Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Z «Niedopisanej księgi»: medytacje dziennikowe, aforyzmy

Слово Просвіти, №37 за 2017 рік

Jewhen BARAN Do lakonicznego formatu pisania podszedłem nie od razu, ale też nie przypadkowo. Zawsze irytował mnie nadmiar słów. Zapewne odpowiada to mojej konstrukcji psychicznej. Bo materiały poza trzema stronami były dla mnie męczarnią. Pierwszym, którego czytałem z twórców krótkiego gatunku aforystycznego, był Stanisław Jerzy Lec, potem — Chamfort. Ale największy wpływ na poszukiwanie formy wywarł Wołodymyr Bruggen ze swoimi „Notatnikami”. Dzisiaj wydałem dwie książeczki pod tytułem „Niedopisana księga” (Iwano-Frankiwsk, 2016; rozszerzona wersja pierwszego wydania: Łuck, 2016; Iwano-Frankiwsk, 2017), w kolejce trzecia „Mówi Jewhen Baran” (Czortków: Złota Pektoral, 2017). Czy będzie następna i w jakim formacie — nie wiem. Nawet więcej. Nie przejmuję się. Żyję. Te krótkie zapisy — medytacje dziennikowe, aforyzmy — drukowane były na łamach „Ukraińskiej gazety literackiej”, „Literackiej Ukrainy”; czasopism „Charków”, „Złota Pektoral”, „Przełęcz”. • Książka — to zawsze prowokacja i zawsze nadzieja, że jej bohater ogrzeje cię ludzkim ciepłem… • Kiedy ciemno i bez wyjścia, — ruch otwiera przestrzeń… • Światopoglądowy wiatraczyzm to takie samo zło, jak morderstwo, rabunek, zgwałcenie. Dlaczego więc przestępcę oskarżamy, a wiatrakowi prawie zazdrościmy?.. • Kobieca uroda — to zmiana męskich wyobrażeń o perspektywie linii... • Przykrywać własną marność problemem systemowym mogą tylko profesjonaliści. • Mówić o twórczości trzeba w kontekście twórczości. Mówić o człowieku trzeba w kontekście grzechu. Jak połączyć grzech i twórczość, skoro Wąż i Ewa — to bardziej organiczna jedność?.. • We mnie żyje nie pragnienie prawdy. We mnie żyje cudza prawda, która od czasu do czasu mnie wypala, jak napalm. A potem odradzam się i nie wiem, kim jestem i dlaczego mam mówić cudzą prawdę... • Wspominając Ludmyłę Małkowycz (1967—2011). Takie wspominanie jest ciężkie. Bo każdy ma swoje wspomnienie. Znałem ją tak mało, że mogę tworzyć mit. Ale ten mit nie będzie związany z kimś, kto nosi to nazwisko. To będzie mój mit o Ludmyle Małkowycz, która miała w sobie ukraińskiego idealizmu więcej niż wszyscy, którzy ją znali. Dlatego tak wcześnie odeszła. Żeby nie rozczarowywać się w tych, którzy szli za nią czy nawet obok niej. • Ile byś się nie fotografował przy pomnikach, nie skamieniejesz i nie zrozumiesz ich skamieniałej tęsknoty... • Zamknięte koło: władza wymaga ofiar, ofiary rwą się do władzy. • Przestrzeganie „rzeczy protokolarnych” — to nie mieszczańska zachcianka. To przypomnienie o kulturze komunikacji, kiedy sama kultura jest w „odstawce”. • Co najgorsze w śmierci bliskich — że ty ani nie wariujesz, ani nie przyjmujesz irrealnej oczywistości. Tylko „zawieszasz się” w kolejce do swojej pory. • W wiecznej pogoni „pisanie-drukowanie” i wydawca, i pisarz — są zakładnikami. Tylko nie każdy wydawca i nie każdy pisarz chce być w roli ofiarnego jagnięcia. • Źle, że władza nie nasza, ale i my na naszej ziemi nie po naszemu żyjemy. • „Lwowskie śmieci” — strategiczne możliwości władzy. • Nikt na tym świecie nikomu nie jest potrzebny. A kiedy jest potrzebny, — dziwny brak zbieżności sprowadza nasze pragnienie kochania do zera. My jeszcze tę egzystencjalną tragedię możemy przegadać. I tylko tyle. • Serafyneckie: Rozmawiam z Wasyliną Babij (Zahorowską), która ma 97 lat. Patrzy na syna, który ma 68, i tak czule mówi: „Mój Wasylku, on u mnie najstarszy”... Co jest warte cały świat wobec matczynej miłości. • Jestem jednak tradycjonalistą, w tym sensie, że szkoła i tradycja (rozumienie, zachowywanie, przekazywanie) — to jedyne, co może uratować człowieka przed pochłonięciem przez chaos. • Człowiek — to granica; gdzie nie ma granicy, tam nie ma człowieka. Ostrożność — to nie granica, to płodowy strach. Trzeba umieć rozróżnić i mieć odwagę iść. • Dzisiaj byłem świadkiem śmierci i zmartwychwstania. Śmierć wprawiła mnie i przyjaciół w zakłopotanie, a zmartwychwstanie wewnętrznie oburzyło rodzinę. • Powiedziałbym coś o literaturze, przemilczałbym coś o osobistym. Oto, między słowem a milczeniem — jestem ja. • Dziwimy się stalinowskiej tyranii. Tyrania wyrasta nie na strachu. Tyrania wyrasta na oczekiwaniu własnego dobrobytu za każdą cenę. • Tak to jest: najpierw rozmawiasz z człowiekiem, a potem on wraca w dyplomach i medalach. • Dzisiaj Narodowa Nagroda im. Tarasa Szewczenki — dla samurajów. Ale literacki samuraj jeszcze nie znaczy pisarz. • Wszystko jest warte studiowania, tylko studiowanie nie jest warte wszystkiego. • Umierają matki, i moi przyjaciele z zaciętych i kategorycznych młodzieńców zmieniają się w zmęczonych i siwowłosych mężów. • Ludzkie życie, jak i ludzka śmierć, są warte tylko wtedy, jeśli stoi za nimi historia Człowieka. Kiedy zaś jest tam przemijanie konsumentów chleba, — to trzeba przyjąć jako kalendarzową prawidłowość. • Ludzie się nie zmieniają. W najlepszym razie drobnieją, w gorszym sk... Nieszczęśliwi umierają płacząc. Stoicy umierają w milczeniu. I tylko samotnicy przed śmiercią uściślają: „To co, mi już p...c? ...” • Egzystencjalne: są momenty, kiedy nie chcemy, aby bliscy odchodzili (tak jak były momenty, kiedy w zapale tego chcieliśmy), a teraz powstrzymać ich nie sposób. • Wielkiej łodzi mądrego Charona. • Boże, daj cierpliwości mojej głupocie, bo mądrość, jeśli taka jest, poradzi sobie sama. • Po to, aby pozostawać sobą, trzeba pozbywać się przypadkowych podróżnych, którzy myślą, że to właśnie oni regulują twoją drogę. • Bywamy takimi nieprzejednanymi bojownikami o sprawiedliwość ludową, a przegrywamy przestrzeń rodzinną, oddając ją na pastwę wrodzonemu awanturnikowi. • Oryginalnym łatwiej być niż uczciwym i dobrym. • Nieliterackie. Zawsze wspierałem ludzi, którzy w estetycznym i światopoglądowym planie byli, co najmniej, wtórni. Bo uważałem i uważam, że każdemu człowiekowi trzeba dawać szansę wyrwania się poza granice własnej klatki. Mam przykład: Bóg każdego dnia daje nam szansę i nie pyta, czy jesteśmy jej godni. I chociaż często mylę się w ludziach, ale nie mylę się w wierze. • Co my za naród taki? Nie ma o kim mówić, ale jest kogo wspomnieć. • Jak połączyć buntowniczość z tradycją i szkołą? Kiedy zrozumiesz, że bez tych trzech składników nie ma twórczości. • Zawsze ciekawie obserwować, jak z wierszopisa wyrasta poeta (jak z larwy motyl). Nie wszyscy przechodzą tę drogę. Wszyscy mają różne przyczyny niepowodzeń, tylko przełom wydaje się podobny. • Każde pokolenie rodzi się ze swoim Bogiem. I albo wyrasta z Nim, albo degraduje bez Niego. O tych, którzy „zawiesili się” między wyrastaniem a degradacją, nie mówię. Chociaż jest ich większość. • Słuchając Portyaka: nie ma wiecznych historii: są śmiertelni ludzie, którzy opowiadają banalne anegdoty jak biblijne wątki. • Wszystko jest prawdą, dopóki nie jest literaturą.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn