Strona · s. 6strona oryginału ↗
Wyrósł „russkij mir” we wsi…
Слово Просвіти, №37 за 2017 рік
Andrij BONDARCZUK, dziennikarz, pisarz, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji, Honorowy obywatel Wołynia, Łucka, wsi Serechowicze
Gdzieś w rodzinnej wsi, w polu spoczywa rodzony brat Teodozjusza, Parfen, powstaniec UPA. W 1947 roku nocą odwiedził rodzinny dom na chutorze. Lecz czekała już na niego zasadzka. I Parfen przyjął nierówną walkę. Śmiertelnie ranił jednego enkawudzistę, rzucił się do ucieczki. Kula dopadła go gdzieś w polu, niedaleko domu. Ojciec o świcie znalazł ciało syna, naprędce zbił trumnę i pochował bohatera. Oczywiście, nie oznaczył — nie te czasy. Jedynie przed śmiercią powiedział Teodozjuszowi o przybliżonym miejscu spoczynku syna. Teodozjusz Zacharowycz bardzo kochał i szanował starszego brata. Już za niepodległej Ukrainy kilka razy próbował odszukać miejsce pochówku: wynajmował specjalny kosztowny sprzęt, specjalistów. Jednak bezskutecznie. Wtedy postawił w polu, gdzie jest prawdopodobne miejsce spoczynku Parfena, wysoki krzyż, poświęcił go: „Śpij, drogi bracie, sprawa, za którą zginąłeś, zwyciężyła, niepodległa Ukraina jest”. I oto ostatni ze starszego i wielkiego rodu Mularczuków w 85. roku życia również legł w rodzinnej ziemi. Odprowadzić go w ostatnią drogę przyszło niewielu ziomków, wszak jego rówieśników w Zaborolu prawie nie ma, a ze wsi wyjechał po ukończeniu szkoły. Skądinąd przybyli krewni. Ks. Witalij odprawił żałobną panichidę… Ale życie trwa, niełatwe, niebezpieczne, z podwodnymi prądami, podstępnymi wirami, a czasem i ze słońcem, które błysnie czy też ogrzeje ciepłym promieniem. Lecz w tamtym dniu była ponura, deszczowa i wietrzna pogoda. Jednak dla mnie błysnęła ona wierzchołkiem nowej cerkwi, której jeszcze do niedawna nie było. „Cóż — pomyślało się — wieś duża, jednej świątyni, widocznie, mało. Wojna z moskiewskim agresorem podniosła wysoką falę patriotyzmu”. — Utrwala się nasza Ukraińska Cerkiew. Budujecie jeszcze jedną świątynię — mówię w soborze jego staroście Petrowi Mularowi. — To dobrze. — Pan o tej, co przy wjeździe? — dopytuje. — Ta toż moskale budują. A nasi ziomkowie jeszcze i pomagają. Nie uwierzyłem, bo to nie mieściło się w świadomości: w naszych czasach? I to jeszcze w tak patriotycznej wsi? W głowie nagle wyłoniły się telewizyjno-internetowe sceny: moskiewscy popi święcą broń, która nadchodzi z kraju-agresora; rosyjsko-separatystyczny snajper celuje w naszych chłopaków; aleja honorowych pochówków na miejskim cmentarzu; niepocieszeni rodzice, żony, przyjaciele tych, którzy patrzą na nas z długiej ściany smutku, która w centrum Łucka — portrety młodych obrońców Ukrainy. To oni bronili, a teraz żywi bronią nas ceną swojego życia przed uzbrojoną bandą „russkiego mira”, apologetą którego jest najwyższy władca Moskiewskiej Cerkwi Cyryl. Wiem, że wśród zwolenników UPC ten akapit wywoła negatywne emocje, a wśród parafian niezadowolenie: za co krytykują naszą Cerkiew, naszych księży? Mówią, nasza Cerkiew ukraińska, samodzielna, autonomiczna, niezależna od Moskwy, w świątyniach w języku ukraińskim modlimy się o pokój, nie wspominamy Cyryla, a ksiądz nasz jest wzorem zachowania i Bóg u nas jeden… Oto tutaj dam odpowiedź wszystkim „obrażonym”, aby zrozumieli istotę. Na wielki żal, podobne poglądy wiernych idą od nieznajomości sytuacji, roli RPC w polityce, utajniona jest jej historia. Ale powiedzmy wreszcie prawdę, bo dawno pora. Czyż Pismo Święte nie zwraca się do każdego z nas: poznajcie prawdę i prawda wyzwoli was? W tym przypadku chodzi o prawdę historii, współczesną rolę RPC. Zrozumiałe, jeśli ktoś chce pozostać niewolnikiem polityki, zamaskowanej pod Cerkiew i religię, to tutaj nic nie poradzisz. Czyż po to, aby zrozumieć, jaką powinna być na Ukrainie Cerkiew (moskiewska czy ukraińska), potrzebne jest wyższe czy nawet średnie wykształcenie? Nie. Wystarczy wyciągnąć wniosek z dwóch niezaprzeczalnych i znanych faktów: chrzest Rusi Kijowskiej — 988 rok, pierwsza wzmianka o Moskwie — 1147 rok. Chrześcijaństwo do dzikiej Moskowszczyzny przyszło z Kijowa. Kiedy tam powstała Moskiewska Cerkiew, ona podporządkowywała się Kijowskiej metropolii. Gdzież ona zniknęła? O tym już pisałem. Ona została zaanektowana (jak i obecnie Krym) jedynie bardziej chytrym i podstępnym sposobem, a dostępnym językiem — sprzedana RPC. Do tego, zgodnie z kanonami, każde państwo powinno mieć swoją Cerkiew i swojego hierarchę. Ktoż on i gdzie dla UPC MP? Wiadomo: patriarcha, onże oligarcha Cyryl z rezydencją w Moskwie. Wychodzi na to, że my nawet nie jesteśmy państwem? RPC, właściwie, tak i uważa. Bo zgodnie z jej statutem, Ukraina jest jej kanonicznym terytorium, czyli w składzie Rosji. A niedawne oświadczenie Cyryla nie pozostawia żadnych nadziei na przezwyciężenie rozłamu ukraińskiego prawosławia. RPC nigdy, mówią, nie zgodzi się na niezależność Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi. Zatem, rozłam na wieki. Oto i istota rozreklamowanej „samodzielności”, „autonomii”, „niezależnej” UPC MP. Ona jest absolutnie identyczna z byłą „niezależnością” Ukraińskiej SRR od Moskwy. Nieodpartym argumentem UPC jest oskarżenie o niekanoniczność UPC KP. Ciekawe, jaki procent wiernych wie, co oznacza ten termin. Uważam, że jest on znikomy, chociaż każdy parafianin UPC operuje nim. Kanon — to reguła czy dogmat w kwestiach wiary czy wykonywania obrzędów religijnych, ustanowione przez najwyższą władzę cerkiewną. To bardzo długi i szczegółowy dokument, przyjęty przez różne Sobory Powszechne. Od tego czasu w cerkiewnym, społecznym życiu pod działaniem obiektywnych przyczyn zaszły znaczne zmiany. Dzisiaj, jeśli wszystkie Cerkwie przepuścić przez sito ówczesnych kanonicznych wymagań, rzeczywiście kanonicznych cerkwi nie będzie. Kanoniczność chrześcijańskich cerkwi potwierdza dokument Patriarchy Powszechnego — Tomos. Do kanoniczności droga przeważnie leży przez niekanoniczność. W końcu, jasnych reguł, obowiązkowych dla nadania kanoniczności, nie istnieje. Moskiewska Cerkiew była taką, w statusie „rozłamowców” 141 lat. I oto zdarzyła się okazja. Patriarcha Powszechny przyjechał do Moskwy i zamiast gościnności został zesłany do klasztoru. Pod naciskiem cara i wydał Tomos. Przy okazji, tą samą drogą do kanoniczności idzie i Macedońska, Czarnogórska cerkwie. Teraz odnośnie kanoniczności samej UPC. Istnieje swoisty rejestr kanoniczności prawosławnych cerkwi „Diptych”. Znajdźcie tam UPC. Jej nie ma. Zatem, ona niekanoniczna, wychodzi na to? Tak, jeśli uważać ją za oddzielną. Kanoniczna ona jest jako składowa RPC, która w spisie jest na szóstym miejscu. Ale czy swoją przynależność do RPC UPC nie chce uznawać, protestuje przeciwko międzynarodowym normom: wskazywać przynależność do centrum kierowniczego innego państwa. Bo przecież wtedy wielu wiernym stanie się widoczna chytrość, której nie ma miejsca w Cerkwi, bo to oznaka polityki, a nie wiary. A odnośnie oskarżenia o brak łaski, to nie trzeba brać na siebie funkcji Najwyższego (to wielki grzech), który mówi: gdzie dwóch-trzech zbierze się w imię Moje, tam i Ja jestem pośród nich. A tutaj nie trzech — miliony. Jedynie On określa, kto ma łaskę, a kto — nie. Jednoznacznie traktuje Pismo Święte i status języka w nabożeństwie: to język, którym rozmawia naród. Ale gdzie tam! Niedawno w rejonie tiaczewskim na Zakarpaciu cerkiew UPC w swoim apelu twierdzi, że „charakterystyczną oznaką rozłamowców jest używanie przez nich w nabożeństwie języka ukraińskiego”. A Cerkiew nazywa siebie „ukraińską”! Absurd. Wydaje się, to są zrozumiałe dla wielu rzeczy. A oto wewnątrzcerkiewne stosunki dla wiernych pozostają utajnione, ich nie afiszują. Lecz one właśnie i są kluczem do zrozumienia roli Cerkwi w polityce: Cerkiew, szczególnie moskiewska — to głęboko scentralizowana autorytarna struktura z o wiele surowszą dyscypliną, aniżeli wojskowa. Wola patriarchy, hierarchy czy organu kierowniczego zaskarżeniu nie podlega, nawet sąd nie bierze takich spraw do rozpatrzenia. Cerkiew de iure jest oddzielona od państwa, ale de facto — jest jego częścią. Więc nie jest kwestią podporządkowanie zwierzchnika UPC MP Onufrego, jako członka Świętego Synodu RPC, temu organowi. A o tym, że moskiewska patriarchia dawno jest politycznym sektorem Kremla, dyktatora polityki imperium agresora (jej przypisana jest bardzo ważna rola w wojnie hybrydowej) nie wie jedynie ten, kto po prostu nie chce o tym wiedzieć i słuchać. A odnośnie modlitwy w świątyniach UPC MP o pokój, to to czysta prawda. Oto tylko jaką ceną? Jest pokój po zwycięstwie, jest pokój po kapitulacji. Oto za tym ostatnim i modlą się w UPC. I nawet Cyryl o pokój na Ukrainie, ale w składzie Moskiewskiego imperium. — Mnie jakoś przyszło słyszeć księdza Moskiewskiej Cerkwi z Majaków — opowiada syn F. Z. Mularczuka Ołeksandr Teodozjowycz. — On też modlił się o pokój i radził matkom-parafiankom nie oddawać swoich dzieci na wojnę… Ale czyż on jeden taki? Taki apel poparłby i sam Putin. I też pomodliłby się o to. Bo gdyby nasi patrioci nie zatrzymali jego band, on byłby już tutaj. To jego różowe marzenie, a nasza śmierć. Gdyby, nie daj Boże, to stało się rzeczywistością, gdyby wielbili, sławili tego kata w ukraińskich świątyniach Moskiewskiego Patriarchatu, gdyby wzniośle śpiewali „Mnohaja lita”! To zamknięte koło bezboleśnie mogą rozerwać świadomi wierni. Chociaż to niełatwo — w moskiewskich cerkwiach o prawdzie historii nie mówi się. Razem z tym jestem daleki od myśli, że w UPC MP wszyscy duchowni podzielają idee swojego patriarchy Cyryla. Wśród nich jest niemało prawdziwych patriotów Ukrainy. Do tego cerkwie wschodu, południa tejże UPC MP i zachodu Ukrainy nie są tożsame. Niezwykle niebezpiecznie dla losu Ukrainy, ukraińskiego prawosławia, kiedy w kierownictwie RPC, w jej pododdziale — UPC MP okazują się szaleni posłusznicy Putina w rodzaju patriarchy Cyryla, metropolity Agafangela i innych. Nie tak dawno byłem uczestnikiem obwodowego okrągłego stołu w Kowlu, gdzie omawiali problemy lekcji chrześcijańskiej etyki w szkołach. Potrzebna i ważna rozmowa: jak nauczyć nasze dzieci być życzliwymi, wrażliwymi na cudzy ból, szanować rodziców itd. A czego uczą w Moskowii? Jak nienawidzić nas, jak zabijać ludzi. Do tego dołącza się i RPC, za błogosławieństwem której trwa wojna na Ukrainie przeciwko swoimże prawosławnym, na jej kanonicznym terytorium. Nie wierzycie? Dosłownie prawie w tym samym czasie z przeprowadzeniem naszego okrągłego stołu, a później znów czytam w mediach apel księdza RPC ks. Wsiewołoda Czaplina: „Zabijać ludzi można i trzeba!.. Zabijać w imię Putina”… Okazuje się, to były jedynie kwiatki. Niedawno onże nazwał Stalina… „Bożym sługą, mścicielem w gniewie” i faktycznie odpuścił katowi grzechy, z winy którego zostało zabitych, zamęczonych, rozstrzelanych miliony ludzi. Zrujnowano, ograbiono, zbezczeszczono dziesiątki tysięcy świątyń, zabito, zamęczono tysiące duchownych różnego szczebla, nabrał rozmachu dziki ateizm. Można byłoby na serio to przyjmować jako oświadczenie pacjenta domu wariatów. Ale ten protojerej nie jest prostym sługą świątyni. On — niedawny przewodniczący wydziału RPC ds. współpracy ze społeczeństwem. I kiedy takie „duchowe” osoby okazują się w kierownictwie RPC, to staje się strasznie, bo to już nie Cerkiew… Na dziwo, ani patriarcha Cyryl, ani władyka Onufry nie potępili wypowiedzi tego fanatyka w sutannie. Podzielają je? Wygląda na to. Bo na cmentarzach Ukrainy — tysiące mogił naszych chłopaków. I żadnego potępienia agresora ze strony UPC… Synchronicznie działają i moskiewscy najeźdźcy: w Ługańsku pierwszy pomnik był też temu katowi. Ale wróćmy do sławnego Zaborola. Rzeczywiście, dlaczego w takiej wsi wyrósł „russkij mir” w postaci moskiewskiej cerkwi Cyryla? — Wiecie, to już nie ta wieś, która była — mówi ks. Witalij. — Niemcy, Polacy, a szczególnie bolszewicka władza niszczyli ukraińskich patriotów. Wielu zabito w Łuckim więzieniu w 41-ym, poległo w walkach za Ukrainę, wywieziono na Sybir, represjonowano. Ludność, jak i wszędzie, była zastraszona. Do tego jakże potężna była ideologiczna maszyna ZSRR! Zmieniły się pokolenia. We wsi osiedlają się ludzie z poleskich rejonów, gdzie przeważnie moskiewskie świątynie… Kto będzie popularyzował heroiczną historię wsi? Oczywiście, budowa świątyni w każdej wsi jest radosnym i historycznym wydarzeniem. Lecz u mnie, jak i u każdego narodowo świadomego człowieka, pojawienie się cerkwi państwa-agresora wywołuje smutek, szczególnie na tle obecnej wojny, którą wierzchołek RPC faktycznie pobłogosławił i nie potępia. Oczywiście, nasz demokratyczny Zakon o wolności sumienia i organizacjach religijnych daje możliwość wolnego wyboru wyznania. I to słusznie. Wyznawać tę czy
Na lewo od trasy Łuck—Włodzimierz Wołyński na wzgórzu wsi Zaborol wznosi się majestatyczna świątynia — sobór Najświętszej Bogurodzicy, który ma ponad 100 lat. Wiele widział w swoim życiu. Świątynia nie bez powodu nosiła i nosi taki status. Wieś była duża, narodowo i duchowo świadoma, patriotyczna. Zresztą i obecnie bliskość trasy, centrum obwodowego sprzyja temu, że przybywa w niej nowych mieszkańców. Chciałem odwiedzić tę świątynię wcześniej, ale nie było okazji. A niedawno się zdarzyła. Co prawda, dość smutna. Po ciężkiej i długiej chorobie odszedł w zaświaty nasz brat Teodozjusz Mularczuk z Maniewicz. Do przejścia na emeryturę był tam zastępcą głównego lekarza Centralnego Szpitala Rejonowego. Sam pochodził z Zaborola. Zostawił testament, by pochować go na wiejskim cmentarzu, obok grobu ojca.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
