozwiązywane.
Odchodzi w wieczność ostatnie pokolenie przymusowo wysiedlonych Ukraińców, którzy od ponad sześciu dekad cierpią z powodu brutalnego ignorowania ich praw człowieka, nielegalnej wywłaszczenia mienia, przemilczania przez polskie i ukraińskie władze prawdy o ludobójstwie i deportacji. Tysiące zamęczonych Ukraińców nie mają własnych grobów, do których mogłyby przynieść kwiaty ich dzieci, wnuki, prawnuki. W związku z tym, że centralne organy władzy państwowej Ukrainy i Rzeczypospolitej Polskiej nadal przemilczają prawdę o ludobójstwie etnicznych Ukraińców na terytorium Polski w XX wieku, ignorują rozpatrywanie licznych apeli deportowanych Ukraińców, organizacji społecznych, które bronią ich praw i interesów, organów samorządu terytorialnego w tych kwestiach, zwracamy się do Rady Europy, Unii Europejskiej, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, biorąc pod uwagę Rezolucję 260 (III) Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych z dnia 9 grudnia 1948 roku w sprawie ludobójstwa, Rezolucję 1481 (2006) Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w sprawie konieczności międzynarodowego potępienia zbrodni totalitarnych reżimów komunistycznych, z prośbą: — przeprowadzić międzynarodowe śledztwo i na podstawie istniejących dokumentów i świadectw wydać bezstronną ocenę ludobójstwa, dokonanego przez były totalitarny polski reżim przeciwko obywatelom narodowości ukraińskiej na ukraińskich ziemiach etnicznych; — wspierać europejską świadomość o zbrodniach popełnionych przez polskie władze przeciwko obywatelom narodowości ukraińskiej; — wspierać rozwiązanie przez Polskę i Ukrainę problemów zrodzonych z przymusowego przesiedlenia, przyjęcie przez Ukrainę w tej sprawie ustawodawstwa krajowego; — wspierać pozarządowe ukraińskie organizacje społeczne, które bronią praw deportowanych Ukraińców, biorą aktywny udział w badaniach i gromadzeniu dokumentów związanych ze zbrodniami popełnionymi w czasach reżimów totalitarnych; — oddać hołd poległym i zmarłym w wyniku tortur w więzieniach i obozach koncentracyjnych, żołnierzom Ukraińskiej Powstańczej Armii, którzy w wirze wydarzeń wojennych heroicznie i ofiarnie bronili ukraińską ludność cywilną przed zniszczeniem i deportacją oraz szczególny hołd i wdzięczność tym Polakom, którzy za cenę własnego życia ratowali swoich ukraińskich sąsiadów. Wzywamy Radę Najwyższą Ukrainy, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, przestrzegając międzynarodowych zobowiązań dotyczących ochrony praw człowieka i podstawowych wolności, do wydania nowej oceny własnej przeszłości, potępienia polityki przymusowego wysiedlenia przez komunistyczne reżimy totalitarne Polski i USRR setek tysięcy Ukraińców z ich odwiecznych ziem, uczczenia pamięci niewinnych ofiar, wyrażenia deportowanym i ich bliskim współczucia, położenia fundamentów porozumienia dla przyszłości swoich narodów. Zwracamy się do Prezydenta Ukrainy, Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej: — utworzyć międzyrządową komisję ukraińsko-polską, do której zaangażować ekspertów i historyków z obu stron, którzy na podstawie 9 września — Dzień pamięci i żałoby deportowanych Ukraińców. Sześćdziesiąt sześć lat temu zostały podpisane tajne umowy między marionetkowym Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządami ZSRR i USRR o granicy państwowej i przesiedleniu setek tysięcy polskich obywateli narodowości ukraińskiej z ukraińskich ziem etnicznych Podlasia, Chełmszczyzny, Nadsania i Łemkowszczyzny. W wyniku tych zbrodniczych umów w latach 1944—1946 przymusowo przesiedlono 482 tysiące Ukraińców do Związku Radzieckiego, a 150 tysięcy w 1947 roku w trakcie specjalnej operacji wojskowej „Wisła” deportowano na byłe ziemie niemieckie, przyłączone do Polski. Przymusowe przesiedlenie masowo trwało również w 1948 i 1951 roku. Ofiarami polityki ludobójczej, prowadzonej przez polski reżim totalitarny przeciwko swoim obywatelom narodowości ukraińskiej, stało się około miliona etnicznych Ukraińców. Praktycznie zostało przerwane tysiącletnie istnienie najdalej na zachód wysuniętej gałęzi ukraińskości na swojej historycznej Ojczyźnie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ków, którzy przebywali w budynku nr 30 Rezerwatu Kijowsko-Peczerskiego? Znaleźli się oni w obliczu eksmisji z powodu wygaśnięcia umowy najmu. Rada Miasta Kijowa nie przedłużyła okresu najmu — rzekomo pomieszczenia zostały przekazane mnichom. Artyści natomiast nalegają, że budynek został odbudowany po wojnie kosztem Narodowego Związku Artystów. — Rzeczywiście, te pomieszczenia budowano dla Ławrowskiej Szkoły Ikonopisania pod koniec XIX wieku. Pracowali tam Popow i Jiżakewycz, którzy malowali cerkiew refektarzową Ławry Kijowsko-Peczerskiej. Po wojnie budynek został odrestaurowany kosztem artystów. kulturowy lub mieszkalny kompleks w zaułku Ławrowskim oraz inne zamiary zabudowy w strefach ochronnych obiektu, który znajduje się pod ochroną UNESCO. — Jak do tej pory w Ławrze udawało się współistnieć artystom i muzealnikom z duchownymi? — Na polecenie Gabinetu Ministrów, Rezerwat w 2002 roku opracował „Koncepcję rozwoju Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu oraz zasad jego współistnienia z Ukraińską Cerkwią Prawosławną”. Istniało zrozumienie, że taki dokument jest niezwykle potrzebny zarówno Cerkwi, jak i muzeom. Przykro to mówić, ale na etapie parafowania urzędnicy odłożyli ten dokument „do szuflady”. Wtedy, pracując nad dokumentem z wyższym kierownictwem Cerkwi, udało się znaleźć porozumienie w zasadniczych kwestiach. Pracowała Międzyresortowa komisja ds. uregulowania stosunków państwowo-cerkiewnych przy Gabinecie Ministrów Ukrainy, która zbierała się regularnie. Taką pozycję popierało również byłe kierownictwo miasta. Już od jakichś pięciu lat ta komisja, niestety, nie pracuje... Obecnie, moim zdaniem, u niektórych uczestników procesu pojawiła się złudna pokusa rozwiązania wszystkiego naraz. Rada Miasta Kijowa pozbywa się problematycznego obiektu, który na dodatek nie przynosi zysku. Cerkiew ulega pokusie majątku i wypiera muzea jako coś obcego i wrogiego. A w rzeczywistości stoją za tym skorumpowani urzędnicy, wirtuozi snucia intryg, którzy pragną dalej łowić ryby w mętnej wodzie. Kierownictwo Państwowej Służby ds. Narodowego Dziedzictwa Kulturowego ucieka od odpowiedzialności za haniebną zabudowę Kijowa i niszczenie zabytków o znaczeniu narodowym! Dzisiaj odrażający Mykoła Kuczeruk i Maryna Hromowa to nowe kierownictwo Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu, odpowiednio zastępca i dyrektor generalna. Ci, którzy powinni odpowiadać za niszczenie Rezerwatu, stanęli na czele tego muzeum. Teatr tragicznego absurdu! Rozmawiała Anna JASZCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
— Panie Serhiju, Kijowsko-Pieczerską Ławrę przekazano na własność państwową. Deputowany Rady Kijowskiej Ołeksandr Bryhineć wyraził już obawy, że z własności państwowej zostanie ona przekazana „cerkiewno-moskiewskiej”, a nad muzeami i warsztatami, które znajdują się na terenie Kijowsko-Pieczerskiego Rezerwatu, zawisło już niebezpieczeństwo. Podziela Pan jego obawy? Jakie widzi Pan przyczyny i skutki takiej decyzji? — Akcent trzeba kłaść nie na samym przekazaniu, a na tym, w jakim czasie się to robi. Dlaczego nie zrobiono tego rok temu czy dwa? Albo w 2003 roku, kiedy Narodowy Kijowsko-Pieczerski Historyczno-Kulturalny Rezerwat przekazywano z podporządkowania miejskiego do ministerialnego? Wtedy z jakiegoś powodu nie dokonano przekazania kompleksu majątkowego jednocześnie z przekazaniem placówki… Placówką kieruje ministerstwo, majątek rozdziela miasto. I ta sytuacja przez siedem lat odpowiadała wszystkim. A próby z zeszłego i przedzeszłego roku, by rozwiązać kwestie niedorozwiązane w 2003 roku, z jakiegoś powodu napotykały na całkowite bojkotowanie w Radzie Najwyższej. Kiedy głosowano w maju 2009 roku, Partia Regionów była przeciwko przekazaniu majątku na własność państwową. A teraz są „za”. Co się zmieniło? Widzę w tej sytuacji wyłącznie podtekst polityczny. Teraz Rada Kijowska postanowiła po prostu przekazać majątek na własność państwową, a co będzie z nim, co będzie z muzeami na tym terenie, czy rezerwat zostanie zredukowany? Odpowiedzi nie ma. Zamiast tego jest pismo z Ministerstwa Kultury z podpisem ministra, pana Kułyniaka, o redukcji pracowników rezerwatu o 20 procent. Ponad sto osób wyrzuca się na ulicę. — Rozdzielnik dotyczy tylko tego rezerwatu czy innych muzealników również czekają zwolnienia? — Chodzi o redukcję pracowników Kijowsko-Pieczerskiego Rezerwatu. Oto taki próbny krok. Jeśli on przejdzie, to jutro zaczną redukcje we wszystkich muzeach i rezerwatach Ukrainy. Obecna władza obiecywała zredukować urzędników, a zwalnia pracowników muzealnych. Na terenie rezerwatu znajduje się pięć muzeów, jeszcze dwa — w strefach ochronnych. Nie wiadomo, co z nimi będzie. — A czy znany jest Panu los warsztatów twórczych artystów? OFICJALNIE MINISTERSTWO KULTURY I TURYSTYKI UKRAINY Narodowemu Deputowanemu Ukrainy Mowczanowi P. M. Szanowny Pawle Mychajłowiczu! Na polecenie Premiera Ukrainy M. Azarowa do pisma Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy W. Łytwyna Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy rozpatrzyło Pańskie zapytanie deputowane z 08.07.10 nr Ł-109/09 dotyczące zachowania Narodowego Kijowsko-Pieczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu. Informujemy o następującym. Zabytki rezerwatu, zarówno na Górnym terenie Ławry, jak i na Dolnym, wymagają przeprowadzenia prac remontowo-konserwatorskich, a w przypadku niektórych konieczne jest przeprowadzenie pierwszorzędnych prac przeciwawaryjnych. W szczególności jest to Dzwonnica Soboru Uspieńskiego, cerkiew Spasa na Berestowie, Refektarz, Mur oporowy Górnej Ławry, Mury klasztorne, Mur obronny wokół Bliższych i Dalszych pieczar itp. Tam rozmieszczone są warsztaty znanych artystów. Kwestię można rozwiązać, przyznając tym twórcom inne pomieszczenie na Peczersku. Jednak ich po prostu wysiedlają na ulicę, a korpus nr 30 planuje się przekazać „na potrzeby cerkwi”. Swoją drogą, tylko w ciągu ostatnich pięciu lat na terenie dolnej Ławry cerkiew wzniosła około 15 tysięcy metrów kwadratowych nowych budynków na własne potrzeby — bez zezwoleń i uzgodnień! — Szkołę ikonopisania też czeka zamknięcie? — O ile mi wiadomo, umowa najmu nie została przedłużona. A Przeprowadzenie prac przy zabytkach Rezerwatu włączono do „Programu działań przeciwosuwiskowych, przeciwawaryjnych oraz remontowo-konserwatorskich przy zabytkach i na terenie Narodowego Kijowsko-Pieczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu na lata 2008—2011” w ramach Państwowego programu celowego przygotowania i przeprowadzenia na Ukrainie finałowej części mistrzostw Europy 2012 w piłce nożnej, zatwierdzonego uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z 14.04.10 nr 357. Zgodnie ze wskazanymi programami, należy wykonać prace remontowo-konserwatorskie oraz prace z zakresu zagospodarowania terenu Rezerwatu na łączną sumę 147,65 mln hrywien. Jednak w ciągu dwóch ostatnich lat na prace konserwatorskie faktycznie wydzielono 2,95 mln hrywien (w tym w 2008 roku — 2,65 mln hrywien, w 2009 — 0,291 mln hrywien) z zaplanowanych 44,25 mln hrywien. W 2008 roku kosztem tych środków na korpusach nr 3, 21, 21-a, 11-b, które są zabytkami architektury, rozpoczęto prace konserwatorskie, które planowano zakończyć w 2009 roku, jednak z powodu braku fi- Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Muzeów, były dyrektor generalny Narodowego Kijowsko-Pieczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu Serhij KROŁEWECZ szeroko komentuje w mediach elektronicznych ostatnie wydarzenia wokół rezerwatu. Proponujemy Państwa uwadze najciekawsze fragmenty wywiadu Serhija Pawłowycza dla agencji informacyjnej UNIAN.
czy będą współpracować z tymi artystami — nie wiadomo. — UNESCO ostrzegło Ukrainę, że Ławra Peczerska i Sobór Mądrości Bożej w Kijowie już w przyszłym roku mogą trafić na tak zwaną „czarną listę”. Eksperci zwracają uwagę na nieefektywne zarządzanie obiektami, przez co powstają zagrożenia dla samych zabytków. Ławrą i Soborem kierowali u nas i Ministerstwo Kultury, i Ministerstwo Rozwoju Regionalnego i Budownictwa, i słudzy cerkwi, i stołeczni zarządcy... Kto zatem powinien opiekować się Ławrą? — Przedstawiciele UNESCO byli zdziwieni taką liczbą nadzorców i odpowiedzialnych, ale powiedzieli: choć macie siedem niań, to praca nie została zakończona, a obiekty nie zostały oddane do eksploatacji. W 2010 roku wspomniany Państwowy program celowy przewiduje 41,9 mln hrywien na przeprowadzenie prac w obiektach Rezerwatu. Zgodnie z pkt 12 Protokołu narady z dnia 30 czerwca 2010 roku pod przewodnictwem wicepremiera Ukrainy W. M. Tichonowa, Ministerstwo Kultury i Turystyki wraz z zainteresowanymi centralnymi organami władzy wykonawczej oraz Kijowską Miejską Administracją Państwową powinno opracować i wnieść w ustalonym porządku projekt aktu dotyczącego zatwierdzenia koncepcji strategii zachowania i rozwoju Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu. Narodowy Kijowsko-Peczerski Historyczno-Kulturowy Rezerwat w 2009 roku przystąpił do opracowania planu generalnego rozwoju Rezerwatu na okres do 2025 roku. Plan generalny rozwoju Rezerwatu będzie dokumentem programowym, ponieważ będzie określał, w szczególności, zakresy i terminy prowadzenia prac z zakresu konserwacji, restauracji, rehabilitacji, muzealizacji, remontu i przystosowania obiektów dziedzictwa kulturowego, zagospodarowania terenu rezerwatu, a także środki ochrony i wykorzystania obiektów Rezerwatu. Do końca bieżącego roku planuje się zakończyć opracowanie koncepcji strategii zachowania i rozwoju Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu, która zostanie położona u podstaw planu generalnego rozwoju Rezerwatu. Zatwierdzenie w ustalonym porządku odpowiedniej dokumentacji naukowo-projektowej przewiduje się do końca 2011 roku pod warunkiem niezbędnego finansowania. Odnośnie prac, które są prowadzone na terenie Dolnej Ławry, to Święto-Uspieńska Ławra Peczerska uzgadnia w ustalonym porządku roczny program prowadzenia prac w obiektach Dolnej Ławry oraz opracowaną dokumentację projektową. Korzystając z okazji, wyrażamy wdzięczność za uwagę poświęconą kwestiom związanym z ochroną dziedzictwa kulturowego. Z poważaniem pierwszy wiceminister W. M. Andrianow. Musi być jakiś jednolity program zarządzania. Nasi urzędnicy, wstydząc się spojrzeć w oczy, mówią: „Jest”. Chociaż takiego dokumentu nie ma! Jest plan finansowania. Eksperci UNESCO chcieli zobaczyć zupełnie inny dokument: plan generalny, koncepcję, program — nazwijcie go jak chcecie, ale musi być on jednolity dla wszystkich i, w szczególności, zaświadczać, że tutaj i za pięć lat będzie muzeum. A nasza władza nie wie, czy będzie tu muzeum, czy nie, bo przyzwyczaiła się pracować w trybie ręcznego sterowania. Trwa rozkradanie ziemi, wyprzedaż poszczególnych działek. — Jakie zabudowy niosą największe zagrożenie dla Rezerwatu dzisiaj? — Jest to jasno wyłożone w zeszłorocznym raporcie UNESCO, przyjętym na sesji komitetu Światowego Dziedzictwa w Sewilli (Hiszpania) z nazwami obiektów i adresami. Ministerstwo Kultury ukrywało ten raport i nie tłumaczyło go. Nieoficjalne tłumaczenie zostało wykonane przez Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Muzeów, jest ono umieszczone na naszej stronie www.vuam.org.ua. Najniebezpieczniejsze dla Rezerwatu są: restauracja na brzegu Dniepru tuż pod Ławrą, zamiary zabudowy jakiejś japońskiej czy francuskiej firmy, która wygrała konkurs Arsenału Artystycznego (te sześciany, równoległościany, trójkąty na wałach Cytadeli), biurowce.
Tłumaczenie maszynowe
Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki informuje, że od 1 sierpnia bieżącego roku trwa przyjmowanie utworów i prac na zdobycie Narodowej Nagrody 2011 roku. Do zdobycia najwyższej na Ukrainie nagrody w dziedzinie kultury, literatury i sztuki, publicystyki i dokumentalistyki przedstawiane są nowe, oryginalne utwory i prace, opublikowane (udostępnione publicznie) w zakończonej formie w ciągu ostatnich pięciu lat.
Przedstawianie utworów i prac na zdobycie Narodowej Nagrody prowadzą Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Akademia Sztuk Ukrainy, związki twórcze oraz literacko-artystyczne zrzeszenia.
Zgłoszenia do zdobycia Narodowej Nagrody 2011 roku Komitet przyjmuje do 1 listopada bieżącego roku na adres: 01001, ul. Prorizna 2, m. Kijów-1. Informacje o trybie przyjmowania pod numerami telefonów (044) 270-59-49, 278-11-93.
Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zasada trzech demograficznych piątek: w Ukrainie co piąta osoba to człowiek w podeszłym wieku, co piąty człowiek w podeszłym wieku jest samotny i co piąty samotny człowiek w podeszłym wieku jest obłożnie chory. pracowników medycznych i socjalnych, a także wolontariuszy. DNMGC udziela organizacyjno-metodycznej oraz leczniczo-konsultacyjnej pomocy placówkom geriatrycznym. Razem z organizacjami państwowymi i społecznymi DNMGC opracowuje i wdraża programy przygotowania z zakresu geriatrii dla wykładowców, pracowników medycznych i socjalnych, wolontariuszy, a także programy rehabilitacji fizycznej i psychologicznej dla osób z grup starszego wieku (programy przed- W rezultacie pracy oddziału do etatu domów opieki oraz innych stacjonarnych placówek geriatrycznych o profilu socjalnym po raz pierwszy wprowadzono stanowisko „lekarz geriatra”. Laboratorium współpracuje z organizacjami społecznymi emerytów, świadczy im usługi organizacyjne i konsultacyjne, a także z Kijowskim Szpitalem dla Inwalidów Wojennych. — Czy u nas rozwinięta jest pomoc wolontariacka dla ludzi w podeszłym wieku? — Mamy ciekawy ruch wolontariacki, który istnieje od lat 80. ubiegłego wieku. Najliczniejszą organizacją społeczną emerytów jest Organizacja Weteranów Ukrainy. W obwodowych, rejonowych i miejskich organizacjach weteranów działa ruch wolontariacki „Emeryt”. Głównym celem ruchu wolontariackiego jest udzielanie ludziom w podeszłym wieku wsparcia moralno-psychologicznego, poszerzanie kręgu społecznie aktywnych emerytów, angażowanie
Tłumaczenie maszynowe
Wira Wołodymyriwna Czajkowska — kierownik laboratorium gerontologii społecznej Instytutu Gerontologii Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, główny specjalista pozetatowy Ministerstwa Zdrowia Ukrainy w dziedzinie „geriatria”, zastępca dyrektora Państwowego Centrum Naukowo-Metodycznego Geriatrii Narodowej Akademii Medycznej Kształcenia Podyplomowego im. P. L. Szupyka, członek zarządu i prezydium Towarzystwa Naukowego Gerontologów i Geriatrów Ukrainy, członek Rady Naukowej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej Ukrainy, doktor nauk medycznych, profesor. „SZCZĘŚLIWA, ŻE DZIECI SĄ ZE MNIE DUMNE” — Pani Wiro, proszę opowiedzieć o sobie. — Urodziłam się w Kijowie, studiowałam w Narodowym Uniwersytecie Medycznym im. O. Bohomolca. Nie myślałam, że będę zajmować się medycyną. Marzyłam o tym, by zostać artystką (Wira Czajkowska ma zdumiewająco piękne oczy i głęboki wewnętrzny artyzm, pomyślałam, zaledwie wchodząc do gabinetu. — Aut.). W młodości nawet zajmowałam się baletem. Myślałam o rodzinie. Urodziłam troje dzieci. Obroniłam pracę kandydacką, potem doktorską, zostałam profesorem, a z czasem zdecydowałam, że trzeba łączyć pracę i wychowanie. Dzieci dorosły. W Instytucie Gerontologii pracuję już 30 lat, zajmuję się też innymi sprawami. Bardzo ważne jest nauczenie dzieci szacunku i miłości do rodziców — nie tylko za to, że je wychowali, ale za to, że osiągnęli sukces w życiu, zrealizowali siebie. To ważny moment wychowawczy — nauczyć dzieci dumy z sukcesów rodziców. Jestem szczęśliwa z tego, że moje dzieci są ze mnie dumne. To dla mnie najważniejsze. „JAK UMIERAĆ, NIKT NIE UCZY” — Proszę opowiedzieć szczegółowiej o Pani działalności dydaktycznej. — Wykładam w Narodowej Akademii Medycznej Kształcenia Podyplomowego im. P. L. Szupyka. Uczę pielęgniarki, lekarzy, pracowników socjalnych pomagać ludziom w podeszłym wieku. Opowiadam o taktyce komunikacji z nimi, wszak wiele zależy od tego, z jaką intonacją lekarz wypowie słowo, jak spojrzy, jak uspokoi pacjenta. W naszych placówkach medycznych tego nie uczą. Studiujemy także tanatologię, która bada stan organizmu w końcowym stadium procesu patologicznego, dynamikę i mechanizmy umierania, bezpośrednie przyczyny, kliniczne, biochemiczne i morfologiczne przejawy stopniowego ustawania czynności życiowych organizmu. Krótko mówiąc — to nauka o śmierci. W instytutach medycznych studenci uczą się procesu narodzin, leczenia pacjentów, a ostatni etap życia pozostaje bez uwagi. Jak komunikować się z osobą umierającą, jak ją leczyć, jak się z nią zachowywać, jak psychologicznie przygotować ją do etapu odchodzenia z życia — o tym wszystkim opowiadam studentom. Zajmuję się profilaktyką wypalenia zawodowego lekarzy i pracowników socjalnych, uczę ich dbać o siebie, wszak w warunkach ciągłej pracy z ludźmi w wieku emerytalnym pojawiają się u nich depresje. Praca z pacjentami, którzy umierają lub mają zaburzenia psychofizyczne, jest trudna, dlatego ważne jest zapobieganie wyczerpaniu moralnemu lekarzy i pracowników socjalnych. „PRZEWIDUJE SIĘ WZROST DŁUGOŚCI ŻYCIA UKRAIŃCÓW” — Pani Wiro, starzenie się społeczeństwa to rzeczywistość? — Planeta się starzeje. Spada dzietność, ludność w wieku produkcyjnym „zużywa się”. Ludzie w wieku starszym (60—74 lata) i starczym (75 i więcej) są najszybciej rosnącą częścią populacji świata. Według danych ONZ w 1950 roku na świecie mieszkało 214 mln osób powyżej 60. roku życia, w 1975 roku ich liczba wzrosła do 350 mln, a w 2000 — do 590 mln. Według prognoz ONZ w 2025 roku ich liczebność przekroczy 1 mld 121 mln osób, a do 2050 roku — 2 mld. Uderzająca jest zmiana średniej długości życia: przewiduje się, że na Ukrainie w najbliższych dziesięcioleciach wzrośnie ona o około 10 lat — z 68 w 2001 do 77,6 w 2050 roku. W następstwie starzenia się społeczeństwa pojawia się kohorta społecznie niepotrzebnych ludzi w podeszłym wieku — izolowanych, biednych i niezdolnych do pracy. Dlatego pojawia się potrzeba różnych rodzajów pomocy medycznej i socjalno-bytowej, tymi ludźmi powinny opiekować się państwowe struktury socjalne, organizacje wolontariackie. — Czym spowodowana jest aktywizacja działań na rzecz rehabilitacji społecznej ludzi w podeszłym wieku? — W 2002 roku na Drugim Światowym Zgromadzeniu ONZ w sprawie starzenia się przyjęto Międzynarodowy Plan Działania z Madrytu oraz Deklarację Polityczną — serię zobowiązań państw członkowskich ONZ, by uczynić starzenie się priorytetowym kierunkiem programów państwowych w XXI wieku. Instytut Gerontologii pracuje w ramach realizacji tego planu. Owocnie współpracujemy z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej Ukrainy, które kieruje realizacją tego planu. Wspiera nas Fundusz Ludnościowy ONZ, razem z nim prowadzimy seminaria szkoleniowe dla ludzi w podeszłym wieku, wydajemy podręczniki. Miło, że takie niekomercyjne akcje są wspierane. „NAJWAŻNIEJSZA JEST POMOC SPOŁECZNA I MEDYCZNA DLA LUDZI W PODESZŁYM WIEKU” — Czym zajmuje się laboratorium gerontologii społecznej? — Nasze laboratorium zostało założone przez dyrektora Instytutu Gerontologii Władysława Bezrukowa. Najważniejszym zadaniem laboratorium jest organizowanie pomocy ludziom w podeszłym wieku — medycznej i socjalnej. Praca jest ukierunkowana na opracowywanie standardów świadczenia usług geriatrycznych ludności. W ścisłej współpracy z katedrą terapii i geriatrii NAMKP im. P. L. Szupyka z inicjatywy Rady Najwyższej Ukrainy w 2005 roku utworzono Państwowe Centrum Naukowo-Metodyczne Geriatrii (PCNMG), które prowadzi aktywną pracę nad standaryzacją i koordynacją kształcenia podyplomowego w zakresie geriatrii (uniwersytety trzeciego wieku, szkoły zdrowia itp.) oraz dla pracowników systemu medyczno-socjalnej pomocy geriatrycznej. Zajmujemy się prowadzeniem kursów fakultatywnych z aktualnych zagadnień gerontologii i geriatrii dla studentów placówek edukacyjnych. Ponadto PCNMG bierze udział w pracy międzynarodowych organizacji edukacyjnych o profilu medyczno-socjalnym, koordynacji wydawania fachowej literatury metodycznej. Prowadzimy pracę metodyczną nad doskonaleniem i podnoszeniem jakości przygotowania geriatrycznego lekarzy. Laboratorium współpracuje z szeregiem organizacji międzynarodowych i charytatywnych w zakresie opracowywania i wdrażania środków poprawy pomocy geriatrycznej różnych szczebli. Opracowano program przygotowania osób w podeszłym wieku i wolontariuszy do zdrowego stylu życia. „Życie — to podróż ze stacji „Narodziny” do stacji „Śmierć” z wieloma przystankami i wydarzeniami w drodze” — to powiedzenie zapadło w pamięć. Pociąg niepowstrzymanie pędzi naprzód, nie zauważasz, jak migają lata — nadchodzi starość. Jaka jest ona na Ukrainie — mieczem Damoklesa czy zasłużonymi wawrzynami? O przyczynach starzenia się społeczeństwa, jego cechach społecznych i psychologicznych, różnicach w przebiegu starości u mężczyzn i kobiet, podstawach prawidłowego odżywiania ludzi w podeszłym wieku itp. czytelnikom „Słowa Proświty” opowiada gerontolog Wira CZAJKOWSKA. ich do organizacji, do pomocy sobie nawzajem, co odciąga od samotności, wlewa wiarę w siebie i własne siły. Organizacjom wolontariackim ważne jest wyciągnięcie emeryta ze swojego domu, wszak całymi dniami i nocami siedzi w domu, ogląda seriale. Spróbujcie długo oglądać telewizor — młody zachoruje, a człowiek w podeszłym wieku tym bardziej.
— Obecnie na Ukrainie powstają uniwersytety trzeciego wieku. Jakie jest ich główne zadanie? — Są one bardzo potrzebne! Po pierwsze, ludzie zdobywają wiedzę, która pomaga bezboleśnie integrować się ze społeczeństwem, uczyć się nowych rzeczy, poznawać świat, który nieustannie się zmienia. Po drugie — ludzie rozwijają się twórczo, odkrywają wewnętrzne rezerwy. Te uniwersytety zmuszają do zastanowienia się nad ważnym pytaniem: „Czego jeszcze chcę się dowiedzieć w tym życiu?”. Osoba w starszym wieku uczy się korzystać z komputera, aby komunikować się przez Internet z dziećmi, które rozjechały się po świecie. W tym samym celu uczy się też angielskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Osoba w podeszłym wieku musi poczuć, że nie jest samotna, nie została wyrzucona poza nawias społeczeństwa. Istnieją nawet takie przykazania, które zapewnią pozytywne tło komunikacji z starszym pacjentem: stworzyć swobodną atmosferę; wyjaśnić, czy pacjent chce rozmawiać; słuchać i pokazywać, że się słucha; próbować rozgadać pacjenta; robić pauzy w rozmowie; ostrożnie wyrażać swoje myśli i uczucia; umiejętnie zmieniać temat rozmowy, kierując ją na optymistyczne tematy; nie dawać niemożliwych do spełnienia rad; nie zapominać o humorze. Studiują prawoznawstwo, ponieważ najczęściej emeryci nie mają pojęcia o swoich prawach, nie znają organizacji, gdzie można uzyskać ochronę prawną i socjalną. Chcę podkreślić, że nieznajomość prawa łatwo czyni ich łupem dla awanturników. Osoby w podeszłym wieku często są oszukiwane, stają się ofiarami machinacji związanych z mieszkaniami, obiektami agresji ze strony krewnych, znajomych. Sami zapewne często słyszycie o takich przypadkach. starzenie oznacza przygotowanie do śmierci, przy czym jest ono postrzegane jako naturalny i pozytywny proces, który obejmuje zajęcia duchowe i zmniejszenie więzi materialnych ze światem i ludźmi, na przykład przekazanie dóbr materialnych dzieciom jeszcze za życia. — A czy osobiście planuje Pani przejście na emeryturę? — Moralnie już przygotowuję się do tego etapu życia. Dzieciom mówię: „Oto przejdę depresja u osoby w podeszłym wieku? To ciężki uraz psychiczny, myśli o błędach w przeszłości, wyrzuty sumienia, niepokój, poczucie beznadziei, niepotrzebności i samotności, przygnębienie, złe przeczucia, świadomość utraconych możliwości itd. Główną przyczyną rozwoju zaburzeń depresyjnych jest zrozumienie własnego starzenia się — narastająca słabość fizyczna, trudności w samoobsłudze, trudności w komunikacji z powodu pogorszenia wzroku i słuchu, samotność. Ponadto starość jest bogata w straty — śmierć i choroby bliskich osób, rozłąka z dziećmi, utrata pracy i pozycji społecznej. Różne formy depresji obniżają energię życiową, zmieniają apetyt i sen, obniżają koncentrację uwagi i pamięć. Na tle depresji częściej pojawiają się choroby, przebieg istniejących chorób ulega pogorszeniu. — Jaka jest statystyka chorób u osób w podeszłym wieku? — Niestety, wszyscy oni chorują. Jest takie powiedzenie: „Jeśli rano się obudziłeś i nic cię nie boli, to znaczy, że umarłeś”. Statystyki świadczą, że każda osoba w podeszłym wieku ma średnio pięć-sześć chorób przewlekłych, co drugi potrzebuje specjalistycznego leczenia rehabilitacyjnego, co trzeci — specjalistycznego krótkotrwałego leczenia stacjonarnego. Wśród osób w wieku starczym co czwarta nie wychodzi ze swojego mieszkania, zwłaszcza w chłodne okresy roku, a co piąta nie jest w stanie obsługiwać samej siebie.
Tłumaczenie maszynowe
W uniwersytetach istnieje także dobry, pożyteczny dla emerytów kurs zdrowego stylu życia. W uniwersytetach panuje przyjazna atmosfera, uczestnicy zespołu komunikują się między sobą, pomagają sobie nawzajem, dzielą się przepisami — życie toczy się dalej! Czy to małe, czy stare — ludzie w podeszłym wieku, jak dzieci, razem coś majsterkują, organizują itp. „MĘŻCZYZNOM TRUDNIEJ ZREALIZOWAĆ SIĘ W WIEKU EMERYTALNYM” — Proszę opowiedzieć o różnicach w aktywności społecznej mężczyzn i kobiet w starszym wieku na Ukrainie. — Na Ukrainie jest niska średnia długość życia mężczyzn, co trzeci nie dożywa wieku emerytalnego. Mężczyźni znacznie trudniej przeżywają przejście na emeryturę. Przyzwyczaili się realizować siebie w pracy, a pozostawszy bez niej, zaczynają się nudzić, czasami — zarządzać członkami rodziny. Oczywiście rodzinie się to nie podoba — powstają konflikty. Mężczyzna nie wie, czym się zająć, staje się drażliwy, pogarsza się stan zdrowia. Kobiety po przejściu na emeryturę nie są tak wrażliwe, ponieważ opiekują się wnukami, spotykają się z przyjaciółkami, zajmują się gospodarstwem domowym, szyją, wyszywają itp. „ŻEGNAJĄC NA ZASŁUŻONY ODPOCZYNEK” — „ROZPACZ” — Czy Ukraińcy przygotowują się do przejścia na emeryturę? — Większość nie jest przygotowana na zmiany społeczne, które wiążą się z przejściem na emeryturę, nie ma planów wykorzystania wolnego czasu i nie wie, jak można wykorzystać swoje zdolności w sferze społecznej. Ukraińcy nie planują swojego życia po okresie aktywności zawodowej. Żyjemy, osiągamy pewne cele, a potem, kiedy mówią w pracy: „Dzisiaj żegnamy cię na zasłużony odpoczynek!” — następuje zagubienie, rozpacz. Przyszłość nie jest zaplanowana, więc zaczynają się zakłócenia, pojawiają się problemy. Amerykanie na przykład nie boją się przejść na emeryturę, ponieważ planują ten okres i wiedzą, czym będą się zajmować. W USA dominuje przekonanie, że rozwój osobowości odbywa się przez całe życie. U starszych Amerykanów zaczyna się nowy etap — cieszą się odpoczynkiem, podróżują, mają hobby. Zupełnie inne wyobrażenia o starości są w niektórych krajach Azji. W Indiach starsi ludzie spędzają po kilka miesięcy w roku w gościach u swoich dzieci, bo chcą być bliżej nich. Dla Hindusów na emeryturę…”. Odpowiadają: „Mamo, ty i tak będziesz biegać do pracy, będziesz zajmować się starszymi ludźmi…” Ważne jest w każdym wieku zachować aktywność społeczną, zajmować się ulubioną sprawą. Jeszcze zaczęłam zbierać przepisy kulinarne, ale na razie jestem w tym tylko teoretykiem. — Czy ukraińska władza dba o moralne aspekty przejścia człowieka na emeryturę? — Nasza władza uważa, że najważniejsze dla ludzi w podeszłym wieku jest nakarmić ich i ubrać w szlafroki i kapcie. I tyle. Zapomina, że ci ludzie muszą twórczo się rozwijać, trzeba dać im bodziec do życia! „DEPRESJE OBNIŻAJĄ ENERGIĘ ŻYCIOWĄ” — Jakie są psychologiczne aspekty starzenia się? — Jest takie powiedzenie, że największą tragedią starości jest to, że człowiek starzeje się fizycznie, a w duszy pozostaje młody. Do ludzi w podeszłym wieku trzeba odnosić się tak, jak chcielibyście, aby odnoszono się do was w szacownym wieku. Najczęstszymi rodzajami zaburzeń psychicznych w wieku starszym i starczym są depresja i otępienie (demencja). Według danych WHO oznaki depresji ma 40% osób w starszym wieku, które zwracają się o pomoc medyczną. Co to jest 82% ludzi w podeszłym wieku codziennie przyjmuje leki. 76% — potrzebuje protezowania. Wśród 80-latków co piąty potrzebuje specjalistycznej pomocy psychiatrycznej. „JEDZCIE TO, CO WYROSŁO W WASZYM REGIONIE” — Jakie powinno być odżywianie ludzi w podeszłym wieku? — Jednym z głównych składników zapobiegania przedwczesnemu starzeniu się jest racjonalne odżywianie. Dla ludzi w podeszłym wieku powinno być ono różnorodne i zbilansowane, aby stymulować aktywność układów enzymatycznych i wywierać działanie przeciwmiażdżycowe. Takie właściwości są charakterystyczne dla produktów pochodzenia roślinnego i potraw mlecznych. Jednak ludziom w podeszłym wieku nie opłaca się całkowicie przechodzić na żywność roślinną, korzystne są dla nich chude ryby i mięso. Trzeba przestrzegać „złotego środka” — nie przejadać się i nie głodować. Organizm lubi porządek: jeść trzeba o ustalonym czasie, najbardziej racjonalne jest cztery razy dziennie. Przejadanie się skraca życie, wśród ludzi starszych niż 90 lat bardzo rzadko spotyka się osoby otyłe, zresztą po 80-tce też jest ich niewielu. Ludziom w podeszłym wieku nie warto „uzależniać się” od różnych diet, a włączanie do odżywiania dni oczyszczających należy przeprowadzać tylko zgodnie z zaleceniami i pod kontrolą lekarza. Nie radzę zachwycać się nowymi zagranicznymi produktami, które często pojawiają się na półkach supermarketów. Dobrze jest spożywać produkty, które uprawia się w tym regionie, w którym mieszka człowiek, wszak jego organizm jest nastawiony na trawienie właśnie takiej żywności. Na przykład Ukraińcy lubią słoninę, a dla Niemców nie jest to zbyt korzystne, bo ich układ enzymatyczny nie jest nastawiony na ten ukraiński produkt. — Jaki jest przepis na przedłużenie życia? — Jako główny geriatra Ministerstwa Zdrowia Ukrainy powiem: nie ma takich leków, które przedłużają życie. Ale jest piękne powiedzenie dawnych mędrców: „Nie dlatego przestajemy kochać, że się starzejemy, lecz starzejemy się dlatego, że przestajemy kochać”. I dopóki człowiek kocha dzieci, rodziców, przyjaciół, otoczenie — żyje. To gwarancja szczęśliwego życia i długowieczności. Kochajcie! P.S. „Słowo Proświty” gratuluje Wirze Wołodymyriwnie Czajkowskiej z okazji urodzin, 9 września skończyła… „Nie podawajcie mojego wieku w gazecie, bo dla mnie nie ma to żadnego znaczenia, czuję się młoda i pełna energii” — uśmiechnęła się. Rozmawiała Natalia ANTONIUK Zdjęcie Ołesia DMYTRENKI
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przy komisji przyjęć tłoczno. Kandydaci uważnie wypełniają ankiety, dopytując się nawzajem o uniwersytet. „Za darmo!” — zauważyła babcia w okularach. „A może to akcja polityczna?” — z podejrzliwością pyta inna. „Niech to diabli wezmą tę politykę, za to ciekawie i pożytecznie!” — wykrzyknął dziadek, a kandydaci zaczęli szeptać między sobą. Stos ankiet na stole rośnie… Inicjatorką utworzenia uniwersytetu dla emerytów została kijowianka Żanna Sawrylowa, która twierdzi, że takie placówki są panaceum na samotność. Z wykształcenia jest ekonomistką, ukończyła Kijowski Narodowy Instytut Handlu i Ekonomii, a z powołania — wrażliwą kobietą, która całe życie zajmuje się działalnością charytatywną. W tym roku Żanna Sawrylowa otrzymała nagrodę europejskiego forum LeaderSHE za powrót do aktywnego życia setek osób starszych. O tym, jak powstawał „Uniwersytet Trzeciego Wieku”, jaki jest jego cel, w jaki sposób pomaga emerytom przystosować się do współczesnych realiów życia, rozmawiamy z rektorką uniwersytetu Żanną SAWRYLOWĄ. — Pani Żanno, co zrodziło ideę „Uniwersytetu Trzeciego Wieku”? — Ukraina zajmuje pierwsze miejsce wśród krajów WNP pod względem depresji wśród osób starszych, a jedenaste na świecie. To bardzo przerażająca statystyka, dlatego Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Ukrainy zareagowało i w 2008 roku zaproponowało pilotażowy projekt „Uniwersytety Trzeciego Wieku”, który ma wspierać osoby starsze i pomóc im komfortowo czuć się we współczesnym świecie. Pierwszy uniwersytet otworzył się jeszcze w tym samym roku w Kowlu na Wołyniu — na bazie terytorialnego centrum socjalno-bytowej rehabilitacji. Drugi wkrótce powstał w Krzemieńczuku — na bazie krzemieńczuckiego oddziału Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Ekonomii i Prawa. A we wrześniu 2009 roku, na bazie terytorialnego centrum nr 2 w dzielnicy Szewczenkowskiej, swoje drzwi otworzył nasz uniwersytet. — Czy chętnych do nauki jest dużo? — Na pierwszy rok planowaliśmy przyjąć na uniwersytet 300 osób, jednak chętnych było znacznie więcej — studentami zostało prawie tysiąc emerytów w wieku od 57 do 85 lat. Nabór prowadzono tylko w dzielnicy Szewczenkowskiej, ale uczyć się chcieli emeryci ze wszystkich dzielnic. Dlatego w tym roku mamy studentów z różnych zakątków stolicy. Mamy już filie uniwersytetu w dziesięciu dzielnicach, w ciągu czterech i pół miesiąca przyjęliśmy ponad trzech tysięcy studentów. Choć nabór trwał do pierwszego września, przedłużyliśmy go, bo na niektórych wydziałach pozostały wolne miejsca. — Jakie wydziały są w waszej uczelni? — Obecnie jest ich dziesięć: zdrowego stylu życia, prawniczy, literacko-artystyczny, zdobnictwa użytkowego, języka angielskiego, technologii komputerowych, krajoznawstwa, śpiewu chóralnego, tańca towarzyskiego, psychologii. Jeszcze w tym roku będziemy nauczać esperanto. Planujemy otworzyć wydział wizażu i designu, na którym będziemy uczyć prawidłowego nakładania makijażu i zajmować się kosmetologią w warunkach domowych. Najwięcej chętnych chce uczyć się na kursie komputerowym i języka angielskiego. Dlatego na nich pozwalamy studiować studentom tylko rok, a na wszystkich innych — tyle, ile emeryt zechce, ile pozwoli mu zdrowie. Oczywiście pojawia się nieporozumienie: dlaczego nie możemy uczyć dłużej na tych kursach? Bo u nas takie warunki,
dowiodła, że tworzyć piękne rzeczy można w każdym wieku. Obecnie mam marzenie — stworzyć muzeum prac naszych uczniów. Także latem w parku im. Tarasa Szewczenki odbył się konkurs kulinarny. Uczestniczyło w nim 50 studentów z różnych dzielnic, a poza tym obecnych było ponad 300 osób. Ocenić kulinarne arcydzieła zgodzili się przedstawiciele wiodących restauracji stolicy. Pomysł konkursu nie wziął się znikąd: nasi studenci to dobrzy gospodarze, martwią się, żeby wykładowcy nie zostali głodni, dlatego na zajęcia przynoszą różne smaczne potrawy. Jeszcze latem odbył się konkurs letnich kapeluszy „Plażowe przyjęcie w Cannes”. Blisko setka uczestników zaprezentowała eleganckie, komediowe, oryginalne nakrycia głowy. Przy uniwersytecie działa teatr „Retrobabusi”. Pewnego razu przyszła do nas Wiera Kasztan z mężem. Później okazało się, że jest oficjalnym sobowtórem Charliego Chaplina w WNP. Wiera Kasztan stworzyła ten ciekawy fakultatyw. Do programu każdego naszego koncertu nieodmiennie wchodzi defilada — było już w stylu country, Hollywood, „Charlie Chaplin i przyjaciele”, a nawet w stylu kurtyzan. Piękne kostiumy studentki szyją same. — Jakie zadania stoi przed uniwersytetem? — Pierwsze — rozwój intelektualny studentów, drugie — trening pamięci i uwagi, a trzecie, najważniejsze, — komunikacja. A żeby zabawić studentów, w ciągu roku organizujemy ich czas wolny: przed świętami przygotowujemy ciekawe programy koncertowe, spotkania twórcze z wybitnymi ludźmi itp. — Żanno Leonidiwno, czy odczuwa Pani, że uniwersytet pomaga emerytom znaleźć ukojenie w tym szalonym świecie? — Oczywiście. Zmiany są po prostu niewiarygodne: u studentów poprawia się nastrój, znika depresja, znajdują na uniwersytecie i komunikację, i wsparcie, i zrozumienie. Wielu emerytów zaznacza, że dzięki uniwersytetowi pozbyło się straszliwej bezsenności. Osoba w podeszłym wieku spędza monotonne dni, stale „utyka” w przeszłości, odpędza od siebie upiorne myśli — jaki tu pełnowartościowy sen! U emerytów-studentów uniwersytetu pojawia się smak do życia, odkrywają coś nowego, zaczyna im być ciekawie żyć. Do tego nauka wymaga zorganizowania — teraz trzeba myśleć i o pracy domowej, i o właściwym rozłożeniu czasu. W zeszłym roku przyszedł do nas mężczyzna, który na pytanie: „Co pana przyprowadziło na uniwersytet?” odpowiedział: „Powiem wam słowami aktorki Fainy Raniewskiej: „Nie daj Boże dożyć chwili, gdy w domu jest telefon, a słyszysz tylko dzwonek budzika”. Dlatego właśnie do nas przychodzą, bo uniwersytet daje komunikację. Emeryci zawierają nowe przyjaźnie — teraz telefon jest już potrzebny. Nie zapominamy o studentach: starości na zajęciach odnotowują nieobecnych, a po dwóch miesiącach podsumowujemy frekwencję. Jeżeli ktoś nie przychodzi, dzwonimy do niego i pytamy, co się stało. Różnie bywa, zdarza się, że student trafił do szpitala, a jest samotny. Dlatego odwiedzamy go, podnosimy na duchu, wlewamy w niego bojowego ducha. „Uniwersytet Trzeciego Wieku” daje emerytom nadzieję i ukojenie. Bardzo się cieszę, że na Ukrainie są ludzie niepozostający obojętnymi, którzy zajmują się działalnością charytatywną i pomagają nam tworzyć ten wyjątkowy świat dla ludzi w podeszłym wieku.
Rozmawiała Natalia ANTONIUK
Tłumaczenie maszynowe
Dla emerytów w stolicy otwarto „Uniwersytet Trzeciego Wieku”. W tej placówce zdobędą oni wiedzę niezbędną do pełnowartościowej egzystencji we współczesnym świecie, poczują się potrzebni, uświadomią sobie, że życie trwa dalej i nie ma granic poznania. A ponadto „Uniwersytet Trzeciego Wieku” pozwoli emerytom odkryć w sobie te talenty, które zostały przytłumione przez szarą codzienność, pracę, kłopoty i problemy rodzinne. Przypomnieć sobie lata studenckie, otrzymać legitymację studencką… Uczyć się nigdy nie jest za późno, a poza tym, jak mówi ludowa mądrość: „Rzemiosła się uczyć – starości nie ma”. Właśnie na tej optymistycznej nucie prezentujemy nową rubrykę tygodnika: „Życie trwa dalej!”. Żanna Sawryłowa i my chcemy, aby jak najwięcej emerytów nauczyło się obsługi komputera oraz języka angielskiego. Wyjątek dla absolwentów pierwszego roku – pozwolono im zapisać się na te dwa kursy, ponieważ byli u początków uniwersytetu i pomagali rozwiązywać problemy edukacyjne. Mogę powiedzieć, że uniwersytet stworzyliśmy razem ze studentami – ja miałam ogromne pragnienie go założyć, a oni – ogromne pragnienie nauki. Studenci pierwszego roku zaprzyjaźnili się, uniwersytet jest dla nich jak dom rodzinny. – Czy istnieje problem z wykładowcami i pomieszczeniami? – Wykładowcy uniwersytetu to wolontariusze i jestem im bardzo wdzięczna, ponieważ w naszym merkantylnym świecie nie jest łatwo przychodzić co tydzień i dawać bezpłatnie półtoragodzinną lekcję. Wykładowcy są w różnym wieku – zarówno dorośli, jak i młodzi. W każdym rejonie biblioteki, szkoły muzyczne i ogólnokształcące, pałace kultury itp. udostępniają nam bezpłatne pomieszczenia na lekcje. Kierownicy tych placówek z radością nam pomagają, a niektórzy nawet sami dzwonią i oferują pomoc w organizacji procesu nauczania. Chcę podkreślić, że cały świat nas wspiera. Zatem dzisiaj jesteśmy gotowi zapewnić studentom zarówno pomieszczenia, jak i wysoką jakość nauczania. – Jak przebiega proces nauczania? – W tym roku „pierwszy dzwonek” dla studentów zabrzmi pierwszego października. Nie powtórzymy błędu z zeszłego roku: nauka rozpoczęła się we wrześniu, a część studentów była jeszcze w pełni „sezonu działkowego”, więc dołączyli do procesu nauczania później, co było niewygodne zarówno dla nich, jak i dla wykładowców. Pierwszy semestr trwa do połowy grudnia, potem egzaminy. W tym roku urządzimy świąteczną choinkę noworoczną. Drugi semestr – od połowy stycznia do kwietnia. Obchodzimy Dzień Zwycięstwa, a w maju świętujemy zakończenie roku. Potem – zasłużone wakacje. – Jak studenci spędzają lato? – Latem myśleliśmy, że będziemy zajmować się tylko pracą organizacyjną, ale po zakończeniu roku do uniwersytetu przyszła delegacja studentów z prośbą: „Zajmijcie nas czymkolwiek”. 60% naszych studentów nie ma możliwości finansowych, by odpocząć latem, a 40% – nie ma działki. Lato było bardzo upalne i emerytom przy takiej pogodzie w mieście jest niekomfortowo. Co więcej, studenci przez rok tak bardzo się zaprzyjaźnili, że nie interesuje ich siedzenie w domu, tam się nudzą. Zorganizowaliśmy im wakacje pod nazwą „Obóz pionierski” i przez całe lato studenci byli pod naszą opieką. W każdy piątek w parku Iwana Kotlarewskiego odbywały się tańce retro i, co ciekawe, ani deszcz, ani straszny upał ich nie odstraszały – za każdym razem na tańce zbierało się od 50 do 200 emerytów. Jeszcze latem w parku Tarasa Szewczenki zrobiliśmy wystawę sztuki dekoracyjno-użytkowej. Nasi studenci są utalentowani, wyszywają przepiękne ręczniki i wyszywanki, wykonują francuskie koronki, malują obrazy, robią ozdoby z koralików, zajmują się florystyką itp. Zatem ta wystawa, na której zaprezentowano prace studentów, potwierdza
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dziesiątki pieśni. Nie każdy uznany poeta, członek Związku Pisarzy, może pochwalić się taką liczbą swoich pieśni. A sekret tak przyciągającej siły wierszy tarnopolskiej literatki jest oczywisty: są one bardzo jasne i szczere, płyną z przepełnionego uczuciami serca, jak źródło z ziemskich głębin. Jest w nich coś takiego, co chwyta za duszę — i nie puszcza. Większość swoich książek Daria Czubata poświęciła najdroższej osobie — pamięci matki Hanny Tomkiw, proświtance, uczestniczce chórów cerkiewnych i proświtańskich, ukraińskiej opiekunce ogniska domowego, która była bardzo dumna ze swojej córki, z szacunku, jakim cieszy się ona wśród ludzi, z jej dobrego serca i jasnego umysłu. Wszystko, co tak hojnie wkładała w swoją Darusię, wyrosło, rozkwitło, rozlało się między ludzi dobrem, światłem. A ojca swojego Daria Dmytriwna wspomina rzadko: odszedł, gdy była jeszcze mała. Ale wie, że miał talent do malarstwa, rzeźby, był romantykiem i po prostu dobrym człowiekiem. Uważa, że to po nim odziedziczyła swoją romantyczność i miłość do świata. I je właśnie przeniosła przez wszystkie siedem dekad, nie gubiąc ani jednego skarbu swojego serca. Z okazji jubileuszu, droga moja Dario Dmytriwno! Niech „jesienne liście dorosłego dziecka” jeszcze długo grają szczodrymi barwami na radość ludziom, a zima Pani losu zabłądzi za lasami borami i nie odnajdzie drogi do Pani serca. Świat jest wciąż tak piękny, bo ogrzewają go swoim ciepłem tacy ludzie jak Pani, niezwykła kobieto w trzech postaciach. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, redakcja „Słowa Proświty” serdecznie gratulują Darii Dmytriwnie Czubatej jubileuszu i życzą sił oraz zdrowia na długi, szczodry wiek! Niech się darzy!
Tłumaczenie maszynowe
Halyna SADOWSKA, Tarnopol
Z Darią Dmytriwną Czubatą znamy się tak długo, że wydaje się, iż nie ma między nami żadnych tajemnic. A jej mama, Hanna Josypiwna, nazywała nas siostrami. I mimo to czasami łapię się na myśli, że znam nie jedną Darię Czubatą, a kilka odnoszących sukcesy kobiet o tym samym imieniu i nazwisku. Najwyraźniej szczodry Pan kogo kocha, tego obdarowuje talentami i daje siłę, by w każdym z nich się rozwinąć i zrealizować.
LEKARZ Już od najmłodszych lat Darusia, która mieszkała z mamą przy ulicy Zamonastyrskiej w Tarnopolu, wszystkim mówiła: jak dorośnie, zostanie lekarzem i koniecznie wyleczy mamusię. Hanna Josypiwna często chorowała i to wpłynęło na wybór zawodu córki. W szkole dziewczynka była zdolną i staranną uczennicą. Więc można było nie sprawdzać dzienniczka: nie było tam innych ocen poza piątkami. Ale na medycynę dostała się dopiero za trzecim razem, jednak ukończyła ją również z wyróżnieniem. Bardzo chciała zostać chirurgiem. Na praktykach w Załoźcach (obecnie Załużce) przeprowadziła nawet kilka operacji. Teraz, z perspektywy czasu, dziwi się, jak odważną, a być może nawet desperacką wtedy była. Lecz główny lekarz pierwszego szpitala miejskiego, Wołodymyr Szkrobot, odradził dziewczynie chirurgię: mała, chuda, nie powinna stać przy stole operacyjnym, a iść w naukę. Więc zabrał Darię Dmytriwnę najpierw na stanowisko kierownika punktu lekarskiego w zakładzie „Watra”, a potem do gabinetu młodzieżowego — z nadzieją, że zajmie się dysertacją. I zajęła się początkowo, i napisała dwie dziesiątki prac naukowych, prowadziła nawet zajęcia praktyczne w instytucie medycznym, ale tak bardzo pochłonęła ją praca praktyczna — organizacja systemu badań lekarskich młodzieży, że porzuciła tę naukę. Jej doświadczenie rozpowszechniano w całej Ukrainie. Nic więc dziwnego, że po dziewięciu latach udanej pracy awansowała na zastępcę głównego lekarza drugiego szpitala miejskiego. I oto już prawie pół wieku Daria Czubata jest w medycynie praktycznej. Co ciekawe: z wiekiem zmieniali się też jej pacjenci. W młodości troszczyła się głównie o zdrowie młodych ludzi, a obecnie jest lekarzem-rehabilitantem, do niej lgną przede wszystkim ludzie starsi, obciążeni chorobami i życiowymi niepowodzeniami. Darię Czubatą kochają, bo cierpliwie wysłucha i nie tylko doradzi, jak i czym się leczyć, ale znając nędzne dochody swoich pacjentów, poleci skuteczne, ale niedrogie preparaty. I koniecznie poradzi stosowanie ziół. Jej babcia Jewdokija była wiejską nastawiaczką kości i znała się na leczniczych roślinach. Na wakacjach razem z nią zbierała je też Darusia. I ciągle wypytywała, jakie ziele jest na jaką chorobę. Potem studiowała to z książek, stała się specjalistką w tej dziedzinie. Jestem pewna, że dobrych lekarzy fachowców mamy więcej, niż nam się czasami wydaje, ale takich bezinteresownych, serdecznych, gotowych rzucić wszystko i biec na pierwsze zawołanie chorego, jak robi to Daria Czubata, jest naprawdę garstka. W wielu tarnopolskich rodzinach leczyła rodziców, teraz leczy dzieci i wnuki. O takim lekarzu rodzinnym marzy chyba każda rodzina. Często dziwię się jej bezgranicznej cierpliwości: ludzie idą do niej jak po wodę święconą, a ona nikomu nie odmawia. Kiedy mówię jej to, to ona się dziwi: a czy może być inaczej, przecież jest lekarzem, składała przysięgę Hipokratesa. Pomagać — to jej obowiązek. …Miną lata i Daria Dmytriwna jednak uratuje swoją mamę, która już umierała. Pogotowie odmówiło zabrania Hanny Josypiwny do szpitala. „Dario Dmytriwno, przecież pani jest lekarzem i widzi, że ona jest już prawie trupem. Nie dowieziemy jej, a tę śmierć „powieszą” na nas” — szczerze, jeśli nie cynicznie, powiedział lekarz pogotowia. „Ale przecież to moja mama…” — z bólem odpowiedziała D. Czubata — i wzięła się za ratowanie jej sama. I jednak przywróciła mamę do życia. Cieszyła się swoją córeczką, wnukami i światem jeszcze przez ponad rok.
DZIAŁACZKA SPOŁECZNA Profesor Ihor Dziubanowski do tej pory nazywa Darię Czubatą „senatorką”, nawiązując do jej posłowania. Przez dwie kadencje była radną rady obwodowej. Kiedy jeszcze wyborcy wybierali nie partie, a osobowości, lekarz Czubata dwukrotnie trafiała do piątki radnych z centrum obwodowego. Kiedy zaczęto wybierać z list partyjnych, „Nasza Ukraina” wpisała ją aż w… ósmą dziesiątkę kandydatów. Na pierwszych miejscach partyjni bossowie umieścili siebie, ukochanych, oraz potrzebnych im ludzi. Więc Czubata nie miała żadnych szans, by dostać się do rady obwodowej po raz trzeci. Kiedy inna partia zaproponowała jej wejście do pierwszej piątki swojej listy, odmówiła: nie będzie zdradzać swoich zasad dla mandatu radnej. A była w radzie obwodowej niezwykle potrzebna. Przez poprzednie osiem lat pracowała w komisji ds. kultury i duchowości, zaprosił ją tam świętej pamięci Ihor Hereta. A kiedy go zabrakło, Daria Dmytriwna przejęła kierownictwo komisją i wytrwale broniła interesów oraz potrzeb placówek kultury. Występowała na sali sesyjnej, wychodziła z konkretnymi inicjatywami, wnikała w działalność zespołów artystycznych, potrzeby duchowe tarnopolan. Wydawało się, że była to główna komisja w radzie obwodowej, tyle zostało zrobione… Teraz Darię Dmytriwnę bardziej znają jako „prośwityjankę”: od prawie 20 lat kieruje miejskim oddziałem „Proświty”. Chociaż „prośwityjanką” była, zdaje się, zawsze. Pisała scenariusze, prowadziła wieczory poświęcone datom literackim. A od końca lat dziewięćdziesiątych, stając na czele „Proświty” w drugim szpitalu miejskim, organizowała zarówno jasełka, jak i wydarzenia z okazji pamiętnych dat historycznych. Przez dziesięciolecia opiekuje się ludowym teatrem dziecięcym „Dywoświt”, który działa w 22. szkole. W tym zespole nazywają ją matką chrzestną — i w tym tkwi cała głębia wdzięczności szkolnych aktorów. A jak wiele ciekawych wydarzeń odbywa się obecnie w miejskiej „Proświcie”. Znają tu drogę zarówno młodzi działacze „Proświty”, jak i niepełnosprawni, członkowie klubu kobiecego „Prolisok”, aktorzy i pisarze, lekarze i naukowcy. Przyjaciele Darii Dmytriwny nie przestają się dziwić, jak ona ze wszystkim nadąża i skąd bierze się w tej kobiecie tyle energii i zapału. Chodzi niemal na wszystkie wydarzenia, które odbywają się, powiedzmy, w muzeum, teatrze, filharmonii. I kiedy trzeba wystąpić pod pomnikami Tarasa Szewczenki czy Iwana Franki, do kogo się zwracają? Oczywiście do Darii Czubatej. Nic więc dziwnego, że odznaczenia państwowe — Order „Za Zasługi” III stopnia oraz Order Jarosława Mądrego V stopnia „prośwityjanka” otrzymała właśnie za pracę społeczną. Jest jedyną kobietą w naszym obwodzie odznaczoną Orderem Jarosława Mądrego. Zazwyczaj wyróżnia się nim mężczyzn, do tego działaczy państwowych. Ale swojego „Jarosława” Daria Czubata zasłużyła: daj Boże, żeby wszyscy ci działacze tak angażowali się w pracę, jak ona.
Mimo takiego zajęcia, Daria Czubata wciąż ma wystarczająco dużo czasu i natchnienia na twórczość literacką. Wiele pisze do „Wilnoho żyttia plus”, opowiadając o postaciach historycznych literatury i teatru ukraińskiego, recenzuje książki rodaków, dzieli się wrażeniami z wystaw, koncertów, opowiada o talentach naszych współczesnych. Po jej recenzje, w szczególności na zbiory poetyckie, miejscowi literaci ustawiają się już w kolejce. Daria Dmytriwna wydała także swoje trzy książeczki poezji — „Tryjednist”, „Tryłystnyk” i „Try dorohy”, zbiorek wierszyków i kolorowanek. Jeszcze jedna książeczka „Perelunnia” — to zbiór pieśni napisanych przez tarnopolskich kompozytorów do jej wierszy. Oto jak czasem bywa — niektórzy widzą w jej poezji niedoskonałość: to rym nie jest zachowany, to rytm nie „gra”, a to słowo nie to i nie tam. Zresztą, rozumie to także sama Daria Dmytriwna. W jednej z książek zaznacza, że nie jest poetką, a wszystko, co napisała, to „jesienne liście dorosłego dziecka”, które przez długi czas leczy chorych i niedołężnych, a ich cierpienia i bóle skłaniają do rozmyślań nad wartością „piołunowo-miodowego życia”. Dlatego właśnie rodzą się wiersze, „siewki”, scenariusze i rozmyślania. Nawiasem mówiąc, do jej wierszy tarnopolscy kompozytorzy napisali ponad trzy
Tłumaczenie maszynowe
Aleksandr LITWYNENKO Zdjęcia autora
10 września 2010 roku na pierwszym piętrze Starego Akademickiego (Mazepińskiego) korpusu Kijowsko-Mohylańskiej Akademii otwarto Gabinet Pamięci Jamesa Mace'a. W uroczystości wzięli udział wykładowcy i studenci, uczniowie i koledzy profesora, świadomi narodowo działacze społeczni i kulturalni. Już w 2005 roku Natalia Dziubenko-Mejs, wypełniając testament męża, przekazała do NaUKMA pierwszą część jego archiwum oraz kolekcje książek, a w ciągu kolejnych kilku lat udało się sprowadzić do Ukrainy także drugą część — „amerykańską”, co razem stanowiło całościową kolekcję Jamesa Mace'a w bibliotece naukowej NaUKMA. Taka była wola badacza, który chciał, aby jego archiwum i biblioteka trafiły na Ukrainę i były aktywnie wykorzystywane, ponieważ jest to historyczny klondajk: prawie 2500 unikatowych wydań drukowanych o Wielkim Głodzie na Ukrainie, o totalitaryzmie, prace z historii Ukrainy, Rosji, liczne rozprawy doktorskie, przeglądy, materiały do raportu komisji Kongresu USA z 1986 roku, listy, tajne materiały radzieckich archiwów specjalnych itd. Wszystko to, co J. Mace zbierał i wykorzystywał przez wiele lat, jako jeden z pierwszych na świecie badając straszliwą zbrodnię władzy radzieckiej przeciwko narodowi ukraińskiemu. Obecnie kolekcja została opracowana i jest dostępna dla badaczy w Gabinecie Pamięci. Jak wiadomo, NaUKMA wiele robi, aby przekazać światowej opinii publicznej prawdę o Hołodomorze poprzez działalność naukową, edukacyjną, wydawniczą, organizowanie konferencji itp. Kolekcja Mace'a będzie sprzyjać temu także w przyszłości.
Tłumaczenie maszynowe
Lina CZABANIWSKA Wszedł w moje życie niespodziewanie, wszak miałam miesiąc, gdy rozpoczęła się wojna i ojciec poszedł na front. Pewnego razu, podczas „cichej godziny” w powojennym przedszkolu, w towarzystwie wychowawczyni do sypialni zawitał szczupły mężczyzna i, przedstawiając się jako mój tatuś, wziął mnie na ręce. Przytulając do piersi, niósł do domu. Otworzywszy duże pudełko czekoladek, wyciągnął je w moją stronę, lecz ja uparcie odmawiałam wzięcia choć jednej. Nie brałam, bo nie wiedziałam, co to takiego. Z czasem po kryjomu wyciągałam fotografię, którą wcześniej, od czasu do czasu, pokazywała matka, i porównywałam z tym szczupłym mężczyzną, nie znajdując między nimi nic wspólnego. Ze zdjęcia patrzyła na mnie podkolorowana przez sumiennego fotografa młoda i rumiana twarz z wielkimi wyrazistymi oczami i bujną czupryną. Ja zaś zobaczyłam ojca zmęczonego, bladego, wycieńczonego wojną. Takich często obserwowałam przez szybę, gdy ze szpitala, który znajdował się obok naszego domu, wywożono na spacer rannych. Beznogich… Od łoskotu kółek po bruku drżało moje małe serce. Pamiętam: pierwszą rzeczą, w której chciałam się upewnić, było to, czy ojciec ma nogi? Tak, nogi miał, ależ jak one, odmrożone na froncie, bolały… Wkrótce przeprowadziliśmy się z Charkowa do Kijowa. Początkowo mieszkaliśmy w niewielkim pokoiku bez udogodnień. Pokój ten zawsze wypełniali przyjaciele ojca, ich rozmowy, żarty i stukot figur szachowych. A jeszcze – terkot maszyny do pisania marki „Erika”, która, według słów ojca, była świadkiem jego bolesnych wspomnień i przeżyć z żmudnej pracy dziennikarskiej i pisarskiej. A jeśli chodzi o ojcowskie męki i przeżycia, to było ich pod dostatkiem. I tutaj nie mogę nie wspomnieć swojego dziadka – Iwana Mykołajowicza, którego pochłonęła fala represji 1937 roku. Nauczyciel, poeta, polityk… Jak wiele zdołał ten człowiek w ciągu krótkiego życia: opiekować się edukacją w głuchym stepowym wsi, wydać tomik poezji „Myśli moje, łabędzice”, pracować w ukraińskim rządzie obok słynnego Skrypnyka. Fatalny strzał przerwał życie tego człowieka. Oto ostatnie wersy, które napisał w noc przed rozstrzelaniem: Prawdo! Prawdo! Zorzo jasna, Marzenie nasze w sinej mgle!.. Prawdo droga, prawdo ciepła, Czy ty będziesz na ziemi? Przytul się w jej objęcia, Lud ubogi przywitaj, Pożyj chwilę z dziećmi, A wtedy już je chowaj… Chroń je od omamy, Złej krzywdy i katów, — I rozbij ciężkie kajdany Zniewolonych synów… Prawdo, prawdo, zorzo jasna, — Ty nam gwiazda przewodnia! Ty jasna, ty piękna, Ty Bogini u nas jedna! Oj moje zgasłe oczy, Z wami gasnę, gasnę ja, Niby gwiazda wśród nocy, Przeszumi dusza moja. Nade mną nie zapłaczą I trawa nie zakwitnie, I mnie więcej nie zobaczą, Nie wspomną już nigdzie! Tak przeżyłem ja, sierota, Samotny na cały świat… Krzywdy niewolnik… i w trumnie Ujrzę Prawdy pierwiosnek. Taki był mój dziadek! Zresztą ojciec również zaczynał od poezji! Ale jego pierwszy tomik „Świeża skiba” został napisany prozą. Ta książka otworzyła mu drogę do prawdziwej literatury. Nasze mieszkanie zawsze było swoistym klubem twórczym. Andrij Małyszko, Jurij Zbanacki, Pawło Zahrebelny, Stepan Kryżaniwski, Serhij Kozak… Byłam świadkiem narodzin takich pieśni, jak „Brzoza” („Ty brzozą zostałaś w wspomnieniu moim”). Wszyscy cieszyli się sukcesami innych. Do dziś przekazuje mi się ojcowskie recenzje, opinie, notatki, które przechowywano dziesiątki lat jako relikwie u teraz już znanych mistrzów słowa. Umiejętność komunikowania się z ludźmi była u Mychajła Iwanowicza unikalna. Ktokolwiek zawitał do naszego domu – przyjaciel, sąsiad, rodak czy po prostu znajomy – zawsze był radośnie witany i nigdy nie opuszczał naszego domu przynajmniej bez filiżanki kawy. Był to jakiś obowiązkowy rytuał. Ojciec przestrzegał go przez całe życie. Moim zdaniem było to związane z jego na wpół głodnym dzieciństwem, kiedy dla bochenka chleba, który zawsze porównywał do złotego i ciepłego słońca dającego życie, musiał jako chłopiec paść bydło. Pamiętam, jak wcześnie rano, albo i w środku nocy, bywało, pukali sąsiedzi we wsi Pluty z prośbą o odwiezienie do rejonowej lecznicy weterynaryjnej chorego koźlątka czy prosiaczka, i, nie zważając na wysokie ciśnienie krwi, które męczyło ojca w ostatnich latach życia, odpalał samochód „Wołgę”, koźlątko lub prosię umieszczano na tylnym siedzeniu z gospodarzem – i samochód ruszał w niebliską drogę. Ojciec po prostu nie mógł odmówić nikomu, bo rozumiał niełatwe życie człowieka ziemi. Zresztą mieszkańcy Plut płacili mu miłością i uwagą. Żył Mychajło Iwanowicz w otoczeniu, jak mawiał, trzech gracji, mając na myśli mnie, młodszą siostrę Oksanę oraz Lidiję Hryhoriwnę, naszą matkę. Czasami, nie ukrywam, narzekał, że nie ma syna, pomocnika w męskich sprawach. Sądzę, że właśnie to wpłynęło na jego styl zachowania w rodzinie. Był zawsze powściągliwy, bardzo łagodny wobec nas, znajdował dla nas ciepłe słowa. Szczególnie kochał swoją żonę, która wspierała go, była pierwszą recenzentką, podpowiadała czasami ciekawy zwrot akcji. Pochodząca z Kubania, miała tak samo zdecydowany charakter, jak większość jej rodaków. Piękna, wesoła, energiczna, umiała nakryć do stołu „z niczego”. Ojciec pracował dużo, czasami do wycieńczenia. Kiedy siadał do maszyny, nikt z nas nie odważał się mu przeszkadzać. A kiedy kupiliśmy domek-daczę w Plutach, to zbudował sobie w ogrodzie mały gabinet. Czy wiedział wtedy pisarz, że meble i wszystkie jego osobiste rzeczy w tym gabinecie staną się podstawą do stworzenia memorialnego gabinetu pracy w muzeum „Literacko-artystyczne Pluty”!? Wśród jego zainteresowań szczególne miejsce zajmowało wędkarstwo. Najczęściej towarzyszył mu w rybach jeszcze bardziej zagorzały wędkarz i spinningista Andrij Samijłowycz Małyszko. Mogę tylko wyobrazić sobie, ile mądrych rozmów toczyło się między nimi na brzegach Dniepru, kiedy oni, Mychajło Czabaniwski oraz Andrij Małyszko zarzuciwszy sprzęt wędkarski, chłonęli oczami piękno ojczystej przyrody i gawędzili… Wielkim świętem w rodzinie stawała się kolejna wycieczka do Sachniwszczyny i Łyhiwki, rodzinnych stron Mychajła Iwanowicza. Za każdym razem, jeszcze na długo przed nią, ojciec malował w naszej wyobraźni piękno ukraińskiego stepu, opowiadał o sile jego uzdrawiającego powietrza, a nam w myślach jawił się wiśniowy sad jego siostry Hałyny Iwaniwny, jej posiadłość z inwentarzem. Ojciec cieszył się, że my, miejskie dzieci, choć trochę pożyjemy tam, bo uważał, że prawdziwe wychowanie człowiekowi może dać tylko wieś. Marzył o oazach ze stawami oraz parkami, sadami w naszych stepowych wsiach. „Należy wprowadzić wesoły podatek – pisał – kto nie zasadził i nie wyhodował przynajmniej pięciu drzew do dwudziestego roku życia – niech płaci za czyste powietrze. A jeszcze wzbogacimy się czymś takim, czemu i ceny nie ma – miłością do ziemi”. Jednak pisarz nie tylko fantazjował, ale i próbował wcielić w życie swoje marzenia. W Plutach obok naszego domu własnoręcznie zasadził i wyhodował na piaszczystym wzgórzu wspaniały jabłoniowy sad, z którego był bardzo dumny. W ogóle do przyrody ojciec odnosił się jak do czegoś świętego, a na sianie wiosną warzyw, żyta i pszenicy, kwiatów patrzył jak na wysoką filozofię ludzkiego bytu. Naszą przyszłość widział tylko w harmonijnej jedności człowieka i przyrody, o której los martwił się nie tylko
Mychajło Czabaniwski wraz z żoną Lidiją Hryhoriwną rozumem, ale i sercem. To znacząco odbiło się również na jego twórczości pisarskiej. „Kazkowy kraj”, „Stojit jawir nad wodoju”, „Perszi schody”, „Zełena chaszcza”, „Łebedyna saha”, „Tajemnycia rożewoho potoku”, „Żurawłynka” — oto daleko niepełna lista książek z dorobku literackiego Mychajła Czabaniwskiego, poświęconych głównej tematyce jego życia — ochronie przyrody rodzinnego kraju. Właśnie to stało się istotą jego twórczości i testamentem dla nas, jego potomnych. * * * Od redakcji. Proponujemy Państwu wspomnienia o Mychajle Iwanowyczu Czabaniwskim jego kolegów po piórze. Iwan DRACH, poeta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki: — Czabaniwski należał do tej kohorty ludzi, którzy tworzyli wtedy literaturę, tworzyli prozę. Należeli do pewnego temporytmu, dziwnego ukraińskiego temporytmu. Teraz jest on zniszczony. Teraz wszyscy biegną, śpieszą się, ktoś do kogoś: „Ty mi zrobiłeś”, „Ty mi nie zrobiłeś”, „Ty tak”, „Ty siak”. A to była zupełnie inna kategoria ludzi. Kiedy wspominam Mychajła Czabaniwskiego, to wyłania się postać, wysoka, piękna, czoło ogromne, czupryna taka, daj Boże, i jego piękna żona. I kiedy ich wspominam, to robi się bardzo przyjemnie, że tacy ludzie byli i tacy ludzie tworzyli ukraińską literaturę. I Mychajło Czabaniwski wśród nich. Jest poczucie tego wszystkiego, co straciliśmy, że tego wszystkiego nigdy nie będziemy mieli. To jak utrata jakiejś ogromnej duchowej Atlantydy, która już została przykryta falami ludzkiego morza. To przejmujące wspomnienie o tym człowieku zawsze będzie niepokoić moje serce i odczucia. Jak szkoda, jak szkoda, że teraz znikają tak wspaniali ludzie! Dmytro PAWŁYCZKO, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki: — Literatura Mychajła Czabaniwskiego — to uczciwa literatura. Była ona cała w tej magistralnej ukraińskiej linii, która zachowała nasz język, utrzymywała to, co można było utrzymać w tamtych trudnych czasach. Pisarze jego czasów, czasów radzieckich, byli podzieleni na tych, którzy pełzali przed władzą, służyli faktycznie wszystkimi sposobami. Byli i tacy, którzy zachowywali w sobie pewien opór przeciwko wszystkiemu, co wtedy się działo. I Mychajło Iwanowycz należał do nich. I było to dla mnie odczuwalne jako dla młodego poety, który przyszedł do literatury pod koniec lat 50., kiedy zacząłem poznawać kijowskich pisarzy. Od razu poczułem aurę, która go otaczała, aurę jego zespołu. Był trochę starszy od Honczara, od Małyszki, od Zemlaka, od Syzonenki, od Zahrebelnego, ale należał do nich. Należał do tego młodszego pokolenia ukraińskich prozaików i poetów, był z nimi, powiedziałbym, był autorytetem frontowym, bo był żołnierzem. Anatolij DIMAROW, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki: — Mychajło Czabaniwski — to jeden z niewielu przyjaciół, których przez całe życie mi brakuje. W 1949 roku, po raz pierwszy po wojnie, zaczął uzupełniać się skład Związku Pisarzy Ukrainy. I kim się uzupełniał? Oczywiście, świeżymi byłymi frontowcami, frontowcem Czabaniwskim, frontowcem Chorunżym i frontowcem Dimarowem. Pamiętam, jak nas uroczyście wyprowadzili na scenę Związku Pisarzy. Trzech rekrutów, autorów pierwszych książek. Czabaniwski wydał wtedy książkę „Swisza skyba”, która zyskała bardzo dobry rozgłos. Przeczytałem te opowiadania i one mnie po prostu poraziły, zniewoliły jakąś męską prawdą o naszej ziemi… Ów dzień naszego przyjęcia do Związku był urządzony jak wielkie święto. Siedzieliśmy na honorowym miejscu, trzy krzesła zostały ustawione na scenie. Przedstawiał nas Ołeksandr Kornijczuk. Łeonid Nowyczenko wystąpił bardzo dobrze. Maksym Tadejowycz Rylski zabrał głos również, chociaż on poeta, a my prozaicy. Przedstawiono nas i jednogłośnie przyjęto do Związku Pisarzy Ukrainy. I od tego czasu byłem z Czabaniwskim przez całe życie związany jakąś niewidzialną niteczką. Ta niteczka zawiązała się między nami właśnie w dniu, kiedy przyjmowano nas do Związku. Dla mnie tacy ludzie jak Czabaniwski, Małyszko stoją obok Winhranowskiego, obok Tiutiunnyka, pomimo dużej różnicy wieku. Łączył ich wielki talent. Ołeksandr SYZONENKO, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki: — Droga do literatury dla nikogo nie bywa łatwa. Wtedy całe wojenne pokolenie wchodziło do literatury. Każdy niósł swój świat. Pisarzowi musi należeć cały świat. Oto takim pisarzem był dla mnie Czabaniwski, dlatego że on cały był owiany Dunajem, pochodem przez Mołdawię, przez Rumunię do Europy. I on stamtąd przyniósł nie jakieś huzarstwo, pozy, a pozostał sobą na całe życie. W utworach Czabaniwskiego, w jego opowiadaniach najważniejsza jest podstawa ludowa. Dla niego cały świat mierzył się miarami ludowymi, miarami ludowej moralności, ludowego pojęcia o honorze, sumieniu… On weryfikował swoich bohaterów, bo sam tak żył. Nigdy nie słyszałem od Czabaniwskiego ani jednego złego słowa, nawet o złym człowieku. „Towarzystwo” — ulubione słowo jego było. „No nie sądźcie wy surowo! Wszyscy my grzeszni, u wszystkich u nas bywają załamania. Czyż my tacy już anioły?” Był zadziwiająco zrównoważonym człowiekiem. Umiał ukrywać swoje emocje, nastroje. To była wielka wewnętrzna szkoła. Miał sokratejskie czoło, jakieś rozwiane włosy. U niego cały czas dymił papieros. Mówił: „Co to ty napisałeś? To co ty napisałeś?” A sam po papierosa. Bezpośredni, ale zawsze zrównoważony, powściągliwy. Bardzo go kochałem i szanowałem. Pozostawał samym sobą i w przyjaźni z Małyszkiem. Małyszko nie znosił sprzeciwów, chciał, żeby słuchali tylko jego. Bez wątpienia geniusz, ale w kontaktach taki płonący, nie miał hamulców. Jeden Czabaniwski umiał rozbrajać go. To był inteligent i takim był w swojej prozie, w swoich opowiadaniach, niezmiennie dobrych, ludzkich, szczerych takich. Zawsze brałem z niego przykład… Po raz pierwszy wszedłem do mieszkania Czabaniwskiego i zobaczyłem zadziwiającej urody kobietę. Taką elegancką, ubraną z ogromnym smakiem. Miała zawiązaną chusteczkę i tak jej pasowała. Była otwarta, wesoła. Bardzo był z niej dumny i podziwiał ją. Zawsze chciał ją zadziwić, czymś ucieszyć. Widziałem bardzo szczęśliwą i piękną parę.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Wiktor Petrow-Domontowycz napisał kiedyś, że na początku XX wieku na brzegach Dniepru powstała „iluzja restaurowanego Petersburga”. Zapewne z takiego punktu widzenia można uznać za nieprzypadkowe pierwsze spotkanie z Biełym w pobliżu rzeki — w budynku filharmonii, ówczesnym Proletariackim Domu Sztuki. Spóźniwszy się, M. Iwczenko zdziwił się: wykład pisarza „Rytm i nowoczesność”
Zatem wyruszyliśmy… Najjaśniejszy zabytek architektury — brama Zaborowskiego, ocieniona szerokimi, rozłożystymi klonami, przepełniona bujną i soczystą ornamentyką początku XVIII wieku z pełną życia głową Bachusa w centrum, z ust której rozchodzą się grona winogron. Bieły długo stał w zadumie i zdawało się, że wsłuchuje się w ten cichy, głuchy zakątek Kijowa,
„turystyczna” ciekawość Kijowa u gościa pogłębiona jest czysto literacką. „Całą drogę A. Bieły był głęboko skupiony na rozmowie… i zdawało się, że w ogóle nie zwraca uwagi na otaczające miejsca… Szum miasta, złagodzony szeroką ścianą drzew, docierał tutaj głuchymi odgłosami. W samym parku było cicho tą szczególną, zastygłą ciszą, która bywa wiosennym wieczorem… Liście ledwo drżały „Strasznej zemsty”. Uczony odrzuca „rosyjskie przywileje” do romantyka, rozmyślając nad wybrzeżem: „A oto Gogol głęboko i mądrze potrafił przenikać swoim spojrzeniem w ten świat tak, że obserwował nawet, jak wewnątrz biło serce i płynęła żyłami krew. I potem pokazywał wszystko to na tyle subtelnie, że ta przepełniona słodyczą mięsista natura obracała się niemal w kryształowo kruchą, jakby ta panna-Polka. Oto w tym kryje się siła jego geniuszu”. Niedługo potem, odpoczywając na ławce, rosyjski pisarz udowodni, że modernizm wymagał od swoich zwolenników nie tylko przypadkowej aluzyjności, ale i starannego opanowania kultury. Przy czym uczciwego i taktownego: „Długo milczeli. A. Bieły siedział, pochyliwszy się do przodu i podstawiając otwartą głowę promieniom księżyca, jak pod prysznic. Potem nagle, wyrwawszy się z zapomnienia…, pomacał trawę ręką i cicho powiedział: — Jaka ona ciepła. Po takiej ziemi przyjemnie chodzić boso, jak robił wasz Skoworoda. A u nas ziemia wilgotna i zimna. I Tołstojowi to chodzenie boso jakoś nie wychodziło. Zbyt już szkoda było jego nóg, a i wychodziło w całości krzykliwie i dziwacznie. A u Skoworody ciepło, młodo, po porannemu, — i, zatem, pięknie. Potem, odwróciwszy się do mnie i patrząc tym charakterystycznym spojrzeniem zmrużonego lwa…, powiedział: — Wy tutaj opowiadacie o swojej literaturze i wspominacie o Skoworodzie, i, moim zdaniem, zupełnie nie odczuwacie całego najgłębszego kulturowego znaczenia jego. Oto on za siedmioma zamkami cerkiewno-grecko-łacińskiej scholastyki i po prostu do niego nie dotrzesz. A spójrzcie, jaka jasność, świeżość, prostota i mądrość moralnego świata. To wczesny ranek waszego duchowego życia. I popatrzcie, go niemal nie widać. A on inspiruje i żywi: i Kotlarewskiego, i Kwitkę, i Gogola, i Szewczenkę, oczywiście. I nawet Korolence wiele od niego się dostało. Moim zdaniem, wam, Ukraińcom, należy znacznie głębiej pojąć go…” Podobnym w treści skoworodyńskim pasażem kończy się także słynna powieść „Petersburg”. „Powieść” A. Biełego „Kijów” mało nie skończyła się nierozważną ucieczką w duchu filozofa. Minęła północ, było ryzyko, że stróż Proletariackiego ogrodu nieprzytomnie zasnął. Jednak dalszych spacerów, zwłaszcza boso, dwóm pisarzom już nie było dane odbyć. Kończąc w 1934 r. swoje wspomnienia, M. Iwczenko, zapewne świadomie powróci do symbolu Kijowa-narzeczonej: „W młodych liściach zgęstniały cienie, ale kwiat wyciągał się…, niby świece, zapalone w noc poślubną. A on (A. Bieły — W. L.) szedł, nieco zmęczony, i pochylony do przodu, jakby wędrowiec, który wraca do siebie do domu z dalekiej wyczerpującej drogi”. Bezsprzecznie, barwna opowieść o „posłańcu ze Srebrnego wieku” — to zasługa właśnie M. Iwczki. Wszakże chce się wierzyć, że trasa rosyjskiego symbolisty nie ograniczyła się do powrotu na ul. Rejtarską, gdzie mieszkali kuzyni. W archiwach artysty, prawdopodobnie, też warto poszukać dotąd nieznanych źródeł. Przynajmniej utworu z otwartym finałem lub z początkiem, gdzie opowiada się o wyjaśnionym, radosnym filozofie na tle Sofii, podobnej do zwiniętego liścia winogrona.
Tłumaczenie maszynowe
Wiaczesław ŁEWYCKYJ Zrozumienie modernizmu wciąż odczuwalnie wymaga skupienia się na dialogach międzykulturowych. „Białych plam” nie brakuje, w szczególności w temacie związków między ukraińskimi a rosyjskimi literatami. Większości specjalistów znane są rozważania neoklasyków o tym, że Ołeksa Slisarenko, Jakiw Sawczenko i inni rzekomo wtórowali rosyjskim symbolistom. Ogólnie w latach 1910–1920 wszystko kończyło się zakrojonymi na szeroką skalę i dowodowymi tyradami. Ale to tylko z punktu widzenia współczesnego czytelnika… Wymiarem, któremu brakuje podobnych luk, jest urbanizm. Wyrazisty rozwój przeżywał on w pierwszej połowie XX wieku, czerpiąc także z obrazów artystycznych. Dotyczy to przede wszystkim Kijowa, ośrodka twórców „rozstrzelanego Odrodzenia”. Nawet po przeniesieniu centrum administracyjnego do Charkowa w 1919 r. nie stracił on stołecznego znaczenia. W 1926 r., pisząc znany artykuł „Trzy stolice”, myśliciel religijny Gieorgij Fiedotow zestawił Kijów z Moskwą i Petersburgiem, nie ograniczając się do realiów politycznych. „Zachodnia pokusa Petersburga i azjatycki powab Moskwy – dwa nieuniknione upadki… Prawdziwa droga dana jest w Kijowie: nie łacinnictwo, nie basurmaństwo, a hellenizm” – zauważał filozof. Nic dziwnego, że wzbogacić wizję tematu miejskiego można właśnie dzięki literackim podpowiedziom. Wydaje się, że związki artystyczne między trzema miastami w nowej literaturze często dodają nowych odcieni kijowskim terenom. Warto przypomnieć choćby wiersze Innokientija Annienskiego – dyrektora kolegium Gałaganów oraz Anny Achmatowej, gdzie symbolika Kijowa wdzięcznie przeplata się z obrazami Petersburga. Wśród pouczających jest także precedens z jedną z wybitnych postaci swoich czasów, która po fantasmagoriach w dwóch rosyjskich stolicach podarowała liryczną przenikliwość ukraińskiej. Ten pisarz należał do największych marzycieli Srebrnego wieku. Na przykład wiadomo, że przewodził wyprawom po centaury na Zamoskworiecze. Co więcej, Andriej Bieły, którego prawdziwe imię to Boris Bugajew, na własnym doświadczeniu pogodził hipostazy matematyka i wersologa. I taki biograficzny paradoks nie jest ostatnim. Delikatnego, często ironicznego poetę znamy przede wszystkim z kilku powieści prozatorskich. A wśród nich, napisanych przez rodowitego moskwianina, najsłynniejszym jest utwór „Petersburg”. Swoją drogą, na stronach historii o rodzinie Abłouchowych można odnaleźć obrazy współbrzmiące z późniejszym kultowym „Ulissesem” Jamesa Joyce’a. Mało znanego w życiorysie symbolisty nie brakuje. Wymowny epizod otwierają w szczególności wspomnienia Mychajła Iwchenki, ukraińskiego prozaika i dramaturga ze stowarzyszenia „Muzaget”. Cenne wspomnienia przechowywane są w dziale funduszy rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Opowiada się w nich o przyjazdach rosyjskiego autora do dawnej ukraińskiej stolicy. Z powodu braku dwóch arkuszy dokładny czas pobytu pisarza na Ukrainie dopiero należy ustalić. Według danych badań tematycznych A. Bieły przebywał w Kijowie w lutym-marcu 1924 r. Późniejsza dwutygodniowa podróż odbyła się z pewnością przed 1933 r. – czasem, kiedy została ukończona powieść „Moskwa”. słuchała stateczna, chłodna społeczność, a przy kolumnach nie było zwykłych grupek młodzieży z tanimi biletami. Jak okaże się później, imprezy artysty w ogóle obróciły się stratami dla organizatorów. Przez przyhamowaną wypłatę zarobku A. Bieły dłużej zatrzymał się w Kijowie u swoich kuzynek Żukowych. M. Iwchenko zaś, jak sam wyznał, zasmucił się jeszcze dlatego, że szanowany symbolista nie miał już wykwintnego młodzieńczego wyglądu, a jedynie błyszczał łysiną… Ukraińskich literatów raczej nie mógłby rozczarować występ inspiratora śmiałych poszukiwań. Pod wodzą Natalii Romanowycz-Tkaczenko i Mychajła Mohylanskiego udało im się namówić żywego klasyka na spotkanie w węższym gronie. Co prawda, już w towarzystwie imienia Leontowycza, gdyż własne mieszkania pisarzy były skrajnie ubogie. Świadomie proponowano nie pokazowe „wieczornice”, a zapoznanie z młodą generacją poetów. Co wywarło na A. Biełym niemałe wrażenie. A zwłaszcza występ Pawła Tyczyny, którego szanował rosyjski autor. Już wtedy znamienity liryk wzywał pobratymców do zwrócenia się ku takim rdzennym źródłom, jak Skoworoda i Gogol. Następnym razem, być może, sama natura sprzyjała spotkaniu M. Iwchenki z A. Biełym. Wtedy, wiosną, rosyjski autor, zaproszony z kolejnym wykładem, wyznawał: „Tak, u was tutaj jest niewymownie pięknie. Nigdy nie widziałem takiego Kijowa… Oto chodzisz, upajasz się i nie upijasz… – a później dodał prawie w duchu Gertrude Stein: – To święto i nie można go przegapić. Nie miasto, a jakaś narzeczona” (tutaj i dalej – tłumaczenie z języka rosyjskiego W. Ł.). W tamtym czasie artysta przebywał w Kijowie także z celami twórczymi. Jak przypuszczał M. Iwchenko, aby ukończyć powieść „Moskwa”. Ale czy przypadkiem nie pisał on powieści także o jeszcze jednym mieście?.. Zwróćmy się ponownie do tekstu wspomnień: „— …Pokażcie mi waszą Sofię. Ja tyle o niej słyszałem, a porządnie ani razu nie wypadało… zobaczyć… Andriej Bieły jakby próbując uchwycić i odtworzyć sam rytm tego dalekiego, niepodobnego do naszego, życia. Właśnie sofijskie podwórze z jego połączeniem starego bizantyjskiego baroku… w… soborze z zacieniono-ponurymi okolicznymi budynkami… – wszystko to przy jasnym zachodzie słońca… wywierało swoiście silne wrażenie dawności, która zdrzemnęła się… Bieły jakoś od razu poczuł tę osobliwość i cicho powiedział: – Sen minionych wieków. Zapewne, jest to rzeczywiście właściwe dla Kijowa… Z niego, jak z głębokich jaskiń…, nieprzerwanie wieje wiatr dawności. Oczywiście, mam na myśli dawny Kijów. Przecież wczoraj ja w zakładzie czytałem wykład o Bloku… To jest całkiem nowy Kijów. Ale jemu, oczywiście, nie zaszkodzi zajrzeć i tutaj…”. W takich słowach, oczywiście, można poczuć rozpoznanie w Sofii idei harmonijnej mądrości, o której pisali Hryhorij Skoworoda, Pamfił Jurkewycz, Wołodymyr Sołowjow, Paweł Fłorienski, Serhij Bułhakow i inni. Po soborze „muzagetowski” przywódca zaproponował odwiedzenie Ogrodu Proletariackiego (dzisiejszy Park Maryjski). Długa piesza droga potwierdziła:
ledwo się uformowało i swoim delikatnie zielonym ornamentem tylko pogłębiało koronkę gałęzi… Twarz Biełego rozjaśniła się cichym, czarującym uśmiechem… Nagle niemal bezbłędnie wyłowiłem w jego wyrazie niezwykle potężną i namiętną chciwość nowych wrażeń… […] Przyszliśmy na jeden koniec parku. Przez prześwit alei… wyjrzał wielki segment starego Kijowa, nad nim rozpostarło się i opadało za ścianę budynków słońce. W parku purpurowo-złociste plamy i smugi dziwacznie wdzierały się w sinoczarne cienie. Cała słoneczna girlanda zawisła na gałęziach starego, rozrośniętego klonu i jednym końcem opadła na gęste korale płaczącej wierzby. […] Przeszliśmy na koniec parku nad Dniepr… Te same puszysto-koronkowe baranki zieleni — i po stromym, jarzystym zboczu, i tam, dalej, po drugim brzegu… Nad ciemnoniebieskimi lasami Puszczy Wodicy płoną chmury. Bliżej Międzygórza złoto ich gaśnie i topnieje w ciepłych brązowo-ołowianych brzegach. A w samych wodach Dniepru, na dole naprzeciw nas, rozciągnęły się dwa długie skrzydła, czy to jakiegoś dziwnego, starożytnego ptaka, czy to aeroplanu. Bliżej nas skrzydła podbite są czerwonym złotem… — Ot, widzi pan, jak wystawnie i świątecznie wita pana Kijów dzisiaj — powiedziałem, przyglądając się. — Tak, tak, całkiem dokładnie. Świąteczne chwile. W końcu wielkie wydarzenia życiowe. Ale, znowuż, jak to wszystko pochwycić, oderwać, co najważniejsze, i na nowo uformować. Oto właśnie najważniejsze…” Zaznaczmy, że purpurowe migotanie od samego początku XX w. uosabiało dla Biełego echo zagrażającej przyszłości. Zarówno w poezjach, jak i w powieściopisarstwie, przede wszystkim w „Petersburgu”, pojawiają się wariacje na temat karnawałowego Czerwonego Domino. W Kijowie, jak się zdaje, nabierają one nie tylko metaforycznej skrzydlatości. Jednak znacznie ważniejsze jest co innego. Najpierw u A. Biełego-literaturoznawcy wyrywa się replika, znacząca także dla postrzegania auto-
Tłumaczenie maszynowe
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Wpatrując się w przedmioty, które uzupełniają grafikę i, zdaje się, do dziś zachowują dotyk dawnych właścicieli, oglądając subtelne, wykwintne wizerunki z przebogatej kolekcji rycin Muzeum Chanenków, odczuwamy uniesienie tamtej epoki, kiedy Holendrzy heroicznie zdobyli wolność i niezależność od hiszpańskiego zniewolenia. Rozkosz spokojnym życiem promieniuje z scenek rodzajowych i wizerunków domostw; z jaką miłością przyozdabiali oni swoje obejścia zamorskimi dywanami i innymi przedmiotami (przecież Holandia w tamtym czasie dzierżyła prym w światowym handlu morskim). Sztuka weszła do codzienności: ci, których nie było stać na zamówienie obrazów u wybitnych mistrzów, chętnie kupowali odbitki graficzne. W kolejnych wiekach rytownicy różnych krajów tworzyli pomniejszone kopie obrazów holenderskich klasyków, aby pomnożyć w czasie i przestrzeni ich artystyczne osiągnięcia, które należą obecnie do całej ludzkości. Przypomnijmy z historii: mieszczanie miasta Lejda (właśnie tam urodził się i żył Rembrandt), otworzyli tamę i puścili pod wodę własne domy — i rzeczywiście zmyli z powierzchni swojej ziemi hiszpańskich żołnierzy-ciemiężycieli. Oto za taką drogą cenę wywalczyli sobie niezależność ci weseli, pracowici ludzie. — Możliwość życia według własnego wyboru i uznania po okrutnej wojnie z Hiszpanią Holendrzy bardzo cenili — opowiada kierowniczka działu grafiki muzeum, kuratorka wystawy Ołena Szostak. — Zauważmy, że burzliwy rozwój gospodarczy ich ojczyzny, aktywny handel światowy sprzyjały temu, aby dobrobyt przeciętnego Holendra był znacznie wyższy niż prostych obywateli innych krajów Europy. Głód — powszechna plaga tamtej epoki — Holandia odczuła tylko w pierwszych latach niezależności i pod koniec wieku, po ciężkiej wojnie z Francją. Zatem wynagrodzenie pracowników najemnych znacząco przewyższało ogólnoeuropejskie. Tylko tutaj mięso i ryby były codziennym pożywieniem. Mężczyźni, w innym bardzo oszczędni, nie żałowali środków na zagospodarowanie własnego domu, a królowała tam kobieta — matka i żona, która myła, czyściła, dekorowała, gotowała i była bardzo dumna z przytulnego domostwa. Ciekawe, że prawa uchwalone w tamtym państwie były skierowane na zachowanie bogactw naturalnych, uwzględniały interesy wspólnoty i poszczególnych obywateli. Zrzeszenia zawodowe — gildie — również miały bardzo istotne tradycje ochrony socjalnej swoich członków. W Holandii XVII wieku widzimy różne przejawy szacunku do samego siebie i szacunku do każdego obywatela — czyli to, czego tak brakuje dzisiaj nam, kijowianom. Kobiety tamtego czasu nie domagały się równości z mężczyznami. Kobieta mogła pozwolić sobie na bycie kobietą. Rodzinny dom był polem jej działalności — czyścioszki co tydzień wysyłały z domu mężczyzn na czas generalnych porządków i nie czuły się przygnębione czy zaszczute. Ryciny ze zbiorów Muzeum Chanenków świadczą o ich wszechstronnym wykształceniu: czytały nie tylko literaturę religijną, ale i świecką, malowały, śpiewały, grały na instrumentach muzycznych, znały zapis nutowy. I to bardzo upodabnia je do Ukrainek. A co do głośnych i śpiewnych świąt ludowych, rodzin i chrzcin, zaręczyn i wesel, które gromadziły liczną rodzinę i znajomych, u Holendrów są one podobne do naszych, o czym widzowie mogą się przekonać, uważnie oglądając muzealną grafikę. — Grafika w Holandii cieszyła się nie mniejszą popularnością niż malarstwo — kontynuuje opowieść Ołena Szostak. — Wybitni mistrzowie również pracowali na rynek, bo powielana rycina mogła zaspokoić wielki popyt. Była wspaniałą ozdobą skromnego mieszczańskiego wnętrza, dlatego sięgali po nią prawie wszyscy znani holenderscy malarze. I po trzech i pół wieku nie straciły zdumiewającego wpływu na widza rembrandtowskie akwaforty „Wędrowni muzycy” i „Jan Six przy oknie”. Na pierwszy rzut oka wydaje się, jakby to przebierańcy na wigilię wygrywali gospodarzom, licząc na podarki. A wpatrujesz się uważniej — i przejawia się właściwa Rembrandtowi głębia psychologiczna: szczęśliwa rodzina w oświetlonym domu cieszy się z improwizowanego występu dwóch muzyków. Ale piesek na sznurku, zgarbione postacie wędrowców zdradzają zmęczenie, jest im zimno i chcą odpocząć. Jakby dwie warstwy społeczeństwa symbolicznie spotkały się w fabule małej akwaforty — zadowolony ze swojego życia rzemieślnik czy drobny mieszczanin i utalentowane, artystycznie uzdolnione dusze, które niczym kule ziemskie wędrują zimnymi drogami od osady do osady i uświadamiają, że Ziemia jest okrągła, bo w Holandii, tak jak u nas, czy w Kraju Wschodzącego Słońca najbardziej przejmująca poezja, z reguły, była zgodna właśnie z biedą. Inna sprawa — wizerunek Jana Sixa we wnętrzu. Niewielkie rozmiarami arcydzieło i dziś zadziwia: wpatrujemy się w uduchowioną twarz sportretowanego przez Rembrandta mężczyzny i widzimy w nim człowieka wykształconego, wolnego i niezależnego w swoich sądach. To przyjaciel artysty — poeta i mecenas Jan Six. Jak świadczą źródła historyczne, właśnie on, już po śmierci Rembrandta, został burmistrzem Amsterdamu. Ale akwaforta przedstawia jeszcze młodego człowieka. — Tutaj Jan Six ma 29 lat — uzupełnia i wyjaśnia Ołena Szostak. — Ukończył już Uniwersytet w Lejdzie, podróżował po Włoszech. Starał się połączyć interesy handlowe i przemysłowe z miłością do literatury i sztuki. Był żonaty z Marią Tulp — córką doktora Nicolaesa Tulpa, którego w swoim czasie uwiecznił przy zajęciach naukowych Rembrandt. To słynne płótno malarskie znajduje się w Luwrze. Ale wróćmy do naszej ryciny: Jan Six opublikował swój poemat, poświęcony pamięci poety Hoofta, niedługo przed tym, jak pozował Rembrandtowi. Był to utwór złożony, nasycony alegoriami, imionami greckich bogów — przesłanie do intelektualistów. Oto spójrzcie: długowłosy młodzieniec w romantycznej pozie, stos książek na krześle (wyzwanie rzucone holenderskiemu zamiłowaniu do idealnego porządku), szpada na stole — wszystko to inkrustuje wzniosły obraz poety.
Wizerunki uczonych i filozofów na innych rycinach w Muzeum Chanenków, stworzonych na podstawie obrazów Rembrandta, zapoznają nas także z wnętrzami słynnego Uniwersytetu w Lejdzie. Główny ośrodek edukacji Holandii, do którego zapraszano wykładowców z innych krajów, mieścił się w dawnym klasztorze świętej Barbary. Starożytne sklepienia, które zachowały modlitewnego ducha, są bardzo wyraziste w dziełach Rembrandta. I w żaden sposób nie łączą się one w odbiorze z przejawami średniowiecznej tępoty, która doprowadziła do strasznych stosów inkwizycji. Już w 1630 roku wszyscy holenderscy uczeni przejęli idee Kopernika. Zatem po zwycięstwie reformacji w dawnych klasztorach katolickich umieszczano placówki naukowe — Uniwersytet w Lejdzie był jedną z nich. Wykładano tu filologię grecko-łacińską, języki wschodnie, anatomię, astronomię, botanikę i nową jak na tamte czasy naukę — chemię. Ale uczeni profesorowie, którzy mieszkali głównie w celach uniwersyteckich, otrzymywali niskie wynagrodzenie. W każdym razie istnieją przyjemniejsze paralele między nami a nimi, pomimo różnic w czasie. Jest to zdolność do autoironii, samokrytycyzm. Na wystawie w Muzeum Chanenków cała seria rycin naświetla i wyśmiewa ludzkie wady. „Niechlujka”, która wygląda z okna, pijane postacie, w tym także kobiety, palacze tytoniu. Zamorskie ziele w swoim czasie tak bardzo rozpowszechniło się w holenderskim życiu codziennym, że przywódca państwa książę Orański zmuszony był przyjąć ustawę, która zakazywała palenia w armii i na flocie. W życiu codziennym mówiono „wypić fajkę tytoniu”, zrównując palenie z pijaństwem. Kobiety-strażniczki domowego ogniska przeważnie nie zgadzały się, aby ich czyściutkie domy wypełniały się tytoniowym smrodem, więc wyprawiały mężów za próg. A ci wędrowali do tak zwanych „kurzali” (taki sobie rodzaj szynku), które rozpowszechniły się w drugiej połowie XVII wieku. W kontraktach małżeńskich, które były normą holenderskiego społeczeństwa, często wprowadzano punkt o zakazie palenia w domu. Anabaptyści, którzy oparli się tytoniowej truciznie, nazywali ją „zgubą dla ludzkiej godności”. Zatem dzisiaj, już w nowym tysiącleciu, mamy czego uczyć się od tych, którzy żyli prawie cztery wieki temu. …Z różnorodnie bogatej kolekcji Bohdana i Warwary Chanenków, stworzonej dla nas i zapisanej kijowskiej społeczności, w czasach radzieckich pozostawiono tylko dwa kierunki: sztukę zachodnią i wschodnią. Resztę rozdzielono między inne muzea albo sprzedano za granicę za bezcen. To, co ocalało, pozwala nam poczuć się w kontekście światowej historii i kultury. I być może, przywrócić przygniecioną ludzką i narodową godność. Bo już było w historii — nawet wtedy i tam, gdzie rządził kapitał — w Holandii XVII wieku — działały prawa, które chroniły zawodowy i obywatelski honor. Być może dlatego, że i po reformacji ludzie nie stracili wiary w Boga — pracowali, żyli i tworzyli tak, jakby poświęcali Najwyższemu każdą myśl. Jest w ekspozycji wystawy w Muzeum Chanenków starodawny zegar: konserwatorzy wymienili dwie boczne klapy na przezroczyste szkło, abyśmy widzieli, jaki piękny, wykwintny mechanizm odmierzał czas. A w zdobieniu, stworzonym nie przez zegarmistrza, a przez innego mistrza, — postać olbrzyma, który trzyma na sobie Niebieską Sferę. Niebo nad nami wszystkimi jest jedno. I od każdego człowieka zależy — czy jego życie wejdzie światłem w historię, jak życie Rembrandta czy Chanenków. Bo niczego nie zabrali ze sobą w inny świat bogacze i możnowładcy — zgniły ich mieszki, napchane pieniędzmi, skąpanymi w łzach rodaków. Tylko światło Miłości niesie jako dary uwolniona od ciała dusza. Dlaczego interesuje nas „złoty wiek” Holandii — czas, kiedy żył i tworzył niezwykły artysta Rembrandt? Na wystawie, która poprzez eksponaty z funduszy muzealnych opowiada o życiu i codzienności Holendrów w XVII wieku, są dwa jego akwaforty. I jeszcze kilka arkuszy graficznych, stworzonych przez innych rytowników na podstawie jego obrazów olejnych, które „żyją” w Luwrze.
Tłumaczenie maszynowe
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury
— Wiecie, Jewhen Swerstiuk określił mnie jako neofitkę. Tak zaczęłam się rozwijać. Najpierw świadomość, potem zrozumienie, potem przekonanie, narodowe przemyślenie, a już potem stało się tak, że ja, z paszportu Rosjanka, doświadczyłam prześladowań za ukraiński burżuazyjny nacjonalizm. To już Ludmyła Mykołajiwna Semykina opowiadała, kiedy za oknami największych sal wystawowych Narodowego Związku Artystów Ukrainy, gdzie rozłożono jej wystawę, ściemniało się i upodobniły się one do żywych luster, a zwiedzający wciąż nie chcieli się rozchodzić, i mała postać artystki jak magnes trzymała wokół siebie przyjaciół i spragnionych jej duchowego światła, zachwyconych jej talentem kijowian. A Jewhen Swerstiuk wspominał, że u zarania lat 60. do Klubu Twórczej Młodzieży wlały się trzy „nacjonalistki”, które nie władały językiem ukraińskim: Ałła Horska, Hałyna Sewruk i Ludmyła Semykina. — Kobieta trzyma niebo i ziemię, kraj, rodzinę, dzieci, trzyma wiarę w Boga, ona jest kariatydą, która trzyma Wszechświat… Chciało się jej słuchać, chłonąć w duszę jej niezłomną siłę, — dzisiaj, pośród naszej niewiary, kiedy w mętnej wodzie politycznego kłamstwa jeden po drugim (jak z kamieniem na szyi) toną najwyższe ludzkie ideały. Ludmyła Semykina, mniejsza o to, że ma już niemało lat, jasnym umysłem i młodym sercem, wybitną twórczością, zupełnie pozbawiona pychy czy zarozumiałości, odrzucając komplementarne wypowiedzi pod swoim adresem, hojnie dzieliła się przemyśleniami i nie wstydziła się chrześcijańskiego dążenia, by dalej uczyć się danego przez Boga rzemiosła. I robiło się pośród jej obrazów i strojów wstyd za zwątpienie, i myślało się, że naród, w którym żyją i tworzą takie osobistości, ma wszelkie podstawy do szacunku u innych narodów. Genetyczne zdrowie w duchu odziedziczyła po ojcu, który w 1933 roku położył legitymację partyjną na stole komitetu rejonowego i odmówił bycia wykonawcą akcji hołodomorowskich. Bliskość z Bogiem utrwaliła przy ciotce — żonie proboszcza, który dał jej możliwość pomalowania ikonostasu — 26 ikon, a jednocześnie poczuć grozę zbrodni moralnej: pokazał całkiem młodej wtedy artystce zniszczone, pocięte, porąbane starodawne ikony. A wspaniałe wykształcenie artystyczne Ludmyła Semykina zdobyła w rodzinnej Odessie, gdzie ukończyła słynną szkołę artystyczną. Kijów — „miasto-męczennik” (jak powiedziano w książce Heorhija Łukomskiego — historyka sztuki, który wraz z Warwarą Chanenko przygotowywał jej rodzinną kolekcję do przekazania kijowskiej społeczności) — stał się dla Ludmyły Semykiny dobrowolną Golgotą, kielichem, który dopiero w latach niepodległości przestał być gorzki. W 1996 roku w Ukraińskim Domu z inicjatywy towarzystwa „Proświta” odbyła się jej wielka wystawa „Wysoki Zamek”. Głównym darczyńcą został „Kredytimpeks Bank”. Katalog, wydany 14 lat temu, jest aktualny do dziś. Wysokie stroje jako wyraz przetopionych w tyglu wieków i tysiącleci (a potem w fantazji artystki) tradycji i domysłów o budowie świata; uduchowienie naturalnych materiałów, znanych, zapewne, jeszcze trypolczykom, a nie tylko naszym przodkom z czasów Książęcych, w formy wykwintne, godne człowieka stworzonego na obraz i podobieństwo Boże. Dzisiejsza wystawa w Narodowym Związku Artystów na Lwowskim Placu stolicy odkrywa Ludmyłę Semykinę-malarkę. Ta prawdziwa realistyczna odeska szkoła… Jeszcze portrety pędzla artystki z lat 50. porażają tak, że przypominasz sobie starodawną bajkę: ostatni ruch pędzla — i obraz ożywał. Dzisiejszym modnym artystom, którzy przybliżają malarstwo do fotografii, trzeba uczyć się właśnie na tych przykładach: nie chwilowy nastrój, a samą istotę człowieka oddaje prawdziwy malarski portret. Ludmyła Semykina jest monumentalistką w swoim sercu, a co za tym idzie — w sztuce. Obrazy, namalowane na płótnie lub wcielone w ciepłe w dotyku i całkowicie funkcjonalne stroje, wpisują człowieka w kontekst Wszechświata. „Jestem człowiekiem — jestem pośrodku świata”, — pisał Arsenij Tarkowski. I właśnie na tej wystawie przypominasz sobie, że jego korzenie są w południowoukraińskich stepach. „Twórczość — to spowiedź i oczyszczenie”, — pisała Ludmyła Semykina jeszcze w 1996 roku. Od tamtego czasu mało się zmieniła. Słownik-informator NZAU zapewnia, że 23 września artystka skończy 86 lat. Błąd drukarski czy rzeczywiście kłamią kalendarze?
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna PROCENKO, m. Sewastopol. Minęło pięć lat działalności Sewastopolskiego Centrum Ogólnoukraińskich Festiwali „Czarnomorska Fala” miejskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W roku jubileuszowym na otwartej scenie „Muszla” przy Przystani Grafskiej przeprowadzono festiwale z okazji świąt: Dnia Sił Morskich Ukrainy, Dnia Miasta Sewastopola oraz Dnia Niepodległości Ukrainy. Sprawozdania twórcze zespołów chóralnych i tanecznych rozpoczęły się w czerwcu i trwały aż do końca sierpnia. Organizatorki festiwali — zastępczyni przewodniczącego miejskiego oddziału Switłana Doroszenko oraz prezes Centrum Ogólnoukraińskich Festiwali Tamara Masłowa — w tym roku przyjmowały amatorskie zespoły ludowe i artystyczne z niemal wszystkich zakątków Ukrainy. Szanowne jury, któremu przewodniczył przewodniczący miejskiego oddziału „Proświty”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr Procenko, zorganizowało na głównej otwartej scenie miasta. Na bursztynowym obrazie — Muzeum Bursztynu. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Muzeum Bursztynu w Równem dopiero co zostało otwarte, a już wzbogaciło się o „Praojca” — jeden z najstarszych na świecie kamieni bursztynowych, który liczy wiele milionów lat. Równe coraz pewniej umacnia swoją pozycję bursztynowej stolicy. Potwierdzają to dwa ostatnie, niecodzienne dla miasta wydarzenia. Najpierw na terenie przedsiębiorstwa państwowego „Bursztyn Ukrainy” otwarto muzealną ekspozycję bursztynu. A teraz przyszła kolej na Muzeum Bursztynu, mieszczące się w budynku Rówieńskiego Domu Naukowców. Unikalna praca z kamienia słonecznego — „Trójca”. Tutaj można obejrzeć najciekawsze kamienie słoneczne. A także ceramikę, biżuterię, witraże, odzież, obuwie, zestawy stołowe z wykorzystaniem bursztynu. Jest tu bardzo wiele różnorodnych bursztynowych obrazów. Najcenniejsze i najbardziej oryginalne w muzeum są prace znanych ceramików — rodziny Kozaków („Anioł Opieki”) oraz Andrija Kuryły („Trójca” i „Mikołaj Cudotwórca”). A najbardziej unikalną relikwią jest, oczywiście, kamień bursztynowy o wadze 1876 gramów. Inicjatorzy otwarcia bursztynowego „raju”, który stał się oddziałem Rówieńskiego Muzeum Krajoznawczego, twierdzą: ich celem jest skłonienie Ukraińców do doceniania tego, co daruje im ojczysta ziemia.
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN Zdjęcia autorki W osadzie Sztormowe w rejonie sackim na Krymie odbył się XX Międzynarodowy Festiwal Dziecięcej i Młodzieżowej Twórczości Audiowizualnej „Kryształowe źródła”. Przewodniczący komitetu organizacyjnego festiwalu Witalij Szewczenko opowiedział o jego ciekawej historii. „Kryształowe źródła” zapoczątkowano na Sumszczyźnie, w Krolewcu, z inicjatywy lokalnych władz oraz sumskich artystów, którzy opiekowali się uzdolnionymi dziećmi. Właśnie wtedy, gdy zjechały się dzieci, w ZSRR doszło do zamachu stanu (tak zwanego puczu). Totalitarne imperium radzieckie rozpadło się, a Kijów ogłosił powstanie niepodległego państwa ukraińskiego. Wydarzenia te tak poruszyły dzieci i rodziców, że zrodził się pomysł, aby uczynić to święto corocznym i ogólnoukraińskim. Przegląd-konkurs rzeczywiście stał się ogólnoukraińskim, a od niedawna uzyskał status międzynarodowego. Założycielami festiwalu są: Ministerstwo Oświaty i Nauki, Ministerstwo Kultury i Turystyki, Ministerstwo ds. Rodziny, Młodzieży i Sportu, Narodowy Związek Kinematografistów Ukrainy, Narodowy Związek Artystów Fotografików Ukrainy, Stowarzyszenie Działaczy Edukacji Filmowej i Mediapedagogiki Ukrainy, a także Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii, która przyjęła na siebie funkcje koordynacyjne i przez cały rok prowadzi prace przygotowawcze. Niemal od pierwszych dni opiekują się tym przeglądem-konkursem młodych talentów: Illia Fomenko, reżyser filmowy z Sum, Ołena Zełenska, pracownik kultury, wieloletnia główna reżyserka festiwalu, Oksana Musijenko, specjalistka ds. teorii filmu, profesor, prezes festiwalu. To „wędrujące święto” organizowano w Sumach, Kijowie, na Zakarpaciu, w Eupatorii, w pobliżu Ałuszty i innych miejscach. W ostatnich latach – w osadzie Sztormowe na początku września, kiedy Krym jest jeszcze ciepły, gościnny i nie tak drogi, kiedy jest znacznie mniej wczasowiczów. Jest to bardzo poważny czynnik, ponieważ państwo nie finansuje festiwalu. Organizatorów wydarzenia wspierają sponsorzy. Największą pomoc tym razem udzieliły: ZAT „Obołoń”, marki handlowe „Woda przejrzysta mineralna” i napój „Żywczyk”, operator telewizyjny i dostawca usług programowych „Wola”. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przekazało książki na nagrody dla zwycięzców. Podjęto decyzję o ustanowieniu jednorazowych stypendiów: każdy, kto wspiera dziecięcą twórczość, może przekazać datek w wysokości tysiąca hrywien. Pieniądze te wystarczają na utrzymanie jednego dziecka podczas finałowego etapu festiwalu. W tegorocznym festiwalu wzięło udział ponad tysiąc młodych artystów w kategoriach: film, telewizja, radio i fotografia. Jury prac filmowych przewodniczył Ołeksij Kołesnyk, sekretarz zarządu Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy, zasłużony artysta Ukrainy; jury audycji telewizyjnych – Jurij Jelisowenko, kierownik katedry dziennikarstwa telewizyjnego Instytutu Dziennikarstwa KNU im. T. H. Szewczenki; jury audycji radiowych – Ludmyła Opanasenko, dyrektor twórczo-produkcyjnego zjednoczenia audycji radiowych Kijowskiej Państwowej Telewizji i Radia. Przez dziewięć dni 177 finalistów uczestniczyło w warsztatach zasłużonych działaczy filmu, radia i telewizji, dzieliło się własnym doświadczeniem, brało udział w etnofestiwalu „Drużba” w miejscowej szkole, zwiedzało historyczne miejsca Krymu, muzea, parki itp., kąpało się w morzu, opalało, fotografowało, kręciło filmy błyskawiczne, uczestniczyło w wieczorze autorskim poetki Hanny Chubacz. Wiele prac poświęcono ekologii i czystości środowiska naturalnego. Kręcąc filmy, przeprowadzili przy okazji „generalne sprzątanie” przyległego terenu, zebrali po wczasowiczach worki śmieci, za co otrzymali listy pochwalne od przewodniczącego osady Sztormowe. Na zakończenie festiwalu na uczestników „spłynął cały deszcz” dyplomów i nagród za przedstawione prace. Zwycięzców było tak wielu, że trudno wszystkich zapamiętać. W kategorii „Blitz” zwyciężyły dziewczęta z centrum filmowego „Wesnianka” (Dniepr) Alina Kuczer, Switłana Bożko i Ołeksandra Hubakowa, które w ciągu dnia nakręciły film animowany o rybce duszącej się w morzu od śmieci komunalnych. „A gdzie my będziemy się kąpać?” – pytały dziewczęta. Przez 20 lat festiwal wychował nie tylko laureatów, ale i młodych kierowników kółek. Tak więc tegoroczny zwycięzca w kategorii film, autor filmu „Pajęczyna” (zdaniem przewodniczącego jury, najlepszy film festiwalu) Ihor Cyhwyncew z Tulczyna w obwodzie winnickim, nie tylko reprezentuje dziecięce studio „Fokus”, ale także prowadzi kółko taneczne. Przywiózł wspaniałą grupę taneczną, która wzbudziła zachwyt podczas koncertu finałowego. Dzieci-artyści niosą wielki pozytywny ładunek. Uczestnicy kijowskiego, stale działającego festiwalu „Ptaki” pod kierunkiem Iryny Żdanowej wystawili spektakl „Ekran przeciw nam – ekran dla nas”. Na polanie ustawili wiele telewizorów i pokazali obecną rzeczywistość telewizyjną, wypisując na ekranach hasła w rodzaju: „Na jedną pozytywną wiadomość – siedem negatywnych, horror”, „Jesteśmy przeciwko przemocy na ekranach”, „Uwaga – biznes”, „Uwaga – okrucieństwo”, „Jesteśmy przeciwko wirtualnemu dzieciństwu”, „Jesteśmy za współtworzeniem dzieci i rodziców” itp. Potem wszystkie te napisy usunięto, a ekrany pomalowano w jaskrawe kolory, symbolizujące radość życia, sztukę i twórczość. „Przesłuchałam audycje radiowe tych dzieci – wszystko jest tam utalentowane, dobre, jasne. Myślę, że ukraińskie dziennikarstwo z takim uzupełnieniem będzie miało świetlaną przyszłość” – powiedziała Ludmyła Opanasenko. Z tym wnioskiem nie sposób się nie zgodzić. Switłana Bożko, Ołeksandra Hubakowa, Alina Kuczer
Tłumaczenie maszynowe
1 0 0 3 7
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
(z dostawą i kosztami pocztowymi): na 1 miesiąc 4 hrywny 77 kopiejek, na 3 miesiące 13 hrywien 71 kopiejek, na pół roku 25 hrywien 77 kopiejek, na rok 50 hrywien 34 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKIET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Wydział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301237 Nakład we wrześniu — 33 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny, na 3 miesiące — 13,71 hrywny. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe