Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Objawienie epoki Listy dwóch pokoleń / Opracował J. Rohowy. — Połtawa: Dywoswit, 2017. — 164 s.

Слово Просвіти, №37 за 2017 рік

Ołeksij NEŻYWYJ, doktor nauk filologicznych, profesor Trzeba tylko przeczytać książkę, aby się upewnić: tytuł tej recenzji wcale nie jest przesadą życiowych dokonań przede wszystkim trzech osób, czyli jednego nadawcy i dwóch adresatów osiemdziesięciu trzech listów. Chronologicznie pierwszy list datowany jest na 2 sierpnia 1962 roku, a ostatni na 25 marca 2007 roku. Autorem tego oryginalnego epistolarium jest wybitny krajoznawca, literaturoznawca, pisarz, wydawca, działacz społeczny Petro Rotacz. Jego listy adresowane są do dwóch osób — ojca i syna: laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Feodosija Rohowego oraz pisarza, literaturoznawcy, opracowującego liczne książki swojego ojca Jurija Rohowego. Łącznie opublikowano sto dwadzieścia listów Petra Rotacza, z czego do Feodosija Rohowego trzydzieści siedem, a do Jurija Rohowego osiemdziesiąt trzy. Powodem rozpoczęcia korespondencji była prośba Petra Rotacza o przesłanie noty biograficznej do słownika „Literacka Połtawszczyzna”, gdyż do tego skłoniła go właśnie twórczość Feodosija Rohowego, ponieważ coraz częściej na łamach gazet i czasopism pojawiały się jego humoreski, artykuły, szkice. Co więcej, jak zauważa nadawca, w jego słowniku znajdują miejsce nie tylko członkowie Związku Pisarzy… Już w następnym liście z 3 kwietnia 1963 roku czytamy charakterystyczne dla Petra Rotacza wyznanie: „...stosunek połtawskich działaczy do mojej pracy jest wam, myślę, znany. Tutaj wydać nie można. A gdzie indziej nie wiem…”. Podobne wyznania nie są świadectwem zwątpienia czy nawet rozpaczy utalentowanej osobowości, lecz odzwierciedlają antyhumanitarną istotę totalitarnego systemu, dla którego Petro Rotacz i Feodosij Rohowy byli zawsze podejrzani, dlatego pozostawali pod stałym nadzorem organów karnych, gdyż w latach II wojny światowej najeźdźcy siłą wywieźli ich na roboty przymusowe do Niemiec. Na łamach gazety obwodowej „Zoria Połtawszczyny” pojawił się (16 stycznia 1970 r.) artykuł o złowieszczym tytule „Chwast”, w którym autor zaprezentował prawdziwy wzorzec demaskatorsko-oszczerczego donosu. Wspominając lata katorgi Petra Rotacza, koncentrował się na jego ówczesnych publikacjach, kwalifikując je jako mające antyradziecki kierunek. A jego wielostronną i płodną działalność literacką lat powojennych charakteryzuje ówczesną terminologią kryminalną, jak na przykład „nacjonalistyczne wnętrze”, „nacjonalistyczne oblicze”, wyciągając wniosek, że „takim utworom nie ma miejsca w radzieckiej prasie, powołanej do niesienia masom blasku leninowskich idei”. Od tego czasu aż do końca lat osiemdziesiątych żadna publikacja Petra Rotacza na Ukrainie nie została wydrukowana. Dlatego jego listy do Feodosija Rohowego warto rozpatrywać przede wszystkim jako swoisty rodzaj epistolarnej krytyki literackiej, która była pozbawiona ideologicznych dogmatów socrealizmu. Bezsprzecznie, że wnikliwego czytelnika i oryginalnego literaturoznawcę interesowała twórczość Feodosija Rohowego, którego losy twórcze układały się niełatwo. Pierwszy niewielki zbiór „Prowidyny” ukazał się w 1973 roku, i to dzięki stałej pomocy Hryhora Tiutiunnyka. Jednak w wydawnictwie „Mołod” długo przygotowywano go do druku (cztery lata), i w rezultacie redagowania z prawie dwustu stron maszynopisu pozostało około pięćdziesięciu. W liście z 22 maja 1973 roku Petro Rotacz wypowiedział się w charakterystycznym dla siebie stylu pisania: podziękował za książeczkę, powściągliwie stwierdził, że wrażenie jest ogólnie dobre, chociaż wymienił dwa słabsze opowiadania, zaznaczając, że jedno z nich jest autorską próbą sprawdzenia swoich możliwości w dziedzinie charakterystyki psychologicznej. Najważniejsze polegało na ogólnej ocenie dorobku twórczego Feodosija Rohowego: „Wreszcie powiem: jestem zachwycony takimi rzeczami, jak „W ob’jizd”, „Todos”, „Ponowyny”. Te opowiadania zostały ulepione w „tiutiunnykowskiej” pracowni. (Co by nie mówić, a to jedna „szkoła”, i będę to twierdził, nawet jeśli będziesz się sprzeczał). O języku nie ma co mówić — jest bezbłędny. W twoich opowiadaniach wyczuwa się dobrą znajomość materiału i miłość do tych ludzi, o których piszesz”. Wydawałoby się, że twierdzenie dotyczące miłości do ludzi nie wchodzi w dyskurs literaturoznawczy, jednak właśnie ta cecha, niezwykle trafnie określona, jest podstawą talentu zarówno Hryhora Tiutiunnyka, jak i Feodosija Rohowego. Na kolejną książkę F. Rohowy musiał czekać jeszcze dłużej. Jego pierwsza powieść „Święto ostatniego przemiału” ujrzała światło dzienne w 1982 roku. O wieloletnich redakcyjnych perypetiach (w 1974 roku powieść została ukończona) jednego z najlepszych prozaików w całej ukraińskiej literaturze Jurij Rohowy napisał osobne studium „Długa droga do „Święta” (Słowo dla Ojca)” (2000 r.). Ze swoją oceną nie zwlekał również Petro Rotacz. W liście z 31 października 1982 roku połtawski brat dzielił się z zachwytem prawdziwą radością z przeczytania utalentowanego utworu: „Powiem krótko: jesteś zuch! Dopiero teraz stało mi się jasne, dlaczego ta książka jest dla ciebie taka droga. Przeczytałem powieść — całą od początku do końca — nie odrywając się… Poszczególne strony godne są nazwania klasyką. […] Książka napisana równo, mądrze, silnie, mężnie, ciepło. Recenzji przeczytałeś na nią wiele, jeszcze przeczytasz w gazetach i czasopismach. Bardzo wyraźnie przeszedł obok swoich bohaterów autor z taką miłością do prostego człowieka, który sieje zboże i hoduje bydło, z pogańskimi skłonnościami do natury, z pełnym miłości spojrzeniem w przeszłość. Wiele cierpień przyniosła ci ta książka. Ale częściowo te cierpienia znalazły miejsce na jej stronach”. Potem krytycy odnotują środki artystyczne kreowania charakterów narodowych w powieści „Święto ostatniego przemiału”. Od-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn