Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Walentyna Popeluszka: „Dla mnie kuchnia to jak warsztat twórczy”

Слово Просвіти, №37 за 2017 рік

Kasza z siekiery A ugotuję-no kaszę z siekiery, Żeby kolacja wyszła nie nudna. Ziemniaków zostało cztery, Cebuli smutno, bo jedna. W bulionie z kurzej kostki Niech zmięknie miseczka prosa. Drobno trę cztery ziemniaczki, Kapustę kroję — pachnąca! Wspominam, kiedyś moja babcia Stawiała w żeliwnym garnku w piecu Potrawę tę, dlatego i nie boję się Bliskich niezadowolonych twarzy. A oni u mnie — bardzo łakomi, Jak smakuje — klaszczą uszami… Widzę, kaszka też mi się udała — I siekierę zjedli, i obuch. Może to kogoś zdziwi, ale czasami poświęcam rymowane wersy jednej ze swoich ulubionych spraw — kucharskiej. Kiedy gotujesz dla rodziny coś smacznego, dusza się cieszy, śpiewa, a czasem i rymuje. Oto i oda do babcinego kapuśniaku tak się narodziła, wszak to właśnie jego „zaszyfrowałam” w kulinarnej zagadce „Kasza z siekiery”. Pewnie wtedy, kiedy ja, jeszcze dziewczynka, byłam tylko na posyłkach u prawdziwej mistrzyni kuchni z wielkim piecem oraz glinianymi i żeliwnymi garnkami, babci Okseny, narodziła się miłość do ukraińskiej tradycyjnej kuchni. Lemiszka, zacierka, galareta, placki ziemniaczane, naleśniki, pierogi, pieczeń, kompot z suszu, kluski… A co już mówić o świeżym mięsie, różnorodności prostych, ale tak smacznych świątecznych potraw. „Chcesz pierożków z makiem?” — pytała wieczorem babcia. A jak można takiej pyszności nie chcieć? „No to kładź się wcześniej spać, będę cię budzić o świcie trzeć mak”. Tak samo bywało, kiedy rano trzeba było nalepić pierogów albo zetrzeć ziemniaki na moją ulubioną lemiszkę. Wszak piec to nie kuchenka gazowa, gdzie w każdej chwili można włączyć palnik czy piekarnik i przygotować, co chcesz. Piec rozpalał się wcześnie rano i każda potrawa „znała” swój czas — tam przegapić nie było wolno, bo potrawa albo się spali, albo nie zdąży dojść do gotowości. Wszystkie garnki, żeliwne naczynia babcia czy mama wstawiały do pieca rano, a wyjmowały niektóre z nich dopiero w porze obiadowej. Moja ulubiona lemiszka nabierała smaku już wtedy, kiedy wracałam ze szkoły. Wiedząc, że na obiad będzie moja ulubiona potrawa, nie mogłam doczekać się końca lekcji i po ich zakończeniu pędziłam do domu, niczym na skrzydłach, chociaż szkoła była dość daleko od domu. Ta pieczeń z tartej, jak na placki ziemniaczane, kartofli, do której babcia dodawała jajek, mleka, skwarek, zdążyła do obiadu tak zmięknąć, tak uparować się, a jeszcze i otoczyć rumianą skórką, że ślinka tak i ciekła, póki babcia nakładała moją ulubioną pyszność… A dzbanek parzonego mleka! Czy może równać się kupione w sklepie mleko zsiadłe z tym cudem, które wabiło delikatnym aromatem, brązową skórką, którą my z siostrami umiałyśmy dzielić na trzy? A upieczony w piecu chleb z mieszanki pszennej i żytniej mąki? To było prawdziwym misterium — obserwować, jak, niczym drogocenny skarb, przygarnia do piersi każdy bochenek babcia Oksena, jak obmywa, niczym dziecko, zawija w czysty ręcznik, i choć jak prosimy odciąć gorącą skórkę, żeby posmarować smalcem czy domowym masełkiem, ale nie pozwala: od gorącego chleba brzuchy będą boleć, mogą i kiszki się poskręcać… O, jak daleko we wspomnieniach ta złota marzycielska pora! Powiodły z dzieciństwa w dalekie podróże drogi w dorosłe życie. Nie ma dawno na świecie ani mojej nauczycielki życiowych mądrości babci Okseny, ani pracowitej wiejskiej kobiety mamy, ale przecież zasiane przez nie ziarenka miłości nie wysuszyły życiowe wiatry. Chyba od tych ziarenek wyrosła i moja miłość do kucharskiego rzemiosła. Nie mam cud-pieca, w którym przez pół dnia dochodziłyby galareta czy pieczeń. Ale mam wielkie pragnienie nakarmić rodzinę czymś bliskim, od babci poznanym, w duszy zachowanym. Lat, już przeżytych, nie zmienisz, stron życia nie przepiszesz. Ale gdyby przyszło znowu zaczynać życiową drogę, odważyłabym się wybrać zawód kucharza. Uważam go za jeden z najbardziej ludzkich. Lecz los ułożył się tak, że chociaż mam dwa wyższe wykształcenia — techniczne i ekonomiczne, to jednak często właśnie kucharską pracą muszę zarabiać na życie, organizując pikniki dla turystów, gości Zakarpacia, gdzie mieszkam od siedmiu lat. A za mną — i lata przeżyte w dalekim Kazachstanie, i dziesięć lat w stolicy. Zatem z kucharskich tradycji każdego regionu do skarbonki mojego kulinarnego doświadczenia wpadło coś ciekawego i bardzo smacznego. Szczególnie różnorodną, wielobarwną okazała się zakarpacka kuchnia, wszak ten malowniczy kraj jest wielonarodowy, więc każda z narodowości dodała mu swoich oryginalnych akcentów. Lubię w kuchni poeksperymentować, poimprowizować, stworzyć własną autorską „kaszę z siekiery”. Bywa, zajrzysz do lodówki, a tam — trochę kaszy gryczanej, trochę warzywnego gulaszu, trochę mięsnego sosu itp. A rodzina u mnie niemała, tutaj „trochą” się nie wykręcisz. Ale przecież nie wyrzucisz resztek wczorajszego obiadu czy kolacji, bo nie po gospodarsku to, a i nie po ludzku. Trochę fantazji i na śniadanie rodzą się smaczne gryczaniki czy placki ziemniaczane, „fasolniki” czy zrazy. Najbardziej udane improwizacje z czasem stają się „firmowymi przepisami”. Autorskie arcydzieła Ukochany lubi je do piwa, Ja — zamiast chleba do barszczu. — Ty gdzie przepis dorwałaś? — Zapytacie — skromnie pomilczę. A potem wypalę nieskromnie, Że to — mój autorski przepis, Jedna z dziesięciu udana próba, Lecz teraz mowa nie o tym. Starłszy topiony ser, Rozpuszczę drożdże w mleku. Dawno ciasta nie zagniatałam... — Mamo, ty pieczesz naleśniki? — Nie, będą serowe wymysły! — Godzinę ciasto podrośnie — Je rozwałkuję cieniutko, Zajęcie miłe i proste. Formuję paluszki z ciasta, W oleju smażę — i na stół. Doprawię barszcz i siądziemy jeść, Czekać już nie mam sił… A ja jeszcze nie zdążyłam nawet Obiadu podać dla rodziny — Już dzieciaki z herbatą zajadają Arcydzieła autorskie moje. A teraz — kilka ulubionych przepisów. Paluszki serowe Z wiersza można zrozumieć, co i jak robić, aby upiec ten smakołyk. Te „wymyślności” piekę dość często. Ponieważ moja rodzina jest nieusiedząca, często ktoś z nas musi wyruszać w drogę, paluszki serowe prawie zawsze piekę na podróż. To danie jest uniwersalne. Stanowi dobry dodatek do pierwszych dań zamiast chleba, można je podawać także jako drugie danie do sosu mięsnego, grzybowego lub warzywnego. Będzie smakować również do herbaty. A co najważniejsze — mało kłopotu, niedrogo, a jaka pyszność! U mnie w domu te paluszki lubią i dorośli, i dzieciaki. Będziemy potrzebować: - ser twardy, może być wędzony, mogą być nawet zwykłe serki topione — 300 g; - drożdże prasowane — 25 g; - ciepła woda lub mleko — 1 szklanka; - mąka pszenna; - sól. Najpierw rozpuszczamy drożdże w ciepłej wodzie. Osobno do miski, w której będziemy zagniatać ciasto, ścieramy nasz ser na tarce o dużych oczkach. Wlewamy do niego rozpuszczone drożdże, dodajemy 1 łyżeczkę soli. Mąkę dosypujemy i zagniatamy stopniowo do czasu, aż ciasto przestanie przywierać do rąk. Gotowe ciasto odstawiamy na godzinę do wyrośnięcia. Radzę wam każde ciasto drożdżowe zostawiać do wyrastania w foliowym woreczku. Wtedy nie będzie się bało otwartych drzwi czy okien, czyli przeciągów, i będzie ładnie oraz szybko wyrastać, najważniejsze, żeby woreczek był większego rozmiaru niż początkowa objętość ciasta. Kiedy ciasto ładnie wyrosło, posypujemy mąką dużą deskę i rozwałkowujemy wałkiem ciasto do grubości 1 cm oraz kroimy na paseczki o szerokości 1,5-2 cm i długości 10 cm (w przybliżeniu). Czasami nadaję temu wypiekowi inny kształt — rozwałkowuję okrągły placek i rozcinam go po średnicy na 8 sektorów. Powstają spore trójkąty. Rozgrzewamy na kuchence patelnię, wlewając do niej dużo oleju, jak na pączki. Smażymy też tak samo, jak pączki, przewracając, żeby podsmażyły się równomiernie. Najważniejsze, żeby podczas smażenia w pobliżu nie kręcili się wasi domownicy, bo istnieje realne zagrożenie, że ani do pierwszego, ani na drugie, ani do herbaty waszych paluszków nie zostanie. Jak to danie uczynić bardziej zdrowym? Oczywiście, jeśli walczysz z nadwagą, paluszki serowe nie są dla ciebie. Jeśli po prostu starasz się odżywiać racjonalnie i dbasz, aby jedzenie było zdrowe, wciąż możesz przygotować paluszki serowe, biorąc wysokiej jakości twardy ser, mąkę pełnoziarnistą i piekąc paluszki w piekarniku, a nie smażąc w oleju. Lemiszka Chociaż wujek Google opisuje danie o takiej nazwie zupełnie inaczej, to mnie babcia właśnie taką lemiszkę przygotowywała. Taką też ja przygotowuję dzieciom. Obrać surowe ziemniaki i zetrzeć na najdrobniejszej tarce, jak na placki ziemniaczane. Na 1 kg ziemniaków dodać do startej masy dwa surowe jajka, pół szklanki mleka, trochę skwarek, posolić oraz dodać przyprawy do smaku. Ładnie wymieszać, wylać do głębokiej formy do zapiekania i wstawić do piekarnika przy temperaturze 180 stopni na pół godziny. Ja czasami przygotowuję to danie na patelni, a nie w piekarniku. Tak wychodzi szybciej, ale trzeba ciągle mieszać, żeby gęsta masa ziemniaczana nie przypaliła się. Przygotowując lemiszkę, możecie improwizować — dodać grzybków, mięsnej lub warzywnej okrasy, kawałków boczku itp. Można też sera twardego zetrzeć — danie zagra nowymi odcieniami smaku. Danie jest delikatniejsze niż placki ziemniaczane (zwłaszcza jeśli przygotowywać w piekarniku, a jeśli jest możliwość — to w piecu), a także jest dodatkiem, do którego można podawać kotlety, sos itp. Hombowce Leniwe pierogi — to ich rodzina, Bo to tak samo serowe kuleczki. Śniadanie codzienne czy gościna — Hombowce przygotowuję z ochotą. Dodam do sera jajka i szczyptę soli, Nie mąki, a kaszy manny, Ładnie wymieszam i na wolności Zostawię, żeby się przegryzło. Uformuję z ciasta kuleczki niewielkie, W osolonej wodzie pokipią. Podam na stół — wesołe będą buzie. Śmietana, cukier... cisza i błogość. Hombowce to zakarpacki odpowiednik leniwych pierogów. Dzięki kaszy mannie nie są twarde, a mięciutkie i delikatne. W kwestii smaku, można ciasto zrobić też słodkim. Ja osobiście robię bez cukru, a potem już gotowe cukrem posypuję. A „według scenariusza” trzeba je jeszcze w mielonych bułkach tartych z białego chleba obtoczyć. Ba-a-ardzo smaczne. Zatem na 1 kg twarogu — 2 lub 3 jajka (znacząco na wynik nie wpłynie), pół łyżeczki soli. Manki orientacyjnie 2 szklanki. Tutaj trzeba patrzeć w procesie, bo ser bywa tłusty lub suchy, więc pilnujemy, żeby ciasto było i miękkie, i nie kleiło się. Ja, dopóki nie „zaprzyjaźniłam się” z hombowcami, podczas zagniatania ciasta robiłam eksperymentalną kuleczkę i gotowałam ją w małym garnku. Jeśli się rozgotowała — dosypywałam jeszcze, bo kiedy manki jest za dużo — już nie to, twarde. No i dać naprawdę wolność ciastu na 15 minut, żeby manka napęczniała. Robimy kuleczki i gotujemy, jak pierogi, w osolonej wodzie. Ależ smaczne! I kłopotu niewiele. Łącząc wiedzę i upodobania, zdo-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn