Strona · s. 2strona oryginału ↗
IWAN PLIUSZ: «NARÓD TWORZY DUSZA,
Слово Просвіти, №37 за 2011 рік
Iwan Stepanowycz Pliusz jest bez wątpienia jednym z tych, których można nazwać ojcami założycielami naszego niepodległego państwa ukraińskiego. Bohater Ukrainy. Dwukrotnie był przewodniczącym Rady Najwyższej. To właśnie pod przewodnictwem pierwszego wiceprzewodniczącego Iwana Pliusza 16 lipca 1990 roku parlament przyjął Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy. W jego biografii znajduje się bogata kariera gospodarza i wysokiego rangą urzędnika. Jednocześnie jest to typowa i niełatwa droga ukraińskiego męża stanu do idei narodowej, do naszej historii, do źródeł. Świadectwem tego jest niniejsza rozmowa w przededniu 70. rocznicy urodzin znanego polityka, którą obchodził 11 września. NA KOZACKICH MOGIŁACH — Iwanie Stepanowyczu, zdecydowana większość z nas niełatwo dochodziła do uświadomienia sobie idei narodowej, państwowej. Jaka była Pana droga? — Od razu przypomina mi się uroczyste zebranie w Operze Narodowej stolicy z okazji jubileuszu Towarzystwa „Proświta”. — To rok 1993, 125-lecie „Proświty”. — Występowałem w wypełnionej po brzegi sali, przed prawdziwymi patriotami, ludźmi świadomymi narodowo, widziałem, że to właśnie oni są uosobieniem idei narodowej, państwowej. A jeszcze wcześniej uderzyło mnie wielkie Ogólnoukraińskie Święto Kozackie pod Kapuliwką w obwodzie dniepropetrowskim, przy mogile kozackiego atamana Iwana Sirki. Nigdy w życiu nie widziałem tak ogromnego ruchu ludzi, którzy żyją ideą odrodzenia narodowego. — To był 1990 rok, już po przyjęciu Deklaracji o suwerenności państwowej, ale jeszcze za istnienia Związku Radzieckiego. Jechał Pan tam jeszcze jako przedstawiciel radzieckiej nomenklatury? — Bardzo chciałem tam być. Dowiedziałem się, że najlepiej dotrzeć tam samolotem z Kijowa do Zaporoża, a stamtąd samochodem. Zadzwoniłem do Zaporoża do swojego kolegi, a ten gościnnie przyjął mnie razem z pierwszym sekretarzem obwodowego komitetu partii. Obiecali, że nazajutrz pojadą razem ze mną do Kapuliwki, okazuje się, że to niedaleko. Ale rano ani moich przyjaciół, ani samochodu… — Rozmyślili się… — Widocznie. W końcu znalazłem transport. Pojechaliśmy na oślep. Kierowca mówi: „Język do Kijowa doprowadzi, więc jakoś dotrzemy”. Po drodze doganiam rodaka z Czernihowszczyzny — Jurija Mychajłowycza Muszkietyka, wówczas przewodniczącego Związku Pisarzy Ukrainy. Okazuje się, że też jedzie na święto, ale też dokładnie nie wie, dokąd jechać. Ot, nie wiedzieliśmy, gdzie są te kozackie mogiły. W końcu, dzięki milicji, jesteśmy na święcie. To było coś niesamowitego. Z obwodowej autostrady mieliśmy skręcić na zwykłą drogę do Kapuliwki. Ale nie mogliśmy jechać: cała droga aż do samej mogiły Sirki była wypełniona ludźmi. Często rozmawiałem z publicznością, nie należałem do strachliwych. Ale nagle zobaczyłem w oczach wielu jakąś nienawiść. Ktoś ostrzegł mnie, mówiąc, że otaczają mnie i tam, wewnątrz, w tłumie, są prawdziwi „koleje”. Usłyszała to żona Jaworiwskiego, Hałyna. Przebija się przez krąg, staje obok mnie i mówi do ludzi: „Co wy? To przecież Pliusz, on jest nasz, uchwalał Deklarację o suwerenności”. Ludzie od razu się rozstąpili, a Hałyna zaprowadziła mnie do kurenia czernihowskiego. Tak więc od tamtej pory po raz pierwszy na świadomym i podświadomym poziomie zacząłem postrzegać wspólnotę narodowo świadomych sił patriotycznych. I kiedy po kilku latach przyszedłem do Opery Narodowej i występowałem przed prośwityjanami, powiedziałem, że widzę te same natchnione twarze, które widziałem pod Kapuliwką, na Chortycy, w Baturynie, pod Krutami. Ale niestety nasze koło nie rozszerza się, a w pewnym stopniu nawet zawęża. Zatem czegoś nie dopracowujemy. — O tym mówił Pan także 6 września na uroczystym posiedzeniu w parlamencie. — Powiedziałem, że największą przyczyną naszych życiowych niepowodzeń jest próżnia światopoglądowa, która nie pozwala nam uformować nie narodu, nie populacji, nie wspólnoty, a narodu politycznego. Przestrzeganie wymienionych i podobnych zasad da nam możliwość odcięcia się od tych, o których bardzo trafnie pisał ukraiński poeta, archeolog i działacz polityczny Ołeh Olżycz: „O narodzie! Silny i wieczny jak Bóg! Nie to pokolenie chłopów, kto złoto zniesławi twoich zwycięstw pod Korsuniem i Konotopem”. Musimy pamiętać te słowa. Ponieważ piąta kolumna u nas jest najliczniejsza — i w tym największy problem. Nie znam państwa, w którym dyskutowano by, decydując nie jak iść, a dokąd iść? Jedni chcą, żeby Rosja dawała nam tanią ropę i gaz, inni — żeby Zachód wszystko dawał. Już zmęczyłem się mówić: nic Ukrainę tak drogo nie kosztowało, jak tania ropa i gaz z Rosji przez te 20 lat. Dlatego przed nami te zadania, o których mówili i Pantełejmon Kulisz, i Taras Szewczenko, i wielu innych znanych orędowników narodu ukraińskiego. I zacytowałem słowa z listu Pańka Kulisza do Tarasa Hryhorowycza z 1844 roku, gdzie on, opowiadając, że jest mile zaskoczony naszą przeszłością, mówi: „Zatem i nam, którzy wzięliśmy się za przecieranie oczu swoim rodakom, trzeba sobie nawzajem pomagać, sobie nawzajem radzić, bo nie będzie dobra z naszego pisania… I ojciec kozacki, stary Chmielnicki, powiedział umierając: tym stała się, mówi, straszna kozacka siła, że u was, panowie młodzieńcy, była wola i myśl jedna”. Oto czego nam brakuje dzisiaj w społeczeństwie i dopóki tego nie będzie, trudno przeprowadzić reformy i znacząco poprawić poziom naszego życia. CZARNOBYLSKI KATARSIS — Powiedział Pan o „próżni światopoglądowej”. A jak ją wypełnić, formując naród? — Wypełnić przez duszę, serce, słowo, wiarę. — Dlaczego tak ciężko do tego dążymy? — Byłem wychowany na nieprawdzie i nie byłem gotowy na takie postrzeganie świata. Ale w kształtowaniu mojego postrzegania świata zawdzięczam dwie rzeczy. Pierwsza — to nauka w Akademii Nauk Społecznych przy KC KPZR w Moskwie. — Ciekawe, jak to mogło przyczynić się do kształtowania owego postrzegania świata? — Studiowałem i miałem dostęp do wszystkich dokumentów archiwalnych. A druga, choć brzmi to paradoksalnie, — katastrofa czarnobylska. Byłem wtedy przewodniczącym Kijowskiego Komitetu Wykonawczego, kierowałem obwodową Obroną Cywilną. Byłem także członkiem sojuszniczej komisji rządowej ds. likwidacji skutków awarii, komisji, której przewodniczył Borys Jewdokymowycz Szczerbyna, świeć Panie nad jego pamięcią. Byłem więc obecny na posiedzeniach tej komisji, gdzie byli prawie wszyscy luminarze nauki, zarówno krajowej, jak i zagranicznej. I dla siebie wyciągnąłem jednoznaczny wniosek: tak żyć dalej nie można! To „wieńczące dzieło” tamtego systemu. Chcę polecić Panu moją książkę „Kim jesteśmy i dokąd zmierzamy?”. Jest tam moje wystąpienie jeszcze z czasów radzieckich na posiedzeniu Rady Najwyższej w sprawach Czarnobyla „Co zostawimy naszym potomnym?”. Powiedziałem wtedy: „Dlaczego tak się stało, że opiewana w legendach i pieśniach święta ziemia, skąd wyszła Ruś Kijowska, kultura i religia, dzisiaj jest na granicy katastrofy ekologicznej? Stało się tak dlatego, że ci, którzy podejmowali decyzje, wiedzieli, że oni tutaj nigdy nie żyli i nie będą żyli. A ci, którzy wykonywali te decyzje, wychodzili ze skóry, żeby zarobić „zabawki” i udowodnić oddanie KPZR, „sprawie partii i Lenina”.
Wieńcem tego stało się „zawracanie rzek”, by płynęły nie w kierunku nadanym przez naturę, albo BAM — tu dróg nie ma, a my pchaliśmy się, gdzie popadnie. Ale najstraszniejszym, co się wydarzyło, była katastrofa czarnobylska. Jak mogło dojść do tego, że w unikalnym zakątku, w międzyrzeczu Prypeci, Desny i Dniepru, gdzie zbiera się dorzecze, z którego pije wodę 35 milionów Ukraińców, postawiono taką „głupotę”? Wystąpienie zakończyłem tym, że można położyć temu kres. Po pierwsze, dalsza demokratyzacja i jawność całego naszego społeczeństwa. (I to w obecności Szczerbyckiego i całego Biura Politycznego.) Po drugie, trzeba napełnić prawa treścią. To znaczy, przyjąć ustawy o ziemi, o własności, napełnić realną treścią pojęcie suwerenności i budować swoje relacje w wolnym związku państw. Były burzliwe oklaski. Prawda, niektórzy potem powiedzieli: „I co on tam nagadał?”. Natomiast dzwoni do mnie pierwszy sekretarz obkomu partii i mówi: „Wiesz, Biuro Polityczne przy obiedzie dało najwyższą ocenę twojemu wystąpieniu”. Wtedy, znaczy, modnie było tak uważać. A ja już niczego się nie bałem. Widziałem, że nie daj Boże, gdyby radioaktywna chmura nie wyszła poza granice ZSRR, my i dzisiaj może nie wiedzielibyśmy o tej awarii. — Właśnie taką drogą szedł Pan do idei narodowej, naszej historii? — Podszedłem do wiecznego. A wszystko, co obecne, przemiele się. Ale nie myślałem, że potrwa to tak długo. Byłem naiwny, uważałem, że my w ciągu dwudziestu lat wychowamy nowe pokolenie, że staniemy się takim państwem i takim społeczeństwem, jakie ogłosiliśmy w Deklaracji z 1990 roku. Naiwność polegała na tym, że w ciągu 20 lat jest to niemożliwe. I przyczyna jest tylko jedna: nieskonsolidowanie naszego społeczeństwa. Czy znajdziecie jeszcze kraj, który walczyłby sam ze sobą? Komuś nie podoba się język, komuś Europa, ktoś chce przywrócić Stalina. Wszyscy ci ludzie są znani. I kiedy Symonenko dzisiaj krzyczy, że trzeba „chronić historię”, to co, trzeba, żeby stały pomniki tym, którzy zniszczyli 60 milionów ludzi, którzy zorganizowali dwa wielkie głody — 1933 i 1947 roku, i tak dalej? Niech ta historia gdzieś będzie jako przestroga. Ale nie na naszych majdanach i ulicach. Bo jakże wychowamy nowe pokolenie? Nasi lewicowi niektórzy „ludowi” nie mogą nijak zerwać z dogmatycznym marksizmem-leninizmem, z ich hasłem walki klas: „Kto nie z nami, ten przeciw nam”. Ale u sił narodowo-demokratycznych też nie wszystko w porządku. Kiedy mówiłem kiedyś Sławie Kyryłence, że nie można budować Ukrainy z jednym brzegiem, to oni wtedy byli pewni, że wszystko sami zrobią. A co mamy? Dlatego właśnie powiedziałem w parlamencie: nie utożsamiajcie porażki Wiktora Juszczenki w wyborach prezydenckich z porażką idei narodowej. Była ona sercem, kręgosłupem Majdanu, dlatego że to jest wieczne, tego nie zakopią, ono przebije wszystkie tamy z jeszcze większą siłą, tak, jak przebiło w 1991 roku. I przeprowadzimy reformy oraz będziemy żyć, jak należy. REFORMA EMERYTALNA I ZIEMSKA SĄ SKRAJNIE POTRZEBNE — Iwanie Stepanowyczu, chyba w naszym politycznym środowisku brakuje Pana wyważenia, rozsądku. W dyskusji nad niektórymi ostrymi kwestiami społecznymi emocje przekraczają granice i bronione są polarne sądy bez jakiegokolwiek dążenia do porozumienia. Czy jest Pan gotów omówić niektóre takie ostre tematy? Na przykład, o właśnie ostatecznie uchwalonej przez parlament reformie emerytalnej? — Nie będzie reformy emerytalnej — nie poprawimy życia naszego narodu. Oprócz Rządu nikt nie jest w stanie przeprowadzić reformy emerytalnej. Jeśli Rząd przedłożył program, trzeba go przyjąć i pomóc wykonać. A istotą tego programu jest to, że nie 700 hrywien będzie emerytury, a 1300. I nie będzie niebotycznych emerytur i małych. Nie można tak dalej, kiedy w społeczeństwie tych, którym trzeba dawać emeryturę, stało się 65 %, a tych, którzy pracują, 25 %. Dlatego reforma emerytalna dzisiaj jest bezalternatywna. I trzeba nabrać cierpliwości i dać możliwość popracować Rządowi, który podjął się to robić. Zepsuć sprawę zdążymy, dzisiaj trzeba dać ocenę. — A jeszcze ostrzejsza kwestia ziemi? — Ona nie jest ostrzejsza, ona jest odwieczna. Gdyby Lenin nie oszukał narodu, rewolucja nigdy nie doszłaby do skutku. Bo kronsztadzcy marynarze, którzy zrobili w Piotrogrodzie rewolucję, otrzymywali listy z domu, ze wsi, że w rzeczywistości wszystko nie tak, nikt ziemi chłopom nie dał. I fabryk robotnikom nikt nie dał. Zaczęły się represje... Więc kiedy marynarze podnieśli powstanie, ich wszystkich rozstrzelano. Teraz o ziemi. Dla tych, którzy nieźle uczyli się w szkołach i instytutach, znane jest takie socjalistyczne pojęcie, jak stosunki produkcji. To stosunek pracownika do środków produkcji. Cała istota w
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
