Strona · s. 14strona oryginału ↗
KOCHAJ, BOŻE, PRAWDĘ O „SŁOWNIKU ŚPIEWAKÓW UKRAINY” I. M. ŁYSENKI I NIE TYLKO
Слово Просвіти, №37 за 2011 рік
Walentyna ANTONIUK, członkini NSPU oraz NSTDU, zasłużona artystka Ukrainy, doktor kulturoznawstwa, profesor NMAU im. P. I. Czajkowskiego… Był maj 1989 r., ja — w tamtym czasie solistka Mikołajowskiej filharmonii obwodowej — właśnie wróciłam z wyniszczonej trzęsieniem ziemi Armenii, gdzie przebywałam z koncertami charytatywnymi w składzie delegacji ukraińskich artystów. Dziesięć dni z rzędu śpiewałam przy zamkniętych wówczas wiejskich cerkwiach i w duchowym centrum Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego w Eczmiadzynie, w naprędce rozstawionych namiotach i pod gołym niebem — dla ukraińskich budowniczych, pograniczników i miejscowej ludności, nieustannie słysząc „cawwat tanem” („wezmę twój ból”). Przepełniona dumą z odważnego obywatelskiego czynu (moi koledzy od tej wycieczki się powymigiwali, kierując się plotkami, że Ormianie stoją na górach i zrzucają na obcych kamienie), przyszłam na zebranie zespołu filharmonicznego, czekając na pytania i gratulacje. Zamiast tego trafiłam na konferencję w sprawie wysunięcia artystów do tytułów i usłyszałam niespodziewanie ostrą krytykę: „Was stało sliszkom mnogo…” (Was stało się zbyt dużo…). Prewencyjne uderzenie administracji sprowokowali bezimienni przybysze, którzy spieszyli się, by zostać zasłużonymi artystami USRR i powędrować dalej, „s piesniej po żyzni” (z pieśnią przez życie), szerokimi szlakami byłego ZSRR. A mój czas wtedy jeszcze nie nadszedł: wycierpiany tytuł otrzymałam na początku swojego jedenastego sezonu koncertowego w tej organizacji koncertowej — przed pierwszą rocznicą Niepodległej Ukrainy, 24 sierpnia 1992 r., a artysta Andrij Antoniuk, gratulując mi rysunkiem dziewczyny zastygłej nad książką („Cicha modlitwa”), jakby wywróżył dalszą drogę w pedagogice wokalnej i naukowym rozumieniu śpiewu. Wtedy też zacięcie milczałam i najbardziej przejmowałam się tym, że nie przeczytałam swoich nowych wierszy, nie zaśpiewałam usłyszanej w wiosce Meghraszat (w tłumaczeniu — „dużo miodu”) starodawnej ormiańskiej Pieśni o starości; że wzięłam ze sobą na zebranie dziewięcioletniego syna, który przez cztery godziny oszołomiony obserwował zabawną zawieruchę aktorskich ambicji, jednak odebraną przez niego jako jeszcze jedną bajkę o dobru i złu. Kiedy namiętności sięgnęły zenitu, dyrektor filharmonii przeczytał list z Kijowa: było to zaproszenie od Iwana Łysenki do przekazania informacji o mnie do jego przyszłego „Słownika śpiewaków Ukrainy” (K.: Rada, 1997. — 354 s.). Czy trzeba mówić, jakim leczniczym zielem stał się dla mnie ten list i do czego zobowiązał?.. Kiedy pisałam odpowiedź Iwanowi Maksymowyczowi, nie miałam pojęcia o tym, że już za 10 lat podaruję mu swoją monografię „Ukraińska szkoła wokalna”, w drugim wydaniu której skorzystam z jego uwag i życzeń; że „Słownik śpiewaków Ukrainy” istotnie pomoże mi w pracy nad rozprawą doktorską „Fenomen ukraińskiej szkoły wokalnej”. Pamiętam nasze pierwsze spotkanie z nim w Refektarzu Ławry Pieczerskiej w Kijowie, gdzie wczesną wiosną 1989 r. odbył się mój monodram „Roksolana”. A jego pojawienie się w garderobie Domu Muzyki Organowej w antrakcie między dwiema częściami mojego koncertu solowego w maju 1995 r. całkiem mnie przestraszyło: chodziły słuchy, że Iwana Łysenki już wśród nas nie ma (naprawdę zaś zmarł jego imiennik z gazety „Silśki wisti”). Potem widywałam Iwana Maksymowycza na swoich koncertach z cyklu „Antologia ukraińskiego śpiewu solowego”, występowałam na prezentacji jego książek „Rzecznik ukraińskiej kultury” (październik 2004 r., Dom Pisarzy NSPU), „Kultura muzyczna Ukrainy” (maj 2008 r., Dom Kompozytorów NSKU). Jestem mu wdzięczna za wymowną, najczęściej — milczącą obecność w moim życiu twórczym. Studiowanie owocnego dorobku twórczego tej wielostronnej osobowości — dziennikarza, poety, tłumacza, krytyka literackiego, historyka sztuki, encyklopedysty, krajoznawcy, kulturoznawcy — skłania do przemyśleń nad procesami krystalizacji wiedzy o ukraińskiej kulturze narodowej i różnorodnością sposobów dojrzewania przyszłych koncepcji naukowych. A jego badania twórczości Marusi Wowczakjiwny, Mykoły Woronego, Majka Johansena, Jurija Klena, Ołeksandra Korża, O. Lana, Jewhena Małaniuka, Ołeksandra Olesia, Todosia Osmaczki, R. M. Rilkego w kontekście ich epoki istotnie wzbogaciły skarbiec literaturoznawczy. Odnośnie do opusów Iwana Łysenki o ukraińskim wykonawstwie wokalnym, zaznaczę, że czasem nawet profesjonalni muzykologowie nie nadążają zauważać i oceniać znaczenia jakichś, na pierwszy rzut oka, niedostrzegalnych, ale istotnych tendencji, które poprzedzają te czy inne zmiany w dziedzinie estetyki i stylistyki śpiewu. Nie oddają należnej uwagi analizie kardynalnych przesunięć palety wokalnej, uwarunkowanych poszukiwaniami poszczególnych autorów — apologetów muzyki atonalnej i czasem antywokalnej. Nie wszyscy krytycy muzyczni mają odwagę doszukiwać się prawdziwych przyczyn, z powodu których śpiewak „traci głos”, nie zwracają uwagi na dobór repertuaru do programów koncertowych. Wszystko to wybrzmiewa w rozmyślaniach Iwana Łysenki o sztuce słyszanych przez niego osobiście wokalistów, każdemu z których daje obiektywną, niezależną ocenę.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
