Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №37 за 2013 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ten numer tygodnika naświetla pracę oraz prezentuje materiały IX zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

„Proświcie” Naród, któremu słońce zasłonili, Który błądził wieki w ciemności, Okradziony, znieważony, bezsilny, Nie poddał się losowi, nie osłabł. Naród, który przez mrok szedł do światła I radości nigdy nie zaznał, Dla ratunku stworzył „Proświtę” I, zapaliwszy pochodnię, powstał. I już pod słońcem ziarna wiedzy rozsypał — Niech obrodzi niwa złota! Więc wysoko podnośmy pochodnie, Żeby znikła na Ukrainie ciemnota. I radością napełniły się rozłogi, Żeby zamknąć drogę dla wszystkich najeźdźców, Żeby u nas na wieki panowała wolność, Którą tak ciężko zdobywał naród. 14 września 2013 r. Oles ŁUPIJ, delegat IX zjazdu „Proświty”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

NARÓD

Naród, któremu odbierano język, którego morzyli najeźdźcy dzikich ord, wywożono na Syberię, za Ural, nie zapominał, że jest wolnym narodem. Naród z natury dumny, nieustępliwy, nie zazdrosny i nie chciwy cudzego, szczery, a przez to już szczęśliwy, że w sercu strzeże swojej mowy ojczystej. Jeśli nawet strachem śmierci go zastraszać, będzie uparcie bronić swego. Taki naród nikomu nie da się pokonać, bo od Boga jest sprawiedliwy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

«Proświta» XXI wieku: dzisiejsze wyzwania. Sprawozdanie z działalności przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki Pawła Mowczana

Szanowni delegaci IX zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki! Mamy zaszczyt pracować w cytadeli rodzimego państwotwórstwa, więc witając was — uczestników i aktorów najnowszej historii narodowej Ukrainy z 22. rocznicą niepodległości, którą obchodziliśmy trzy tygodnie temu, pozwolę sobie prześledzić pewną historyczną paralelę. W tej znakowej sali ogłaszano pierwsze uniwersały, kładące podwaliny samodzielnej Ukrainy. Większość członków Centralnej Rady stanowili prosvitianie, toteż nieprzypadkowo Centralna Rada odrodziła sieć prosvitiańskich ośrodków, które doświadczyły prześladowań w dobie hetmanatu Skoropadskiego, jednak według stanu na październik 1918 roku, wedle obliczeń Departamentu Edukacji Pozaszkolnej Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sztuki (któremu przewodziła prosvitianka Sofija Rusowa), w Państwie Ukraińskim naliczano ponad 950 „Proświt”. 95 lat temu jako pierwsze wyraziły protest, gdy dowiedziały się o zamiarach proroskich sił rządu hetmańskiego ogłoszenia języka rosyjskiego państwowym. Proświty kijowska, połtawska, sumska, kamieniecka zleciły Kijowskiej Proświcie opracowanie i przedstawienie Pawłowi Skoropadskiemu Memorandum w sprawie obrony języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego na Ukrainie. „Memorandum Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki” przechowywane jest w Państwowym Archiwum obwodu kijowskiego, a niedawno zostało wydrukowane w „Słowie Proświty” z inicjatywy Jewhena Buketa. Gdyby nie osobliwości stylu i pisowni, czyż nie rozpoznalibyśmy w tym Memorandum naszych dzisiejszych zmartwień: „…Jesteśmy świadkami zamachu na język ukraiński, który zamierzają ponownie postawić w randze «chłopskiego», drugorzędnego języka, języka «drugiego sortu», poprzez wprowadzenie we wszystkich instytucjach rządowych języka rosyjskiego jako języka państwowego. Choć inicjatorzy tego zamachu osłaniają go pięknymi frazesami o równouprawnieniu obu języków, praktyczne rezultaty tego zamiaru są dla każdego jasne i nie mogą budzić żadnych wątpliwości: każdemu jasne jest, że od chwili wprowadzenia języka rosyjskiego, przy obecnych warunkach na Ukrainie, zajmie on swoją niedawną pozycję i zapanuje niemal jako jedyny, a w każdym razie jako główny, a język ukraiński zostanie zepchnięty na dalszy plan i uczyniony językiem «chłopskim». W interesie kultury, w interesie ukraińskiej państwowości takie zjawisko nie może być dopuszczone. Wszelkie niebezpieczeństwo, które zagraża słowu, jest tym samym podkopywaniem podstaw kultury narodowej, a wraz z nią i państwowości”. Dlaczego i po 95 latach jesteśmy gotowi podpisać się pod tym Memorandum, dlaczego przez dwadzieścia dwa lata naszej niepodległości, podobnie jak ówcześni kijowscy prosvitianie, prosimy już czwartego prezydenta choćby o przeczytanie naszego projektu Ustawy o języku państwowym na Ukrainie? Trzystuletnia polityka imperialna, niszczenie elit narodowych przekształciły się dziś w niszczenie tożsamości narodowej, wyśmiewanie tradycji i moralności narodowej, utraconą państwową przestrzeń informacyjną, rusyfikację i rozmywanie, niszczenie rodzimego języka ukraińskiego, w gorzkie poczucie, że nasza niepodległość jeszcze nie stała się pełnowartościowa, że Ukraińcy — naród tytularny państwa — jeszcze nie uwolnili się od ciężkiego kolonialnego przeszłości, że na swojej prawiecznej ziemi w poszczególnych regionach zostaliśmy sprowadzeni do stanu Indian na kontynencie amerykańskim, że przeciwko nam toczy się cicha, niewidzialna, konsekwentna, codzienna wojna, w wyniku której miliony pracowitych ludzi zmuszone są szukać swojego miejsca, jak na początku XX wieku, poza granicami swojej ojczyzny; że ukraińska wieś, która przez wieki była ostoją języka i kultury ukraińskiej, obyczajów, tradycji narodowych, dziś jest totalnie zniszczona według z góry opracowanych schematów i technologii… Katastrofalne zmniejszenie liczby ludności Ukrainy wymaga pilnego poszukiwania skutecznej ochrony przed całkowitym wyludnieniem w czasach nieuniknionych procesów globalizacyjnych. Jeszcze 15 lat temu na 5. zjeździe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” zaznaczaliśmy (cytuję), że „nasz wróg jest wielogłowy, wielolicy, zatarty w rysach, lecz wszechobecny, — jak przekonaliśmy się przez półtora dziesiątka lat, — on nie tylko zasadniczo, ale i Ciąg dalszy na str. 2—5

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

realizowany jest moskiewski specprojekt „Ukraina rosyjska…”. „Momentem prawdy dla ukraińskiego politykumu i społeczeństwa musi stać się jasne uświadomienie sobie — jak twierdzi doktor Wasylenko — fatalnych dla losu Ukrainy i wszystkich jej obywateli skutków strategicznego zagrożenia, zrodzonego przez antyukraińską politykę językową obecnej władzy. Wydaje się ona niezauważalna, ale ze swej natury jest strategicznym zagrożeniem nr 1, miną z opóźnionym zapłonem pod ukraińską państwowością”. („Ukr. tyżdeń”, nr 23). Pomimo tego, że większość obywateli (to 67,5 % Ukraińców) uważa za swój język ojczysty — ukraiński i 22 z 27 regionów Ukrainy język ukraiński uważa również za ojczysty — sfera informacyjna, w której panuje język ukraiński, oznacza się jedynie 12,7 %… Czyli upokarzająca totalna okupacja informacyjna ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, której ostatecznym celem jest stworzenie rosyjskojęzycznej Ukrainy z następującym po tym przekształceniem jej w zdenacjonalizowaną, bezprawną gubernię nowożytnego imperium Putina… Nielegalne zatwierdzenie ustawy „Ka-Ka” „O zasadach państwowej polityki językowej” — to jaskrawy dowód na to, jakie antykonstytucyjne zasady wykorzysta władza do osiągnięcia swojego celu. Działa antyukraiński, antypaństwowy mechanizm, uruchomiony jeszcze za czasów L. Kuczmy. Ani Konstytucja, ani protesty narodowe, ani międzynarodowe refleksje nie powstrzymują władzy. Likwidacja państwa ukraińskiego poprzez wyparcie z wszystkich sfer funkcjonowania słowa ukraińskiego staje się coraz bardziej widoczna i oczywista. I nie wierzę po przyznaniu Dmytrowi Tabacznykowi, niszczycielowi ukraińskiej edukacji, kolejnego orderu Jarosława Mądrego zapewnieniom głowy państwa o jego trosce o integrację Ukrainy z Europą. Zbyt niemrawo przeciwstawia się W. Janukowycz inicjatorom referendum o wstąpieniu do Unii Celnej, nie daje jasnej odpowiedzi oligarchicznej prorosyjskiej wierzchuszce… Jak oświadcza jeden z autorów ustawy „Ka-Ka”, całkiem możliwe, że etatowy pracownik FSB, zatwierdzenie ustawy „O zasadach

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

«Proświta» XXI wieku: Sprawozdanie przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana

Ciąg dalszy. Początek na str. 1 kategorycznie nie chce Ukrainy. Tej Ukrainy, która nas boli…”, obraz tej Ukrainy, która mogłaby stać się równą innym państwom europejskim, obraz której jest rozmyty przez problemy społeczne, z czym możemy częściowo się pogodzić, wypaczony przez ukrainofobię wielu urzędników, nienawiść do Ukraińców ze strony piątej kolumny w strukturach państwowych, prowokacyjność i szowinistyczną stadność komunistów, obraz wyżarty przez agentów moskiewskich służb specjalnych i zaprzaństwo tego samego nieśmiertelnego bohatera naszej historii — chochoła, zaślepionego nienawiścią do swojego własnego brata — Ukraińca, albo wieczną pretensją do Najwyższego, dlaczego ten „brat” jest na widoku i nie został jeszcze do tej pory obrzucony błotem” (30 listopada 1996 rok, z mojego sprawozdania…). Jak widzimy, przez wszystkie te lata słowa te nie straciły na aktualności. Co więcej, utrata tożsamości narodowej, deformacja ukraińskiej etnoświadomości, zmiana światopoglądu i tradycyjnego postrzegania świata — to procesy, które przyspieszyły wraz z dojściem do władzy W. Janukowycza, procesy, u podstaw których leżą odziedziczone po epoce totalitarnej i epoce kolonialnej przeszłości problemy, o których zabraniali i zabraniają nam wiedzieć neokoloniści z „russkogo mira”… Ukraińska tożsamość narodowa i etniczna samoświadomość kształtowała się, jak wiemy, nie jedno stulecie na szerokich połaciach naszej ojczyzny, której granice w ciągu całej sowieckiej epoki skurczyły się o jedną trzecią. Gdzie nasza Brześczyzna? Gdzie nasza Słobożanszczyzna, gdzie nasza Zadonszczyzna, gdzie nasze Podlasie i Zakerzonia?.. Gdzie wreszcie nasza Zielona Ukraina na dalekim Wschodzie? Rosyjski komunofaszyzm szybko pozbawił Ukraińców-autochtonów na odwiecznych ziemiach prawa do ojczystego słowa, swojej ziemi, swoich zwyczajów, do swojej tożsamości. Podkreślam właśnie to, bo teraz przeszli do frontalnego ataku na wszystko, co ukraińskie, negując nie tylko nasze prawa, ale i pozbawiając nas nas samych. Państwo zapewne znacie szczerości Putina, które wygłosił jako program działań wobec Ukrainy w wywiadzie opublikowanym w przeddzień spotkania przedstawicieli państw Wielkiej Dwudziestki w Petersburgu: „Jesteśmy jednym narodem… Mamy wspólną dnieprzańską chrzcielnicę… Mamy wspólną religię, wspólną wiarę, mamy bardzo podobną kulturę, języki, tradycje, mentalność”. Dodam do tych wspólnych cech jeszcze jedną naukowo-kłamliwą tezę o tym, że wydarzenia lat 20. XX w. to nie batalie narodowowyzwoleńcze, a bitwa między białymi i czerwonymi, którzy, cytuję, „bili się między sobą na śmierć i życie i nigdy nie poruszali kwestii oddzielenia Ukrainy. Zarówno czerwoni, jak i biali wychodzili z jedności państwa rosyjskiego” (imperium). Podobne oświadczenia, jak twierdzi ukraiński dyplomata i proświcianin Jurij Szczerbak, „stanowią bazę dla wchłonięcia Ukrainy przez Rosję. Skoro Rosja chce odtworzyć się jako imperium (będzie kontynuować odpowiednią politykę wobec Ukrainy), nigdy nie będziemy czuć się bezpieczni”. Putinowskie tezy wygłoszone zostały nie dla nas, a dla wszystkich europejskich liderów, aby uświadamiali sobie, że „jesteśmy jednym narodem”, a zatem istnienie dwóch państw to bezsens, a tym bardziej wejście jednej części tego państwa do wspólnej przestrzeni europejskiej… Oto gdzie kryje się niebezpieczeństwo! Oto dlaczego Rosja wydaje ogromne środki na działania asymilacyjne na Ukrainie, oto dlaczego tak zaktywizowała się piąta kolumna na Ukrainie, oto dlaczego dyskredytowany jest ukraiński ruch narodowy, który charakteryzowany jest jako faszystowski… Przecież bez Ukrainy odrodzenie pełnowymiarowego Imperium Rosyjskiego jest nie do pomyślenia… Oto dlaczego musimy my, proświcianie, aktywizować swoją działalność, broniąc swoich praw konstytucyjnych, swojego państwa, wielkiego narodu, który rozwija się według swoich historycznych praw, do kształtowania których wszyscy jesteście przywiązani. I my po raz kolejny przypominamy przedstawicielom władzy, że ciągłe represje, które trwały kilka stuleci i nadal trwają, mają na celu usprawiedliwienie tezy sformułowanej w obozie antyukraińców, że „tak historycznie się złożyło…” I tutaj warto przypomnieć wypowiedź Iwana Ohijenki: „Język to nasza cecha narodowa, w języku nasza kultura, stopień naszej świadomości. Język to forma naszego życia, życia kulturalnego i narodowego, to forma organizowania narodowego. Język to dusza i wartość każdej narodowości, jej świętość i najcenniejszy skarb… I dopóki żyje język — żyć będzie i naród jako narodowość” („Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego”, 1936). Takie są polityczno-społeczne warunki, w których działa dzisiejsza „Proświta”. I chociaż jest wielu chętnych, by nazywać nas organizacją upadłą, ludową, marginalną, a niektórzy z samozwańczych „nowoczesnych” prośwician oskarżają nas o chęć narzucania społeczeństwu „narodowych płaczów” i wielokrotnie popychali Towarzystwo do rozłamu, my wytrwaliśmy. Jedyna na Ukrainie organizacja, która się nie rozsypała, nie rozbiegła jak rtęć z rozbitego termometru, ponieważ od pierwszych dni swojego istnienia „Proświta” była i jest oddana idei narodowej, była i jest protestacyjna tam, gdzie trzeba bezkompromisowo bronić tej idei, była i jest strukturą budującą, kiedy chodzi o utwierdzenie tej idei. Zadanie „Proświty” trzeciego tysiąclecia jest równoznaczne z zadaniem narodu ukraińskiego, jasno sformułowanym przez akademika Stepana Wowkanycza, którego zacytuję: „Przed narodem ukraińskim stoi ogólnonarodowy cel: rozbudować własne nowoczesne państwo narodowe na wspólnych wartościach duchowo-kulturowych, patriotycznych uczuciach i kodach intelektualnych narodu ukraińskiego, na tradycjach, normach i zasadach właściwych jego wspólnocie; na innowacyjnych fundamentach modernizacji gospodarki narodowej, jej reprofilowania i restrukturyzacji zgodnie z nowoczesnymi zadaniami kształtowania jej nowych układów, podniesienia poziomu rozwoju ludzkiego. W tym kontekście idea ukraińska musi wychodzić z socjohumanistycznych zasad strategii rozwoju, z nowego paradygmatu bytu narodu, który optymalnie łączy moralno-narodowo-państwocentryczność zarówno wewnątrz kraju, jak i współpracę ze wspólnotą europejską (światową) na podstawie parytetowej ochrony zarówno człowieka, jak i narodu. …Opracowywać socjohumanistyczne”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

twierdzeniem o walce rynkowej na terenach Ukrainy, — wszystko co ukraińskie ogłasza się „nieformatowym” — pierwszeństwo oddaje się rosyjskiej książce, rosyjskiej piosence, rosyjskim filmom, rosyjskim nośnikom elektronicznym, więc co mamy robić?! Pracować! Pokładam wielkie nadzieje w Kyryle Stecence-młodszym, przewodniczącym Kijowskiej Miejskiej „Proświty”, który jest zdolny zorganizować i poprowadzić za sobą młodzież w ogólnoukraińskiej akcji, która dojrzewa i, wierzę, będzie: „Ukraińskie — kreatywne!”, angażując młodych znanych pisarzy, aktorów, piosenkarzy, muzyków. A czy mamy determinację, aby za radą europejskiej polityk Hanny Severinsen: „połączyć siły na wszystkich szczeblach społeczeństwa. Ludzie muszą nauczyć się rozmawiać z władzą pewnym i niezależnym (słyszycie? — P. M.) narodowym głosem”. I naszym obowiązkiem jest pomóc nabywać ten głos: niezależny i narodowy, aby zburzyć panującą obecnie w Ukrainie zasadę: „kto bogatszy, tego i racja”. Nie powinniśmy stać z boku narodowych kibiców, nie zauważać fanów ukraińskiej muzyki, uczestników festiwali literackich — oto przestrzeń dla „Młodej Proświty”. Złożoność obecnej sytuacji polityczno-ekonomicznej oraz duchowo-kulturowej polega na tym, że państwo weszło, jak twierdzą analitycy, w ślepy zaułek i „wysiłki władzy nie przewidują wyjścia z niego”, a „wysiłki opozycji”, ku wielkiemu żalowi, przypominają imitację walki. Przecież, jak świadczą nastroje w społeczeństwie, odzwierciedlone w sondażach socjologicznych, większość populacji pragnie zmian. Ukraińskie społeczeństwo jest gotowe na radykalne zmiany, naród jest gotowy wesprzeć tych, którzy mają prawdziwe zamiary nie tylko przejąć władzę, ale i zdecydowanie przekształcić państwo bez tych kompromisów, które, właściwie, zdradziły żywioł Majdanu, który wymagał natychmiastowej derusyfikacji i desowietyzacji… Wszyscy odczuwaliśmy przejmującą konieczność bycia współuczestnikami wspólnego nadzwyczajnego, ukraińskiego losu; poczucie prawdziwego braterstwa, a nie wąsko-cechowej czy programowo-politycznej przynależności do wydarzenia, bo przez 22 lata niepodległości nie znaleziono jeszcze cementującego początku, który, oglądając się na historyczną drogę, był właściwy Matce „Proświcie”. Wyrasta w całej swojej okazałości, jeśli można tak się wyrazić, pytanie: dlaczego ruchu proświtańskiego nie podchwyciła w 2004 roku nowa władza, jak zaproponowało Centralne Kierownictwo Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zwracając się do ogólnonarodowego wybrańca? Ukraińska tematyka wymaga odpowiedniego wyposażenia w kanały telewizyjne i radiowe, a nie tylko krótkiego odcinka na audycję radiową „Dzwony Proświty”, której nas teraz całkowicie pozbawiono. Prawdziwa rewolucja wymagała totalnego przebudzenia z sowieckiej zahipnotyzowania, językowo-informacyjnej i historyczno-kulturowej powszechności, ogólnoludzkości, które sporadycznie przejawiamy w święta Bożego Narodzenia czy Wielkanocy… Pomimo wszystkich prowokacji dzielących, odczuwamy swoistość proświtańskiego braterstwa, pokrewieństwo krwi i słowa… W ostatnich latach powszechnej bezduszności i cynizmu, Ciąg dalszy na str. 4

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wyzwania współczesności

państwowej polityki językowej” jest drugim etapem zbliżania Ukrainy do Rosji, a ostatecznym celem jest zmiana artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, gdzie musi pojawić się nowa jej redakcja — drugim językiem państwowym na Ukrainie ma być rosyjski… Właściwie jest to uruchomienie projektu „ruskiego miru” na Ukrainie, czyli realizacja dawnego imperialnego projektu Wasilija Szulgina, który jeszcze na początku XX wieku zalecał rosyjskiemu rządowi, że „niezależna, ale skrajnie zrusyfikowana Ukraina jest dla nas lepszym wariantem niż Ukraina w składzie Imperium Rosyjskiego z panowaniem na jej terenach języka i kultury ukraińskiej…”. Czyli chodzi o brak jakiejkolwiek alternatywy dla istnienia Ukrainy jako samodzielnego państwa. A wojny, które są prowadzone przeciwko Ukrainie — językowe, historyczne, kulturowe, informacyjne, handlowe, edukacyjne, kościelne, społeczno-polityczne, gazowe — nie będę robił pełnej listy — ponieważ te wojny dotyczą wszystkich sfer naszego narodowego bytu, będą tylko przybierać na sile… Właśnie dlatego uruchomiono jeszcze jeden skrajnie niebezpieczny proces — przeglądu Konstytucji poprzez tak zwaną ustawę o Referendum. Jak twierdzi członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Iwan Zajec, zrobiono to w jednym celu „ponownego założenia państwa”, które „zakładało się w nurcie europejskiej tradycji demokratycznej”, jako państwo typu narodowego, które opiera się na tradycjach i zwyczajach narodu ukraińskiego z jedynym państwowym językiem ukraińskim. I właśnie artykuł 10 Ustawy Zasadniczej podlega rewizji poprzez Referendum. Co w takich okolicznościach ma czynić „Proświta”? — pytam Was, szanowni delegaci zjazdu. Tworzyć kasy kredytowe?! Kierować ruchem farmerskim?! Oczywiście potrzebne są i kasy, i ruch farmerski… I ta polityka szerzenia wiejskiej „Proświty”, którą realizuje na Iwano-Frankowszczyźnie Stepan Wołkowecki. Ale przede wszystkim ruch na rzecz ratowania narodu należy tworzyć już dziś wspólnie z opozycją parlamentarną. Jeśli uświadamiamy sobie, że środki masowego przekazu na Ukrainie, a w szczególności organy drukowane, stały się instrumentem wpływu Rosji, a także poszczególnych grup biznesowych, a co za tym idzie politycznych, dzięki czemu uformowano w ciągu ostatnich lat system manipulacji świadomością społeczną, w wyniku czego dochodzi do absolutnej rusyfikacji drukowanych mediów i totalnej kontroli nad treścią wbrew woli większości ludności Ukrainy, jeśli na Ukrainie doszło do celowej monopolizacji całej sieci księgarń przez rosyjskie firmy, które narzucają całej sieci handlowej rosyjskojęzyczne produkty, a ukraińska książka ma ograniczony ukraiński rynek książki, to po co w państwie istnieją odpowiednie ustawy i instytucje, które w żaden sposób i niczym nie przeciwdziałają rosyjskim monopolistom?! Książki „Proświty”, które w ciągu ostatnich lat ujrzały światło dzienne w Kijowie, Chersoniu, Mikołajowie, Doniecku, Żytomierzu, Czerniowcach, Lwowie i w innych, nie tylko obwodowych, ale i rejonowych centrach, a przeliczenie tytułów i autorów zajęłoby niemało czasu, oznaczę działami tematycznymi: historia i współczesność „Proświty”, znaczące postacie zmagań narodowych oraz wybitne osobistości i wydarzenia historii ukraińskiej; Szewczenkiana; język ukraiński — od publicystyki i socjolingwistyki po słowniki i praktyczne poradniki, podręczniki dla tych, którzy uczą się języka państwowego; antologie poezji, proza i literatura wspomnieniowa, szkice krajoznawcze, wznowienia bibliograficznie rzadkich książek, księgi pamięci o Hołodomorze i ludobójstwie językowym, zbiory tematyczne i tym podobne. Dodajmy do tego jeszcze kolekcję dziecięcą, którą realizuje Ju. Handziuk, członek Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, płyty dla uczniów, płyty kompaktowe z dziedzictwem pieśniarskim do utworów T. H. Szewczenki, wydawnictwa periodyczne „Słowo Proświty”, „Hałyćka Proświta”, „Żurawłyk” (Charków), „Bachmutśkyj szlach” (Ługańsk), „Siwerjanśkyj litopys” (Czernihów) i inne — mam nadzieję, że o tym pełniej powiecie w swoich wystąpieniach, jak i o tym, że w okresie sprawozdawczym niemało zrobiliśmy dla tego, aby ukraińskie słowo brzmiało, aby wokół naszych działań tworzyło się młodzieżowe koło, które z czasem wpłynie w nasze szeregi, uczyni organizacje proświtańskie odnowionymi, odmłodzonymi. W tym celu przeprowadzamy Ogólnoukraińskie konkursy: 1. Konkurs literacko-artystyczny „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia”. 2. Ogólnoukraiński konkurs dziecięco-młodzieżowego plakatu patriotycznego i rysunku „Paleta ukraińskiego słowa”. 3. Konkurs recytatorów poezji klasycznej i współczesnej. Regionalne: 4. Konkursy recytatorów poezji Tarasa Szewczenki oraz Łesi Ukrainki, Wasyla Symonenki, Mykoły Winhranowskiego. W szczególności w Czerkasach konkurs obwodowy „Gwiazda Symonenki wzeszła nad Czerkaszczyzną”. 5. Regionalne konkursy znawców języka ukraińskiego, oprócz tego — aktywny udział w Międzynarodowym konkursie im. Petra Jacyka. 6. Wspólnie z Łarysą Kadyrową i fundacją XXI wieku przeprowadzamy Ogólnoukraiński festiwal „Szewczenko w moim sercu”. 7. Festiwal monospektakli „Maria” (poświęcony ukraińskiej aktorce Marii Zańkowieckiej) (z Ł. Kadyrową). 8. Ze Związkiem Bandurzystów konkurs młodych bandurzystów. Ogólnoukraińskie konkursy, które odbywają się w regionach: — „Dżereło Tałantiw” („Źródło Talentów”) — Donieck. — Zaporoże: Festiwal dziecięcej sztuki chóralnej „Spiwuczyj step” („Śpiewny step”). — Festiwal intelektualno-gier „Bajunale” — Winnica. — Ogólnoukraiński dziecięcy festiwal bandurzystów „Tawrijśki zustriczi” („Spotkania Tawryjskie”) — Chersoń. — Konkurs młodych literatów „Pokolinnia XXI” („Pokolenie XXI”) — Chersoń. — Ogólnoukraiński festiwal książki dziecięcej na Krymie „Teodozja”. — Międzynarodowy festiwal sztuki ekranowej i scenicznej „Kinohłos” („Kinogłos”), Odessa. — Festiwal „Mazepa-Fest” na Połtawszczyźnie. — Ogólnoukraińskie festiwale „Dzweny pisniamy, moja zemle” („Dzwoń pieśniami, moja ziemio”) oraz „Moja spiwucza Ukrajino” („Moja śpiewna Ukraino”) w Sewastopolu. Najaktywniejszymi uczestnikami konkursów Proświty są dzieci i młodzież z obwodów sumskiego, kijowskiego, czerkaskiego, czerniowieckiego, dniepropetrowskiego, iwanofrankiwskiego, lwowskiego, tarnopolskiego, żytomierskiego, charkowskiego, ługańskiego i chmielnickiego. Na szczeblu ogólnoukraińskim corocznie czczona jest pamięć Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki, Borysa Hrinczenki, M. Drahomanowa, Wasyla Stusa, Ołeksy Tichego oraz innych wybitnych Ukraińców. 28—29 listopada 2013 r. w Doniecku odbędzie się konferencja naukowo-teoretyczna „Słowo artystyczne Wasyla Stusa w kontekście literatury ukraińskiej i światowej”. Marija Olijnyk i działacze Proświty prowadzą aktywną, wieloletnią walkę o ustanowienie w Doniecku pomnika Wasyla Stusa. Wydali oni unikatowy dwutomnik: T. 1. „Ołeksa Tichyj: Myśli o rodzinnej ziemi donieckiej”. T. 2. „Ołeksa Tichyj: we wspomnieniach, rozmyślaniach, literaturze”. Na Żytomierszczyźnie odbyła się konferencja naukowo-praktyczna: „Iwan Ohijenko (Metropolita Iłarion) — patriota, uczony, teolog” oraz ujrzał światło dzienne zbiór materiałów z tej konferencji pod tym samym tytułem. Ołhę Kobylańską i Mychajła Tkacza czczono w Czerniowcach, a ten rok jest rokiem 150-lecia Bukowińskiej Orlicy. Corocznie odbywają się „Czytania Arkasowskie” w Mikołajowie, a także zbieranie materiałów o ogólnoukraińskim znaczeniu „Szewczenkiany”. Odbyły się uroczystości upamiętniające H. Tiutiunnyka, A. Pohribnego, B. Hrinczenkę, W. Sosiurę, M. Rudenkę, Iwana i Nadiję Switłycznych. W Winnicy w bieżącym roku obchodzono 100-lecie Mychajła Stelmaha i 185-lecie L. Hlibowa. 125-lecie od dnia urodzin Iwana Kawaleridzego — wybitnego ukraińskiego rzeźbiarza, reżysera filmowego i dramaturga uczczono w Sumach. Wieczory pamięci Marii Sokil i Iwana Patorżynskiego odbyły się w Dniepropetrowsku. 100-lecie Andrija Malyszki obchodzono we wszystkich obwodach Ukrainy. 415-lecie od dnia urodzin ukraińskiego działacza kulturalno-oświatowego, kościelnego i społecznego Petra Mohyły. 170-lecie od dnia urodzin ukraińskiego pisarza Wasyla Mowy (Łypynskiego). 100-lecie od dnia śmierci Mykoły Łysenki. Corocznie czczeni są bohaterowie narodowi, hetmani epoki kozackiej, ofiary Hołodomoru, II wojny światowej i represji bolszewicko-stalinowskich, bohaterowie OUN—UPA, Bohaterowie spod Krut. Jeśli ukraiński przemysł filmowy przekształcił się w surowcowy dodatek do rosyjskiej produkcji filmowej, a karmią nas nieświeżym radzieckim produktem lub współczesnymi rosyjskimi serialami telewizyjnymi z napisami dla głuchoniemego narodu ukraińskiego, jeśli antyrynkowe manipulacje i machinacje piątej kolumny w murach ukraińskiego parlamentu są skierowane na uniemożliwienie produkowania ukraińskojęzycznego produktu kulturalnego i informacyjnego, jeśli, zasłaniając się kłamliwym twier-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

akcji „Kobziarz do każdej rodziny”, doprowadzono wydanie w serii „Kolekcja dziecięca” płyt DVD do 126 tytułów, wyprodukowano 80 odcinków edukacyjno-poznawczego serialu „Logos” o historii ukraińskiego słowa, ukraińskiego ducha, ukraińskiej kultury i narodowego bytu. Przygotowano do produkcji jeszcze 16 odcinków, po 30 minut każdy, przez grupę specjalistów pod kierownictwem D. Łomaczuka. Przypomnę Państwu, że ten projekt przewiduje wyprodukowanie 365 odcinków: na każdy dzień — osobny film w odniesieniu do kalendarza narodowego… Czekamy na uruchomienie produkcji końcowego, 12. odcinka artystyczno-edukacyjnego filmu pełnometrażowego o życiu i twórczości T. H. Szewczenki „Bractwo „Testament”. Przy okazji przypomnę Państwu, że autorami tej końcowej serii, poświęconej 200-leciu T. H. Szewczenki, są obecni wśród delegatów ludowy artysta Ukrainy, laureat nagrody im. T. H. Szewczenki Leonid Mużuk, znany reżyser teatralny, zasłużony artysta Ukrainy — Dmytro Czerepiuk, Dmytro Łomaczuk i ja, grzeszny. Ta seria — to swoisty memoriał dla naszego geniusza Bohdana Stupki i reżysera Stanisława Kłymenki… W tym roku, pomimo braku jakiegokolwiek finansowania, zapoczątkowaliśmy jeszcze jeden projekt — „Współczesna piosenka dziecięca” i wydaliśmy w dużym nakładzie piosenki Leonida Jamkowego… Zapomniałem przypomnieć delegatom, że filmy z serii „Logos” są emitowane na kilku kanałach telewizyjnych Ukrainy: są to — UTR, kanał „Malatko”, kanał „Rada” i kanał „Kultura”… Chciałoby się, aby tutaj wybrzmiało to, co najbardziej zauważalne w dorobku regionalnych „Proświt” w ich pracy, wszak obwód iwanofrankiwski ma swoje doświadczenie, obwód ługański — swoje, ale to nie znaczy, że w Doniecku nie mogą robić tego, co robią we Lwowie. Segment społeczny musi przejąć inicjatywę na siebie. I dotyczy to przede wszystkim „Proświty”. A kto w takim razie jest wzorową „Proświtą”? Najliczniejsze organizacje czy te niewielkie grupy entuzjastów w odległych wsiach? To my wszyscy, obecni tutaj i poza murami tej sali. Każdy, kto przejmuje się losem języka ukraińskiego, ukraińskiej historii, ukraińskiej kultury i Ukraińskiego Kościoła… Tak jak Wiktor Kobzar, proświcianin ze wsi Switłohirśke w rejonie kryniczańskim obwodu dniepropetrowskiego. W tym roku, dobrowolnie stając do walki z urzędnikami o obecność narodowych kanałów radiowych na antenie, wysłał do urzędników różnych szczebli 200 listów. Od rejonowego biurokraty — aż po Prezydenta Ukrainy. Najwyraźniej nam wszystkim warto przejąć tę zawziętość Wiktora Kobzara — każdy jego list do urzędnika przypomina o tym, że kiedy ludzie nieobojętni się zjednoczą, będzie on zmuszony przestrzegać państwowych praw. Szanowni delegaci zjazdu, wymieniłem jedynie pokrótce te centralne projekty, które zrealizował Zarząd Główny „Proświty”, a przewodniczących zjednoczeń obwodowych usłyszymy i odtworzymy pełnię obrazu działalności naszego Towarzystwa. Wystąpienia przedstawicieli

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu ««Proświta» XXI wieku: Sprawozdanie przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana», s. 2

«Proświta» XXI wieku: Sprawozdanie przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana

Zakończenie. Początek na str. 1—3 jakim przesiąknięta jest rozbestwiona antyukraińska siła polityczna, wszyscy zrozumieliśmy konieczność aktywnego przeciwdziałania tej kosmopolitycznej ideologii, a ściślej mówiąc ideologii niszczenia wszystkich fundamentów narodowych. Przecież dalsza rosyjsko-sowiecka kolonizacja Ukrainy, która nasiliła się w ostatnich trzech latach, oznacza rozmywanie nas jako narodu. Bez tych dwóch pilnych potrzeb narodowych: „derusyfikacji” oraz „deradykalizacji” powrót do Europy, zadeklarowany przez władze, jest niemożliwy. Dlatego przeciwstawianie się konsekwentnemu pozbawianiu oznak ukraińskości na całej polityczno-ekonomicznej i socjokulturowej przestrzeni Ukrainy jest pierwszoplanową sprawą Proświty… „Proświta” jest zobowiązana wziąć jak najbardziej aktywny udział w szczegółowym i realnym opracowaniu „Mapy drogowej derusyfikacji Ukrainy…” Filozofię tych zmian wielokrotnie deklarowaliśmy, a jej fundamentalne zasady pozostają niezmienne: bez języka ukraińskiego, kultury ukraińskiej, Ukraińskiego Kościoła, ukraińskiej przestrzeni informacyjnej Państwo Ukraińskie jest bezperspektywiczne. W przeciwnym razie czeka nas los Naddniestrza, które, według trafnego określenia Heorhija Filipczuka, jest wypracowanym modelem przyszłości Ukrainy, kiedy wszystko, co rdzennie ukraińskie, w krótkim czasie stało się swoistą etniczną chimerą… Rzecz jasna, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” popiera wysiłki władz skierowane na osiągnięcie stowarzyszonego członkostwa Ukrainy w Unii Europejskiej… Ale oprócz zadeklarowanych zamiarów potrzebne są natychmiastowe zmiany wewnątrz kraju w tych obszarach, które właśnie wymieniłem. Doświadczenie krajów bałtyckich świadczy, że połowicznych, „aksamitnych” rozwiązań dla rozwikłania wskazanych przeze mnie problemów nie ma… Dla przeprowadzenia dekolonizacji Ukrainy potrzebne jest jak najszersze zjednoczenie wszystkich parlamentarnych sił opozycyjnych i pozaparlamentarnej większości opozycyjnej oraz, oczywiście, mobilizacyjne włączenie ich do „Proświty” — zarówno w Kijowie, jak i w terenie. Szanowni delegaci zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”! W ciągu całego okresu istnienia odrodzonej „Proświty” uformowaliśmy nowoczesną ideologię budowania narodu i odpowiednią „mapę drogową”, która jest zdolna aktywnie zastępować rosyjskie markery ukraińskimi. Jednak proces formowania kilku konkurujących partii w jednolitej przestrzeni narodowej nieco wypchnął dzisiaj prośwician w cień, chociaż nie straciliśmy na liczebności członków naszego Towarzystwa. Obecnie, kiedy zdecydowana większość Ukraińców zrozumiała, że skuteczna gospodarka na Ukrainie jest możliwa przy skutecznym rozwiązaniu problemu denacjonalizacji i desowietyzacji, kiedy pragnie ona rozszerzenia jednolitego języka ukraińskiego na całej przestrzeni państwowej, tak samo jak pragnie prawdziwej historii ukraińskiej i jednolitego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego ze swoim Patriarchą w Kijowie, musimy zmobilizować się maksymalnie, przyciągać ich do Towarzystwa, gdyż są to zasady, których konsekwentnie przestrzega Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”. Przytoczę także kilka spostrzeżeń, które powinny być punktem wyjścia do współpracy z politykami stojącymi na pozycjach ukraińskich, a co do których musi określić się realny kandydat sił ukraińskich w wyborach prezydenckich, przygotowania do których, właściwie, już rozpoczęły się na Ukrainie wiosną 2013 r. Profesor Anatolij Zahnitko z Uniwersytetu w Doniecku w swoich rozważaniach o „strategiach językowych na mapie językowej Ukrainy”… zaznaczał, że pewna część elektoratu i „podczas powstania Ukrainy jako odrębnego suwerennego państwa, i dzisiaj nie wierzy w jej samowystarczalność, a Ukraińców uważa za zwyczajną wymyśloną bajkę”. Temu tematowi poświęcone są tysiące wydań, które produkowane są w Rosji i rozpowszechniane na Wschodzie, Południu i na całej Ukrainie. Stałe polityczno-informacyjne zasilanie przez Partię Regionów we wschodnich i południowych obwodach Ukrainy oraz instytucja rosyjskiego kościoła na Ukrainie mnożyły tę elektoratową antyukraińską siłę. Ale i z nią trzeba pracować, bo absolutna większość obywateli Ukrainy jest otwarta na przyswajanie języka ukraińskiego, historii, na literaturę ukraińską, na gazety ukraińskie, na ukraińskie radio i telewizję, na ukraińską kinematografię, jednak sztucznie zamyka im się dostęp do ukraińskojęzycznego produktu kulturalnego i informacyjnego poprzez niedopuszczenie do istnienia samego rynku ukraińskojęzycznego produktu. O tym musimy mówić wszędzie i zawsze, żądając od władz i polityków przestrzegania zasad konstytucyjnych: język ukraiński jest językiem państwowym!!! Nasze żądania, szanowni delegaci, dotyczące „odgrodzenia się” władzy od wszystkich symboli, świąt, toponimów, pomników, monumentów, mitologemów, czy to w sferze kultury, czy w sferze edukacji, które dotyczą epoki radzieckiej, z koniecznym demontażem, oraz ustawowe zrównanie ich z ideologią nazizmu ochronią nas przed pochłonięciem przez „ruski mir”… Ukraińska przestrzeń informacyjna musi stać się prawdziwie ukraińską, bez obecności delegowanego na Ukrainę przez Putina oddziału prezenterów telewizyjnych: od Schustera, Kisielowa aż po Dorofiejewa, którzy całodobowo napromieniowują obcym językiem i obcą „ruskomirowską” ideologią przestrzeń informacyjną Ukrainy… W nowej redakcji Ustawy o mediach konieczne są zmiany, które na ogólnokrajowych prywatnych kanałach telewizyjnych zabronią nadawania w języku niepaństwowym „z wymogiem udźwiękowienia wszystkich obcojęzycznych tekstów wyłącznie po ukraińsku…” Dobrze zdajemy sobie sprawę, jak decydującą, powiedziałbym, najważniejszą dla naszego wspólnego celu, jest sfera edukacji. Na jej czele do dziś stoi jawny ukrainofob, który ma kompleksy na punkcie „optymalizacji ukraińskich szkół” i przepisywania historii. Dlatego radykalnej zmiany wymaga sytuacja przede wszystkim w zmianie kierownictwa resortu oraz przekształceniu go w główny obiekt inwestycji państwa w naszą narodową przyszłość. Maria Olijnyk w swoim słowie o sprawach edukacyjnych na Doniecczyźnie naprowadza nas na myśl, że placówki oświatowe Wschodu Ukrainy zostały przekształcone w kuźnię nowych rusyfikatorów Ukrainy. Dlatego kwestia derusyfikacji edukacji, przeniesienia procesu edukacyjnego na język ukraiński, tak samo jak adaptacja średnich placówek oświatowych do ukraińskiego procesu edukacyjnego, jest zadaniem pierwszoplanowym. Jego oponenci stale powołują się rzekomo na demokratyczne zasady rynkowości w sferze językowej w Europie, w szczególności na szerokie rozpowszechnienie języka angielskiego jako czynnika unifikującego… I solidaryzuję się z wnioskami profesora Anatolija Zahnitki: „kwestii strategii językowej nie można przenosić na płaszczyznę czysto rynkowej gospodarki, dlatego że postęp cywilizacyjny w XXI w. określają wartości duchowo-kulturowe, wśród których priorytet należy do języka” („Słowo Proświty”, nr 30, 2013). Jak my, proświcianie, oprócz tego, że uświadamiamy sobie, jakie czekają nas niebezpieczeństwa, przeciwstawiamy się tym procesom i problemom, które już wcześniej wskazałem? Od razu powiem, bez hiperbolizacji, że nasze wysiłki są niewspółmierne do skali niszczycielskich procesów, które mają miejsce obecnie. I oprócz partii „Swoboda” nie mamy na kim się oprzeć, chyba że na Kongresie Ukraińskich Nacjonalistów i dwóch segmentach Ruchu. Jednak przeprowadzone z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Fora świadczą, że pozaparlamentarna opozycja jest o wiele potężniejsza, bardziej dynamiczna i pryncypialna w kwestii językowej niż dwa polityczne komponenty opozycji parlamentarnej. I mimo wszystko, pomimo tego, że zruszczenie rozprzestrzenia się jak choroba zakaźna, że „filozofia nacjonalizmu” nie rozprzestrzenia się w denacjonalizowanym społeczeństwie, że sytuacja demograficzna na Ukrainie jest krytyczna, pomimo społecznego i kulturowego upodlenia, stopień odporności organizmu narodowego na „ruskomirowską tyfusowatość” rośnie… Nie będę wskazywał na epizodyczne przejawy buntu przeciwko systemowi, znane wszystkim z mediów, ale powiem o gotowości każdego z nas, prośwician, do podjęcia walki z konkretnie spersonalizowanym, rozpoznawalnym wrogiem. Odsłonił on swoje „szpetne oblicza”, uważając, że już cała sprawa została dokonana, że operacja specjalna, opracowana na Łubiance z udziałem Medwedczuka i Kolesniczenki, została już zakończona, pozostało jedynie nieco sformalizować… To — zapewniam was — daleko nie tak… Nawet nasze proświciańskie wysiłki, niewspółmierne do zasobów naszych jawnych wrogów, przekonują nas o tym, że bitwa o Ukrainę jest przed nami, jak i zwycięstwo… To, co zostało zrobione przez Zarząd Główny w poprzedniej kadencji, rzecz jasna, mogłoby być bardziej znaczące i przekonujące. Ale mimo wszystko zatrzymam się na naszych projektach i priorytetach: w ubiegłym roku zakończyliśmy, tak jak planowaliśmy, milionowy nakład głównej księgi naszego narodu — „Kobziarza”, w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

obwodowych związków, uzupełnią mnie. Zostaną wymienione konkretne działania, konkretne przedsięwzięcia oraz zrealizowane lub zapoczątkowane projekty, które miały przeciwdziałać tym zagrożeniom, na których być może zatrzymałem się zbyt szczegółowo… Szczególnej uwagi wymaga współpraca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» z Ukraińskim Kościołem Patriarchatu Kijowskiego oraz z Greckokatolickim Kościołem. Bo nic tak nie wpływa na postrzeganie świata i wartości moralne, na światopogląd człowieka, na orientacje społeczno-polityczne, jak religia… Owocne współdziałanie dwóch czynników: religijnego i etnicznego może nam zagwarantować suwerenność narodową. Ponieważ obecnie zachodzi aktywne wzajemne przenikanie religii i polityki we wszystkie sfery współczesnego bytu, współpraca z ukraińskimi organizacjami religijnymi powinna zajmować szczególne miejsce. Ponieważ nasza ukraińska cywilizacja opiera się na tradycjach chrześcijańskich, jesteśmy zobowiązani wspierać nasze prawdziwie narodowe Kościoły. Nasze sporadyczne akcje protestacyjne przynoszą niewielkie nadzieje, choć często się do nich uciekamy: pikietowanie, wiece, oświadczenia. Autorytarny reżim, który szybko zagarnął w swoje ręce wszystkie gałęzie władzy, nie gardząc niczym: od gwałtu na narodzie do jego ви в obronie naszych konstytucyjnych praw i wolności. Naród ukraiński jako całość duchowa nie może być obserwatorem tego, jak niewielka, lecz dobrze zorganizowana grupa osób, uzurpując sobie władzę, odbiera nam prawo nie tylko do określonego poziomu i jakości życia, lecz stopniowo niweluje każdą osobowość poprzez denacjonalizację, poprzez potężne mechanizmy rusyfikacji, jako głównego środka odosobnienia, samozaparcia i intelektualnej niższości, aż do okaleczenia i zwyrodnienia… Sprawa ukraińska prawie nigdy nie miała odpowiedniego wsparcia, o czym świadczy historia «Proświty», w której gromadzili się ci, którzy szli pod prąd, którzy konsekwentnie przeciwstawiali się wszelkiemu naciskowi władzy… Być może nas wciąż jest mało. Ale jest to problem ogólnonarodowy, a działanie bez jakiegokolwiek poparcia ze strony biznesu, nawet ze strony partii politycznych zaangażowanych w sprawę ukraińską, które przede wszystkim istnieją w ograniczonych programach, ramach czy formatach politycznych, jest trudne. Ale trzeba! Szanowni delegaci, bez przesady powiem, że my, prości z Proświty, mamy szczególne narodowe zadanie, sformułowane 145 lat temu: strzec tego, co swoje, pielęgnować to, co swoje, bronić ojczystego słowa, z coraz wyraźniejszym kierownictwem, i stale kontrolować jego wykonanie. Operatywnie rozwiązywano problemy, które pojawiały się w związkach «Proświty». Towarzystwo «Proświta» zawsze pracowało w ścisłym kontakcie z organizacjami narodowo-patriotycznymi i twórczymi związkami Ukrainy, w szczególności z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy, Narodowym Związkiem Żurnalistów Ukrainy, Związkiem Kompozytorów Ukrainy, Związkiem Oficerów Ukrainy, UWKR i innymi. A ta niezauważalna, cicha wojna, prowadzona przeciwko «Proświcie» nie tylko przez szowinistów, lecz także przez liberałów wszelkiej maści, musi nas umocnić w naszych narodowych tradycjach, w naszej wierze, w naszych zadaniach. Przed nami cierpliwa „kapilarna”, jak określiła Oksana Pachlewska, praca z ludźmi, a nie głoszenie pustosłownych deklaracji. Dzień pisma i języka ukraińskiego, grudniowe 145-lecie Matki «Proświty», 200-lecie urodzin Tarasa Szewczenki, aktywizacja kontaktów z Ukraińcami bliskiej i dalekiej diaspory, kształtowanie nowego pokolenia prosvitian, zjednoczenie wszystkich nieobojętnych wobec sprawy utwierdzania języka ukraińskiego, narodowej edukacji i kultury na rodzimych ziemiach, realizacja wielkoskalowych projektów, budowanie informacyjnego zaplecza «Proświty»

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wyzwania dnia dzisiejszego. APEL do narodu ukraińskiego delegatów IX Zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki

jawnego grabieży — szybko ewoluuje w stronę totalitaryzmu… Jak zapobiec temu procesowi?! Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, organizując i przeprowadzając stale działające Forum na rzecz obrony języka ukraińskiego, a następnie także państwa, zwracało się do liderów parlamentarnej opozycji z propozycją wspólnych działań z partiami pozaparlamentarnymi i organizacjami społecznymi, lecz te, według słów Ihora Łosiewa, „zakochani w sobie gadułowie, którzy chodzą ulicami z flagami, oświadczeniami i rezolucjami”, nie widzą celowości utworzenia ogólnoukraińskiej rady koordynacyjnej, która twardo reagowałaby na wszystkie bezprawne, antykonstytucyjne działania władzy. Nie będę szczegółowo zatrzymywać się na tym aspekcie działalności „Proświty” — on jest w rozwoju, zaznaczę tylko, że zdecydowana większość uczestników Forum popiera nasze inicjatywy z uświadomieniem sobie tego, że to nie tylko skarb, lecz nasze duchowe ognisko. I tu stosownie jest przypomnieć wielkiego połtawianina M. Gogola: „Z słowem trzeba postępować uczciwie. Bo ono (słowo — P. M.) jest najwyższym darem od Boga dla człowieka”. Wypełnia ono bowiem nasze ziemskie istnienie Najwyższą Prawdą. Z nim, z ojczystym słowem, wiąże się także nasze duchowe bogactwo, nasza duchowa siła, nasza niebiańska łączność, hierarchia naszych myśli i uczuć oraz imperatywów moralnych. Organy kierownicze Towarzystwa „Proświta” — Centralne Zarząd i Główna Rada — pracowały wyraźnie w ramach Statutu. Co miesiąc odbywały się posiedzenia Centralnego Zarządu, a dwa razy w roku sesje Głównej Rady. Plany pracy „Proświty” zatwierdzało Centralnym [...] przestrzeni informacyjnej dla publicystycznego, poetyckiego słowa, ukraińskiego malarstwa, pieśni i tańca, współpraca z wybitnymi postaciami nauki i kultury, Instytutem Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, katedrami filologii na uniwersytetach, stworzenie portalu „Proświty” w sieci i wiele innych zamierzeń oraz spraw czeka na nasze „pracowite” umysły. „Proświta” trzeciego tysiąclecia — wierzę w to! — może być i będzie modelem dalszego cywilizacyjnego rozwoju ukraińskości, duchowym posłannikiem i przedstawicielem Ukrainy w świecie, będzie pracować wytrwale i bezinteresownie, mówiąc słowami Kobzarza, „ku chwale naszej przesławnej Ukrainy”. Chwała „Proświcie”! Chwała Ukrainie! Zdjęcie: Ołeksandr Lytwynenko Drodzy Ukraińcy! Delegaci IX Zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» wyrażają głęboki niepokój w związku z groźnymi tendencjami niszczenia podstaw ukraińskiej państwowości. Postępowanie obecnych władz świadczy o konsekwentnym ignorowaniu przez nie podstawowych ukraińskich zasad narodowych. Wrażenie jest takie, że humanitarną politykę w państwie ukraińskim prowadzi nie ukraiński, lecz rosyjski rząd, ponieważ w wielu regionach niepodległej Ukrainy konsekwentnie niszczy się ukraińską tożsamość: placówki oświatowe w Doniecku, Zaporożu, Ługańsku, Odessie ignorują język państwowy, uporczywie rusyfikują ukraińską młodzież. Nasze apele do liderów parlamentarnej opozycji w Radzie Najwyższej dotyczące natychmiastowego utworzenia Rady Ludowej pozostają bez odpowiedzi. Bo tylko w jedności parlamentarnej i pozaparlamentarnej opozycji można obronić narodowe interesy Ukrainy. Delegaci IX Zjazdu domagają się natychmiastowego uchylenia antykonstytucyjnych ustaw o referendum oraz o podstawach państwowej polityki językowej, które zagrażają spójności Państwa Ukraińskiego. W ostatnim czasie na Ukrainie obserwuje się aktywizację i skoordynowaną koordynację działań antypaństwowych prorosyjskich organizacji i partii «Русское единство», «Русский блок», «Родина» pod przewodnictwem Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego, przy aktywnym wsparciu komunistów, którzy dążą do wciągnięcia Ukrainy w «русский мир» i do Unii Celnej. W rzeczywistości chodzi o odtworzenie nowego wariantu cesarstwa rosyjskiego, w którym Ukraina będzie bezprawną, znarodowionątą gubernią. Europejski wybór Ukrainy to naturalny powrót do wspólnego historycznego europejskiego domu. Ukraina należy do kręgu cywilizacji europejskiej. W tym punkcie jednomyślnie popieramy Prezydenta Ukrainy. Szanowni Ukraińcy! Przez wszystkie lata niepodległości naród ukraiński ani razu jeszcze nie znajdował się tak blisko utraty swojej tożsamości i państwowości narodowej. Aby przeciwstawić się rusyfikacji, musimy powrócić do swoich narodowych korzeni, do swojego języka i tradycji, zdecydowanie wspierać tych, którzy opowiadają się za ukraińską Ukrainą i europejskim cywilizacyjnym wektorem jej rozwoju. IX Zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wzywa wszystkich obywateli: — stanąć w obronie państwowego statusu języka ukraińskiego i państwowości narodowej; — brać udział w działalności struktur stale działającego Forum, przyłączać się do działalności organizacji społecznych, które prowadzą codzienną pracę, ukierunkowaną na ochronę języka ukraińskiego i praw językowych Ukraińców; — przeciwdziałać deukrainizacji i sowietyzacji w sferze oświaty, informacji, kultury oraz narzucaniu wypaczonej historii Ukrainy w placówkach edukacyjnych Ukrainy. Domagać się od Prezydenta Ukrainy: — zapewnienia natychmiastowego rozpatrzenia i uchwalenia ustawy Ukrainy «O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego oraz trybie stosowania innych języków na Ukrainie»; — zwolnienia z urzędów państwowych urzędników wszystkich szczebli, którzy lekceważą państwowy język ukraiński i odmawiają jego używania podczas wykonywania obowiązków służbowych; — odsunięcia z urzędu ministra oświaty i nauki Ukrainy za antyukraińską i antypaństwową działalność oraz pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej za zbrodnie popełnione przeciwko narodowi ukraińskiemu; — uchylenia ustaw Ukrainy «O referendum» i «O podstawach państwowej polityki językowej»; — pełnej realizacji państwowego programu celowego zapewnienia pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia publicznego na całym terytorium Ukrainy; — zastosowania przez organy ochrony prawa przewidzianych ustawodawstwem Ukrainy środków zmierzających do zaprzestania działalności na terytorium Ukrainy organizacji i partii, które są niezgodne z wymogami Konstytucji i ustaw Ukrainy. O 200. rocznicy Szewczenki. Kolejny jubileuszowy rok Tarasa Szewczenki musi stać się rokiem triumfu ukraińskiego słowa, słowa ukraińskiego geniusza we wszystkich dziedzinach życia narodowego, a przede wszystkim w przestrzeni telewizyjnej i radiowej Ukrainy. 14 września 2013 r., Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Formować i realizować 14 września 2013 roku w Kijowie odbył się IX zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Na zjazd delegowano 139 proświtian — przybyli z Autonomicznej Republiki Krymu, wszystkich obwodów Ukrainy, miast Kijowa i Sewastopola; w pracach zjazdu wzięło udział 112 delegatów.

IX zjazd OUT „Proświta” im. T. Szewczenki, który odbywał się w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela, pobłogosławili proboszcz Soboru Patriarszego św. Włodzimierza mitrat protorej Borys Tabaczek oraz kierownik departamentu spraw zagranicznych Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Ołeksij Petriw. Z szczególnym szacunkiem delegaci zjazdu wysłuchali błogosławieństwa i wystąpień przedstawicieli obu Kościołów. Miłą niespodzianką stało się odznaczenie Orderem Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza III stopnia UKP KP za wkład w odrodzenie duchowości, własnej historii, obronę języka ukraińskiego i kultury, rozwój i umacnianie ukraińskiej państwowości oraz propagowanie Ukraińskiego Kościoła na terenach Ukrainy proświtian: Mykoły Kulczynskiego — przewodniczącego Połtawskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”, deputowanego ludowego Ukrainy wielu kadencji, profesora Iwana Horbaczuka — przewodniczącego komórki podstawowej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. Błogosławionymi Dyplomami UKP KP nagrodzono Eduarda Mondzelewskiego — członka Zarządu Kijowskiego obwodowego zjednoczenia OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz członków Zarządu Ługańskiego obwodowego zjednoczenia Ihora Tatarinowa i Jurija Kiselowa. W pracach forum proświtiańskiego wzięli udział znani działacze nauki i kultury, przywódcy partii politycznych i organizacji społecznych o orientacji narodowo-demokratycznej. Słowo powitalne od Związku Oficerów Ukrainy wygłosił jego przewodniczący Jewhen Łupakow. Zaznaczył on, że „Proświta” jest wzorcową organizacją państwowotwórczą, gdyż przez 145 lat prowadzi niestrudzoną walkę o ukraińską Ukrainę. Z powitaniem od Ludowego Ruchu Ukrainy wystąpił zastępca przewodniczącego partii, członek Rady Głównej OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Iwan Zajec, a od Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów — jego przewodniczący Stepan Braciun. Delegaci zjazdu uważnie wysłuchali mądrych słów ukraińskiego polityka, obrońcy praw człowieka, długoletniego więźnia politycznego radzieckich łagrów, deputowanego ludowego Ukrainy I, II i IV kadencji Stepana Chmary. Adres powitalny od towarzystwa „Znannia” wygłosił Wasyl Wasylaszko. Z pieśnią powitalną do występujących dołączyli ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wasyl Neczepa i ludowy artysta Ukrainy Femij Mustafajew. Sprawozdanie Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z pracy „Proświty” za okres od czerwca 2009 do września 2013 roku wybrzmiało z ust przewodniczącego OUT „Proświta” Pawła Mowczana (drukowane w tym numerze tygodnika). Pracę Zarządu Centralnego OUT „Proświta” im. T. Szewczenki delegaci zjazdu zatwierdzili, podobnie jak Sprawozdanie Komisji Kontrolno-Rewizyjnej, przedstawione przez zastępcę przewodniczącego Ołeksija Czerniachiwskiego. W swoich wystąpieniach przewodniczący zjednoczeń obwodowych Stepan Wołkoweckyj (Iwano-Frankiwsk), Jarosław Pitko (Lwów), Wołodymyr Semystiaha (Ługańsk), Wasyl Kliczaka (obwód kijowski), Kyryło Stecenko (Kijów), Mykoła Kulczynski (Połtawa), członkowie Rady Głównej towarzystwa Iwan Juszuk, Heorhij Filipczuk, Dmytro Łomaczuk poruszyli problemy o znaczeniu ogólnokrajowym: mowa była o drogach przezwyciężenia kryzysu duchowego, co jest możliwe tylko przy zaangażowaniu szerokiej społeczności, przy aktywnym przeciwstawianiu się rusyfikacji społeczeństwa, odzyskaniu rodzimej przestrzeni informacyjnej, demaskowaniu separatyzmu regionalnego, o potrzebie szczególnej uwagi dla południa i wschodu Ukrainy, gdzie przy lobbingu władz lokalnych jego przejawy są szczególnie rażące. Mowa była także o nagłej potrzebie modernizacji pracy towarzystwa „Proświta”, poszukiwaniu i wdrażaniu nowoczesnych strategii dla przeciwdziałania nowym wyzwaniom. Szczególną uwagę występujący zwracali także na obecność „Proświty” w przestrzeni informacyjnej, potrzebę wspierania we wszystkich formach tygodnika „Słowo Proświty”, aktywnej działalności w Internecie. Na przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki wybrano Pawła Mychajłowycza Mowczana („Za” — 109, „Przeciw” — 0, „wstrzymało się” — 3). Zjazd wybrał Radę Główną, Zarząd Centralny oraz Komisję Kontrolno-Rewizyjną OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Delegaci zjazdu odrębną uchwałą zatwierdzili komisję roboczą do wniesienia zmian i uzupełnień do Statutu OUT „Proświta”, które są wywołane wejściem w życie 1 stycznia tego roku Ustawy Ukrainy „O stowarzyszeniach społecznych”. W szczególności głębokiej analizy wymaga organizacyjno-prawna forma działalności „Proświty”, o czym „Słowo Proświty” już informowało w jednym z poprzednich numerów. Związek twórczy ze stałym indywidualnym członkostwem najlepszych ludzi, ogólnoukraińska centrala z wieloma oddzielnymi jednostkami, czy sieć stowarzyszeń społecznych — na to pytanie muszą odpowiedzieć już delegaci następnego, X zjazdu. A tegoroczny IX zjazd otwierał i kończył swoją pracę Hymnem Ukrainy, a wers „duszę i ciało położymy za naszą wolność” dzisiejsi proświtianie śpiewali z nie mniejszą szczerością, aniżeli ich poprzednicy: od Anatola Wachnianyna (inicjatywę wzniesienia pomnika założycielowi „Proświty” na jego małej ojczyźnie, na ziemi przemyskiej, wyraził na zjeździe Heorhij Filipczuk) do Anatolija Pohribnego, który jeszcze całkiem niedawno był wśród nas. Właściwie wspólne wykonanie Hymnu akumuluje poświęcenie każdego z nas, proświtian, dla sprawy ukraińskiej. Iwan ZAJEC, pierwszy zastępca przewodniczącego Zjednoczonego Ruchu (UNP—NRU), członek Rady Głównej „Proświty”: — Chcę powitać was w imieniu Zjednoczonego Ruchu (Ukraińskiej Partii Ludowej — Ludowego Ruchu Ukrainy) na zjeździe. Jestem przekonany, że zjazd podejmie strategiczne decyzje, że popracujemy tak, aby zapewnić perspektywy ukraińskiej sprawie. Dzisiaj reżim Janukowycza oraz wszystkie wrogie ukraińskości siły prowadzą politykę rewanżyzmu. Ta polityka skierowana jest właśnie w sferę ukraińskiego ducha, ukraińskiej Ukrainy, wszystkiego tego, co oznacza istotę naszego państwa i istotę bytu narodu. Obecnie próbuje się przeforsować założenia Ukrainy w nurcie rosyjskiej tradycji politycznej i kulturowej. To największe niebezpieczeństwo obecnej władzy, która mówi o rozwoju gospodarki, o wielkich sukcesach w kierunku europejskim, a w rzeczywistości celowo niszczy ukraińską Ukrainę, poniżając rolę i znaczenie wszystkich tych partii i organizacji społecznych, które są związane z budową państwa. Dzisiaj wypowiedziano wojnę strukturom obywatelskim, w szczególności takim jak „Proświta”. Jeśli uświadamiamy sobie niebezpieczeństwo walki ze wszystkim, co ukraińskie, to musimy opracować jasny plan działań. Jest tu wiele niebezpieczeństw. Pierwsze polega na tym, że opozycja parlamentarna dzisiaj odcięła się od partii pozaparlamentarnych i ogólnie od struktur obywatelskich. Uważają oni, że będą w stanie objąć całe pole ukraińskiej sprawy i kontynuują politykę „wypalania” wokół siebie wszystkiego tego, co nie wchodzi w ich skład. Dlatego konieczne jest apelowanie do liderów partii parlamentarnych, gdyż pokonać ten reżim, zmienić sytuację można tylko razem — to opozycja parlamentarna, pozaparlamentarna i cały sektor społeczny. Trzeba się konsolidować. Drugie niebezpieczeństwo — partia „Swoboda”, w której pokłada się nadzieje w walce o wszystko, co ukraińskie, jakoby tylko ona mogła rozwiązać wszystkie problemy. To wielka iluzja. Demokracja narodowa ma znacznie szersze spektrum zjawisk politycznych i społecznych. Dlatego musimy nawiązywać współpracę z opozycyjnymi partiami parlamentarnymi. Jest jeszcze jedno niebezpieczeństwo, na które nie zwraca się uwagi — podpisanie Umowy stowarzyszeniowej Ukrainy z UE. To absolutnie potrzebna Umowa. Ale siły antyukraińskie pragną wykorzystać ją po to, aby narzucić nam nieeuropejskie wartości, nietradycyjne procesy państwowotwórcze. Dlatego my, występując za integracją europejską, musimy pilnować także liberałów wewnątrz i poza granicami Ukrainy, zwłaszcza z kierunku wschodniego. Potrzebna nam jest maksymalna mobilizacja sił, konieczne jest rozszerzenie i zmodernizowanie swojej działalności. Mamy kierownictwo, które myśli strategicznie, rozumie obecne problemy i zadania na przyszłość, gdyż nikt poza nami nie będzie walczył o ukraińską Ukrainę. Bo dzisiaj ukraiński duch nie jest potrzebny ani oligarchom, ani reżimowi Janukowycza, ani Moskwie. Ale jest potrzebny nam, ukraińskiemu narodowi, który ma prawo do swojego państwa, do wolnego życia, dlatego walczmy o tę perspektywę. Wybór europejski — to wybór narodu ukraińskiego, dlatego trzeba zmienić przedstawicieli władzy, którzy nie potrafią pracować w nurcie europejskim, a jedynie wykonują cudze zadania. PORZĄDEK OBRAD IX zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

«W sile ducha — zwycięstwo narodu!»

PROTOKÓŁ NR 2 komisji mandatowej IX zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki ideę narodową Ośrodki proświtańskie — w każdej miejscowości Stepan WOŁKOWECKI, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”: — Musimy omówić nasze dzisiejsze problemy i zadania, jak te problemy rozwiązać. Oczywiście, głównym zadaniem teraźniejszości jest walka o państwo ukraińskie, wszak jeszcze go nie zdobyliśmy, o nie trzeba walczyć. A „Proświta”, jako jedna z najstarszych organizacji społecznych, ma swoją określoną misję historyczną. My tę misję musimy uświadomić sobie, bo „Proświta” to szczególna organizacja społeczna z wielkimi tradycjami i zasługami historycznymi. Dlatego właśnie nam potrzeba zorganizować szeroką działalność we wszystkich kierunkach, w tym również z pozycji państwowotwórczych (działalność rad, których deputowani podzielają nasz światopogląd, nasz cel). W tym roku deputowani rady obwodowej na naszą propozycję uchwalili regionalny program celowy „Proświta XXI wieku” na Iwano-Frankiwszczyźnie na lata 2013—2016: przewiduje on wsparcie i rozwój ruchu proświtańskiego, organizację ośrodków proświtańskich w każdej miejscowości. Za pomocą tego programu będziemy mieli ośrodki proświtańskie we wszystkich placówkach oświaty, kultury, ochrony zdrowia, a działalność proświtańska będzie zaliczana do działalności związkowej pracowników odpowiednich branż. Taki program warto uchwalić także w innych obwodach. Działają programy oświatowe pod nazwą „Nowa ukraińska rodzina” (kierownik programu — deputowany ludowy Ukrainy i przewodniczący komitetu wykonawczego obwodu pierwszej demokratycznej kadencji, nasz delegat na zjazd Dmytro Zacharuk), które są skierowane na to, aby tradycje ukraińskiej rodziny trwały i rozwijały się. U nas w obwodzie „Proświta” podpisała Memorandum o współpracy z ukraińskimi Kościołami. Obecnie niektórzy księża kierują ośrodkami proświtańskimi. Taką współpracą rozszerzamy naszą działalność, a cerkiew z pomocą „Proświty” wzmocni swój wpływ. Mamy w obwodzie wydawnictwa proświtańskie: „Hałyćka proświta”, jest strona internetowa. Jeśli chodzi o stronę, to obecnie, w czasach technologii informacyjnych, każda obwodowa „Proświta” powinna ją stworzyć. Pisałem w „Słowie Proświty” o konieczności modernizacji organizacji. Trzeba wykorzystywać nowoczesne technologie informacyjne, aby nasza działalność była efektywniejsza. Te formy, które już zostały wypracowane z inicjatywy „Proświty”, warto kontynuować. Obecnie ważne jest podkreślanie europejskiej perspektywy Ukrainy. „Proświta” mogłaby stać się inicjatorem Forum organizacji społecznych, gdzie rozważono by kwestię bezalternatywnego wyboru europejskiego. We Lwowie wypróbowano wszystkie formy pracy Jarosław PITKO, przewodniczący Lwowskiej obwodowej „Proświty”, zastępca przewodniczącego Lwowskiej rady obwodowej: — „Poprzez oświecenie do świadomości narodowej, a następnie do samodzielnego państwa” — to hasło proświtańskie jest obecnie aktualne. Tylko poprzez oświecenie można dotrzeć do uśpionych i rozczarowanych Ukraińców z tymi problemami, które są dzisiaj w państwie i które są związane z przejęciem władzy przez klany oligarchiczne, które niszczą kraj, niszczą pamięć historyczną, które zamachnęły się na najświętsze — język. Podołać temu może nie jakaś partia polityczna, a „Proświta”, która jednoczy i partie polityczne, i organizacje społeczne. Bardzo ważnym warunkiem jest obecność naszego jasnego stanowiska i odpowiedniej reakcji na wszystkie antyukraińskie działania, które mają miejsce na Ukrainie. I właściwie połączenie pracy indywidualnej i docierania z ideami oświeceniowymi do szerokich mas poprzez kolektywy, poprzez indywidualnych członków i nieczłonków „Proświty” ze zorganizowanymi akcjami publicznymi pomoże nam poczuć się jednolitym narodem, jednolitym kolektywem, zaangażować do walki nawet tych, którzy nie są aktywni, którzy oglądają w telewizorze Szustera czy Kisielowa i obecnie tylko w kuchni wymieniają się opiniami, czymś się oburzają, przeciwko czemuś protestują. Połączenie takich form z akcjami masowymi pozwala przekazać stanowisko „Proświty”. Zademonstrowały to, na przykład, akcje w obronie języka, przeciwko haniebnej ustawie Ka-Ka. „Proświta” była pod Radą Najwyższą, potem zdecydowano przeprowadzać akcje w terenie. Właśnie „Proświta” przeprowadziła masową akcję na tym placu, gdzie, jak tutaj już wspominano, w 1941 roku ogłoszono akt odnowienia ukraińskiej państwowości. W tę akcję włączyły się i partie, i organizacje społeczne, i zwykli lwowianie i nie lwowianie. Musimy przekazywać nasze idee poprzez aktywistów, tworzyć ośrodki, rozszerzać bazę „Proświty”. Przede wszystkim iść do przedstawicieli kolektywów pedagogicznych, nauczycieli, wykładowców. Przeprowadzać konferencje językowe, inne masowe wydarzenia z tą kategorią ludzi po to, aby oni w swoich wsiach, na swoich miejscach pracy stali się proświtańcami, wychowywali młodzież, uczniów, studentów. Ważną kwestią są nasze stosunki z partiami politycznymi, w szczególności ze „Swobodą”, UDAR-em, WO „Batkiwszczyna”. Niezbędne jest wykorzystywanie wszystkich możliwych form pracy dla zachowania ukraińskiej państwowości. Wszystkie nadzieje pokładane w młodzieży Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”: — Sytuacja obecnie przypomina lata 1917—1918. I szczególnie w odniesieniu do południowo-wschodniej Ukrainy. Nie gdzieś, a we własnym państwie, na Wschodzie i na Południu chwalą się tym, że wstrzymali ukrainizację. Co więcej, w obwodzie ługańskim padają oświadczenia: „Wreszcie dopięliśmy swego, że u nas zmniejszyła się liczba uczniów, którzy uczą się języka ukraińskiego i liczba klas ukraińskojęzycznych”. I to nie jest przypadek. Oto przykład: kiedy dziennikarze poprosili przewodniczącego rady obwodowej o odczytanie w dniu ponownego pochówku Tarasa Szewczenki jego poezji, w odpowiedzi — niema scena. A kiedy poprosili przewodniczącego obwodowej administracji państwowej o to samo — zabrzmiało „Patrzę ja w niebo, i myślę sobie”… Dla nich czy to Szewczenko, czy Petrenko — różnicy nie ma… U nas na Ukrainie obecnie całe mnóstwo antyukraińskich partii politycznych. Te struktury otwarcie działają w naszym państwie w tym czasie, kiedy my nie możemy stworzyć silnej, jednolitej ukraińskiej partii politycznej, gotowej doprowadzić nas do zwycięstwa. Świadczy to o tym, że przeżywamy niezwykle skomplikowany okres i łatwiej było stworzyć państwo, niż przez 22 lata obronić je dla ukraińskiej wspólnoty. Niezbędne jest przekonanie każdego Ukraińca, że ważne są nie tylko formalne oznaki istnienia państwa, a jego oryginalna kultura, język, prawdziwa historia. I tego nie może zrobić nikt, oprócz najstarszej, najbardziej wpływowej ukraińskiej organizacji społecznej, jaką jest „Proświta”. Zarząd Główny na czele z Pawłem Mowczanem bezkompromisowo prowadzi pracę zgodnie z naszym Statutem. Być może nie zawsze jaskrawo, efektownie, hałaśliwie, ale pewnie i przekonująco. Razem z tym na Południu i Wschodzie Ukrainy jest nam szczególnie ciężko. Po raz pierwszy od 22 lat w obwodach donieckim i ługańskim konferencje obwodowe odbywały się z wielkimi trudnościami, bo z powodu zakazu władz trzeba było szukać jakiegoś schronienia, żeby mieć możliwość gdzieś się zebrać i przeprowadzić konferencje. Dlatego akcje protestacyjne są dla nas aktualne. Ciąg dalszy na str. 10 Na zjeździe zatwierdzono normę delegatów — 139. Według danych z ankiet na zjazd przybyło 112 delegatów. Narodowość: Ukraińcy — 111 Rosjanie — 0 inne narodowości — 1 (Białorusin) Według wieku: Od 30 do 40 lat — 10 40—50 lat — 22 50—60 lat — 54 60 i więcej — 26 Przynależność partyjna: Bezpartyjni — 88 Ludowy Ruch Ukrainy — 7 Zjednoczenie Ogólnoukraińskie „Batkiwszczyna” — 5 Zjednoczenie Ogólnoukraińskie „Swoboda” — 4 „Nasza Ukraina” — 3 KUN — 2 UP „Sobor” — 1 Stepan BRACIUN, przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów W imieniu Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów mam zaszczyt powitać IX Zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, życzyć wam produktywnej pracy, zatwierdzenia potrzebnych i mądrych decyzji oraz postanowień dla dalszego podążania „Proświty” w kierunku zwycięskiego utwierdzenia idei narodowej w niepodległym Państwie Ukraińskim. Do 70-lecia „Proświty” 22 maja 1938 roku we Lwowie Andrzej Szeptycki poświęcił nowy biało-złoty sztandar „Proświty” z napisem: „W sile ducha — zwycięstwo narodu!”. Pod tym hasłem sztandaru „Proświty” w XX wieku uformowało się pokolenie bohaterów, którzy walczyli przeciwko polskiej pacyfikacji, hitlerowskim i stalinowskim okupantom w szeregach UPA. Właściwie od początku XX wieku kształtowanie zasad moralnych i światopoglądu narodowego ukraińskiej młodzieży odbywało się pod wpływem Kościoła i „Proświty”, które ściśle współpracowały w każdym miasteczku i wsi Zachodniej Ukrainy. O tym wiele pisał w swoich artykułach Jarosław Stećko, najaktywniejszy członek „Proświty” w czasach swojej młodości. O organizacji czytelni, koncertów narodowych, pracy wykładowej w ramach „Proświty” czytamy w biografii Sławy Stećko. Wielu działaczy OUN uformowało się jako organizatorzy i propagandyści, pracując właśnie w „Proświtach”. Wśród aktywnych uczestników Towarzystwa były takie znane postacie nacjonalistycznego podziemia, jak Mykoła Dużyj (Wyrowyj), który od 1931 r. wchodził w skład Głównego Wydziału „Proświty” we Lwowie, później wybrano go sekretarzem Głównego Zarządu. W latach studenckich aktywnym uczestnikiem „Proświty” był Stepan Bandera, który z tej okazji w swojej autobiografii napisał: „W dziedzinie pracy kulturalno-oświatowej z ramienia tow. „Proświta” odbywałem w niedziele i święta wyjazdy do okolicznych wsi Lwowszczyzny z odczytami oraz dla pomocy w organizacji festynów i imprez narodowych”. Ściśle współpracował z czytelnią „Proświty” we wsi Stary Uryniów ojciec S. Bandery ks. Andrij Bandera, przy czytelni działali także siostry przywódcy OUN Myrosława i Oksana, brat Wasyl Bandera. W ten czy inny sposób w pracy „Proświty” brali udział Przywódca Jewhen Konowalec (Wira), znani członkowie OUN Osyp Diakiw (Hornowyj) i Jarosław Staruch (Jarlan), członek UGWR Wasyl Mudryj (Borowycz), dowódca UPA-Zachód Ołeksandr Łućkyj (Bohun), dowódca taktycznego odcinka UPA „Czarny Las” Wasyl Andrusiak (Rizun) i in. Ukraińska Partia — 1 Zjednoczenie „Za Ukrainę!” — 1 Wykształcenie: Wyższe — 105 średnie specjalistyczne — 3 średnie — 4 Stopień naukowy: doktor nauk — 7 kandydat nauk — 21 Posiadają odznaczenia państwowe 50 delegatów Członkostwo w „Proświcie” ponad 20 lat — 72 od 5 do 20 lat — 31 do 5 lat — 9 Nieobecni — 27 delegatów Przewodniczący komisji: S. W. Feszczenko Członkowie komisji: Je. W. Buket, W. C. Michalewski, M. I. Cymbaliuk 14 września 2013 r. m. Kijów Akt 30 czerwca 1941 r. o odnowieniu Państwowości ogłoszono we Lwowie właśnie w pomieszczeniu Towarzystwa „Proświta” na pl. Rynek 10. A w skład Ukraińskiego Zarządu Państwowego (UZP) na czele z J. Stećkiem obok członków OUN weszli tacy znani proświcianie, jak Kost Pankiwski (zastępca ministra spraw wewnętrznych), Jewhen Chrapływyj (minister rolnictwa), Anatol Piasecki (minister leśnictwa) i in. Na dzień dzisiejszy dawny budynek „Proświty” we Lwowie na placu Rynek 10 nie należy do towarzystwa „Proświta”, decyzją władz miejskich oddano go instytucjom komercyjnym. Naszym zadaniem jest odzyskanie tego historycznego budynku dla ukraińskiej działalności oświatowej. Rola „Proświty” w zdobyciu i utwierdzeniu Państwa Ukraińskiego jest znacząca. Dzisiejsza władza na Ukrainie demonstruje systemowe niszczenie rozwoju narodowego państwa, jego języka, kultury, duchowości, tożsamości, sprzyja agresywnej antyukraińskiej polityce Moskwy. Znamienne, że w Charkowie w tych dniach do Dzierżyńskiego sądu rejonowego złożono pozew przeciwko ustanowieniu tablicy pamiątkowej Jurijowi Szewelowowi, jednemu z najaktywniejszych członków Charkowskiej „Proświty” czasów wojny, językoznawcy, którego rola jest równoznaczna z rolą M. Hruszewskiego w nauce historycznej. Tym precedensem można jedynie uogólnić duchową, kulturową, ideologiczną konfrontację z północnym sąsiadem, która trwa, nie zwalniając tempa, w czasach Niepodległości. My i dzisiaj znajdujemy się na froncie. To front walki kultur, wartości duchowych i moralnych, niekompatybilnych z imperialnym złem. Front, na którym pod hasłem „W sile ducha — zwycięstwo narodu!” nacjonaliści i proświcianie muszą ramię w ramię bronić tego, co mamy najdroższego — ukraińskiej Ukrainy przed przybłędami, okupantami i po prostu barbarzyńcami. Drodzy proświcianie! Jesteście wielką siłą, trzeba o tym wiedzieć, wierzyć i być tego świadomym, bo właśnie wy niesiecie ludziom Prawdę i tylko Prawdę. Razem zwyciężymy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Mychajło Słaboszpycki. Co zapisano w Księdze Życia. Mychajło Kociubynski i inni. Biografia zorkiestrowana na dziewięć głosów. Fragmenty powieści

Zakończenie. Początek w nr 36 z 2013 r. Chotkewycz uparcie namawia mnie, bym zajął się wydawaniem almanachu i przekonuje, że możemy się na tym wzbogacić. Przesłał nawet wyliczenia dotyczące tego, kiedy i jak dorobimy się poważnego majątku. Najważniejsze, żebym przystał na jego projekty. „Na razie proponowałbym towarzystwo czterech osób: Pan, Wynnyczenko, ja i z poetów Ołeś. Przesyłamy sobie nawzajem nasze utwory… kiedy zbierze się godny druku materiał na zbiór — drukujemy go albo w Rosji, albo w Galicji (zważając na cenzuralność rzeczy). Pieniądze na wydanie składamy, a oprócz tego znajdziemy zapewne jakąś drukarnię, która nam trochę zaufa (przynajmniej ja tutaj takie znajdę). Kiedy materiału „artelników” będzie za mało, można poprzez ogłoszenia w gazetach przyciągnąć utwory innych pisarzy…” Entuzjazm Chotkewycza, jak to bywa tylko u neofitów, jest burzliwy — wszystko widzi w tęczowym świetle. Nie zrozumie mojego pesymizmu. Piszę mu o swoim gorzkim doświadczeniu wydawniczym, kiedy wydałem własnym kosztem zbiór opowiadań. Od tamtej pory zawsze będę wszystkich odradzał podejmowania tak lekkomyślnego kroku. Pieniądze, których ciągle brakuje w rodzinie, wyrzuciłem, skusiwszy się nadzieją, że na wierzbie urosną gruszki. A one — nie urosły… Ledwo-ledwo, po kilku latach, po wielu kłopotach i troskach udało mi się odzyskać wydane pieniądze. Od tamtej pory zarzekłem się bycia wydawcą. Normalny pisarz w normalnym kraju pisze, żeby go czytano, a jeśli go czytają, to rzecz jasna kupują jego książki i ma on wynagrodzenie za swoją pracę. A u nas? Nie mogę przecież nie tylko pisać, ale jeszcze płacić, żeby mnie czytano. Chotkewycz pokłada nadzieję w tym, że mamy już znane nazwiska, choć tutaj wyraźnie przecenia naszą rozpoznawalność. Czyż możliwe jest u Ukraińców bycie szeroko znanym pisarzem? Tylko naiwny może w to uwierzyć. Ale Chotkewycz uparcie stawia na swoim. W następnym liście pisze: „Mówicie, że trzeba mieć dużo pieniędzy. Otóż właśnie przeciwnie. Wydając swoje utwory, sam Pan musiał wydać znaczną kwotę, no a jak będziemy spółką, to złożywszy się, powiedzmy, po sto rubli, będziemy już mieli I tom, a na setki rubli człowiek nie śpi, jakoś by tam już się znalazło, wyskrobawszy… Płacić zaś za to, żeby Pana czytano, nie przyjdzie, zapewne. Za to ma Pan trwałą książkę, a nie klozetowy papier gazetowy…” I choćbym nie wiem co mu zarzucał — nie chce słyszeć żadnych racji. Puścił się galopem na swoim pomyśle — niczym nie da się go zatrzymać. „Dlaczego nie spróbować? Uciekł nie uciekł. Ot jak się oparzymy, wtedy „druga rozmowa”, a jeśli nie, to próbujmy. Przecież pod leżący kamień woda nie płynie; wilka się bać — do lasu nie chodzić; „śmiałość zdobywa miasta”, to może i Ukraińską twierdzę zdobędzie. No, rzućcie swój ultraukraiński pesymizm i nabierzcie trochę bardziej zuchwałego ducha. No, oparzymy się — no to co? Korona z głowy nie spadnie…” Jak nie może mnie wciągnąć w tę awanturę, tak nie mogę mu wyjaśnić motywów swojej odmowy. Moja wiara w to, że na Ukrainie można literaturą zarobić na kawałek chleba, dawno już przepadła. Ukraińcy nie tylko nie kupują książek — oni ich nie czytają. Albo, powiedzmy tak, czytają haniebnie mało. Zobaczyć Ukraińca z książką — to wydarzenie. Książka to dla Francuzów, dla Anglików, dla Niemców, dla Czechów duchowa konieczność. A dla Ukraińców — kaprys, nadmierny luksus, bezsensowna zachcianka. Dlatego u nas ludzi uczonych jest znacznie mniej niż u innych europejskich narodów. Nam chyba tylko z Azją i Afryką można się porównywać. Jeśli Ukraińcy w przyszłości nie będą w stanie poradzić sobie z sobą i z Ukrainą, to w tym przede wszystkim winne będą nasze intelektualne lenistwo, którego najbardziej wymowną diagnozą jest właśnie ta patologiczna niechęć do czytania, uparte niechcenie zrozumienia znaczenia książki. Mnie zawsze bardzo smutno wchodzić do ukraińskiej księgarni, której inspiratorami są Czykałenko i Jefremow i gdzie z oddaniem krząta się Stepanenko. Czasami zastaję tam człowieka, który niezdecydowanie ogląda książki. Ze zdziwieniem dopytuje: „Borys Hrinczenko… A to kto?” Albo: „Pantełejmon Kulisz… To ten, który napisał „Cygankę Azę?” Stepanenko cierpliwie wyjaśnia, kto i co napisał, przekonuje do kupienia książki. I człowiek najczęściej wychodzi z książką w rękach. I chce się go pokazać naszej literackiej publiczności: popatrzcie, oto nasz czytelnik. Żywy i prawdziwy. Pokazać jak naprawdę egzotycznego zamorskiego ptaka. Może zbyt surowo mówię o Ukraińcach, może oni z natury wcale nie są tacy, jak się wydaje, leniwi wobec książki. Może przyczyną jest tutaj ta chłopska mowa, której tak unikają wszyscy, którzy choć trochę uciekli od prostego ludu i już zapanoszyli się przy małej randze. Niejednokrotnie łapałem się na odczuciu, że trochę niezręcznie mi zagadywać na ulicy do nieznajomych po ukraińsku. Niejednokrotnie widziałem, z jakim zdziwieniem i podejrzeniem patrzyli na mnie. Taki wykwintnie ubrany pan, „jego wysokobłagorodie”, a wykrzywia się chłopską mową. O wiele prostszym i łatwiejszym wydawało się wszystko nam, tarasiwcom, kiedy tylko zeszliśmy się w Bractwie*. Z sarkazmem odnosiliśmy się do naszych zaśniedziałych ukrainofilów, którzy niby to pragnęli coś ukraińskiego robić, ale robili to tak, żeby nie za bardzo robić i żeby nikogo nie rozgniewać. Nas była zgrana grupa i byliśmy młodzi, i wierzyliśmy w swoje siły. Witalij Borowyk, Mychajło Komarow, Panas Pohybka, Iwan Łypa, Jewhen Tymczenko, Wołodymyr Samijłenko, Mykoła Michnowski… Na mogile Tarasa w Kaniowie ogłosiliśmy stworzenie „Bractwa tarasiwców” na wzór Towarzystwa Cyrylo-Metodiańskiego. Ale my już nie byliśmy za słowiańską federacją. My byliśmy za ukraińskim narodem, my pragnęliśmy, jak zapisaliśmy w swoim programie, „podnieść naród z ruiny, a tym podnieść na wyższy stopień i swój kraj”. Nasze towarzystwo było tajne, jego kółka organizowały się w różnych miastach Ukrainy. Szli do nich narodowo świadomi i gotowi do ukraińskiej pracy ludzie… Tam byli i studenci ubogiego stanu, którzy zarabiali na chleb nauczaniem i statystyką ziemską, i — najważniejsza grupa, jądro właściwe, z komisji filokserowej, i nawet piśmienni chłopi byli. Kółko nasze stawiało cel niepodległościowy. Zaprzysięgliśmy zawsze i wszędzie manifestować swoje ukraiństwo, mówić w miejscach publicznych tylko w języku ukraińskim, żeby wszystkich przyzwyczajać do przekonania, że on nie jest tylko taką sobie drugorzędnie chłopską mową. Każdy członek Hromady Tarasowskiej powinien był nauczyć kilkoro dzieci czytać właśnie po ukraińsku, prawem dla nas stało się rozpowszechnianie ukraińskich książek i w ogóle dbanie, aby wszelkimi sposobami ukrainizowało się życie. Ja wtedy pracowałem przy filokserze. Polecił mnie komisji Mychajło Komarow, a do tego doszły protekcyjne słowa mojego przyjaciela Witalija Borowyka. Borowyk — mój rówieśnik, poeta i tłumacz, człowiek wyjątkowego wykształcenia. I — nie dlatego, że ukończył wydział przyrodniczy Uniwersytetu Kijowskiego. On sam stworzył siebie, przeczytawszy wiele ważnych książek. Zatem on — po prostu wyjątkowy Ukrainiec. Naprawdę, nie taki jak inni. W nim żyje duch ciekawości i intelektualnej nienasyconości. On nadawał ton wszystkim naszym sprawom. W komisji filokserowej zebrali się w większości ludzie ideowi. Pracowaliśmy najpierw w Besarabii, gdzie chłopstwo w zasadzie żyło z winnic, nad którymi zawisła groźba zniszczenia ich przez tego mikroskopijnego owada, którego odkrył francuski profesor Planchon. Nazywa się ten nienasycony owad filoksera. Szybko rozprzestrzenił się po Europie: Francja, Szwajcaria, Rumunia, Węgry i oto już — Besarabia. Pamiętam, jak postanowiono spalić dwadzieścia dziesięcin winnic, ponieważ były już zarażone. Tam właśnie wydarzył się bunt filokserowy, który opisałem szczegółowo**. Początkowo nasza działalność była naprawdę żywa. Borowyk miał niemało uczniów spośród niepiśmiennych, których uczynił piśmiennymi. Ja też miałem wykłady — przekonywałem chłopów, że Ukraina musi oddzielić się od Rosji i naszym krajem będzie zarządzał nasz prezydent. Miałem szczęście, że nie stało się to wiadome policyjnym szpiclom — mógłbym trafić do więzienia. Borowyka w 1899 roku, jesienią, żandarmi długo dręczyli, próbując określić polityczną fizjonomię podejrzanego o antyrządowe grzechy. Ale tarasiwcy byli tak zakonspirowani, że Witalijowi zdołali zarzucić tylko rozpowszechnianie książek „szkodliwego kierunku”. Aby go uwięzić, było to za mało. Witalij — jako człowiek bywały i wypróbowany — zdołał wodzić za nos śledczych i nie dać im możliwości uchwycenia się nitki, żeby rozplątać kłębek. Na tym skończyło się wszystko. Tylko w Odessie zaniepokojony aresztowaniem Borowyka Pohybko spalił masę ukraińskich książek, wydrukowanych w Galicji, które były przeznaczone do rozpowszechniania wśród chłopstwa. Oczywiście, epopeja filokserowa zabrała mi niemało czasu i sił, jednak dała mi też wiele — bez niej nie byłoby „Ho”, gdzie próbowałem wyłożyć idee tarasiwców i domierną umiarkowaność obywateli***. Nie byłoby „Pe koptiora”, „Posła od morskiego cara”, „Wiedźmy”, nie byłoby krymskich wątków. Otrzymałem możliwość wypróbowania siebie na innym materiale. To już nie była ukraińska wieś, na które patrzyłem wciąż oczami Panasa Myrnego i Neczuja-Łewyckiego. Z tym materiałem łatwiej było zmienić styl. Tutaj nie wisiało nade mną cudze doświadczenie literackie, nie gnębiło mnie ono. Tutaj wyczuwałem swoje. To tak pożyteczne dla pisarza — przynajmniej dla mnie — trafić do zupełnie innego środowiska, którego w ogóle nie znasz i rozglądasz się tam szeroko otwartymi oczami. „Bractwo tarasowców”, które już zakończyło swoje istnienie (wszystko rodzi się po to, by umrzeć), wspominam z ociepleniem w duszy. Jest mi drogie i tymi nastrojami, które w nas żyły, i naszą młodością, która prowadziła nas do ludu, abyśmy czynili dobre, pożyteczne dla niego sprawy. Nie zapomina się naszego pierwszego (i jedynego) zjazdu w Kijowie w 1893 roku. Borowyk, Andrijewski, Borżkowski, Samijłenko, Tymczenko, Łypa, bracia Michnowscy, Kononenko i Wira Dejsza z Czernihowa (wtedy jeszcze nie moja żona). Na zjeździe ustaliliśmy też statut Bractwa. Przechowywał go u siebie Kononenko. Kiedy pojawiło się zagrożenie przeszukania u niego, spalił go. Więcej nie zbieraliśmy się na zjazdy, ale Bractwo przetrwało jeszcze ponad dziesięć lat. Epopeja filokserowa dała mi też powieść „Za wysoką cenę”. Jestem z niej bardzo niezadowolony. Nie tak trzeba było ją pisać — bardzo nieekonomicznie to zrobiono, zbyt wiele tam zbędnych rzeczy. Jednak jest już tak, jak jest. I niektórzy z czytelników patrzą na utwór znacznie przychylniej niż autor. To moi „tarasowcy” opowiedzieli mi o „rusnackich” wsiach w stepie budziackim. Tam żyli nasi, ukraińscy, ludzie. Tamtejsi dziadkowie jeszcze nie zapomnieli języka ukraińskiego. Rozmawiałem z nimi, opowiadali, jak uciekali tutaj od pańszczyźnianej niewoli. Tam też usłyszałem o dramacie dwojga poddanych — Ostapa i Sołomii, którzy szukali za Dunajem wolności u dawnych zaporożców. Byłem w 1894 roku we wsi Satu Nou z jej gęstymi jak prastary las łęgami i dwoma długimi oraz szerokimi masywami winnic wzdłuż jezior Kagul i Jałpuh, które schodzą się na niewysokiej mierzei na południe od wsi, naprzeciw dunajskich łęgów. Tam na mierzei wznosi się monaster Ferapontów, ze wszystkich stron otoczony czystym pięknem, które bywa tylko u natury. Kiedy podchodzi się do monasteru bliżej, dobrze widać ślady jego ostrzału z czasów ostatniej wojny rosyjsko-tureckiej. Jakby głębokie blizny pokryły

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

jego kamienne ciało. Jak dawno to było, ale jak wyraźnie wszystko to wypływa z pamięci. Przypominam sobie pieśni o Dunaju, który stał się wspomnieniem wolności i grobem tej wolności. Wszystko to przywiodło mi na myśl „Na skrzydłach pieśni”. To wszystko jest bardzo osobiste. Nic szczególnego tam nie wymyślałem. Zapisałem to, co słyszałem, co czułem i co sobie wyobrażałem. Gdybym siedział bezczynnie w domu, niczego bym nie zobaczył i niczego bym nie napisał. Karmi mnie droga. I tylko gdy poczuję zapach podróży, od razu czuję się lepiej. W oczach mi momentalnie jaśnieje, a dusza przestaje skomleć, ożywa radością. Zdaje się, że w podróży młodnieję. Żałuję, że tak późno poznałem Capri. Moje siły są już zbyt wyczerpane, dlatego moja muza wyraźnie zleniwiała. I wcześniej nie byłem zbyt twórczo płodny, teraz wyciskam, wysiaduję (jeśli zdołam zmusić się do pisania) każdy utwór niemal ze zgrzytem zębów. Przy pisaniu często mąci mi się w głowie, boli serce i rozrywa pierś kaszel. Pisanie to jednak wielkie napięcie i wymaga sił. A także równowagi duszy. I właśnie na Capri, odpocząwszy kilka dni po przyjeździe, opaliwszy się do syta, czuję, jak morze i słońce wlewają we mnie energię, nastrój mi się przejaśnia, krew w ciele zaczyna wręcz śpiewać, płuca rozszerzają się, jakby żagle pod podmuchem świeżego wiatru. I z chciwością do pracy siadam do biurka i — niebywałe! — piszę lekko i szybko, jakby ktoś naprawdę podpowiadał mi wszystkie słowa. Potem chce mi się spacerować. Wychodzę pod gorący zachód słońca, z rozkoszą mrużę oczy i lekkim krokiem mężczyzny, który nigdzie się nie śpieszy i niczym się nie niepokoi, defiluję pośród wielojęzycznego, wykwintnie ubranego tłumu. Na długo zatrzymuję wzrok na pięknościach, które, niczym pszczoły do ula, zleciały się tutaj chyba z całego świata. Czasami próbuję odgadnąć biografię którejś z nich, wymyślam jej przygody serca i skryte marzenia. Łatwo to robić, bo co kobieta może uważać za najważniejsze dla siebie? O czym nie męczy się marzyć w dzień i w nocy? O szczęściu i o szczęściu. A w czym tkwi kobiece szczęście? W miłości, i tylko w miłości. Bóg czy natura podarowali ludziom to wysokie uczucie, którym zromantyzowano tak prostą i pragmatyczną potrzebę, jak przedłużenie rodzaju ludzkiego. Wyobraźcie sobie, gdybyśmy nie mieli tego zmysłowego drżenia duszy, a hormony brutalnie domagałyby się swojego — i ludzie, niczym zwierzęta, bez wszystkiego tego, co nazywa się miłością, mechanicznie, jakby spełniając potrzebę, spółkowaliby bez żadnego uroku intymnej tajemnicy. Ludzkość, nie przestając się rozmnażać, tak wiele by straciła. Nie zostałyby napisane poezje, obrazy, utwory muzyczne, uboższa byłaby nawet sama historia, ponieważ miłość w niej również spowodowała wiele takich kolizji, które miały wielki wpływ na stosunki między państwami i narodami. Tak, na Capri nawiedzają mnie najbardziej nieoczekiwane myśli. Tutaj naprawdę czujesz się wolny. Bo nie ciągniesz mozolnie wozu obowiązków za sobą, jak to jest w Czernihowie. A wolny człowiek to myślący człowiek. Dlatego właśnie na Capri nie tylko podobam się sobie. Ja tutaj nawet bardzo podobam się sobie. Jak i wielu przedstawicieli tej kurortowej publiczności, która tutaj łatwo zapomina, że gdzieś są problemy i kłopoty. Tutaj ich nie ma. Tutaj łagodnie gruchoczą fale, pieści słońce, śpiewają ptaki i oczarowują wzrok kwiaty. Tutaj wszyscy są podkreślenie uprzejmi i ceremonialni. Tutaj chce się zostać na zawsze czy przynajmniej, jak Gorki, choć na kilka lat. On wyznał, że napisał tutaj tyle, co w Rosji przez półtorej dekady. Bo kurortowa krzątanina to nie krzątanina codzienności w życiu służbowym i prywatnym. Ta krzątanina jest przyjemna, lekka, z powierzchownymi stosunkami i banalnymi frazami, lekkimi flirtami, a nawet krótkotrwałymi, jak katar, romansami. Niestety, wyjeżdżam z Capri. Jest mi smutno z tego powodu, że nie wiem, kiedy znowu wybiorę się tutaj. Bo przecież niemałe pieniądze odrywam od rodziny na te podróże. To moje szczęście, że Wira godzi się z moimi pragnieniami, a nawet zachęca: pojedź, podlecz się, odpocznij. U innej żony byłoby i niezadowolenie, i wyrzuty, i oskarżenia. Że niby tylko o sobie myślisz, o swojej przyjemności, a my tutaj siedzimy w długach po uszy i nie wiemy, jak z nich wyjść… Wira to jednak naprawdę najdobrotliwsza dusza ze wszystkich, których znam. A ja, niestety, tak rzadko o tym wspominam. Przyjmuję to jako coś oczywistego, chociaż wszystko mogło być zupełnie inaczej. Człowiekowi właściwe jest bycie niewdzięcznym. Tylko od czasu do czasu wspomina o wyświadczonym mu dobru. Najczęściej wtedy, gdy spodziewa się nowego aktu dobroczynności. Zostawiam na Capri swój elegijny nastrój i wsiadam na parowiec. Teraz jestem już zupełnie innym człowiekiem. Osaczają mnie smutne myśli o pieniądzach. Wira pisała, że znowu opóźniliśmy spłatę za dom. Z banku przyszło surowe przypomnienie. I w kasie zapomogowo-pożyczkowej nie wezmę — bo i tam się zadłużyłem. Jedyna nadzieja, że nie zatrzymają pieniędzy za rosyjskie wydanie z przekładem Mohylańskiego. Dobrze, że on tak szybko zrobił cały tom przekładów — i książka poszła bez opóźnień. Tęsknie myślę, że w Czernihowie czekają na mnie nie tylko obowiązki zawodowe i domowe. Znowu będzie góra wszystkiego tego, co towarzyszy egzystencji ukraińskiego pisarza, który bardzo rzadko może pozwolić sobie na ten luksus — bycie pisarzem. Bez niego nie obejdzie się żadna ukraińska sprawa — on musi robić wszystko, co najczęściej nie ma absolutnie żadnego związku z literaturą. Wszystko to — okrutny pożeracz czasu. Przez niego tyle utworów nie zostało napisanych! Mychajło Kociubynski wraz z rodziną zdołał jednak skupić się na uporządkowaniu i redagowaniu słownika, którego znaczenia, zdaje się, jeszcze do dziś nie zrozumieliśmy. Wierzę, że kiedyś słownik ten będzie wyznaczał czas. Będą u nas pisać tak: to było jeszcze przed pojawieniem się słownika Hrinczenki, albo: to było już po pojawieniu się słownika Hrinczenki. Dobrze wiem, że z powodu braku czasu nie zdążę napisać nie tylko tego, co jutro i pojutrze przyjdzie mi do głowy, ale nawet niemało z tego, co już teraz dojrzewa w moich zamiarach. Długo noszę się z zamysłem, powoli piszę; jestem ciągle niezadowolony z tego, co napisałem, bo nie umiem pisać tak, jak bym chciał. Pojawienie się każdego mojego opowiadania to proces długotrwały, któremu towarzyszą wątpliwości i rozczarowania. Szczęśliwi ci, którym podoba się to, co piszą, i którym pisze się łatwo, jakby oddychało — oni nie znają wstrętnych mąk duchowych i wszystkich tych głupstw, które przychodzą do głowy, kiedy przeczytałeś siebie i od razu po raz kolejny upewniłeś się, że ten utwór tylko w twojej wyobraźni był tak cudownie piękny i niepowtarzalny. A to, co wyszło spod twojego pióra, to tylko blada, niezdarna kopia tego, co sobie wyobrażałeś. Jeśli wziąć pod uwagę, jak wiele sił i nerwów zabiera mi zarabianie na chleb powszedni, bo przecież muszę zarabiać na całą rodzinę, w istocie, niemal samodzielnie, a do tego wziąć pod uwagę moje ambicje literackie, to oczywiście muszę jak najczęściej odsuwać się od niektórych wydarzeń społecznych, jednak nie ignorując tak ważnych, jak, powiedzmy, odsłonięcie pomnika Kotlarewskiego w Połtawie czy te kijowskie imprezy, na które zbierają się wszyscy nasi najsłynniejsi ludzie. A tak siedzę w Czernihowie, jakby na zesłaniu. Biorę dla Wiery i dla siebie różne literackie fuchy i siedzimy we dwoje przy redagowaniu czy korekcie. Zdarza się, że wspomnimy o dzieciach: trzeba by im na noc powiedzieć coś dobrego. Idziemy do nich — a one już śpią. Dobrze, że jest siostra. Wiera żartuje, nazywając ją cioteczną mamą. Ale to miano zasłużyła sobie bez żadnych żartów. Jest nam o wiele łatwiej z nią — ochoczo przejęła na siebie wiele domowych kłopotów. I służącej nie trzeba wynajmować, szkoda tylko, że ona nie wyszła za mąż. Jej niezrealizowane instynkty macierzyńskie ożywają przy naszych dzieciach. Jutro będę już w Czernihowie. Cieszę się, że zobaczę wszystkich swoich i Szuroczkę, ale tak kwaśno robi się na duszy, gdy pomyślę o służbie. Dawno prowadzę rozmowy z Hnatiukiem o Karpatach. Kiedyż nadarzy mi się okazja powędrować do naszych letników w Kryworówni? Gdyby ktoś podsłuchał moje myśli, to pewnie powiedziałby, że jestem zupełnie niepoważnym i lekkomyślnym człowiekiem. W domu — żona, dzieci, a on, jeszcze nie wróciwszy do domu z jednej podróży, już planuje drugą. Czyż to nie egoizm? Ale co mam z takim sobą począć? Przecież nie mogę stać się innym. * „Bractwo tarasowców” — ukraińska organizacja społeczno-literacka. Powstała na początku lat 90. XIX wieku. ** Chodzi o opowiadanie „Dla wspólnego dobra”. *** Przedstawicieli „Hromady”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nagroda literacka w dziedzinie krytyki im. O. I. Biłeckiego

I żadnej satysfakcji pisarz nie ma i nie będzie miał — jak go rodacy nie czytali, tak czytać nie będą. Pisarz na ukraińskim gruncie to roślina zbędna. Doszedłem do tego wniosku nie dzisiaj i nie wczoraj. Z głębokim rozczarowaniem odkryłem, że nasza ludność jest leniwa do czytania książek, a co za tym idzie — i leniwa umysłowo. Po co jej powieści i poematy? Pańskie fanaberie. Dlatego prosty lud stroni od książki jak diabeł od święconej wody. A nasze państwo kręci nosem na chłopską mowę, bo ucieka od niej jak od cholery. Jeśli Ukraińcy nie nawrócą się do książki — nie przetrwamy, przepadniemy jak ci kronikarscy Obrowie. I ślad po nas nie zostanie. Wleje się nasza ludność w rosyjskie morze, jak tego chciał Puszkin, i rozpuści się w nim. Kiedy rozmyślam o tym wszystkim, czarny pesymizm ściska gardło i serce, i nie ma sił, by się od niego opędzić. Mnie by optymizmu Jewhena Charłampowycza — łatwiej by się żyło. Często odczuwam niewypowiedziane na głos wyrzuty pod moim adresem ze strony aktywnych ukraińskich działaczy, którym bardzo chciałoby się, abym stale był przy nich i robił z nimi wszystkie sprawy społeczne. Być może, gdybym był nimi, to też gniewałbym się na takie elementy jak ja, uważałbym, że mają niedorozwinięte sumienie narodowe. Jednak ja nie jestem z tej strony, ja stąd, z wnętrza siebie widzę i odczuwam swoją sytuację. To, co robią oni, jest niezwykle ważne, nieocenione dla ukraińskiej idei. Jednak mogą to robić też inni. A za mnie nikt inny nie napisze. Moją sprawą i moim powołaniem jest pisać. Jestem do tego stworzony i odnalazłem się w tym. Oczywiście, nie będę patetycznie wszystkim o tym opowiadał. Rozumny mnie zrozumie, a nierozumnemu coś udowadniać jest daremnie, bo po prostu nie jest mu dane zrozumieć. Nie będę określał, co jest ważniejsze dla ukraińskiego człowieka — utwór artystyczny czy czyn społeczny; wszystko jest ważne, wszystkiego wymaga nasze życie. Każdy, słuchając przede wszystkim samego siebie, określa się w tym, co ma — i potrafi — robić. Borys Hrinczenko próbował zdążyć i tu, i tam. Kiedyś to treściwe życie należycie ocenią potomni. Ale ja często z żalem myślę o wszystkich tych utworach, które mógł napisać Hrinczenko, a nie napisał, bo zjadła go okrutna pańszczyzna i cała ta nie literacka praca, którą niósł na swoich barkach. Nasz Generał miał prawdziwie generalskie zamysły, które nie stały się książkami. Dzięki Bogu, że pośród wszystkiego, co robił, on Nagroda literacka w dziedzinie krytyki im. O. I. Biłeckiego (założona w 1972 roku, imię O. Biłeckiego nosi od 1986 r.) jest nagrodą Związku Pisarzy Ukrainy oraz Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy i jest powołana, by wspierać rozwój ukraińskiej krytyki literackiej, wzmacniać jej aktywność w badaniu i naświetlaniu współczesnego procesu literackiego, jego tendencji, zjawisk i postaci. Nagroda przyznawana jest corocznie za najlepsze prace różnych gatunków w dziedzinie krytyki literackiej, wyłączając zbiory artykułów i monografie. Propozycje dotyczące przyznania nagrody literacko-krytycznej wnoszą redakcje (kolegia redakcyjne) gazet literackich, literaturoznawczych, wydań internetowych oraz czasopism i tygodników kulturoznawczych i społeczno-politycznych, które posiadają stałe działy lub rubryki krytyki literackiej. Redakcje (kolegia redakcyjne) wybierają kandydatury nominowanych na podstawie rocznego (od 1 X roku poprzedniego do 1 X roku bieżącego) dorobku swojego wydania i składają wniosek do 15 października roku bieżącego (wraz z krótką notką-charakterystyką krytyka i jego dorobku, w szczególności za ostatni rok). Jury nagrody (przewodniczący jury — akademik NAN Ukrainy W. H. Donczyk) omawia zgłoszone kandydatury i w tajnym głosowaniu wybiera zwycięzcę. Osobie, której przyznaje się Nagrodę, wręcza się dyplom i nagrodę pieniężną. Wręczenie Nagrody odbywa się (1 XI — dzień urodzin O. Biłeckiego) w pierwszych dniach listopada na zmianę w Związku Pisarzy Ukrainy oraz Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy w obecności literaturoznawców, pisarzy, przedstawicieli mediów. Zwycięzca wygłasza krótki referat na aktualny, jego zdaniem, temat współczesnego procesu literackiego. W skład jury nagrody literacko-krytycznej w liczbie 9 osób wchodzą jedynie krytycy i literaturoznawcy, wyróżnieni nagrodą im. O. I. Biłeckiego. Regulamin nagrody literackiej im. O. I. Biłeckiego, uchwały jury Nagrody zatwierdzają Prezydium NSPU oraz Rada Naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Adres do zgłoszeń: Szpital Anatolij Hryhorowycz, sekretarz jury Nagrody im. O. I. Biłeckiego, Instytut Literatury imienia T. Szewczenki NAN Ukrainy, ul. Hruszewskiego 4, m. Kijów, 01001.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Formować i realizować

Ciąg dalszy. Początek na str. 6. Jednak w takich warunkach praca trwa. W szczególności już jedenasty rok z rzędu przeprowadzamy obwodowe, rejonowe i miejskie konkursy języka ukraińskiego, w które zaangażowane są praktycznie wszystkie miasta rejonowe. Wszystko to zaczyna się od ukraińskiej klasy, ukraińskiej szkoły i kończy na szczeblu obwodowym. Aktywnie współpracujemy z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy. Tylko w naszym centrum obwodowym odbyło się ponad 50 spotkań z członkami NZPU. Wśród nich Ołeksandr Irwaneć, Wołodymyr Szołkoszytnyj, Antonina Łystopad i inni. Młodzież, która była obecna na tych spotkaniach, to ten potencjał, na którym chciałoby się opierać. W Stachanowie, gdzie przewodniczącą miejskiego zrzeszenia „Proświty” jest Nina Hejko, zburzono pomnik Tarasa Szewczenki. Ta organizacja zebrała pierwsze 40 tysięcy na nowy pomnik. Wzywam was do poparcia tej inicjatywy. Swego czasu członkowie miejskiej „Proświty” dołożyli starań do uczczenia pamięci Ostapa Wyszni, który przebywał w Stachanowie. Obecnie ukraińską społeczność zjednoczyła niedawno zbudowana cerkiew prawosławna Świętej Trójcy — ozdoba naszego miasta. Przed dzisiejszym zebraniem wręczyliśmy właśnie około stu legitymacji członkowskich „Proświty” nowym członkom. Należy aktywnie, śmiało i ofensywnie prowadzić pracę wśród ukraińskiej młodzieży. Zwracamy się do Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z prośbą o poruszenie kwestii przed prezydentem, aby w każdym centrum obwodowym wydzielono dla „Proświty” pomieszczenia, byśmy mieli możliwość pracować na rzecz naszego drogiego państwa. Przestrzeń informacyjna Iwan JUSZCZUK, profesor, członek Rady Głównej: — Dwa tygodnie temu wypoczywałem w Skadowsku. Miasto jest dość duże. Mając czas, obszedłem wszystkie kioski z gazetami, ale żadnej gazety w języku ukraińskim nie znalazłem. Zamiast tego zmuszony byłem czytać „Raboczuju gazietu”, „Bulwar” i inne rosyjskojęzyczne wydania. Gdybyście wiedzieli, ile brudu, ile nienawiści do ukraińskości jest, powiedzmy, w tejże „Raboczej gazietie”! Jeśli Ukraina jest wspominana, to obowiązkowo w sposób cynicznie drwiący — „niezależna”, w tym znaczeniu, że to rzekomo nonsens. Kiedy mowa o jakichś naszych działaczach, to obowiązkowo pojawi się określenie „świadomy”. Czyli wszystkich nas nazywają „świadomymi” i wszystko to jako negatyw. Nakłady tych gazet to setki tysięcy! Setki tysięcy rozkolportowanych codziennych kartek drwiny z nas, Ukraińców i naszego państwa. Te gazety są hojnie finansowane. Dodam, że na południu ukraińskiej telewizji nie ma, radio nie działa. Szanowni koledzy-proświcianie, jakie zadania stoją przed nami? Musimy iść do mas, bo bez szerokiego poparcia społecznego nic nie będzie. Przed nami najważniejsze zadanie — podnosić świadomość narodową, trzeba wyjaśniać ludziom takie trzy kwestie: 1. Czy była nam potrzebna niepodległość? Czego nas kosztowały tylko lata 1932—1933, jeśli nie brać pod uwagę niczego innego. Dlatego bez niepodległości naród ukraiński po prostu by zniknął. To tylko kwestia czasu. Za 20-30-50 lat o Ukraińcach i Ukrainie jako państwie i języku nie byłoby mowy na świecie. 2. Czyje to państwo? Ukraina — to nie jest państwo narodu ukraińskiego, czyli całej ludności. Jeśli podniesiemy wszystkie dokumenty państwowe (od Deklaracji o suwerenności po Konstytucję), to zobaczymy, że mowa tam o narodzie ukraińskim! Naród ukraiński jest gospodarzem tego państwa. Wszyscy pozostali — bądźmy tolerancyjni wobec innych mniejszości narodowych — muszą zrozumieć (a w świadomości naszego narodu trzeba to zakorzenić), że Ukraina jest państwem narodu ukraińskiego. Niektórzy nie lubią słowa „naród”, bo od razu krzyczą: to „nacjonalizm”! Chociaż w rzeczywistości nacjonalizm to obrona własnego narodu. 3. A po co to państwo zostało stworzone? Po to, żeby ktoś zagarniał dla siebie, bogacił się? Nie! To nasze państwo, możemy nawet zacisnąć pasa dla lepszej przyszłości, po to, aby uratować ukraińską kulturę, ukraiński język, naszą duchowość dla całej ludzkości. Co więc robić? Jest wspaniała gazeta „Słowo Proświty”, ale tygodniowy nakład to zaledwie pięć tysięcy. Pięć tysięcy na całą Ukrainę! Należy rozpowszechniać ten tygodnik, wszak kwestia zwiększenia nakładu zależy od finansowania. Zaproponuję ogłoszenie zbiórki funduszy na wsparcie „Słowa Proświty”. Ktoś mówi: „Jestem proświcianinem”. A zapytajcie go: „Czy prenumerujesz naszą gazetę?”. Jeśli nie, to żaden z ciebie proświcianin. Oto co przede wszystkim powinno być miarą pracy prośwician. Prenumerata na rok to zaledwie 100 hrywien. A teraz kilka słów o Internecie. Tam póki co jest cenzura, odczułem to na sobie. Ale musimy reagować na wszystko to, co dzieje się na Ukrainie. Trzeba komentować każde wydarzenie, wystąpienie, informację. Nierzadko w Internecie można przeczytać wspaniałe komentarze naszych Ukraińców. Mój wnuk stworzył stronę w Internecie, jej nazwa to „Szkoła języka ukraińskiego Iwana Juszczuka”. Dostęp jest wolny, można „pobierać”. Mam bardzo dużo materiałów, wszystko będę zamieszczał, a dla studentów będzie taka rubryka: „Gramatyka bez korepetytora”… Zbliżamy się do jubileuszu Szewczenki. Nie, my już w nim jesteśmy, dlatego nie trzeba czekać na 2014 rok. Należy już od dzisiaj zamieszczać w Internecie artykuły, notatki o życiu i twórczości Szewczenki, popularyzować go. Po co? Bo Szewczenko to nasza wielka broń. O Anatoliju Pohribnym. Przez 10 lat występował w radiu, wszystkie materiały zebrano w 10 tomach. Toż to taka broń! Wykorzystujmy to efektywniej. Zapoczątkowałem serię książeczek „Poznajmy siebie, Ukraińcy” i wzywam was do powielania i rozpowszechniania ich. Nie roszczę sobie praw ani do praw autorskich, ani do honorarium. Bo przebywając w Skadowsku, gdzie są piękni i wspaniali ludzie, przekonałem się, że są oni pozbawieni elementarnej proukraińskiej informacji. Czasami słyszałem: „a język nas nie interesuje, o, my pracy nie mamy!”. Oto tutaj trzeba ludziom wyjaśnić, że to współzależne problemy. Wasyl Kliczak, poeta, dyrektor Centrum Wydawniczego „Proświta”: — Właśnie przyjechałem ze Lwowa, z XX Forum Wydawców. Nasze Centrum Wydawnicze bierze w nim udział. Powiem o wyróżnionych na Forum książkach. Tym razem nie przywiozłem trofeów, jak to było w 2004 i 2006 roku. W kategorii „Literatura informacyjna”, do której zgłosiliśmy nasz Słownik języka ukraińskiego, akademicki, wyjaśniający, zostaliśmy wyprzedzeni. Tutaj zwyciężyła książka w 3 tomach. Słownik filozofii europejskich francuskiego autora wydawnictwa „Duch i litera”. Grand Prix otrzymały 3 książki. Wyróżniono przekładowe, grantowe wydania „Fizyka przyszłości” Michio Kaku, „Malewicz” Jeana-Claude’a Marcadé oraz „Pięcioksiąg” Hryćka Czubaja wydawnictwa „Litopys”. Kupiłem ją, jest naprawdę niezwykle ciekawa. Ale zdecydowana większość zwycięzców to nie nasze oryginalne ukraińskie dzieła, są one po prostu przetłumaczone z innych języków. Rozmawiając na Forum z wieloma uczestnikami, ekspertami, słyszałem opinię, że wymienionych zwycięzców można by wyróżniać za literaturę przekładową. Niedawno w gazecie „Dzerkało tyżnia” poruszyły mnie dwa artykuły, w jednym z których mowa o tym, że amerykańscy ekonomiści opublikowali bardzo ciekawe badanie „Dlaczego narody przegrywają. Źródła władzy, bogactwa i ubóstwa”. I tutaj jest bardzo bezpośredni związek z Ukrainą, jakby o nas napisano. W każdym narodzie kierunek rozwoju wyznacza istnienie takich instytucji jak polityczne i ekonomiczne. Jeśli te instytucje są otwarte, to wspólnota z powodzeniem się rozwija. A jeśli są zamknięte przed narodem, to odpowiednio — nie. Od czasów Związku Radzieckiego Ukraina odziedziczyła te instytucje — ekonomiczne i polityczne, ale one do dziś są zamknięte. Nie mamy na nie wpływu. Była próba w 2004 roku coś zmienić, ale niestety zmienili się tylko liderzy, a te instytucje tak i pozostały zamknięte. I po to, aby się rozwijać, konieczne jest wejście do wspólnoty europejskiej. I nie bez powodu w artykule zaznaczono, że integracja europejska jest dla nas jedyną i najlepszą szansą. W gazecie jest także artykuł ekonomisty Anatolija Hałczynskiego, gdzie autor mówi o tym, że najbardziej wydolnymi według światowych rankingów są państwa, które budują swoje konstrukcje państwowo-architektoniczne na podstawie etnonarodowej, na fundamencie, który odpowiada mentalności narodowej, etno-psychologicznym charakterystykom narodu. Spójrzmy na Europę, tam nikt nie próbuje zamienić Polaka we Francuza, czy Estończyka w Niemca. A w Unii Celnej będziemy jednym narodem i wszystko będzie wspólne. Trzeba orientować się na Europę i popieram ideę Stepana Wołkoweckiego, że właśnie ten kierunek naszej pracy należy rozszerzyć. Przeanalizujmy, jak szybko minęło 20 lat niepodległości, a my wciąż powtarzamy to samo. Dlatego, aby mieć jasne wyobrażenie o przyszłości, jasny strategiczny kierunek, warto opracować program działalności „Proświty”, powiedzmy, na 20 lat. W każdych warunkach warto nad tym popracować, angażując siły narodowo-patriotyczne. Jeśli chcemy sformułować nasz program działalności na 20 lat, to właśnie młodzież musi przejąć naszą sztafetę. Wtedy ten program będzie działał. Nie bójmy się niepewności, nie bójmy się tego, za co się bierzemy, wszak mamy wolę, pragnienie i zdolności. Jak wiadomo, Arkę Noego stworzyli amatorzy, a „Titanica” zbudowali profesjonaliści. Przyciągać ukraińskich dostojników Heorhij Filipczuk, akademik APN: — „Proświta” ma 145 lat. W trzech stuleciach toruje swoją drogę, rodząc wiele ukraińskich partii, tworząc ukraińską ideę i bezsprzecznie wychowując wybitnych synów i córki w tym czasie. Ale Taras zawsze skłaniał nas do mówienia nieco inaczej. Pamiętacie, on, kiedy pisał już przed śmiercią swoją najbardziej moralną książkę „Elementarz” dla ukraińskich dzieci, to pisał do Czałego: „Wiecie, nam by to małe dzieło zrobić, a wielkie jakoś samo z siebie się zrobi”. Tak więc, chciałbym, abyśmy mówili o swoich małych sprawach, sprawach moralnych, duchowych, ratunkowych. Przypominam sobie Bukowinę, 1988 rok, jesień, ukraińskie kółka, Towarzystwo Języka Ukraińskiego ledwo zaczęło tlić się. Był straszny opór. I wtedy na Uniwersytecie Czerniowieckim na wydziale chemicznym wybitny ukraiński krzewiciel oświaty, profesor, dziekan wydziału chemicznego Ołeh Pinczuk zbierał potajemnie pierwsze pędy ukraińskiej odradzającej się „Proświty”. A potem narodziło się stowarzyszenie — Towarzystwo Nauczycieli Języka i Literatury Ukraińskiej. A potem pojawił się wspaniały almanach, który opracowaliśmy z ojcem nieżyjącego już Wołodii Iwasiuka, Mychajłem Iwasiukiem, „Krynyczeńka”. A potem piękny czasopismo proświatowe „Ukraińska jaskółka”. Ale najważniejsze, że w każdej szkole (nawet z nieukraińskim językiem wykładowym, rumuńskim, mołdawskim) uformowały się kółka Towarzystwa Języka Ukraińskiego. W tamtym czasie wydeptane, zdenacjonalizowane, zniszczone przez austriackość, rumunizację i bolszewizację-sowietyzację, ukraiństwo już doszło do tego, że w Czerniowcach tylko 13 % dzieci wychowywało się w języku ojczystym w swoich placówkach przedszkolnych, a 30 % dzieci uczyło się w języku ojczystym w szkołach. I kiedy proświatowcy poszli na uniwersytet, do szkół, placówek przedszkolnych, placówek kultury, wtedy właśnie nastąpił słynny protuberancja, ukraińsko-bukowińska, która dała taki wzlot, w wyniku którego 90 % dzieci w wielonarodowym obwodzie wychowywało się i uczyło w ojczystym języku ukraińskim. To był 1988, 1989, 90-ty rok. Wtedy narodziła się wybitna koncepcja rozwoju szkoły narodowej razem ze lwowską, iwanofrankiwską, hnidyńską i ogólnoukraińską. Właśnie dlatego o tych podejściach, o tych ludziach, którzy wtedy tworzyli „Proświtę”, należy pamiętać. Obecnie proświatowców nazywa się narodowo zatroskanymi. Powiem więcej — jesteśmy narodowo zainfekowani, dlatego właśnie „Proświta” musi wykonywać dwie ważne funkcje: narodowo-ochronną i narodowo-rozwojową. Innych zadań nie mamy. Musimy wiedzieć tylko jedno: wchodzić do Wspólnoty Europejskiej bez własnego narodowego JA, bez własnego narodowego dorobku nie trzeba. Wybitny krzewiciel oświaty i proświatowiec Borys Hrinczenko, który wtedy kierował Kijowską „Proświtą”, w 1906 roku w swojej słynnej pracy „Na bezświatowej drodze” napisał tak: „I ten, kto chce wejść do światowej rodziny bez własnego osobistego narodowego dorobku, ten będzie wiecznie chorym członkiem tej rodziny”. Dzisiaj nasza największa funkcja, nasz największy znak europeizmu — to narodowe JA. Bo jak mawiał wybitny Ukrainiec, pedagog

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

władzy i obecnego prezydenta jest zupełnie inna. Oni pragną zachować władzę, kapitały. Przypomnijmy tylko, kogo nagradza Janukowycz: Tabacznyk, a także zaciekły antyukrainiec metropolita odeski i izmailski Agafangel, który również otrzymał wysokie odznaczenie państwowe. Dziwi mnie zachowanie tak zwanej opozycji, która nie reaguje na taką zuchwałość. I walka o zachowanie i rozwój Ukrainy komplikuje się dlatego, że na dzień dzisiejszy w ukraińskim parlamencie nie ma opozycji. Tak zwana opozycja to politykierzy, którzy zachowują się całkowicie nieadekwatnie. I to, że nie ma tutaj liderów żadnej z tych sił politycznych, wyraźnie świadczy o tym, kim oni są naprawdę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

narodowa idea

Uszyński, musimy uczyć się od Zachodu szacunku do swojej Ojczyzny, języka, historii, geografii, sztuki. Musimy być PATRIOTAMI. Bo jeśli człowiek nie jest patriotą, to nie jest człowiekiem. Nasz nowo wybrany zarząd, być może w przyszłym roku, powinien uhonorować wybitnego działacza Proświty, budziciela ukraińskiego ducha Anatola Wachnianina, który we Lwowie (pochodzi z okolic Przemyślan, Polska) tworzył „Proświtę”. Należy zwrócić się do wszystkich instytucji władzy, do naszych struktur dyplomatycznych, aby w okolicach Przemyślan postawiono pomnik pierwszemu przewodniczącemu ukraińskiej „Proświty”. I będzie to nasz moralny, polityczny, obywatelski i narodowy znak. „Słowo Proświty” to informacyjna, narodowa, intelektualna, patriotyczna gazeta, dlatego trzeba ją wspierać. Tak samo jak zasoby internetowe. Mamy organizacje, które pracują z ukraińskością. Ale jeśli nie zrezygnowaliśmy z naszej sprawy, jeśli nie jesteśmy zdenacjonalizowani, jeśli nas, jak pisał Łypynśkyj, „nie kupiono za pocięte dziesięciny”, to wiedzmy, że jest jedno hasło i jedna zasada: Boże, jedność daj. Przypominam sobie, jak tworzyła się „Proświta” w Tyraspolu. Tam według spisu z 1926 roku było 277,5 tys. Ukraińców. Pytam: gdzież dziś podziali się Ukraińcy i gdzie podziali się wszędzie na terenach Związku Radzieckiego? Zasymilowali się i zniknęli. Obecnie, kiedy mamy własne państwo, trzeba dotrzeć do każdego Ukraińca, który dziś mieszka w Benderach, Tyraspolu oraz innych miastach i wsiach. Kiedyś tam, w gimnazjum, wraz z Petrem Kononenką prowadziliśmy ukraińskie warsztaty. Teraz uczą się „Historii Ojczyzny” według standardów Federacji Rosyjskiej. A FR przeznaczyła 1,5 mld rubli na to, aby kształtować swoją rosyjskojęzyczną politykę na terenach byłego Związku Radzieckiego. Dlatego jesteśmy po prostu zobowiązani nawiązywać kontakty z zagraniczną ukraińskością. Już w 1913 roku „Proświta” współpracowała z Ukraińcami USA, Kanady, Chorwacji, Bośni, Zakarpacia. Ukraińcy powinni być jednością, bo w jedności nasza siła. I na macierzy, i poza jej granicami. A do „Proświty” idą najlepsi ludzie. Tak jak Dmytro Doroszenko kierował organizacją siczosławską, Mychajło Kociubynśkyj — czernihowską, B. Hrinczenko — kijowską, a moi ziomkowie Sydir Worobkewycz, Jurij Fedkowycz, Wasyl Simowycz, Osyp Makowej pracowali na Bukowinie. Dziś do „Proświty” trzeba przyciągać najlepszych ukraińskich dostojników, aby kształtowali ukraińską ideę dla nas i naszych dzieci. Iść do ludzi Stepan CHMARA, Bohater Ukrainy: — Dziś wszystkim wiadomo, przed jakimi zagrożeniami stoi Ukraina. Nieprzyjaciele są po całym obwodzie państwa. Wybieramy europejską drogę rozwoju, na dziś to ważny czynnik dla naszego strategicznego celu: budowy państwa narodowego, ale cel Te problemy dobrze naświetlił w swoim gruntownym referacie Pawło Mowczan. Z nim nie jeden rok pracowałem w parlamencie. Gdyby nie był w grupie, która przygotowywała artykuł 10 Konstytucji, to taki artykuł w Ustawie Zasadniczej w ogóle by się nie pojawił. Niezbędne są akcje publiczne, trzeba naciskać na władzę i opozycję, która nie chce pracować, a jedynie zasłania się hasłami. Masa krytyczna wśród naszego narodu to chochoły i małorosjanie. I dopóki Ukraińcy nie staną się masą krytyczną, świadomymi patriotami, będziemy ponosić porażki. Dlatego główne zadanie to przemienić chochoła i małorosjanina w Ukraińca. A to codzienna walka. Trzeba iść do ludzi. Wszędzie jest wiejski filozof, mądry człowiek, samorodek, właśnie ich należy angażować do sprawy, a także angażować naukowców, polityków, działaczy kultury. Iść do szkół, bo bez znajomości swojej historii i kultury nie będzie Ukraińców. Im więcej ludzi będzie aktywnie pracować, tym szybciej odniesiemy zwycięstwo. Materiały przygotowali Jewhen BUKET, Nadija KYRIAN, Mykoła CYMBALIUK, Petro ANTONENKO Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKA pracy twórczej, komunikacyjnej i politycznej, która ma być celowo i nieuchronnie realizowana wysiłkami wielu ukraińskich artystów, naukowców, filozofów, dziennikarzy, menedżerów mediów, polityków, ideologów oraz siłami całego państwa i globalnej ukraińskiej wspólnoty. Ukraińcom poszczęściło się urodzić i uformować jako naród, który okazał się obdarzony potężnym potencjałem twórczym. I to już niejednokrotnie udowodniła historia. W naszych czasach oraz w najbliższej przyszłości takie przyrodzone właściwości ukraińskiej psychiki i tradycji kulturowej, jak „marzycielstwo”, „wrażliwość”, „czułość”, „emocjonalność” i „rozwinięta wyobraźnia” mogą okazać się niezwykle użyteczne, cenne, poszukiwane i niezbędne dla ludzkości ery postindustrialnej i postinformacyjnej. Właśnie wtedy na czołowe pozycje nowej cywilizacji wyjdą wspólnoty i kultury, które pielęgnują „kulturę serca”. A właśnie taką, kordocentryczną w swojej istocie, jest autentyczna światopoglądowa ukraińska tradycja, utrwalona w dziełach teologicznych, filozoficznych, artystycznych i naukowych I. Wyszeńskiego, H. Skoworody, P. Jurkewycza, T. Szewczenki, M. Kulisza, M. Gogola, D. Czyżewskiego, W. Wernadskiego, O. Kulczyckiego, J. Onackiego, S. Krymskiego, M. Popowycza, P. Mowczana. Zatem czas zmian to nie nieszczęście, a szczęśliwa okazja dla tych ludzi i wspólnot, które kultywują twórczość i kreatywność w stosunku do własnego życia, do kształtowania przyszłości, do losu świata. Niezbędna jest tylko jasna samoświadomość, wiara we własne powołanie oraz odpowiedzialność historyczna. Jeśli my, Ukraińcy, oczyściwszy się z fałszu i złudzeń, staniemy się tym, czym w rzeczywistości jesteśmy — będziemy mogli się samorealizować i wypełnić tę unikalną misję, dla której pojawiliśmy się na białym świecie. Kto był ostatni — stanie się pierwszym!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Zapanujemy i my, bracia, w swojej stronie!» — idea narodowa drugiego stopnia

Kyryło STECENKO, skrzypek, kompozytor, zasłużony artysta Ukrainy, przewodniczący kijowskiej „Proświty”. Pierwsze przykazanie „Dekalogu” ukraińskiego nacjonalisty Stepana Łenkawskiego — „Zdobędziesz Państwo Ukraińskie albo zginiesz w walce o nie!” — to skoncentrowany wyraz odwiecznej ukraińskiej idei narodowej. Była ona aktualna tak długo, jak długo Ukraina nie stała się niepodległym państwem. Okazało się, że idea ta nie była absolutna, a jedynie etapowa. Zatem 24 sierpnia 1991 roku zrobiono pierwszy, choć niezbędny krok w kierunku narodowego samostanowienia. Oczywiście można dyskutować, na ile nasze państwo jest niepodległe? Możemy wyrażać uzasadnione wątpliwości, czy stało się ono rzeczywiście ukraińskie? Ale najaktualniejszy ogólnonarodowy problem, który pojawił się w wyniku zdobycia niepodległości, z biegiem czasu nabiera coraz większego znaczenia. Formułuje się on w pozornie naiwnych, a w rzeczywistości bardzo zasadniczych i strategicznych pytaniach: „Co robić dalej?”, „Dokąd iść?”, „Jakie państwo budować?”, „Na czym polega dalszy sens naszego wspólnego narodowego bytu?”. Chińczycy uważali, że największym nieszczęściem jest żyć w czasach zmian. Ludziom trudno orientować się w świecie, który szybko się zmienia. Trudno przystosować się do wydarzeń, których nie da się przewidzieć. Bardzo trudno budować rzetelne i długotrwałe relacje biznesowe, polityczne i osobiste w świecie, w którym znosi się różnicę między „dołem” a „górą”, gdzie „zło” udaje „dobro”, gdzie „sława” przyćmiewa „prawdę”, a „glamour” zastępuje „piękno”. Ten postmodernistyczny świat absolutnej względności, totalnej imitacji i masowej nadprodukcji „symulakrów” już otacza nas zewsząd i próbuje przeniknąć do centrum istoty. Wszystko tak gwałtownie, radykalnie i chaotycznie się przekształca, że proroctwa o końcu świata odbierane są teraz jako coś całkiem prawdopodobnego. Wiarygodności apokaliptycznym nastrojom dodaje też chroniczny kryzys ekonomiczny, który ogarnął niemal całą planetę. Kryzys ten dopełniają wszechobecne kryzysy zarządzania państwowego i instytucjonalnego. Latentne napięcie społeczne, błąkająca się niestabilność polityczna towarzyszą ciągłemu zagrożeniu wyczerpania podstawowych zasobów produkcyjnych i życiowych (surowce, nośniki energii, woda pitna, żywność, ziemia, powietrze). Nad planetą zawisło niebezpieczeństwo nieodwracalnych zmian klimatu i fatalnych skutków zanieczyszczenia środowiska. Zatrzymanie odtwarzania demograficznego w krajach rozwiniętych towarzyszy zwątpieniu w tradycyjne wartości społeczne, sposób życia, sens istnienia. Wygląda na to, że żyjemy w czasie końca wszystkich czasów… Obecny globalny kryzys cywilizacyjny ma charakter totalny i systemowy. Ten radykalny zwrot w rozwoju ludzkości rejestrują socjologowie, psycholodzy, ekonomiści, artyści i politycy. O pełnym wyczerpaniu potencjałów epoki industrialnej piszą David Bell i Alvin Toffler. Teorię nowego planetarnego systemu światowego wprowadza Immanuel Wallerstein. Pojawienie się zupełnie nowych wartości i zasad życia społecznego analizują Erich Fromm i Richard Florida. Humanitarne podstawy tworzenia najnowszej światowej i krajowej ekonomii opracowują ukraińscy naukowcy Anatolij Hałczynski i Ołeksandr Kenduchow. Jakiż los czeka Ukrainę w czasie zmian? Obecnie nasze państwo przypomina monumentalną, wielopoziomową piramidę kryzysową. Jej podstawą służy dopiero co nakreślony globalny kryzys cywilizacyjny. Piętro wyżej znajduje się permanentnie pulsujący światowy kryzys ekonomiczny, od którego tak zależny jest nasz przemysł eksportowy. Na trzecim poziomie wciąż jeszcze działa destrukcyjny reliktowy kryzys zarządzania, który rozwalił ZSRR i dalej niszczy jego nieprzeformowane pozostałości narodowo-terytorialne. Czwarty poziom kryzysowy to kryzys rozwoju postkolonialnego, który objawia się tradycyjnym brakiem strategicznego myślenia i poczucia ogólnonarodowej odpowiedzialności u przedstawicieli wyższych szczebli władzy. I wreszcie, na najwyższym piętrze piramidy znajduje się najdawniejsza i najbardziej dotkliwa wada narodowa — kryzys tożsamości narodowej. Właśnie o nim mówił nasz Kobziarz, który w przesłaniu „Do umarłych i żywych, i nienarodzonych…” tak wyraziście wypisał kompleks „i my — nie my, i ja — nie ja!”. Niestety, słabe zakorzenienie w ukraińskiej tożsamości do dziś służy jako kusząca przynęta dla obecnych moskiewskich integratorów. Gdyby wszyscy Ukraińcy, tak samo jak Polacy, Rosjanie czy Niemcy, byli absolutnie przekonani o swojej wspólnej przynależności językowo-kulturowej i państwowo-politycznej do swojej Ojczyzny, wtedy nikt i nigdy nie pragnąłby niemal siłą wciągać nas do takich neoimperialnych projektów, jak „ruski mir”, „Unia Eurazjatycka”, „Unia Celna”. Nieprzejednaną pozycję wobec niepodległej Ukrainy wyraża w swojej książce „Geopolityka” ideolog obecnej władzy na Kremlu Aleksandr Dugin: „Ukraina jako samodzielne państwo z jakimiś ambicjami terytorialnymi stanowi ogromne zagrożenie dla całej Eurazji i bez rozwiązania problemu ukraińskiego w ogóle mówienie o kontynentalnej geopolityce jest bezsensowne. …Strategicznie Ukraina powinna być ściśle projekcją Moskwy na południu i zachodzie… …Północny brzeg Morza Czarnego powinien być wyłącznie eurazjatycki i centralnie podlegać Moskwie”. Wojowniczy przywódca nowych eurazjatów wyciąga oszałamiające wnioski: „Ukraina jako państwo nie ma żadnego sensu geopolitycznego. Nie ma ona ani (1) szczególnego przesłania kulturowego o uniwersalnym znaczeniu, ani (2) geograficznej unikalności, ani (3) etnicznej wyjątkowości”. Ostateczny wyrok moskiewskiego politologa brzmi tak: „Dalsze istnienie unitarnej Ukrainy jest niedopuszczalne. To terytorium powinno zostać podzielone na kilka pasów, odpowiadających gamie geopolitycznych i etnokulturowych realiów”. Jakie mogą tu być poważne komentarze? Jeśli chodzi o takie dość obiektywne kategorie, jak „geograficzna unikalność” oraz „etniczna wyjątkowość”, to niech to argumentowanie obalą specjaliści. Jeśli zaś mówić o „szczególnym przesłaniu kulturowym o uniwersalnym znaczeniu” — to już sprawa naszej codziennej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Nowo wybrane organy kierownicze Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

GŁÓWNA RADA Przewodniczący zrzeszeń obwodowych, zgodnie ze Statutem: Sawczenko Serhij Mychajłowycz — Wszechkrymskie zrzeszenie, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Tekluk Anatolij Iwanowycz — Winnickie zrzeszenie obwodowe; Kuczerepa Mykoła Mychajłowycz — Wołyńskie zrzeszenie obwodowe; Dowhal Serhij Mykołajowycz — Dniepropetrowskie zrzeszenie obwodowe; Szewczenko Wołodymyr Pawłowycz — Donieckie zrzeszenie obwodowe; Wasylczuk Swiatosław Karpowycz — Żytomierskie zrzeszenie obwodowe; Pipasz Wołodymyr Wasylowycz — Zakarpackie zrzeszenie obwodowe; Tkaczenko Ołeh Wałentynowycz — Zaporoskie zrzeszenie obwodowe; Wołkoweckyj Stepan Wasylowycz — Iwano-Frankiwskie zrzeszenie obwodowe; Kliczak Wasyl Josypowycz — Kijowskie zrzeszenie obwodowe; Stecenko Kyryło Wadymowycz — Kijowskie zrzeszenie miejskie; Oreł Switłana Wasyliwna — Kirowohradzkie zrzeszenie obwodowe; Semystiaha Wołodymyr Fedorowycz — Ługańskie zrzeszenie obwodowe, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Pitko Jarosław Mychajłowycz — Lwowskie zrzeszenie obwodowe, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Marcinkowskyj Ihor Bohdanowycz — Mikołajowskie zrzeszenie obwodowe; Stepanczenko Ołeksandr Jewhenowycz — Odeskie zrzeszenie obwodowe; Kulczynskyj Mykoła Heorhijowycz — Połtawskie zrzeszenie obwodowe, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Wetrow Iwan Wasylowycz — Rówieńskie zrzeszenie obwodowe; Procenko Wołodymyr Mykołajowycz — Sewastopolskie zrzeszenie miejskie; Szewczenko Ołeksyj Hryhorowycz — Sumskie zrzeszenie obwodowe; Szymkiw Petro Mychajłowycz — Tarnopolskie zrzeszenie obwodowe; Krawciw Ihor Iwanowycz — Charkowskie zrzeszenie obwodowe; Ołeksiuk Ołeh Wasylowycz — Chersońskie zrzeszenie obwodowe; Michalewskyj Witalij Cezarowycz — Chmielnickie zrzeszenie obwodowe; Feszczenko Ołena Wasyliwna — Czerkaskie zrzeszenie obwodowe; Sawczuk Ostap Wasylowycz — Czerniowieckie zrzeszenie obwodowe; Czepurnyj Wasyl Fedorowycz — Czernihowskie zrzeszenie obwodowe. Przedstawiciele twórczej inteligencji, naukowcy, pisarze, działacze społeczni: Antonenko Petro Jakowycz — kierownik działu gazety «Słowo Proświty»; Baraniw Wiktor Fedorowycz — przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Burawskyj Mykoła Ołeksandrowycz — artysta ludowy Ukrainy, kierownik artystyczny teatru ukraińskiego folkloru «Berehynia»; Biłous Wiaczesław Ołeksandrowycz — pierwszy zastępca przewodniczącego Związku Oficerów Ukrainy; Wasyłaszko Wasyl Fedorowycz — poeta, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, sekretarz odpowiedzialny Towarzystwa «Znannia»; Handziuk Jurij Mychajłowycz — profesor, dyrektor firmy «Atlantic»; Hłaholiuk Wasyl Petrowycz — kandydat nauk historycznych, przewodniczący Kołomyjskiej «Proświty»; Hrycenko Pawło Juchymowycz — dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Horbaczuk Iwan Tychonowycz — prof. Kijowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa; Hołota Lubow Wasyliwna — pisarka, redaktor naczelna gazety «Słowo Proświty»; Hojan Jarema Petrowycz — pisarz; Dracz Iwan Fedorowycz — pisarz, Bohater Ukrainy; Żułynskyj Mykoła Hryhorowycz — akademik, dyrektor Instytutu Literatury Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Zajec Iwan Ołeksandrowycz — zastępca przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy; Kaczan Anatolij Łeontijowycz — poeta, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Kozaczenko Wałentyn Wasylowycz — artysta ludowy Ukrainy, kierownik artystyczny zespołu «Kalyna»; Kołodnyj Anatolij Mykołajowycz — zastępca dyrektora Instytutu Filozofii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Kononenko Petro Petrowycz — akademik, dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa; Kmetyk Wołodymyr Iwanowycz — kierownik kanału telewizyjnego «Malatko TV», dyrektor studia «Fresky»; Łemec Hałyna Wasyliwna — przewodnicząca zarządu Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej «Ukraińska Rodzina»; Łomaczuk Dmytro Fedorowycz — dyrektor studia «Proświta», zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Łupakow Jewhen Ołeksandrowycz — przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy; Łupij Ołeś Wasylowycz — pisarz, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Mokrenko Anatolij Jurijowycz — prof. Akademii Muzycznej, artysta ludowy Ukrainy; Mandziuk Wasyl Mychajłowycz — redaktor wiadomości «Hołos Kyjewa»; Mowczan Pawło Mychajłowycz — przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»; Mużuk Łeonid Petrowycz — reżyser filmowy, artysta ludowy Ukrainy; Nesterczuk Mykoła Trochymowycz — zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, sekretarz odpowiedzialny; Olijnyk Marija Wasyliwna — zastępca przewodniczącego Donieckiego zrzeszenia obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Pyrih Lubomyr Antonowycz — akademik Akademii Nauk Medycznych Ukrainy; Ponomariw Ołeksandr Danyłowycz — profesor, doktor nauk filologicznych, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Słaboszpytskyj Mychajło Fedotowycz — pisarz, dyrektor wykonawczy «Ligi Ukraińskich Mecenasów»; Tymoszyk Mykoła Stepanowycz — profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki; Filipczuk Heorhij Heorhijowycz — akademik Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy; Franczuk Wałerij Ołeksandrowycz — malarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki; Na wykonanie Ustawy Ukrainy «O stowarzyszeniach publicznych» utworzyć komisję roboczą ds. opracowania zmian do Statutu w składzie: Pitko Jarosław Mychajłowycz — przewodniczący Lwowskiego zrzeszenia obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Semystiaha Wołodymyr Fedorowycz — przewodniczący Ługańskiego zrzeszenia obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Olijnyk Marija Wasyliwna — zastępca przewodniczącego Donieckiego zrzeszenia obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Wołkoweckyj Stepan Wasylowycz — przewodniczący zrzeszenia obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Kulczynskyj Mykoła Heorhijowycz — przewodniczący Połtawskiego zrzeszenia obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Cyrypiuk Dmytro Iwanowycz — reżyser Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; Szewczenko Wasyl Hryhorowycz — wydawca; Szokało Ołeksander Andrijowycz — pisarz, redaktor czasopisma «Ukraiński Świat»; Juszczyk Iwan Pyłypowycz — profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego; Jakowczuk Ołeksandr Mykołajowycz — kompozytor, laureat konkursów międzynarodowych. Zarząd Centralny: Mowczan Pawło Mychajłowycz — przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Nesterczuk Mykoła Trochymowycz — zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, sekretarz odpowiedzialny towarzystwa; Hołota Lubow Wasyliwna — pisarka, redaktor naczelna gazety «Słowo Proświty»; Burawskyj Mykoła Ołeksandrowycz — artysta ludowy Ukrainy, kierownik artystyczny teatru ukraińskiego folkloru «Berehynia»; Handziuk Jurij Mychajłowycz — profesor, dyrektor firmy «Atlantic»; Hojan Jarema Petrowycz — pisarz; Kliczak Wasyl Josypowycz — dyrektor Centrum Wydawniczego «Proświta», przewodniczący Kijowskiego zrzeszenia obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Kmetyk Wołodymyr Iwanowycz — kierownik kanału telewizyjnego «Malatko TV», dyrektor studia «Fresky»; Łomaczuk Dmytro Fedorowycz — dyrektor studia «Proświta», zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Mużuk Łeonid Petrowycz — reżyser filmowy, artysta ludowy Ukrainy; Ponomariw Ołeksandr Danyłowycz — profesor, doktor nauk filologicznych; Stecenko Kyryło Wadymowycz — przewodniczący Kijowskiego zrzeszenia miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Filipczuk Heorhij Heorhijowycz — akademik Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy; Juszczyk Iwan Pyłypowycz — profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego. Inspekcja Kontrolno-Rewizyjna Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz (przewodniczący) Buket Jewhen Wasylowycz Hołobucki Ihor Wołodymyrowycz Procenko Wołodymyr Mykołajowycz Sopiwnyk Mychajło Pantełejmonowycz. Procenko Wołodymyr Mykołajowycz — przewodniczący Sewastopolskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Nesterczuk Mykoła Trochymowycz — sekretarz odpowiedzialny Towarzystwa; Woronina Ludmyła Mychajliwna — radca prawny Towarzystwa; Klasztorny Ołeksij Mykołajowycz — sekretarz odpowiedzialny Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, prawnik; Kurinny Ołeksij Wiktorowycz — zastępca przewodniczącego Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, prawnik; Sobol Jurij Ołeksijowycz — członek zarządu Czernihowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 14 września 2013 r. m. Kijów. UCHWAŁA IX zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Zacznijmy każdy od siebie!

Dmytro Łomaczuk, reżyser filmowy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wielu z obecnych zna nasz proświatowski serial telewizyjny „LOGOS”, tworzony na podstawie książki Pawła Mowczana „WITOKI”. Ideę stworzenia tego 365-odcinkowego projektu telewizyjnego autor nosił w sobie jeszcze w czasach sowieckich. Oczywiście w tamtych czasach o jego realizacji nie mogło być mowy. Dopiero od 2000 roku zaczęło to nabierać rzeczywistych kształtów. Już w 2001 roku ukazał się pierwszy odcinek, a potem drugi, trzeci. Niestety, przedwcześnie odszedł z tego świata pierwszy reżyser serialu, świętej pamięci Wiktor Leonidowycz Wasylenko. Od 2003 roku jako reżyser i kierownik dalej tworzę ten projekt wraz z grupą twórczych pracowników oddanych sprawie ukraińskiej. Dotychczas wyprodukowano 80 odcinków. Zasadniczym zadaniem jest próba nakreślenia najważniejszego i najbardziej palącego problemu: zachowania etnicznej i duchowej całości narodu wobec totalnego niszczenia fundamentalnych podstaw bytu przez różne „izmy” — od totalitaryzmu po globalizm. Autorzy, opierając się na poglądach etnografów i badaczy, szukają odpowiedzi na pytanie: „W czym tkwi nasza jedność? Jak odnaleźć drogę do źródeł życiodajnych? Słowo. Język. Pamięć. Wiara”. To jest podstawa, na której opiera się cały serial. Naukowo-publicystyczny serial telewizyjny „LOGOS” to filozoficzne, krajoznawcze przemyślenie historii powstawania ukraińskiego folkloru, kształtowania się i rozwoju ojczystego języka oraz wzajemnych wpływów słowa, kultury, historii i etnosu. To bardzo ważny projekt w wychowaniu młodzieży, w jej przywiązaniu do wartości narodowych. Dotąd poza nami nikt na Ukrainie tego nie robi. Nie myślcie, że urzędnicy wszystkich szczebli prześcigają się, by nieść pieniądze na ten projekt. Nie! Dzięki wysiłkom przewodniczącego Proświty Pawła Mowczana oraz innych nieobojętnych ludzi znajdujemy jakieś środki, które nie pokrywają nawet minimalnych kosztów, mimo to pracujemy. Głównym czynnikiem jest zespół twórczy, który, mimo wszystko, od 10 lat wykonuje tę bardzo ważną pracę. W rezultacie jesteśmy stale na ekranach różnych kanałów telewizyjnych: „RADA”, „Kultura”, Światowa Służba Ukraińskiej Telewizji UTR, kanał „Malatko” oraz wielu regionalnych kanałów. Z wielkim zadowoleniem nadają go ukraińskie redakcje w Mołdawii i Naddniestrzu oraz ukraińskie towarzystwo w Moskwie. Centralny Zarząd Towarzystwa wielokrotnie zwracał się do oblastnych zrzeszeń „Proświty”, by przyłączyły się do tego projektu. W waszych regionach jest tyle ciekawego, niezbadanego, jest miejscowy koloryt, jest folklor. To może stać się nie tylko poszerzeniem geografii serialu, ale także utrwaleniem na wieki tego cennego, co z każdym dniem znika wraz z odchodzeniem w inne światy starszego pokolenia. Ale jakoś nikt nie wykazuje aktywności. Dziś otrzymaliście wszystkie odcinki, które powstały przez wiele lat. Zanieście je do swoich obwodowych państwowych telewizji, poznajcie ich kierownictwo. Bądźcie pewni, że za ten serial każda lokalna telewizja będzie wam dozgonnie wdzięczna. Taki materiał jest bardzo potrzebny. Za to mogą jeszcze udostępnić antenę na wasze proświatowskie programy. Co drugi poniedziałek miesiąca tutaj, w Domu Nauczyciela, odbywa się kinolektorium „Od Trypolia — do współczesności”, którego podstawą jest naukowo-publicystyczny serial telewizyjny „LOGOS”. Wszyscy chętni mogą je odwiedzać. Jeszcze jeden ważny projekt. To Międzynarodowy Festiwal Sztuki Ekranowej i Scenicznej „Kinologos”, którego założycielami są Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Zrzeszenie Kinematografistów „Kinologos”. W tym roku odbył się już piąty. Każdego roku w festiwalu biorą udział przedstawiciele państwowych i prywatnych telewizji, zespołów twórczych ze Lwowa, Doniecka, Charkowa, Iwano-Frankiwska, Kijowa i innych miast Ukrainy, a także uczestnicy z Mołdawii, Białorusi, Rosji, USA. Jak powiedział w wywiadzie dla „Słowa Proświty” przewodniczący jury w nominacji „Sztuka ekranowa”, laureat Nagrody im. Szewczenki, narodowy artysta Ukrainy reżyser Leonid Mużuk: „Festiwal ma wyraźnie ukształtowane podejście koncepcyjne. Jest nim patriotyzm, poczucie ukraińskich tradycji, dążenie do zrozumienia, jak rozwija się ukraińska państwowość, jak można ją wspierać, by się ustabilizowała jako obecność europejska. Wszyscy uczestnicy kierują się tymi trzema fundamentalnymi założeniami”. Wielu uczestniczy w festiwalu od kilku lat. Są ludzie, którzy tu wystartowali i nadal rywalizują w konkursie. Są autorzy filmów i wykonawcy, którzy w ciągu pięciu lat wielokrotnie zostawali laureatami. To także charakteryzuje naszą działalność festiwalową. Rośnie średni poziom produkcji filmowej, która trafia na konkurs, oraz poziom wykonawczy zespołów scenicznych i poszczególnych wykonawców. W tym roku festiwal odbywał się w trzech nominacjach: sztuka ekranowa, teatralna i sceniczna. My to robimy. I znów — pieniądze nie są głównym czynnikiem, który mógłby temu przeszkodzić. Znów rozsądne pytanie: „Dlaczego proświatowskie zespoły z obwodów przez pięć lat nie zdołały choćby raz zostać uczestnikami?” Czy do tego potrzebne jest „przeładowanie”, o którym wołają niektóre gorące głowy? Zarząd Towarzystwa powierzył mi przygotowanie i przeprowadzanie programów kulturalno-artystycznych na państwowe i religijne święta oraz proświatowskie konkursy. W tych koncertach biorą udział zarówno zawodowe, jak i amatorskie zespoły oraz wykonawcy. My wraz z zasłużoną artystką Ukrainy Tetianą Negrij przez cały rok bierzemy udział w różnych konkursach jako członkowie jury, tam znajdujemy talenty, które z zadowoleniem przyjeżdżają do Kijowa na proświatowskie imprezy. Byli z Odessy, Czerkas, Lwowa, Korsunia-Szewczenkowskiego. Dziwi mnie, dlaczego niektórzy kierownicy organizacji obwodowych mówią o jakimś „przeładowaniu”, a ich wysłanników ani razu nie widziałem na tej scenie? A jeśli powiecie, że nie wiecie o festiwalu „Kinologos” ani o świątecznych imprezach „Proświty” — to nieprawda. Informacja jest przekazywana regularnie pocztą elektroniczną. Przy okazji, pracuję w „Proświcie” na zasadach społecznych. Oto wiersz napisany około dwadzieścia lat temu przez mojego zmarłego już przyjaciela Walentyna Michajlука: Przeklinajcie szczęście, władzę łajajcie, Gdy język pijany swędzi, Lecz zacznijcie od siebie — Coś pożytecznego na ziemi zróbcie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pamięć o Gongadze ostrzega

Petro ANTONENKO Jak wiadomo, jeszcze w 2008 roku stołeczny sąd wydał wyrok wobec trzech byłych funkcjonariuszy milicji, bezpośrednich zabójców dziennikarza: otrzymali oni wysokie wyroki więzienia, a w styczniu tego roku Peczerski sąd rejonowy stolicy skazał byłego szefa Głównego Zarządu Śledczego MSW generała Ołeksija Pukacza na dożywocie. Dziwi fakt, że samo rozpatrywanie sprawy w sądzie trwało ponad 2 lata. Przecież Prokuratura Generalna zakończyła śledztwo w tej sprawie jeszcze w grudniu 2010 roku. Pozostaje bez odpowiedzi główne pytanie: kto jest zleceniodawcą zabójstwa? Heorhij Gongadze stał się ofiarą jakiejś satanistycznej gry politycznej na bardzo wysokim szczeblu. Sąd uznał, że Pukacz działał na rozkaz swojego szefa, ówczesnego ministra spraw wewnętrznych Jurija Krawczenki. Ale u niego już o nic nie zapytasz: dokładnie w dniu zaplanowanego przesłuchania ministra w Prokuraturze Generalnej w domu w zagadkowy sposób „popełnił samobójstwo”. To dziwne „samobójstwo” poprzez dwa strzały w głowę to kolejna zagadka w łańcuchu sprawy Gongadze. Podobnie jak niesławne „taśmy” majora Melnyczenki, które rzekomo zostały nagrane w gabinecie prezydenta Kuczmy. Spekulacje wokół tych taśm trwają prawie 13 lat. Dlatego całkiem naturalne jest, że wdowa po Heorhiju, Myrosława Gongadze, złożyła apelację od wyroku sądu. Oczywiście nie co do samego wymiaru kary, domaga się ona zbadania zleconego charakteru zabójstwa dziennikarza. Ale do rozpatrzenia apelacji jeszcze daleko, bo nawet wyrok wobec Pukacza już 9. miesiąc nie wchodzi w życie, gdyż dopiero po tym rozpatrywane są apelacje. Przyczyna — skazany wciąż jeszcze „zapoznaje się” z materiałami sprawy, jak długo to potrwa — nie wiadomo, bo sąd nie ograniczył go żadnym terminem. Bezzasadne są oświadczenia pierwszego zastępcy Prokuratora Generalnego Kuźmina, że rzekomo prokuraturze od dawna znani są zleceniodawcy zabójstwa dziennikarza. Jeśli są znani, to prokuratura jest zobowiązana przekazać ich wymiarowi sprawiedliwości. Przejawem demokracji w naszym społeczeństwie powinna stać się potężna rola mass mediów, które nazywa się czwartą władzą po ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. W rozwiniętych demokracjach jest to pierwsza władza — władza opinii publicznej. A co jest u nas? U nas istnieje stara komunistyczno-sowiecka sieć prasy lokalnych organów władzy. I w pierwszym tygodniu plenarnym nowej sesji nasz parlament nie zdołał nawet w pierwszym czytaniu uchwalić długo oczekiwanej ustawy o uwłaszczeniu prasy. Ale i uwłaszczenie mediów u nas odbywa się nie po ludzku. W telewizji widzimy niemrawe państwowe kanały telewizyjne, ogólnoukraińskie i lokalne, oraz całkowitą dominację kanałów sprywatyzowanych przez oligarchów. Otrzymujemy „setne któreś” miejsca w światowych rankingach wolności słowa. Mamy brutalne naruszenie demokratycznych zapisów Konstytucji i ustawodawstwa dotyczących działalności mediów i wolności słowa. Powracając do rocznicy zabójstwa Gongadze, warto powiedzieć o prawnej, socjalnej ochronie dziennikarzy. Oto kilka doniesień. W 2013 roku wzrosła liczba ataków na dziennikarzy ze strony funkcjonariuszy siłowych. Od stycznia do lipca zarejestrowano 117 spraw z artykułu 171 Kodeksu karnego „Przeszkadzanie w zgodnej z prawem działalności zawodowej dziennikarzy”. Ale tylko 3 sprawy skierowano do sądu. Najbardziej rezonansowe wydarzenie — skazanie Titiuszki i jego kompanów za atak na dziennikarzy podczas akcji w stolicy 18 maja. Zawarto jakieś „porozumienie ugodowe”: „titiuszki” łaskawie przyznali się do winy w przestępstwach z wymienionego art. 171 i artykułu „Chuligaństwo” i otrzymali wyroki pozbawienia wolności w zawieszeniu. Przy tym, że w wyroku sąd uznał ich za winnych. Dziennikarze znów zgłaszają śledzenie. Chodzi o Donieck, wydawnictwo „Nowosti Donbassa”. Poinformował o tym Instytut Masowej Informacji. Śledzenie dziennikarzy zaczęło się od końca sierpnia, odkąd zaczęli pisać materiały o korupcji w organach władzy. Przedstawiciele władzy prowadzą kampanię dyskredytacji mediów. Oświadczył to Instytut Prawa Mediów. W kilku regionach rozpowszechniano tak zwane drukowane wersje najbardziej autorytatywnej gazety internetowej „Ukraińska Prawda”. Redakcja gazety oficjalnie oświadczyła, że to fałszywki i zwraca się do organów ścigania z żądaniem zbadania przestępstwa. Taka weryfikacja pozwoli ustalić, czy władza jest zamieszana w te fałszerstwa, czy nie. Tymczasem pojawiła się strona, która kopiuje UP i gdzie „wylewa się” wszelkie świństwa, zwłaszcza na opozycję. Wielokrotne przypadki fałszowania wydawnictw w przeszłości, te rażące naruszenia prawa w celu dyskredytacji mediów pozostały bez należytych dochodzeń i kar. Akta na dziennikarzy. W Kijowie na polecenie organów oświaty ludowej szkoły zaczęły zbierać informacje o tym, u których uczniów rodzice są dziennikarzami. Po co to wszystko, nikt nie wyjaśnia. I to w bardzo odpowiedzialnym okresie europejskiego wyboru Ukrainy. A jednym z jasnych wymogów Unii Europejskiej jest zapewnienie realnej wolności słowa, wolnej działalności mediów. I jeśli dążymy do dołączenia do wspólnoty europejskiej, trzeba coś robić. W przeciwnym razie Europa i świat będą identyfikować Ukrainę przede wszystkim ze słowami „Czarnobyl” i „Gongadze”. Nadija KYRIAN Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKA Dzień pamięci Heorhija Gongadze stał się dniem solidarności dziennikarzy. Obecnie, jak co roku 16 września, dziennikarze i inni nieobojętni obywatele zebrali się na Chreszczatyku przy budynku Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, skąd kolumną wyruszyli, aby „zbadane zostały kolejne fakty ataków, pobić i przeszkadzania w zgodnej z prawem działalności dziennikarzy, a winni zostali ukarani”. Wieczór pamięci Heorhija Gongadze oraz poległych dziennikarzy odbył się w 12 miastach Ukrainy, w tym w Doniecku, mimo że tam „młodzieńcy o sportowej budowie ciała” próbowali temu przeszkodzić. 16 września minęło 13 lat od dnia zabójstwa ukraińskiego dziennikarza Heorhija Gongadze. To przestępstwo, które wywołało największy rezonans u nas i poza granicami Ukrainy, do dziś nie zostało do końca wyjaśnione.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Zleceniodawców — za kraty

Majdanu Niepodległości, gdzie odbył się wiec pamięci. Dziennikarze trzymali napis „Bezkarność zabija” wielkimi literami, na których zapisali nazwiska 62 swoich kolegów, którzy zginęli w latach niepodległości z powodu swojej działalności zawodowej. Zapalili świece i uczcili zamordowanych minutą ciszy. Po wiecu ruszyli pod budynek Administracji Prezydenta. Tam, jak zawsze, natrafili na milicyjny kordon. Dziennikarze ogłosili swoje żądania, odczytali apel do prezydenta Ukrainy, w którym mowa o tym, że do tej pory w więzieniu przebywają jedynie wykonawcy zbrodni, nie ma żadnego postępu w ustaleniu zleceniodawców morderstwa. „Żadne czynności śledcze po oświadczeniu Ołeksija Pukacza o udziale Łeonida Kuczmy i Wołodymyra Łytwyna w zabójstwie Heorhija Gongadzego nie zostały przeprowadzone”. Fizyczna agresja wobec dziennikarzy na Ukrainie pozostaje na dość wysokim poziomie. W 2013 roku liczba fizycznych napaści i utrudniania zgodnej z prawem działalności zawodowej utrzymuje się mniej więcej na tym samym poziomie, co w okresie kampanii wyborczej 2012 roku i niemal trzykrotnie przewyższa liczbę takich przestępstw odnotowanych w pierwszej połowie 2012 roku. W 2013 roku wzrosła liczba napaści na dziennikarzy ze strony osób prywatnych oraz struktur siłowych. W ciągu 8 miesięcy 2013 roku odnotowano 54 przypadki napaści i gróźb oraz 89 przypadków utrudniania pracy. Głównymi agresorami wobec dziennikarzy w tym okresie stały się osoby prywatne, które dokonały już 22 takich napaści. Za nimi plasują się organy ścigania i struktury siłowe. W 2013 roku odnotowano 15 napaści funkcjonariuszy na dziennikarzy, podczas gdy w całym 2012 roku — 8. Na trzecie miejsce wyszli ochroniarze i młodzi ludzie, którzy dokonali 12 napaści. Wzrost fizycznej agresji świadczy o tym, że napastnicy nie boją się kar. Bezkarność za napaści na dziennikarzy pozostaje niezwykle wysoka. Wszystko to jest skutkiem wciąż niewyjaśnionego morderstwa Heorhija Gongadzego, uważają dziennikarze. Dlatego zwrócili się do prezydenta z żądaniem „zrobienia wszystkiego, co konieczne, aby w sprawie zabójstwa Heorhija Gongadzego zostali wskazani i ukarani wszyscy zleceniodawcy, a także

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wyczyn w Nowym Zahorowie: legendy i rzeczywistość

Petro BOJARCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Za czasów ZSRR prawdę o tej bitwie przemilczano, zniekształcano, przekręcano i interpretowano tak, jak było to korzystne dla władzy sowieckiej. W ten sposób próbowała ona zatrzeć w pamięci społecznej nie tylko najmniejsze wzmianki o heroizmie zmagań narodowowyzwoleńczych na Ukrainie w latach 40.—50. XX wieku, ale także stworzyć i na zawsze utrwalić w świadomości myśl, że ruch powstańczy był czymś błędnym, a ukraiński powstaniec — bandytą, tępym rabusiem, sługusem hitlerowskich okupantów, zdrajcą i wrogiem narodu ukraińskiego. Ale bitwa w Nowym Zahorowie, jak i niemało innych, jest tym konkretnym faktem, który wynosi walkę powstańczą do szczytów niezrównanego wyczynu, dokonanego w imię przyszłości Ukrainy i z wiarą w Ukraińskie Soborowe Samodzielne Państwo. Wbrew przemilczaniu i złośliwemu piętnowaniu ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, właśnie ta, oparta na pamięci o minionych zwycięstwach wiara rodziła heroiczne legendy, które do dziś ściśle przeplatają się z realnymi faktami. A że legendom właściwe jest wyolbrzymianie, to tę ich cechę próbują obecnie wykorzystać w walce z tą samą prawdą historyczną niektórzy współcześni politycy, dążąc do ponownego zagnania ukraińskiego myślenia w ramy dawnych, w większości pisanych przez Moskwę „prawd” i na zawsze zatrzeć w naszej pamięci najmniejsze wzmianki o heroicznej przeszłości. Przecież dopóki żywe są te wzmianki, dopóty żywa jest zachęta do walki oraz przekonanie o sile narodu, który, przez swoją mentalną ufność, można na pewien czas wprowadzić w błąd, ale nie można go zwyciężyć. Do takich przemyśleń skłonił przypadek, który zdarzył się pewnego razu w Nowym Zahorowie podczas tradycyjnego wiecu-requiem dla uczczenia wyczynu powstańczego. Jeden z mówców rzucał w tłum patetyczne frazy o tym, jak trzy dni i trzy noce grzmiała tutaj, na terenie dawnego monasteru Narodzenia Bogurodzicy, bitwa żołnierzy UPA z hitlerowskimi karami i tak szczegółowo opowiadał o stratach tych ostatnich w zabitych i rannych w ciągu pierwszego, drugiego i trzeciego dnia (doprowadzając ogólną liczbę tych strat do 1240 osób), jakby służył w sztabie dowódcy wszystkich ówczesnych akcji karnych na Wołyniu, obergruppenführera SS Ericha von dem Bacha. A nieco dalej dwaj młodzieńcy dość głośno wymieniali na ten temat uwagi. „Za sowietów — powiedział jeden — przekonywano nas, że tutaj żadnej bitwy nie było, teraz twierdzą, że mało nie takie było starcie, jak na łuku kurskim. Wychodzi na to, że prawda nikomu nie jest potrzebna?” — „Wszyscy mówią o prawdzie — kontynuował drugi — a jak przychodzi co do czego, to wybierają zmyślenie, bo jest ładniejsze”. — „Tak, jakby wyczyn bez zmyślenia — już nie był wyczynem”. — „Gdzie więc wyczyn, a gdzie zmyślenie?”... I zwróciłem im uwagę, że nie trzeba mylić legendy ze zmyśleniem, bo nie jest ona obiektywnym odzwierciedleniem faktu, który miał miejsce, a jedynie dzieckiem narodowego dążenia do zachowania tego faktu w pamięci. A że przez długotrwałe przemilczanie legenda odcisnęła się także na niektórych utworach literackich i napisie pamiątkowym na mogile powstańczej, to szczególnego żalu z tego powodu również nie ma. Jakaż była rzeczywistość? Wyjaśniać to zacząłem w latach 80. ubiegłego wieku, od czasu, gdy po raz pierwszy odwiedziłem ruiny cerkwi Narodzenia Bogurodzicy i Iwan Andrijczuk podczas nauki w Łucku tylko pamięcią ludzką oznaczonej wtedy (nie było na niej ani krzyża, ani nagrobka) wspólnej mogiły powstańczej. Los sprawił, że w sierpniu—wrześniu 1990 roku mnie, jako pierwszemu spośród profesjonalnych dziennikarzy Ukrainy, a gazecie „Wołyń-nowa” (wtedy — „Radiańska Wołyń”) — pierwszej spośród ukraińskich oficjalnych wydawnictw periodycznych, przypadło szeroko opowiadać o tej bitwie, opierając się na wynikach długotrwałego dziennikarskiego śledztwa, którego podsumowaniem stała się wydana w 2005 roku powieść-kronika „Bitwa pod murami świątyni” („Nadstyrja”, Łuck, 2005). Ale i ona nie jest w tych badaniach kropką nad i, ponieważ szereg szczegółów, które uzupełniły i doprecyzowały ogólny obraz tamtych wydarzeń, pojawiło się już później. Dlatego, nie pretendując do prawdy ostatecznej, opowiem o tym, co określa bitwę w Nowym Zahorowie z najbardziej zbliżoną do rzeczywistości dokładnością. Zatem, czota (pluton) powstańcza (44 żołnierzy, do których tuż przed samą bitwą dołączył łącznik z powstańczej „Siczy”) pod dowództwem Berezy przybyła do Nowego Zahorowa pod koniec dnia w piątek 10 września 1943 roku. Zatrzymała się w budynku szkoły obok częściowo zniszczonego monasteru, wokół którego wiosną 1943 roku podczas szkolenia UPA wykopano okopy i przygotowano stanowiska ogniowe. To właśnie je najpierw zajęli powstańcy, gdy mniej więcej między czwartą a piątą godziną 11 września otoczyła ich wroga nawała i wdała się z nimi w nierówną walkę. Na uzbrojeniu powstańców — moździerz, karabin maszynowy „Maxim”, trzy karabiny maszynowe Diegtiariowa i karabin maszynowy „Lewis”, około dziesięciu zdobycznych niemieckich automatów, karabiny (głównie sowieckie SWT), granaty ręczne. Prawie wszyscy żołnierze ze składu czoty — to chłopi, wśród których niemało było urodzonych w rejonie horochowskim, wszyscy — Ukraińcy. Niektórzy, jak karabinowy Fedir Babij, służyli w Wojsku Polskim i w 1939 roku walczyli w nim z hitlerowcami. Inni, na polecenie OUN od początku hitlerowskiej okupacji, byli w ukraińskiej policji pomocniczej w Horochowie, gdzie otrzymali przeszkolenie wojskowe i wczesną wiosną 1943 roku przeszli do UPA. Na uzbrojeniu karzących, którzy liczebnie przewyższyli czotę dziesięciokrotnie, oprócz karabinów maszynowych, automatów i karabinów, była lekka armata, wyposażone w karabiny maszynowe tankietki (od 8 do 11 pojazdów opancerzonych), ale nie czołgi, o których mówi legenda, nazwany „ramą” samolot korygujący, od 3 do 6 bombowców, samolot łącznikowy „Storch”. Oprócz niemieckich formacji karnych do akcji w Nowym Zahorowie zostały zaangażowane pododdziały polskiej policji pomocniczej, a według niektórych twierdzeń — także pododdział, utworzony latem 1943 roku w Horochowie z wziętych do niewoli sowieckich żołnierzy-Rosjan (około 50 osób). Bitwa trwała przez całą dobę, pod koniec której resztkami sił czota powstańcza, wspierana ogniem rannych bojowników, którzy pozostali w murach dawnego monasteru, rzuciła się do przebicia i wyszła z okrążenia. Ale wejść do monasteru, który nadal bronił się do ostatka, karzący zdołali dopiero około południa 12 września. Na miejscu bitwy znaleźli 29 poległych strzelców, z których jeden (miał na sobie niemiecki mundur) był trafiony kulą w pierś, ale prawdopodobnie jeszcze dawał oznaki życia. Został natychmiast powieszony. Legenda nazwała tego powstańca z narodowości Rosjaninem, ale niemiecki mundur wśród żołnierzy czoty nosił tylko urodzony we wsi Skobelka w rejonie horochowskim Stepan Chryniuk, Ukrainiec z dziada pradziada. Wbrew legendzie, która twierdziła, że dowódca czoty Bereza był „z Galicji”, już bezspornym wydaje się to, że dowódcą czoty był urodzony we wsi Berezzia (obecnie — Siomaky) w rejonie łuckim Anton Marceniuk, który w różnych okolicznościach nazywany był Andrijem oraz Fedorem. A karabinowy Fedir Babij (Makarenko), którego legenda położyła w mogile obok innych żołnierzy UPA, w rzeczywistości pozostał przy życiu. Babij jeszcze nie raz po bitwie w Nowym Zahorowie odwiedzał swoją rodzinną wieś Strilcze w rejonie horochowskim, w szczególności także młodą żonę Hannę, z którą potajemnie wziął ślub latem 1943 roku w Mylatyna w sąsiednim rejonie iwanickim. Po raz ostatni Hanna Omeljaniwna widziała go w sierpniu 1945 roku, kiedy ich córka Halyna skończyła dwa miesiące. Potem Fedir zniknął. Rozeszła się pogłoska — zniszczony przez Służbę Bezpieczeństwa OUN. Jednak w śmierć Fedira, wiedząc, że ma zamiar wyjechać za granicę, Hanna nie wierzyła nigdy. Z niedowierzaniem podeszli do tego także śledczy KGB, ale pogłoskę udokumentowali, a z czasem przyjęli za całkowicie wiarygodną informację. Tymczasem ostatecznie los Fedira wyjaśnił się po nieco mistycznym przypadku, który zdarzył się w 2002 roku. Oglądając swoje pole, wnuk Fedira Wołodymyr Mudź znalazł na nim przywiązaną do resztek balonu plastikową kartkę, obcojęzyczny napis na której przekonywał — przyleciała tutaj z Belgii. Ponieważ do Ukrainy stamtąd jest odległość ogromna, córka Fedira Halyna odebrała ten fakt jako znak proroczy. A po kilku latach, dzięki jednej z agencji ubezpieczeniowych, która podjęła się znalezienia w Strilczym i sąsiednich Peczych-Fedir Babij podczas służby w Wojsku Polskim wostach rejonu horochowskiego krewnych zmarłego w belgijskim mieście La Louvière i nikomu nieznanego w wymienionych ukraińskich wsiach Mykoły Babija, wyjaśniło się: do 1 grudnia 1998 roku, kiedy zakończył swoją ziemską drogę, w La Louvière mieszkał, podając się za Mykołę, ukraiński powstaniec Fedir Iwanowycz Babij, który w boju w Nowym Zahorowie, gdzie został ranny, odparł nie jeden atak wroga. Na rozkaz dowódcy czoty z boju on, najwyraźniej, wyszedł razem ze strzelcem Petrem Kociubą (Hryznym, którego legenda błędnie nazwała Hajsykiem) w nocy z 11 na 12 września. Tymczasem osoba karabiniera Hajsyka do dziś pozostaje niewyjaśniona. I do tej pory jedynym najbliższym prawdy świadectwem o stratach wroga są opublikowane w 1949 roku w podziemnym czasopiśmie UPA wspomnienia powstańca Petra. “W tym nierówno-Ukraiński powstaniec Iwan Bałamut w 1943 roku mym boju, — czytamy w nich, — zginęło około 400 Niemców”. Czyli — prawie czternastokrotnie więcej, niż stracili sami powstańcy. I gdyby tak walczyli z hitlerowcami stalinowscy “obrońcy ojczyzny”, wojna zakończyłaby się na samym początku. Tymczasem krótko — o losach niektórych powstańców, którzy wyszli z tego boju żywi. Zachar Hrybok ze Skobelki rejonu horochowskiego w 1944 roku został zmobilizowany do Armii Czerwonej i już w jej składzie walczył z hitlerowcami do końca wojny. Jednak w 1948 roku go aresztowano i skazano “za udział w bandach OUN—UPA” na 10 lat pozbawienia wolności. Karę odbywał w kołymskich łagrach GUŁAG-u. Petro Kociuba ze wsi Zełene rejonu horochowskiego oraz Mykoła Kaszczuk (Nora, Bura) z Sosnyny rejonu łokaczowskiego po wojnie kontynuowali walkę i w różnych latach zginęli w zbrojnych starciach z żołnierzami NKWD—NKGB. Iwan Bałamut z dzisiejszej Marjaniwki oraz Iwan Andrijczuk z dawnego chutoru Zygmuntowa (teraz — Zwyniacze) rejonu horochowskiego — też zwykli wiejscy chłopcy, ale obaj intelektualnie rozwinięci, wykształceni. Wbrew legendzie, która twierdziła, że Iwan Bałamut zginął w starciu z Polakami, kiedy po boju przedzierał się do Marjaniwki, do ojcowskiego domu dotarł szczęśliwie. Mieszkał tu kilka dni, a potem postanowił pójść na chutor poległych w Nowym Zahorowie współmieszkańców Hryhorija i Iwana Liszczuków, aby osobiście zawiadomić o losie tych powstańców ich rodziców. Wtedy też natknęli się na niego, bezbronnego, polscy policjanci w tej części Marjaniwki, którą i dziś nazywają Musin. Od razu go rozstrzelali. Iwan Andrijczuk, kończąc w swoim czasie gimnazjum, uczył dzieci w szkole w Zwyniaczem języka niemieckiego. Stąd też zabrali go hitlerowcy w 1941 roku do Horochowa do pracy tłumacza. Za fałszowanie dokumentów, które dawały możliwość ukraińskim chłopcom i dziewczętom unikać wysyłki do Niemiec, w 1943 roku młodzieńca aresztowano. Wyrwał się z aresztu w marcu tego samego roku dzięki napadowi powstańców na Horochów. Tak trafił do UPA. Z rodzicami widział się po raz ostatni pod koniec września 1943 roku. Był ranny w rękę (najwyraźniej w boju w Nowym Zahorowie). W grudniu tego samego roku z pomocą prowokatorów-policjantów Iwana Andrijczuka ponownie schwytali hitlerowcy. Trzymali go we Włodzimierzu Wołyńskim, gdzie wraz ze zbliżaniem się frontu rozstrzelali. W 2013 roku mija 70 lat od czasu, gdy we wsi Nowy Zahorów rejonu łokaczowskiego na Wołyniu rozbrzmiewał jeden z najbardziej rezonansowych w tych stronach bojów ukraińskich powstańców z hitlerowskimi najeźdźcami. Dokładnie opowiadają o szczegółach boju współczesne dziennikarskie i literackie dokumentalne badania. I co roku, począwszy od 1989-go, na tradycyjnych już wiecach, które odbywają się w najbliższą do 11 września niedzielę, miejscowa narodowo-patriotyczna społeczność i mieszkańcy innych obwodów Ukrainy czczą jasną pamięć bohaterów OUN—UPA z czoty Berezy, którzy polegli tutaj we wrześniu 1943 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Będąc jednym z centrów organizacyjnych życia koncertowego w dawnej i odnowionej stolicy Ukrainy, zespoły twórcze filharmonii przez cały okres swojego istnienia godnie reprezentowały kulturę muzyczną narodową i światową nie tylko w rodzinnych murach, ale i poza granicami naszego państwa. O historii, artystach i zespołach, życiu tej sławnej instytucji rozmawiamy z dyrektorem generalnym NFU od 1992 r. do dziś (z przerwą w latach 1995—1999 — był ministrem kultury i sztuki Ukrainy), narodowym artystą Ukrainy, profesorem D. I. Ostapenkiem. odbędą się od stycznia do czerwca. Są one zbudowane tak, że każdy koncert będzie poświęcony muzyce kompozytorów „Prometeuszów”: Haydn, Stankowycz, Beethoven, Chopin i Skriabin. — Jeszcze jeden Państwa zespół — Kijowska Orkiestra Kameralna — 22 września kończy 50 lat! — Tak, to będzie jubileusz w jubileuszu. Do jego programu w tym sezonie weszły najlepsze utwory, które wykonywano przez te pięćdziesiąt lat. Program jest wspaniały. Oprócz wymienionych mamy dziesięć zespołów małej formy. Są one różne. To także zespół instrumentów ludowych „Ridni naspiwy”, z którymi często występuje Taras Sztonda. 25 listopada odbędzie się koncert solistki Opery Narodowej Ludmyły Monastyrskiej. Zespół „Dywohraj”, którego kierownik Czornokondratenko z okazji Dnia Niepodległości otrzymał tytuł zasłużonego artysty Ukrainy. A kwartet saksofonistów odnosi po prostu szalony sukces zarówno na miejscu, jak i w filharmoniach obwodowych oraz poza granicami Ukrainy. Kwartet bajanistów będzie świętował w tym sezonie swoje 75-lecie. Jego założycielem jest Mykoła Rizol. Kieruje nim wirtuoz, utalentowany muzyk, narodowy artysta Ukrainy Serhij Hrinczenko. To uczeń Mykoły Rizola. A w kwartecie są już uczniowie Serhija Hrinczenki. Widzą Państwo, jaka ciągłość. I sam Hrinczenko będzie świętował w tym sezonie swój 60-letni jubileusz. Tak więc mamy ciekawy zespół. Anatolij Nestorowycz Pałamarenko — nasza duma i sława. Przygotowuje on ciekawy program na 200-lecie urodzin Tarasa Szewczenki. Przedstawieni zostaną dwaj geniusze poezji: Szewczenko i Lermontow. Taki właśnie program będzie z orkiestrą symfoniczną filharmonii i przy udziale męskiej kapeli chóralnej im. Rewuckiego. — W ostatnich latach słowo artystyczne jest mniej obecne w filharmonii niż wcześniej… — To prawda. Jesteśmy świadkami tego, jak została utracona tradycja wieczorów wokalnych. Teraz staramy się naprawiać sytuację. Jest tu wiele przyczyn. Jeśli na przykład tacy artyści jak Sztonda, Monastyrska, Borko zbierają duże audytoria, ich programy są lubiane i cenione, to z wieczorami literackimi jest coś nie tak. Niezwykle trudno nam znaleźć absolwentów uczelni teatralnych, którzy chcieliby pracować w tym gatunku. Idą do teatru, jeszcze gdzieś… Bo w teatrze można schować się za inscenizacją, za dekoracjami, za statystami, a u nas brak talentu od razu widać. Dobrze pamiętamy zarówno lata 60., jak i 70., kiedy słowo było na scenie. Zresztą nasi pisarze odsunęli się od tego. Trzeba częściej wychodzić na scenę, spotykać się ze swoimi czytelnikami poprzez komunikację, poprzez słowo, poprzez prezentację swojej twórczości. — Symboliczne, że filharmonia tyle lat mieści się w budynku Zgromadzenia Kupieckiego. Ówcześni kupcy nie żałowali środków na sztukę muzyczną, w ogóle na kulturę. A jak pomagają nasi obecni miliarderzy? — To nie są ci kupcy, którzy 150 lat temu pomagali Towarzystwu Muzycznemu od dnia jego założenia… Może minie czas, zmienią się pokolenia i jeśli będziemy zmierzać rzeczywiście do cywilizowanej wspólnoty, to Europejczykami kiedyś staniemy się nie tylko geograficznie, ale i mentalnie. Człowiek, społeczeństwo dojdzie do szlachetniejszych spraw przez te wszystkie ciernie. Sam Bóg kazał nam przejść tę drogę. I kiedy widzę na naszych koncertach młodzież, wierzę w naszą przyszłość. Rozmawiał Mykoła CYMBALUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dmytro Ostapenko: «Nad tym budynkiem czuwa Boża łaska» Narodowa Filharmonia Ukrainy 17 września 2013 r. otworzyła swój 150. jubileuszowy sezon koncertowy.

— Dmytro Iwanowyczu, obchodzicie jubileusz znaczący nie tylko w skali naszego państwa, ale i całej światowej społeczności muzycznej. Jak zareagowała na to nasza władza? — Zgodnie z zarządzeniem ministra kultury L. Nowochatki utworzono Komitet Organizacyjny na czele z ministrem, zatwierdzono odpowiednie działania. Na przykład Narodowy Bank wyemitował na nasz jubileusz piękną monetę, Ukrposzta wyprodukowała kopertę, którą wydrukowano w półmilionowym nakładzie. To zarówno reklama, jak i prestiż oraz rozpowszechnianie informacji o naszej placówce. Nagrodami Gabinetu Ministrów, naszego Ministerstwa oraz Kijowskiej Administracji Miejskiej zostali również wyróżnieni nasi pracownicy. Z przygotowaniem działań poradziliśmy sobie. Ale najważniejsze to uformować repertuar jubileuszowego sezonu, zaprosić wykonawców, zespoły (nasze, zagraniczne), trzeba było przewidzieć ich finansowanie. Zaplanowano nasze tournée za granicą. Zespół instrumentów ludowych „Dywohraj” będzie koncertował w Danii; w grudniu nasz orkiestra symfoniczna z koncertami odwiedzi Japonię; w pierwszej połowie przyszłego roku (to jeszcze jubileuszowy sezon) — Chiny. Plany mamy wielkie. Godnie, na wysokim poziomie artystycznym reprezentujemy nasze państwo, naszą kulturę. Świadczą o tym również recenzje, które otrzymujemy po tournée. Są to, do pewnego stopnia, inwestycje w naszą sprawę. — Teraz odnośnie pytania o zagraniczne inwestycje w naszą sztukę. Sądzę, że filharmonia i tak pozyskuje je, pracując tutaj, na miejscu. W jaki sposób? — Aby uformować plan koncertów na sezon, współpracujemy z zagranicznymi ambasadami, z ich centrami kultury, instytutami kultury takimi jak Polski, Włoski, Francuski, British Council i inne. Porozumiewamy się, zapraszając ich czołowych i młodych artystów, wykonawców, zespoły do występu w naszych programach. Biorą oni na siebie część kosztów finansowych, czasem dość znaczną. Na przykład 15 września w Sali Kolumnowej im. M. Łysenki odbył się koncert berlińskiego kwartetu smyczkowego. Strona niemiecka wzięła na siebie wszystkie wydatki. — Dlaczego prowadzicie swoją rachubę sezonów właśnie od 1863 roku, a nie wcześniej? Przecież aktywne życie muzyczne w Kijowie rozpoczęło się jeszcze przedtem… — Ponieważ właśnie w 1863 roku utworzono Kijowski Oddział Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego, który potem uzyskał status cesarskiego. Jednak jeszcze w 1833 roku hrabia Ilnicki zabiegał o otwarcie Towarzystwa Filharmonicznego, ale otrzymał z Petersburga odmowę. I dopiero po 15 latach w Kijowie powstało Towarzystwo Miłośników Muzyki. Zajmowało się ono organizacją koncertów muzyki klasycznej. A już pod koniec lat 50. — na początku lat 60. XIX wieku zaczęło działać Towarzystwo Filharmoniczne, z którym byli związani Mykoła Witalijowycz Łysenko, M. Riegelman, P. Sełecki. Z reguły sezon koncertów rozpoczynał się wraz z rozpoczęciem pracy Kijowskiego Jarmarku Kontraktowego. Dopiero od momentu otwarcia oddziału Towarzystwa Muzycznego (była to inicjatywa Antona Rubinsteina, który znalazł wsparcie u Wielkiej Księżnej Heleny Pawłowny, poparli go gubernator Annenkow, wicegubernatorzy Sełecki i Bohdanow — każdy z których kochał muzykę i był jednocześnie niezłym pianistą) w Kijowie rozpoczynają się zorganizowane regularne sezony koncertowe. A przedtem miały one charakter salonowy, gdzie wykonywano jakieś przypadkowe rzeczy. Dlatego rachubę naszych sezonów prowadzimy właśnie od 1863 roku. — Od tamtego czasu kijowianie mieli możliwość cieszyć się najlepszymi dziełami światowej i ukraińskiej muzyki… — Krytyk muzyczny E. Jaworski jeszcze w 1993 r., badając naszą historię, zaproponował wydanie książki „Gwiezdny szlak Filharmonii Ukrainy”, co też zrobiliśmy. Prześledzono tam okresy prawie wszystkich sezonów koncertowych. W różnych latach brali w nich udział S. Rachmaninow (wykonywał II Sonatę, Wariacje na temat c-moll preludium F. Chopina, osiem etiud-obrazów), R. Glière (poprowadził koncert symfoniczny z nowych, po raz pierwszy prezentowanych w Kijowie utworów), S. Prokofjew (w koncercie na fortepian z orkiestrą sam autor występował jako solista), A. Skriabin (występował jako dyrygent). W sezonach występował i Fiodor Szalapin, i Liszt w Domu Kontraktowym na Podolu, i Paul Robeson, Hmyria oraz wielu innych utalentowanych artystów… Mykoła Witalijowycz Łysenko — to jasna karta naszej historii. Był on jednym z najaktywniejszych członków Towarzystwa, nie tylko wchodził w skład organu zarządzającego, ale i regularnie występował z programami solowymi. Właśnie dlatego Sala Kolumnowa filharmonii nazwana jest jego imieniem. To nie tylko szacunek i wdzięczność, ale i swoiste dążenie do stworzenia jego duchowej aury. Nawiasem mówiąc, właśnie tutaj, w tych murach, w 1903 roku obchodzono jubileusz Łysenki. Już w pierwszych latach, kiedy w 1882 roku wzniesiono ten budynek, klub Zgromadzenia Kupieckiego stał się miejscem przeprowadzania koncertów muzyki kameralnej, chóralnej i wokalnej. Mykoła Łysenko od tamtego czasu często występował tutaj ze swoim ukraińskim chórem i pierwszym zespołem kameralnym. — Jednak rosyjscy arystokraci i kupcy, którzy mieszkali i przebywali w służbie lub handlowali w Kijowie, nie nazbyt przychylnie odnosili się do ukraińskiego kompozytora… — Nie tylko oni, ale i członkowie Towarzystwa Muzycznego negatywnie odnosili się do ukraińskiej działalności Łysenki. Za to wspierało go ukraiństwo nie tylko Kijowa. Jak wiadomo, Mykoła Witalijowycz razem z Ołeną Pcziłką, Mychajłem Staryckim wchodził w skład Towarzystwa Literacko-Artystycznego, które działało od połowy lat 90. XIX wieku do 1905 roku. Na jego bazie założono Towarzystwo Muzyczno-Literackie „Bojan”, które prowadziło szeroką pracę kulturalno-oświatową. Właśnie w tym budynku odbywały się jego liczne wydarzenia. — Przez całą swoją historię filharmonia niezmiennie mieściła się w tym budynku? — Nie! Zgromadzenie Kupieckie przetrwało do przyjścia bolszewików do Kijowa w 1919 roku. Nowa władza umieściła w tym budynku początkowo Proletariacki Dom Sztuki, potem — Dom Oświaty Politycznej, następnie — klub „Bolszewik”. W latach 40. XX wieku był tu Republikański Pałac Pionierów i Październikąt. W tym czasie w pomieszczeniu pozdejmowano ozdoby; wszystkie lekkie ażurowe kolumny, które widzicie w foyer, pozaszywano sklejką, bo one, okazuje się, były „zbytkami”; balkony pościnano, paradne wejście też usunięto, dlatego że to — „burżuazyjne architektoniczne zbytki”. Podczas wojny był tu niemiecki klub oficerski… W okresie radzieckim zdarzyła się awaria i wszystko zalało wodą; straciliśmy wtedy ogromną bibliotekę orkiestrową, bezcenne archiwa (pierwsze spłonęły podczas niemieckiej okupacji)… Coś udało się uratować, ale wiele utracono. To, co zrobiono za drugiego prezydenta, w okresie, gdy merem miasta był Ołeksandr Omelczenko, który niemal nocował przy pracach remontowo-konserwatorskich budynku filharmonii, już od 16 lat cieszy oko nie tylko miłośników sztuki muzycznej, ale i wszystkich kijowian oraz gości miasta. — To prawda, że podczas wojny tylko jeden budynek filharmonii pozostał nieuszkodzony w odróżnieniu od zrujnowanego Chreszczatyka? — Nad tym budynkiem unosi się jakaś Boża łaska. W Sali Kolumnowej jest niepowtarzalna akustyka, panuje tu wspaniała aura, pozytywna atmosfera. Podczas wojny wszystko wokół zbombardowano, zniszczono, prawie nic nie zostało, a budynku filharmonii nic nie dotknęło, nawet przypadkowa bomba nie spadła. Byli jeszcze chętni, by go usunąć, bo przeszkadzał w wyjściu na przestrzeń łuku Przyjaźni Narodów. Potem, kiedy zbudowano muzeum Lenina, ktoś rzekomo proponował zrobić tu parking samochodowy, niszcząc nasz budynek. Ale byli ludzie, którzy przekonali, że nie wolno tego robić. W 2004 roku podczas pomarańczowej rewolucji odbywały się tu liczne wydarzenia, gdzieś na budynkach zostawiano jakieś napisy, naklejano ulotki, plakaty, ktoś wyrażał swoje uczucia, a na tym budynku nie było ani jednego zadrapania czy ulotki. Zgodzi się pan, jakaś świętość tu jest. Dlatego też strzeżemy tej świątyni. — Świętość tworzą ci ludzie, którzy tu byli… — My nie tylko niesiemy to, co piękne i wieczne naszym słuchaczom, ale też chronimy przed niskiej jakości twórczością, popem, artystycznymi plewami. Czasami bywa trudno się temu przeciwstawić, bo już niejednokrotnie próbowano wcisnąć tu zupełnie inny gatunek, jak mawiał Iwan Stepanowycz, ale ono się nie wciska. — Poziom artystyczny waszych zespołów filharmonicznych oraz pop czy głupkowaty śmiech to rzeczy po prostu niekompatybilne. — Jesteśmy dumni ze swoich zespołów. Naszą podstawą jest Akademicka Orkiestra Symfoniczna (dyrektor W. Protasow, główny dyrygent R. Kofman), która powstała w 1995 roku. Ma ona swoją historię, orkiestra stała się faktycznie szeroko znana zarówno w Europie, jak i poza jej granicami, o czym świadczą coroczne zagraniczne tournée. Oczywiście ma ona stałe koncerty tutaj, w filharmonii, wykonuje swoje programy, cykle. W szczególności w tym sezonie będzie nowy abonament pod tytułem „Spowiedź Prometeusza”. To sześć koncertów abonamentowych, które

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Włoskie wyróżnienie dla ukraińskiego tłumacza

sko, przy której pochowano wielkiego poetę. Profesor katedry przekładu Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki Maksym Stricha zaprezentował tutaj swój właśnie wydany przez lwowskie wydawnictwo „Astrolabia” przekład Dantowskiego „Piekła”. To wydanie jest efektem ponad 20-letniej pracy tłumacza, a zarazem znanego fizyka, doktora nauk fizyczno-matematycznych, prezesa Ukraińskiego Towarzystwa Fizycznego. Historia literatury światowej zna podobne przykłady: pierwszy pełny wierszowany rosyjski przekład „Komedii” wykonał Dmytro Min — naukowiec, lekarz, który leczył Tarasa Szewczenkę. O tym i o innych ciekawych faktach ukraińskiej dantiany Maksym Stricha pisze w niemal 50-stronicowym przedmowie do swojej pracy. Wszak Dante od dawna był dla Ukraińców symbolem walki o wyzwolenie narodowe, a pierwsza ukraińska wzmianka o nim należy do hetmana-wygnańca Pyłypa Orłyka. Postać i twórczość włoskiego poety wpłynęła na Tarasa Szewczenkę, Iwana Frankę, Łesię Ukrainkę, Wasyla Stusa, Linę Kostenko oraz na wielu innych naszych klasyków, których wiersze na dantowski temat Maksym Stricha również zebrał w tym wydaniu. Jeśli chodzi o sam przekład Maksyma Strichy, to jeszcze przed jego ostateczną publikacją wielki erudyta i niedościgniony u nas znawca średniowiecza, profesor Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Monachium Ihor Kaczurowśkyj nazwał go najlepszą z dotychczasowych ukraińskich wersji poematu Dantego. Tę ocenę podczas prezentacji potwierdziła w bazylice San Francesco czołowa włoska ukrainistka, zagraniczny członek NAN Ukrainy Giovanna Brogi. Jej zdaniem, poprzedniej wersji Jewhena Drobiazki przypisany jest pewien „akademizm”, a wersja Maksyma Strichy znacznie lepiej oddaje wyobrażenie o potężnym, wulkanicznym, momentami jeszcze nieustalonym języku Dantego. Nieprzypadkowo wydawnictwo „Astrolabia” wybrało do zilustrowania tego przekładu nie zwykłe dla wielu ryciny Gustave’a Doré, stworzone według kanonów i przepisów XIX wieku, a miniatury ze starodawnego sienieńskiego kodeksu z 1440 roku, w których żyje duch średniowiecza. 14 września 2013 roku, w 692. rocznicę śmierci wielkiego Dantego, tercyny „Boskiej komedii” po raz pierwszy zabrzmiały w języku ukraińskim w starodawnej raweńskiej bazylice San Francesco. Projekt prezentacji przekładów poematu Dantego w różnych językach trwa w Rawennie od 1995 roku i ukraiński stał się 47. językiem, w którym w San Francesco rozbrzmiały tercyny Dantego. Oczywiście nasz numer mógłby być „wyższy” — gdyby promocją swojego wizerunku kulturalnego za granicą zajmowało się państwo ukraińskie. Wszak pierwsze przekłady Dantego na ukraiński, które należą do pióra Wołodymyra Samijłenki i Iwana Franki, pojawiły się ponad 100 lat temu. Ale póki co prezentację ukraińskiego przekładu zorganizował legendarny propagator kultury włoskiej Walter della Monica, który zaczął popularyzować poezję jeszcze w odległych latach 50. 14 września właśnie on wręczył tłumaczowi poematu Dantego Maksymowi Strisze wyróżnienie projektu „Dante. Rawenna. Włochy” „Lauro Dantesco” — „Dantowski laur”, życząc dotarcia w dającej się przewidzieć przyszłości również do ostatnich wersów „Raju”. Wł. inf. Zapraszamy Zapraszamy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na wieczór literacko-muzyczny Dmytra PAWŁYCZKI oraz Iwana DERDY, który odbędzie się 28 września o godzinie 17 w sali konferencyjnej Kijowskiego Domu Nauczyciela (ul. Wołodymyrska 57).

Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIJAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę. Nakład we wrześniu — 15 100 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Redaktor główny Łubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Łubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora głównego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora głównego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wstęp wolny. Wstęp wolny.

Za rzetelność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn