Strona · s. 8strona oryginału ↗
„Nieść pamięć o bojownikach o Niepodległość”
Слово Просвіти, №37 за 2017 рік
Muzeum Szistdesiatnyctwa – filia Muzeum Historii Miasta Kijowa. – Jak tworzono Państwa muzeum? – Pomysł stworzenia muzeum należał do Nadiji Switłycznej, znanej obrończyni praw człowieka, byłej więźniarki breżniewowskich obozów koncentracyjnych (odbyła 4 lata w obozach, po czym wyemigrowała za granicę). Kiedy na początku lat 90. przyjechała na Ukrainę i spotkała się ze swoimi towarzyszami broni – szistdesiatnykami, powiedziała, że pamięć o tych ludziach, ich dorobek twórczy, ich idee trzeba zachować dla przyszłych pokoleń. Należy stworzyć muzeum, ponieważ ukraińskie szistdesiatnyctwo połączyło wybitne osobowości: literatów, działaczy teatralnych, artystów. Zaczęto gromadzić archiwa, formować zbiory przyszłego muzeum. W 1997 roku ruch społeczny szistdesiatnyków stał się organizacją społeczną o tej samej nazwie. Na jej czele stanął Mykoła Płachotniuk, towarzysz Nadiji Switłycznej. Odwiedził ją nawet w Ameryce. M. Płachotniuk – były więzień polityczny, aktywny szistdesiatnyk, absolwent Kijowskiego Instytutu Medycznego, naukowiec, interesował się naukami medycznymi, aktywnie działał w Klubie Twórczej Młodzieży. Aresztowania z 1965 roku ominęły Nadiję Switłyczną i Mykołę Płachotniuka, lecz 12 stycznia 1972 roku aresztowano również ich. Los Mykoły Hryhorowycza był tragiczniejszy niż jego towarzyszy. Znalezienie się w obozie nie oznaczało jeszcze utraty wszystkiego. Bo w obozie byli przyjaciele, ludzie o takich samych poglądach, którzy w warunkach strasznego reżimu obozowego pozostawali sobą, komunikowali się i przekazywali swoje myśli za kraty. Uważano, że siedzą w małej strefie, a Związek Radziecki to wielka strefa. I nie ma znaczącej różnicy. Nawet za drutem można czuć się wewnętrznie bardziej wolnym, bo nie ma się już czego bać, można już mówić otwarcie o tym, co się myśli. A ci, którzy zostali na tak zwanej wolności, w wielkim więzieniu, aby nie trafić za kraty, nierzadko łamali się. Ktoś się przystosowywał, ktoś szedł do podziemia. Lina Kostenko, na przykład, zamilkła na ten straszny okres represji. A Mykoła Hryhorowycz trafił z rozkazu KGB do więzienia psychiatrycznego. Początkowo była to Dniepropetrowska Specjalistyczna Szpitalna Placówka, potem Kazańska. Z czasem przeniesiono go do „psychuszki” typu ogólnego w mieście Smiła. Tutaj był prostszy reżim i pozwalano na widzenia. Przed wyjazdem z ZSRR odwiedziła go Nadija Switłyczna. Nie spodziewał się, że jeszcze się z nią spotka. Ale niepodległość dała Nadiji Switłycznej możliwość powrotu na Ukrainę i myślenia o stworzeniu muzeum. Mykoła Hryhorowycz odbył 12 lat więzienia. Po 9 latach „psychuszki” jeszcze 3 lata przebywał w ramach sfabrykowanej sprawy w obozie karnym. Po powrocie, odzyskawszy swój status, przez kilka lat pracował jako lekarz. Po tym zbierał zbiory dla przyszłego muzeum. Nadija Switłyczna zapisała Muzeum Szistdesiatnyctwa całe swoje archiwum: tysiące dokumentów, fotografii, albumy, dzieła sztuki (ceramika Sewruk, obrazy Załywachy), archiwa innych szistdesiatnyków, kolekcje samizdatu, utwory literackie. Wszystko to przynoszono do Mykoły Hryhorowycza. Początkowo zbiory przyszłego muzeum przechowywano w domu Leonidii Switłycznej. Po jej śmierci tym domem opiekował się Mykoła Horbal. Inna część zbiorów znajduje się w cerkwi Pokrowskiej na Podolu. A także w absolutnie nieprzystosowanych do przechowywania przedmiotów muzealnych pomieszczeniach szkoły imienia Wiaczesława Czornowoła, Instytutu Naukowo-Badawczego Uprawy Buraków itp. Potem organizację społeczną przygarnął Jewhen Proniuk w Ogólnoukraińskim Towarzystwie Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Mieli niezły budynek na Podolu i tam Jewhen Proniuk wydzielił dwa pokoiki dla organizacji społecznej „Muzeum Szistdesiatnyctwa”. Było miejsce, gdzie mogli się zebrać i przeprowadzić zebrania członkowie organizacji społecznej. Tam rozstawiono część biblioteki, rozwieszono część obrazów. W tej świetlicy przeprowadzono wiele wydarzeń: wieczory literackie i twórcze, spotkania z bohaterami, działała świetlica dziecięca, odbywały się wystawy artystyczne. Tak na przykład w Instytucie Politechnicznym jest galeria obrazów imienia Weniamina Kusznyra. Jest niewielka, ale tutaj można było wystawiać obrazy z muzeum. Organizacja społeczna stale zwracała się do władz Kijowa w sprawie oficjalnego otwarcia państwowego Muzeum Szistdesiatnyctwa. Oczywiście ta kwestia pociąga za sobą finansowanie, przydzielenie etatu, pomieszczenie. Jeśli chodzi o pomieszczenie, Ludowy Ruch Ukrainy obiecał je wydzielić. Było to zaniedbane piwniczne (suterenowe) pomieszczenie z gołymi ścianami. Przeprowadzić remont własnymi siłami ani Ludowy Ruch Ukrainy, ani organizacja społeczna nie miały żadnej możliwości. Poprzez korpus deputowanych – Iwana Dracza, Lesia Taniuka, Mychajła Kosiwa, Bohdana Horynia próbowano rozwiązać tę kwestię. Za czasów prezydentury Wiktora Juszczenki były trzy dekrety dotyczące otwarcia muzeum. Ale tych dekretów nikt nie wykonywał. Wydawało się, że stracono wszelką nadzieję, wszak u władzy był już Wiktor Janukowycz, a wszystko co ukraińskie było niwelowane. Nagle przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandr Popow, myśląc o kolejnych wyborach, zaczął flirtować z kijowską inteligencją. I zaproponował wariant otwarcia filii Muzeum Historii Miasta Kijowa – Muzeum Szistdesiatnyctwa. I deputowani zgodzili się, że była to realna na tamten czas propozycja. Jeśli miasto daje środki na remont pomieszczenia przy ul. Honczara 33, to trzeba chwytać się tej możliwości. Nie do końca odpowiadało to organizacji społecznej, ponieważ status filii Muzeum Historii Miasta Kijowa nie odpowiada tematyce muzeum. Szistdesiatnyctwo to pojęcie ogólnoukraińskie, a kiedy się pojawiło, było nawet ogólnozwiązkowe. Wszak szistdesiatnycy byli w całym Związku Radzieckim. A Muzeum Historii Kijowa to pojęcie znacznie węższe. Nasze muzeum ma materiały z całej Ukrainy i nie jest czysto kijowskie pod względem tematycznym. Ale dla nas była to jedyna możliwość oficjalnego otwarcia muzeum i skorzystaliśmy z niej. Muzeum otwarto 22 sierpnia 2012 roku. – Jaki cel stawia przed sobą muzeum? – Naszym celem jest niesienie pamięci o bojownikach o niepodległość Ukrainy. Naświetlamy okres historii od lat 50. do Niepodległości. Bo ci ludzie, którzy pojawili się podczas „chruszczowowskiej odwilży”, nigdy nie zmieniali poglądów. Walczyli pomimo represji lat 60., 70., 80. i nadal pozostają społecznie i politycznie aktywni, pomimo wieku i chorób. – Co udało się zrobić przez pięć lat? – Ekspozycja pozostała ta sama, ale znacznie się powiększyła. Otrzymaliśmy archiwum Nadiji Switłycznej z Ameryki, a to setki skrzyń. Oprócz tego co roku zbiory powiększają się o nowe nabytki. Wystawy tematyczne zmieniają się co miesiąc. To oczywiście odciąga od pracy zbiorowej. A opracować ten wielki zbiór, który pozostał w spadku po organizacji społecznej, to praca nie na jeden rok. Przeplatamy wystawy fotograficzno-dokumentalne o bohaterach-szistdesiatnykach z wystawami artystycznymi. Obecnie eksponowane są obrazy Lubow Minenko, znanej na świecie artystki, naśladowczyni szistdesiatnyków. W latach 70.–80. jej twórczość przemilczano, nie dopuszczano do działalności wystawienniczej. A teraz jej talent rozwija się z pełną siłą. Umieściliśmy w sieciach społecznościowych raport o naszej pięcioletniej pracy: było 53 wystawy, ponad 50 różnorodnych wydarzeń, prezentacji książek, wieczorów twórczych. – A jak sprawy z frekwencją w muzeum?
— Początkowo zarzucano, że Muzeum Szistdesiatnyków istnieje samo dla siebie. Ale tak było tylko na początku, dopóki o naszej placówce mało kto wiedział. A teraz wszystko się zmieniło: w ciągu ostatniego roku dwukrotnie wzrosła liczba odwiedzających. Chciałoby się, żeby wiedzieli o nas więcej pracownicy oświaty, przyprowadzali tutaj uczniów szkół. Szistdesiatnyctwo wreszcie wróciło do programu szkolnego, a my mamy co opowiedzieć zarówno nauczycielom, jak i uczniom. Ale głównym problemem jest brak miejsca. Kiedy mieliśmy rozproszone po całym Kijowie zbiory, wydawało się, że mając chociaż dwa pokoiki, będziemy zadowoleni. Kiedy dano nam to pomieszczenie, myśleliśmy, że zdołamy się tu pomieścić. Ale eksponaty się nie mieszczą. Pomieszczenie zbiorów jest przepełnione. Szkoda, że wiele ciekawych materiałów pozostaje poza główną ekspozycją. Kiedy Ludowy Ruch Ukrainy zdecydował, że zwolni piętro nad nami i przekaże je na własność komunalną miasta, zwróciliśmy się z prośbą o umieszczenie naszej ekspozycji na tej powierzchni. Jeśli nie na całym piętrze, to chociaż na kilka pokoi dla personelu. Na drugim piętrze znajduje się część naszego muzeum — to pokój pamięci Wiaczesława Czornowoła. Prosiliśmy, aby właśnie pokoje naprzeciwko muzeum Czornowoła przekazano nam. Jednak na tę część pomieszczenia byli już inni chętni. I decyzją departamentu kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej dokwaterowano tam Mały Teatr Dramatyczny. Relacje z dyrektor teatru Walentyną Kimberską nie ułożyły się. Wtedy zebrało się zgromadzenie organizacji społecznej. Występowali Łeś Taniuk, Jewhen Swerstiuk i inni. Wszyscy wypowiedzieli się przeciwko dokwaterowaniu teatru do muzeum. Ponieważ są to dwie niekompatybilne ze sobą organizacje, a działalność teatru będzie przeszkadzać w działalności muzeum. Pomieszczenie jest stare, stropy się uginają. Kiedy na górze odbywają się próby, u nas sufit drży. To, delikatnie mówiąc, dyskomfort. Do tego na ich piętrze mieści się gabinet pamięci. Te myśli przekazano kierownictwu teatru. Ale konstruktywnej rozmowy nie było. Niemniej jednak do teatru należy pomieszczenie na drugim piętrze. Z czasem Walentyna Kimberska przeszła na emeryturę i teatr objął młody reżyser Dmytro Weselśkyj. Przyszedł do nas, wysłuchał wycieczki o ewa — stworzony z inicjatywy organizacji społecznej o analogicznej nazwie. Podstawą kolekcji Muzeum są prywatne zbiory ukraińskich szistdesiatnyków-dysydentów. W ekspozycji zaprezentowano dzieła sztuki utalentowanych i oryginalnych artystów, przykłady samizdatu, bibliotekę tematyczną (wydania ukraińskie i zagraniczne), rękopisy, unikalne fotografie i dokumenty, rzeczy osobiste szistdesiatnyków. Kolekcja liczy do 30 tysięcy przedmiotów o znaczeniu muzealnym. Niedawno muzeum obchodziło swoje pięciolecie. Dziś pełniącą obowiązki kierownika muzeum Ołena Łodzynśka oraz Wasyl Owsijenko
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
