Zdjęcie ze strony prezydenta. “Z pamięci lustra” — trzecia książka wielkiego mistrza nie tylko gatunku biograficznego, Mychajła Słaboszpyckiego, zakończyła swoisty cykl jego autorskiej pamiętnikarstwa. W minionych dniach w Narodowym Muzeum Literatury odbyła się prezentacja tej doprawdy tytanicznej i niezwykle aktualnej dla współczesnych pracy. “My nawet póki co nie uświadamiamy sobie — powiedział laureat Nagrody im. Szewczenki Wiaczesław BRIUCHOWECKI — na jaki poziom ona wychodzi. Przy tym nie mówię o poziomie literackim (wszystkim wiadomo, jakie Mychajło Fedotowycz ma piękne słowo), a o poziomie w ogóle rozumienia naszego bytu”. Pół żartem, pół serio, otwierając prezentację, Jurij SZCZERBAK zauważył, że dostrzegł taką tendencję czy znak: wszystkie prezentacje Słaboszpyckiego odbywają się w nowej epoce historycznej. Zakończenie na str. 9. SZYCZ ZAPOROSKA CZY DISNEYLAND?
Tłumaczenie maszynowe
Tłumaczenie częściowe: inna część tego materiału jest na razie pokazana po ukraińsku
Długo wyczekiwany powrót ukraińskich jeńców z moskiewskiej niewoli — to radosny moment nie tylko dla krewnych i bliskich. W mediach społecznościowych to uwolnienie witają nie tylko bezwarunkowi zwolennicy obecnego prezydenta Ukrainy, ale także jego oponenci. Bo są sytuacje, kiedy ludzie potrafią wznieść się ponad podziały polityczne. Myrosław Łewycki Choć wymiana więźniów jest tematem nr 1 w ukraińskich mediach, jednak nie można zapominać o jawnych i ukrytych niebezpieczeństwach związanych z tą wymianą. Przecież nasi marynarze wrócili z moskiewskiej niewoli nie w statusie wolnych ludzi, jak nakazywał Rosji Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza, a w statusie osób, wobec których nie zostały zamknięte sprawy karne. I Pełnomocnik Rady Najwyższej Ukrainy ds. praw człowieka Ludmyła Denisowa osobiście zobowiązała się, że ukraińscy marynarze będą stawiać się na wezwanie rosyjskich prokuratorów i sędziów. Niebezpieczeństwa wiążą się również z tym, że obecny prezydent, jak sam oświadczył w wywiadzie poświęconym 100 dniom jego prezydentury, nie jest skłonny w pełni wsłuchiwać się w rady doświadczonych dyplomatów. Nie można wykluczyć, że również z ostrą reakcją W. Zełenskiego na radę MSZ, by nie dzwonić do Putina (rozmowa odbyła się 7 lipca), związana jest deklaracja (ogłoszona 14 sierpnia) wiceminister spraw zagranicznych Ołeny Zerkal o jej chęci odejścia z MSZ… Jak można było oczekiwać, komentarze różnych ukraińskich polityków w sprawie powrotu pierwszej grupy Ukraińców z moskiewskich katowni były różne. W. Zełenski po wylądowaniu w Boryspolu prezydenckiego liniowca z jeńcami Kremla oświadczył: — Muszę potwierdzić, że ja, jako prezydent Ukrainy, i prezydent Rosji Władimir Putin zrobiliśmy wszystko, co obiecaliśmy, i zrobiliśmy to, nie zmieniając w trakcie naszych ustaleń. Jednak tutaj jest niuans. Nie wiemy, o czym konkretnie w trakcie drugiej rozmowy telefonicznej (7 sierpnia) porozumiał się prezydent Ukrainy z dyktatorem RF. W. Zełenski powiedział, że nie ma prawa mówić narodowi, którego państwu przewodzi, o czym się porozumieli. Obecnie wiadomo, że prezydent Ukrainy zgodził się oddać Rosji kluczowego świadka zestrzelenia malezyjskiego pasażerskiego samolotu feralnego rejsu MH17 Wołodymyra Cemacha. Po sierpniowej rozmowie Zełenskiego i Putina w prasie, z powołaniem się na rosyjskie źródła, pojawiła się informacja, że Rosja domaga się specjalnego statusu dla Donbasu, nietykalności dla uczestników ugrupowań terrorystycznych, których 19 kwietnia 2019 roku W. Zełenski nazywał partyzantami… Prezydent Ukrainy uznał, że ukraiński naród nie musi wiedzieć, czy te kwestie były przedmiotem rozmowy telefonicznej z Putinem, a jeśli tak, to czy powiedziano Putinowi stanowcze „nie”, czy może znaleziono wzajemnie akceptowalny „kompromis”, który Ukraińcy odbiorą jako zdradę? Wiele niepokoju budzi kwestia dostarczania dnieprzańskiej wody na Krym, która ma zwolenników w środowisku Ze-zespołu. Na jednym z rosyjskich blogów stawiano pytanie, czy w „pakiecie wymiany” był tylko Cemach, czy kwestia dostarczania wody na Krym również tam stoi? Znowu nie wiemy, czy to brano życzenia za rzeczywistość, czy może było to przedmiotem negocjacji Zełenskiego i Putina? Dlaczego nam tego nie mówią? A skoro nie mówią, to coś ukrywają… Czyżby — zdradę? Taka konstatacja-pytanie bardzo często spotykana jest w mediach społecznościowych. Kategorycznie odrzuca ją piąty prezydent Ukrainy, który ma udział w uwolnieniu nie 35 osób, a 100 razy po 35. I kiedy to robił, to machina propagandowa, która prowadziła Zełenskiego do władzy, nazywała spotkania prezydenta z uwolnionymi z niewoli ludźmi „PR-em na jeńcach”. A obecnie spotkanie przez Zełenskiego uwolnionych jeńców Kremla nazywa ona przejawem państwowej troski i odpowiedzialności prezydenta. I ten moment jest przede wszystkim przejawem głębokiej demoralizacji zarówno obecnej klasy politycznej, jak i części środowiska dziennikarskiego. Dokończenie na str. 2 MISJA OŚWIATY I OŚWIECENIA LOUVRE ZAZDROŚCI NASZEJ SZKOLE AKWARELI
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Z moskiewskich „objęć”», s. 1
Tłumaczenie częściowe: inna część tego materiału jest na razie pokazana po ukraińsku
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Закінчення. Початок на стор. 1
Для мене подиву гідним є те, що 5-й президент України, машиною брехні відсторонений від влади, жодного разу публічно не виявляє образи за всі приписувані йому “піари”, а кожну подію оцінює крізь призму державних інтересів. Не залишилося поза його увагою й звільнення українців з путінської тюрми. Він, по суті, виправдовує компроміс, на який пішов Зеленський:
— Як п’ятий Президент України, причетний до звільнення тисяч наших співвітчизників, знаю, що простих і лінійних рішень тут не буває. Пишаюся тим, що виборене нами ще навесні рішення Міжнародного морського трибуналу приперло Путіна до стіни і спонукало нарешті звільнити наших героїв.
І дає пораду нинішній владі: — Сьогоднішній піднесений настрій не повинен нас розслабляти. У нас попереду виснажлива боротьба з запеклим ворогом України, сильним і підступним.
Однак, як бачимо, влада не дуже схильна до сторонніх порад. Володимир Зеленський після повернення в Україну бранців заявив: “Мені здається, ми всі зробили перший крок. Він був дуже складним. Ми знаємо, що робити далі”.
Справді знаєте? А старі європейські демократії не знають, як покласти край нахабству Путіна. А тут, окрім нахабства північного сусіда, можуть виникнути проблеми, пов’язані з наслідками видачі Росії ключового свідка збиття Боїнга рейсу МН17. Вони можуть бути несподіваними.
Президент Володимир Зеленський та його друг дитинства, а потім керівник “Кварталу-95”, голова СБУ Іван Баканов прямо на летовищі переконували журналістів, що питання обміну Цемаха було погоджене з європейськими політиками. За їхніми словами, через питання звільнення цієї особи міг зірватися обмін між Україною і РФ.
— Я не називатиму прізвища європейських лідерів, — сказав він, — з якими ми проговорили час для всіх слідчих дій. Ми все це зробили. Все, що від нас попросили. Це було складно.
Логіка підказує, що насамперед це питання мало би бути погоджене з Нідерландами. Якщо так, то як же тоді ро
Вечір “Рух — це життя”, присвячений
30-річчю створення Народного Руху України, відбувся у Полтаві, де зібралися учасники тих історичних подій. Вони вітали один одного зі славним ювілеєм, ділилися спогадами про боротьбу за Незалежність України у 1989—1991 роках, про велелюдні мітинги, про Установчий з’їзд Руху у вересні 1989-го, про масштабний студентський виступ “Революція на граніті”, про перші рухівські заходи у Полтаві та містечках області з відродження національної символіки, популяризації української історії, мови, культури. Промовляли перший голова Полтавзуміти, що Нідерланди відразу після, як ми вже знаємо, політичного рішення суду, формально зачитаного суддею на камери, стали вимагати від України не видавати Росії свідка у справі збиття малайзійського Боїнга? Як тоді розуміти дуже різку, по суті, опозиційну до президента заяву посла України в Європейському Союзі Костянтина Єлісєєва? Він на своїй сторінці у Твітері написав: “Звільнення Цемаха — жорстка умова Путіна (для звільнення полонених), я не можу вчинити інакше” — це дуже слабкий і небезпечний аргумент. Я його вже чув. У Вільнюсі. Від Януковича, коли він розповідав лідерам ЄС, чому не зможе підписати асоціацію. І це була не просто помилка”.
Як пам’ятаємо, вже за кілька днів після листопадового Вільнюського саміту ЄС (2013 року) в Києві почався історичний європейський майдан, який переріс у Майдан Гідності.
На думку дипломата Єлісєєва, сценарій,
за яким діє нинішня влада, стає дедалі небезпечнішим: “Подвійний виграш Путіна — усунення ключового свідка щодо МН17 і знищення довіри до України. Очікувано мати проблеми з Нідерландами і ЄС. Попереду демарші й потужний удар по міжнародній довірі. І подарунок тим, хто виступає за скасування санкцій проти РФ”.
Дізнавшись про “рішення” суду щодо Цемаха, я написав у Facebook, що це “рішення” “є глумом над пам’яттю жертв збитого з дозволу монстра-путіна та над родинами жертв того злощасного рейсу”. Тому світ дивитиметься на Україну як на державу безвідповідальної нації.
Один з генералів, коментуючи моє трактування проблеми, написав: “Насправді дилема непроста. На одній чаші терезів — конкретні живі люди, бранці, що роками поневіряються в москальських тюрмах. На іншій — міжнародні зобов’язання держави, пряма зацікавленість, щоби у збитті МН-17 визнали Московію, наслідком чого були б санкції, позови, компенсації — крок до її розвалу. А значить — збереження десятків тисяч життів у майбутньому. Та навіть більше — нашої державності.
Я б обрав друге. Але й розумію тих, хто обере перше...”
Так сталося, що у момент, коли у Борисполі сідав літак з путінським в’язнями (тоді я ще про це не знав), я зустрів знайомого дипломата і ми заговорили про міжнародні наслідки рішення київського суду стосовно Цемаха. Він вважає, що моє інтуїтивне побоювання щодо негативних наслідків має підстави.
І сказав шокуючу річ. “Обмін” за варіантом Путіна — класичний приклад забороненої усіма нормами міжнародного права торгівлі людьми. Це абсолютно недопустимо у міждержавних відносинах.
Але ж Ізраїль це широко практикує, —
сказав я. (За лічені хвилини на цей же аргумент опирався в Борисполі президент).
Мені пояснили, що немає жодного випадку, щоб Ізраїль з якоюсь державою вів обмін людьми. Перемовини держави про обмін (або викуп) допускаються лише з терористичними організаціями, для яких ніяке міжнародне право не існує.
— З цього випливає, що сучасна Росія є терористичною організацією-державою, — кидаю репліку.
— Зрештою, багато дій сучасної Росії підпадають під критерії терористичної організації…
Мій співрозмовник звернув увагу на ще два нюанси “обміну” по-путінськи. Щонайменше половина тих, кого Україна видала Росії, на чолі з Цемахом, це де-юре громадяни України. Конституція суворо забороняє видавати громадян України іншій державі. Є сумніви, чи у цій гарячці була оформлена процедура виходу з громадянства України.
Окрім політико-правого аспекту є ще моральний. Ніхто з тих, хто ухвалював рішення щодо “обмінного пакету”, не може дати гарантій, що обміняні особи за місяць-два не щезнуть за загадкових обставин як небажані свідки злочинів Путіна.
Отже, те, що ми нині називаємо у ЗМІ радісною подією, може стати проблемою для України. Насамперед — зменшення уваги до України з боку Заходу. І дедалі нахабніші домагання Росії щодо України. У цьому переконує аналіз російських телематеріалів про “обмін”. Коли в Україні зустрічали кремлівських в’язнів як героїв, за участю перших осіб держави, то в Росії своїх “звільнених” зустрічали в порожньому аеропорту. У матеріалах говорилося, що було звільнено журналіста Кирила Вишинського й “інших”. І не лише нікого з “інших” не назвали по імені, а й не допустили, щоб вони потрапили у кадр навіть здалеку. Важко сказати, чи вони для Путіна остаточно списаний “матеріал”, чи частина з них — “матеріал” для повторного використання.
Вся увага була на Вишинському. Його колега з індустрії брехні — скандально відомий Дмитро Кисельов уже встиг “розчулити” росіян, дзявкнувши, як то “бідного” Кирила в київській тюрмі катували. Аби його пожаліти, до аеропорту приїхала уповноважена з прав людини Тетяна Москалькова. Враховуючи, що мала вона лише один букет квітів, то “інших” якщо й зустрічала, то без особливих сентиментів.
Москалькова сказала, що 7 вересня відкрився новий розділ у російсько-українських відносинах, чим задала тон розмові про них. Розмову продовжив голова Комітету у міжнародних справах Держдуми РФ Леонід Слуцький. Він сподівається, що в Україні закінчився час русофобської “хунти”, а настає час нормалізації і зближення з Росією. Він свідомий, що у світі є сили, які старатимуться цьому завадити. “Але ми, — говорив шовіністичний калібр російської політики,— засобами парламентської дипломатії намагатимемося нейтралізувати ці впливи”. Ці слова — прямий наслідок червневої зради України в Раді Європи.
Отже, Україна входить у дуже непевний час. Якщо раптом з’ясується, що Володимир Зеленський у телефонних перемовинах з Путіним пішов на якісь недопустимі поступки, нас чекає велике потрясіння. А якщо виявиться, що Росія не отримає того, що очікувала, то спробує дестабілізувати ситуацію, звалити Зеленського. Росія знову надто нахраписто скалить зуби на Україну, ховаючи свої апетити в обгортку “нормалізації відносин”.
Мирослав ЛЕВИЦЬКИЙ
8—10 września — ważny jubileusz. 30 lat temu powstał Ludowy Ruch Ukrainy. Potężna narodowa siła, która zjednoczyła setki tysięcy Ukraińców w walce o niepodległość i demokrację, która przywróciła niepodległość i stała się na długie lata wyrazicielem ukraińskiej idei narodowej. organizacji krajowej LRU Ołeksandr Kełym, pierwsza przewodnicząca zarządu Zoja Kowalenko, poseł Rady Najwyższej poprzednich kadencji Jurij Bubłyk, działaczka społeczna Ołena Ternyk, pierwszy przewodniczący Ruchu w Nowych Sanżarach Wasyl Drobiniak, aktywiści towarzystwa „Proświta” i inni. Kandydat nauk biologicznych Ołeksandr Czyrkow skupił uwagę zebranych na roli klubu kulturoznawczego „Ridne słowo”, który był ideologicznym prekursorem struktur ruchowskich na Połtawszczyźnie i powstawał z inicjatywy dysydenta-szestdziesiatnyka Mykoły Kulczynskiego. Uczestników zebrania powitał pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim (pracownik Północno-Wschodniego międzyregionalnego oddziału UIPN) Ołeh Pustowhar, który wstąpił do LRU jeszcze w marcu 1991 roku i kierował organizacją obwodową w latach 2005—2009. Podzielił się wspomnieniami o wiecach ruchowskich w mieście Hadziacz, podniesieniu niebiesko-żółtej flagi nad Radą Najwyższą 4 września 1991 roku, przyjeździe Wiaczesława Czornowoła do Pyriatyna i Hadziacza. Ołeh Pustowhar podkreślił: — Z inicjatywy UIPN w 2015 roku Rada Najwyższa przyjęła ustawę „O statusie prawnym i uczczeniu pamięci bojowników o niepodległość w XX wieku”. Tym dokumentem cały szereg organizacji, począwszy od Ukraińskiej Centralnej Rady, a kończąc na Ludowym Ruchu Ukrainy (do 24 sierpnia 1991 roku), został ustawowo uznany za podmioty walki o przywrócenie państwowej niepodległości Ukrainy. Zatem, mając to na uwadze, zostanie zainicjowane przed Połtawską Obwodową Administracją Państwową uczczenie 30-lecia Ruchu na szczeblu państwowym. Planujemy pokaz filmu dokumentalnego „Ruch. Połtawskie strony” oraz spotkanie z autorami książki „Połtawszczyzna — droga do niepodległości”, która została wydana przy wsparciu OAP. — Minęło 30 lat, ale zagrożenia dla naszej państwowości nigdzie nie zniknęły, jedynie się zaostrzyły — podsumował Ołeh Pustowhar. — Rosyjsko-ukraińska wojna o niepodległość trwa, dlatego czeka nas niemało pracy nad deokupacją świadomości wielu rodaków. Wszak nasza praca nie poszła na marne. Proces tworzenia jednolitego narodu obywatelskiego na podstawie ukraińskiego kodu kulturowego przyspieszył. Wiele rzeczy, o które walczyliśmy w burzliwych latach 90., podczas wydarzeń Pomarańczowych i Rewolucji Godności, wcieliło się w życie. To zarówno dekomunizacja, jak i ustawa o języku, i ochrona ukraińskiego produktu kulturowego. Na zakończenie uczestników zebrania, weteranów walki o niepodległość Ukrainy pocz. XX wieku nagrodzono honorowymi dyplomami Połtawskiego obwodowego komitetu społecznego ds. uczczenia 30-lecia LRU.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bliższą Unii Europejskiej, NATO. Marszałek Senatu Polski S. Karczewski, komentując spotkanie z prezydentem Ukrainy, powiedział: „Jako Polska byliśmy, jesteśmy i będziemy ambasadorami Ukrainy na drodze do wstąpienia do NATO i UE; ta droga dla Ukrainy jest jeszcze długa, ale chcemy, aby z niej nie schodziła”. Zdaniem marszałka Senatu rozmowa z Zełenskim jest bardzo ważna, ponieważ określa klimat polityczny. „Chcę, aby ten klimat na otwarciu naszych relacji, na początku prezydentury nowo wybranego prezydenta Zełenskiego był dobry”. Ta postawa podyktowana jest przede wszystkim własnymi interesami narodowymi. Obecnie kierownictwo Polski przestrzega koncepcji „z dala od Moskwy”, którą my wiosną 2019 roku tak lekkomyślnie odrzuciliśmy. Obecnie nie tylko przywódcy Polski dokładają wielu starań, aby ta koncepcja pozostała strategicznym kierunkiem rozwoju Ukrainy. O osobnym momencie pobytu W. Zełenskiego w Warszawie było jego spotkanie z wiceprezydentem USA Mikiem Pence’em. Przekazał on prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu pozdrowienia z okazji udanego rozpoczęcia pracy na stanowisku głowy państwa ukraińskiego od prezydenta USA Donalda Trumpa, który z powodu zagrożenia huraganem nie przyjechał do Polski, gdzie planowane było pierwsze spotkanie prezydentów Ukrainy i USA. M. Pence powiedział, że D. Trump uważa czas władzy Zełenskiego za „bardzo silny start”. Nie tylko ja zastanawiam się, dlaczego miliony Ukraińców nie widzą „silnego startu” i zmian, o których mówią Amerykanie. Wyjaśnienie jest tutaj proste: wszystkie te rozmowy to jedna z technologii wpływu na ambitnego człowieka (na niego chce wpływać także Kreml) w celu zachowania Ukrainy w zachodniej sferze cywilizacyjnej. A to z kolei jest bezpiecznik przed wchłonięciem Ukrainy przez Rosję, a co za tym idzie, przed odrodzeniem się w każdym wieku agresywnego rosyjskiego imperium. Podczas wizyty w Polsce prezydent Ukrainy spotkał się z przedstawicielami biznesu oraz ukraińskimi studentami w Polsce. Na tym spotkaniu W. Zełenski oświadczył, że jest gotów osobiście chronić wszystkie inwestycje na Ukrainie: „Przygotowaliśmy już ponad 70 projektów ustaw. Chodzi o reformę organów ścigania, systemów sądowych. Jest tam bardzo dużo projektów ustaw dla poprawy klimatu inwestycyjnego oraz dla biznesu”. Podczas spotkania z prezydentem biznes był reprezentowany przez ukraińskich i polskich inwestorów w różnych branżach, takich jak: przemysł, sektor bankowy, finansowy, budowlany, transport, logistyka. A czy odbyło się tradycyjne dla wszystkich przywódców Ukrainy spotkanie ze społecznością ukraińską w Polsce? W przeddzień wizyty W. Zełenskiego w Polsce pojawiła się informacja, że nowa władza Ukrainy na razie nie dostrzega tej społeczności. Wracając do głównego tematu rozmowy — wizyty prezydenta Ukrainy w Polsce — nasuwa się pytanie: jakie są podsumowania tej wizyty? Główny z nich jest oczywisty: ze strony ukraińskiej poczyniono poważne ustępstwo. Jednak obecnie nie mogę jednoznacznie powiedzieć, czy jest to ustępstwo wynikające ze słabości. Czy może to ten przypadek, o którym mówi się w ludzie: „Aby uniknąć sporu, mądrzejszy ustępuje głupszemu”? Inne podsumowania pierwszej wizyty prezydenta Ukrainy w Polsce pokaże nam czas.
Tłumaczenie maszynowe
Osyp JAKYMCZUK Do problematycznych kwestii współczesnych relacji należy ukraińska emigracja zarobkowa w Polsce. Dokładniej, jej kwalifikacja polityczno-społeczna i moralna. W Polsce oficjalnie pracuje ponad 1 milion 200 tysięcy obywateli Ukrainy. I to, że znajdują tam pracę, nazywane jest aktem dobrej woli Polski wobec Ukrainy. Całkiem niedawno w polskiej telewizji usłyszałem komentarz, że w samej tylko Wielkiej Brytanii pracuje 1 milion 400 tysięcy obywateli Polski. Ten fakt nazywany jest inwestycją Polski w gospodarkę Wielkiej Brytanii, ponieważ wielu z tych pracowników zdobyło wykształcenie w Polsce. Oraz osłabianiem przez Anglię gospodarki Polski poprzez wysysanie jej siły roboczej. Nie będę zagłębiał się w szczegóły tego zjawiska, bo daleko nie wszyscy z tych, którzy wyjechali za pracą, zdobyli wykształcenie kosztem finansowania państwowego. Jednak mam nadzieję, że zgodzicie się, iż dziwnie jest słyszeć różne kwalifikacje tego samego zjawiska. Nie tylko na poziomie myślicieli, ale i na poziomie polityków istnieje potrzeba wyjaśnienia, kto w Polsce prowokuje przypadki ukrainofobii. Czasami mają one tragiczne skutki. Czy stoją za tym tylko agenci Kremla, czy może niepowiązane z nim czysto polskie środowiska? Studiowanie procesów w Galicji od 1914 roku, kiedy na różne sposoby utrudniano uczczenie 100-lecia Tarasa Szewczenki, kiedy niszczono ustanowione na jego cześć znaki pamięci, do 1939 roku przekonuje, że zarówno relacje ukraińsko-polskie, jak i być może historia Europy byłyby inne, gdyby w kazaniach ówczesnego Kościoła Rzymskokatolickiego było więcej o miłości do bliźniego, a mniej propagandy haseł „honor i ojczyzna”. Obecnie znów te hasła Kościół wysuwa na pierwszy plan. W Polsce od polityków najwyższego szczebla słyszymy deklaracje (w przeddzień wizyty prezydenta Ukrainy w Polsce mówił o tym marszałek Senatu Polski Stanisław Karczewski), że dla nich najważniejsze jest zamknięcie kwestii, jak to nazywają, „rzezi wołyńskiej” (najtrafniejszym tutaj będzie tłumaczenie „wołyńskie wycinanie”, a nie wołyńska rzeź, jak to często tłumaczą). Za prezydenta Poroszenki polska elita polityczna straciła nadzieję na zakończenie jej w nurcie polskich oczekiwań (uznanie przez Ukraińców podanej przez Polaków liczby ofiar tragedii oraz pełnej odpowiedzialności za nią). Polacy uważali P. Poroszenkę za człowieka, z którym trudno się porozumieć w tej kwestii. Jednak wychodząc z ukraińskiej pozycji, twardo stał on na jej straży. Dlatego polska elita polityczna, wychodząc z własnych interesów — nadziei, że przy niedoświadczonym Zełenskim łatwo będzie wyciskać potrzebne Polakom decyzje (i nie tylko to) — z nieukrywanym entuzjazmem przyjęła wybór Wołodymyra Zełenskiego na prezydenta Ukrainy. Prezydent Polski już w noc ogłoszenia wyników sondażu exit poll — 21 kwietnia 2019 r. — gratulując W. Zełenskiemu zwycięstwa, zaprosił go do przybycia do Polski z wizytą. Drugie, już oficjalne zaproszenie do Polski dla nowego prezydenta Ukrainy zostało wysłane po jego inauguracji. I od tego momentu biegnie czas, że lada chwila zostaną rozwiązane kwestie, które ostatnio Ukraińcy „blokowali”. Wspomniany już marszałek Senatu Polski, który latem bieżącego roku pracował na Wołyniu z grupą młodzieży nad poszukiwaniem i identyfikacją grobów polskich legionistów, którzy walczyli o przynależność Wołynia do Polski, 17 sierpnia oświadczył w komentarzu dla polskiej telewizji, że już wkrótce ukraiński zakaz polskich ekshumacji na polskich grobach na Wołyniu zostanie zniesiony. Polskie poszukiwania grobów bojowników o polskość Wołynia trwają już ponad 20 lat. W nich, jak powiedziano w reportażu polskiej telewizji, bierze aktywny udział miejscowa ludność. Przyjezdni Polacy mówią, że te odnowione groby są dla nich miejscem czci i pamięci. Planowana jeszcze od maja 2019 roku pierwsza wizyta prezydenta Ukrainy w Polsce odbyła się w ramach jego dwudniowej oficjalnej podróży (31.08—1.09) do tego kraju. Pierwszy dzień był dniem oficjalnej wizyty, drugi — udziału oficjalnej delegacji Ukrainy w uroczystościach poświęconych 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej. Choć i drugiego dnia W. Zełenski miał spotkania niezwiązane z rocznicą wybuchu wojny, a jako głowa państwa. Są to, w szczególności, spotkania z wiceprezydentem USA. Od powitania na dziedzińcu Pałacu Prezydenckiego przez prezydenta Polski Andrzeja Dudę w sobotę rano rozpoczęła się pierwsza oficjalna wizyta prezydenta Ukrainy w Polsce. A. Duda gratulował W. Zełenskiemu imponującego zwycięstwa prezydenckiego „Sługi Narodu” w wyborach parlamentarnych. Oczywiste jest, że w Warszawie dobrze wiedzą, iż jest to naprędce klejony wirtualny projekt, jednak takie komplementy to wypróbowany sposób na uzyskanie maksymalnej uległości drugiej strony na przyjęcie oczekiwań pierwszej. Polacy nie ukrywają, że mają spore oczekiwania wobec Ukrainy. O nich, oprócz wspomnianego już S. Karczewskiego, opowiedział w wywiadzie dla Polskiej Agencji Prasowej PAP szef gabinetu prezydenta Polski Krzysztof
Szczerski. Podkreślił on: w Polsce rozumieją, że obecnie, po wyborach parlamentarnych, cała odpowiedzialność za ukraińską politykę, za wydarzenia na Ukrainie (a może nie tylko na Ukrainie. — Red.) spoczywa na osobie Wołodymyra Zełenskiego. Według słów Szczerskiego, prezydenci mieli omówić plany polityczne obozu „Sługi”. Dotyczy to kwestii bezpieczeństwa, relacji Ukrainy z Rosją, konfliktu na wschodzie Ukrainy, bezpieczeństwa energetycznego Ukrainy i całego regionu. Dodał, że Polska oczekuje deklaracji dotyczących prozachodniego nastawienia prezydenta Ukrainy. Sądząc po przebiegu wizyty, taka deklaracja została złożona przez W. Zełenskiego. Prezydenci, powiedział Szczerski, będą również rozmawiać o kwestiach dwustronnych, w tym o polityce historycznej. Należy poruszyć temat zniesienia zakazu prowadzenia badań i ekshumacji ofiar konfliktu, pochowanych na ukraińskim terytorium, przez stronę polską. „Prezydent będzie podkreślał, że już osiągnięte porozumienia powinny być realizowane, ponieważ buduje to zaufanie” — dodał minister prezydenta. Jeszcze pod koniec lipca doradca prezydenta Ukrainy Mykyta Poturajew poinformował agencję PAP, że wizyta Zełenskiego w Polsce przygotowywała jego „silne inicjatywy” dotyczące poprawy relacji między krajami. „Chcemy uregulować wszystkie spory. Przygotowujemy poważne zmiany i poważne propozycje dotyczące uregulowania sporów historycznych. Nasze relacje ogólnie są dobre, ale potrzebują nowego impulsu. Będą to silne inicjatywy” — mówił odpowiedzialny za relacje z Polską doradca prezydenta Ukrainy. Jednak nie ujawnił szczegółów. Inne źródła, na które powołuje się PAP, mówiły o planach wspólnej polsko-ukraińskiej ekspedycji, która zajmowałaby się poszukiwaniem miejsc pochówku Polaków na ukraińskim terytorium. A także o tym, że przygotowywane są rozwiązania dla wzajemnego uczczenia pamięci w obu krajach. Czy chodziło o wspólny pomnik polsko-ukraińskiego pojednania na granicy ukraińsko-polskiej? O tym mówił w Warszawie W. Zełenski. Podobne inicjatywy już się zdarzały. Swego czasu na przejściu granicznym Ukrainy i Rosji były premier Ukrainy A. Kinach chciał budować wspólną białorusko-rosyjsko-ukraińską cerkiew… I to miało rozwiązać wszystkie problemy na gruncie międzykościelnym. W trakcie pierwszej oficjalnej wizyty prezydenta Ukrainy w Polsce, oprócz jego spotkania z prezydentem Polski (wydał on oficjalne śniadanie na cześć prezydenta Ukrainy), odbyły się spotkania Wołodymyra Zełenskiego z marszałkiem Senatu Polski Stanisławem Karczewskim oraz premierem Mateuszem Morawieckim. W. Zełenski oświadczył, że jest gotowy odblokować zezwolenia na prowadzenie przez Polaków prac poszukiwawczych na cmentarzach na Ukrainie. Na tym polskie media kładą główny nacisk, komentując wizytę prezydenta Ukrainy w Polsce. Choć jest to daleko od najważniejszego problemu w systemie wyzwań, przed którymi stoją obecnie Ukraina i Polska. Według słów prezydenta Polski, w trakcie spotkania omówiono wiele innych kwestii: dotyczących elementów rozwoju infrastrukturalnego, kwestii transportu, kwestii kontaktów między ludźmi, a także polityki. A. Duda zapewnił W. Zełenskiego, że może on liczyć na wsparcie, jeśli chodzi o suwerenność, niepodległość i integralność terytorialną Ukrainy: „Ukraina powinna powrócić do integralności terytorialnej, jak to było przed 2014 rokiem”. O tym mówił nie tylko na spotkaniu z W. Zełenskim. Podczas uroczystego przemówienia na uroczystościach poświęconych 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej, A. Duda przypomniał o zastąpieniu okupacji nazistowskiej radziecką i porównał działania ZSRR do obecnej Rosji. Wezwał do utrzymania sankcji wobec Rosji, dopóki nie porzuci ona agresywnej polityki niszczenia światowego systemu bezpieczeństwa. Prezydent Polski na spotkaniu z prezydentem Ukrainy oświadczył, że chciałby, aby Ukraina była. Każda pierwsza zagraniczna wizyta głowy państwa w innym kraju jest znacząca. Polska nie jest wyjątkiem. Tym bardziej, że w relacjach obu krajów nagromadziło się wiele problemów. Dotyczą one nie tylko kwestii historycznych (zwłaszcza okresu 1943—47), którym w Polsce poświęca się obecnie wiele uwagi.
Tłumaczenie maszynowe
Witalij ABLICOW. Horyzont chortycki musimy jak najszybciej przybliżyć do współczesności. 18 września 1965 roku Rada Ministrów USRR przyjęła uchwałę „O upamiętnieniu miejsc pamięci związanych z historią kozactwa zaporoskiego” (historycy obstają przy wariancie słowa „zaporoskiego” – „zaporozkiego”, kierując się dawną wersją pisowni). Zatem w przyszłym roku można obchodzić 55-lecie ważnej inicjatywy, u źródeł powstania której stało kilku znanych działaczy historycznych różnych kierunków politycznych, przede wszystkim P. Trońko, P. Szełest, M. Kycenko, S. Kyryczenko (można dodać jeszcze kilka nazwisk, które dziś są już zapomniane, i miejmy nadzieję, że z czasem zostaną przywrócone). Wszyscy oni – kierownicy szczebla republikańskiego i obwodowego (byli oczywiście i kremlowscy „przywódcy” – ten sam M. Susłow, który pytał komunistycznego przywódcę z Kijowa P. Szełesta: „A co, na Ukrainie jeszcze mówią w języku ukraińskim?”). Przez pół wieku wartość historyczno-kulturowa Chortycy i próby upamiętnienia planowanego Narodowego Rezerwatu o tej samej nazwie przygasły tak, że są prawie niezauważalne zarówno we współczesnych badaniach historycznych, jak i w naszym życiu polityczno-społecznym. I to nie jest błąd, to tragedia. Co więcej, jestem przekonany, że gdyby w 1991 roku przywódcy-niepodległościowcy Ukrainy wspomnieli o Sicy Zaporoskiej na Chortycy i powrócili do decyzji rządowej z 1965 roku, to 28-letnia historia naszej Niepodległości mogłaby być inna; wspomnieliby B. Chmielnickiego, który w 1648 roku odrodził (niestety, tylko na 6 lat) państwo ukraińskie – spadkobiercę Rusi-Ukrainy, tworząc niezwyciężone wojsko kozackie, gdyż armia jest pierwszym gwarantem państwowości; ale to się nie stało: zamiast wzmacniania sił zbrojnych nasi dawni prezydenci (z wyjątkiem P. Poroszenki) pozwolili je niszczyć i do 2014 roku prawie milionowa armia na Ukrainie przestała istnieć; zdolna do walki armia nie doprowadziłaby do aneksji Krymu i moskiewskiej agresji w Donbasie). Naturalne jest, że w warunkach naszej tragicznej zapominalskości obchody 50-lecia Narodowego Rezerwatu „Chortyca” cztery lata temu odbyły się tylko na szczeblu obwodowym. Nikt z kijowskich przywódców nie przybył do Zaporoża. Znaną osobistością na uroczystym wydarzeniu był jedynie Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Kanady na Ukrainie R. Waszczuk. Ale w narodzie żyje idea stworzenia na historycznej Chortycy narodowego kompleksu kozackiego. Ale nie według obecnych prowincjonalnych miar z pokazami jeźdźców w wielobarwnych szarawarach, które cieszą miejscową i przyjezdną wędrowną publiczność, z której niektórzy ironicznie wyśmiewają się z lubowego teatrzyku, którego bohaterowie „grają” swoje nieudolne role na tle pseudo-historycznych budowli, które wydają się ulepione z papier-mâché (przeżutego papieru). Niestety, nawet świadome towarzystwa zaporoskie dziś odstąpiły od idei, którymi jeszcze niedawno się zachwycały, i dyskutują na różne abstrakcyjne tematy, na przykład stworzenia na Chortycy muzeum Wyspy-Sanktuarium o światowej skali – coś w rodzaju brytyjskiego Stonehenge (?). Nie o tym marzyli ci, którzy pod koniec lat 60. i na początku 70. ubiegłego wieku uwierzyli, że Kraj Zaporoski jest zdolny do odrodzenia się, opierając się na patriotycznych ideach, które inspirowały przede wszystkim utalentowanego rzeźbiarza Władlena Dubinina – autora monumentalnych dzieł, w szczególności „Kozacy na czatach”, które miały stanąć na usypanym dziesięciometrowym wzgórzu przed Dnieprogesem. I dlatego samotnie wznosi się dziś na tle błękitnego nieba naprzeciw Dnieprogesu porośnięte chwastami ziemne wzgórze, jako wyrzut sumienia przede wszystkim dla zaporożan… A jak fascynująco wszystko się zaczynało... Tak się złożyło, że autorowi na początku lat 70. ubiegłego wieku przypadła możliwość bycia naocznym świadkiem pierwszych prób odrodzenia historycznej sławy Chortycy. „Zarząd Kultury Komitetu Wykonawczego Zaporoskiej Obwodowej Rady Deputowanych Pracujących. Legitymacja nr 70. Okaziciel niniejszego tow. Ablicow W. H. rzeczywiście pracuje jako st. pracownik naukowy historyczno-kulturowego rezerwatu kozactwa zaporoskiego wyspy Chortyca. Naczelnik obwodowego zarządu kultury (nazwisko i data – jesień, 1972 rok)”. Specjalnie zostawiam wszystko bez zmian w dokumencie: tworzony zespół entuzjastów żył, jak i większość ludności ówczesnego i dzisiejszego Zaporoża, w „rosyjsko-ukraińskiej” atmosferze duchowej. Minęło niemało czasu, trudno wspomnieć wszystkich, dlatego zatrzymam się tylko na kilku wydarzeniach i epizodach, których nie da się wymazać z pamięci. Ponieważ dorastałem na Zaporożu (na południu obwodu), a uczyłem się w Rosji (Dalekowschodni, a potem Rostowski uniwersytety), starałem się odbywać letnią praktykę w zaporoskich gazetach. Wtedy dowiedziałem się o „Historyczno-kulturowym rezerwacie kozactwa zaporoskiego na wyspie Chortyca” (dziś nazwa zmieniona na „Narodowy Rezerwat „Chortyca”). Po ukończeniu uczelni z rosyjskiego rozdzielnika nie pojechałem, ponieważ we mnie już żył chortycki rezerwat kozacki. Marzenie o dziennikarstwie wtedy nie całkiem wywietrzało z mojej głowy, ale i możliwość zajmowania się badaniami naukowymi, tym bardziej historią kozactwa, była pokusą nie mniej atrakcyjną. Wybrałem kierunek badań – kozactwo zaporoskie w historii Europy (nawiasem mówiąc, wśród napisanych przeze mnie książek na tematy historyczne są dzieła poświęcone właśnie kozactwu, na przykład „Hetmanat”). W tamtych czasach informacja o stworzeniu w Zaporożu kompleksu kozackiego była rozpowszechniona w całym ZSRR, w każdym razie aktywnie reagowali na nią Ukraińcy, którzy mieszkali od Czukotki po Bałtyk. Na adres rezerwatu szły książki ze wszystkich republik i z zagranicy (ciekawe, czy się zachowały?). Pewnego razu otrzymano francuskojęzyczny dwutomnik francuskiego historyka Charlesa Lesura „Historia kozactwa, którą poprzedza wstęp czy spojrzenie na ludy, które żyły w kraju kozaków przed najazdem Tatarów”. Historia tego wydania jest ciekawa: Napoleon, pewnie uważając się za najwybitniejszego na Ziemi wodza, polecił francuskim naukowcom napisać historie najsłynniejszych na świecie bitew i wojen. Sz. Lesurowi przypadły wyprawy i batalie ukraińskich kozaków. Zmuszony jestem tutaj zrobić uwagę. Rzecz w tym, że kiedy z żoną przyjechaliśmy do Zaporoża, nad losem chortyckiego kompleksu już zebrały się czarne chmury. Z jednej strony niby wszystko posuwało się naprzód, ale z drugiej było widać, że projekt czeka tragiczny finał. Ale jakkolwiek by było – pracowaliśmy. Żonie – absolwentce z dyplomem „języki obce: angielski i francuski”, nie znalazło się miejsce w etacie kompleksu. Zdecydowaliśmy, że będzie tłumaczyć tomy Sz. Lesura (zdążyła opracować około pięćdziesięciu stron; też ciekawe, czy zachowały się one w obecnym Narodowym kompleksie na Chortycy?). Ja opracowywałem potrzebne w przyszłości materiały (do dziś u nas zachowała się kartoteka różnych wydawnictw, prac naukowych itp.) do dysertacji. Studiowałem w miarę możliwości archiwa, interesowałem się archeologią, podwodnymi badaniami wokół Chortycy. Czasami wyjeżdżaliśmy za miasto zbierać kamienne baby scytyjskie. W tamtych latach było ich niemało w zaporoskich i sąsiednich obwodowych wsiach. Jedne stały samotnie gdzieś przy drodze, a inne służyły jako podpora płotów wokół domów itp. Najwyraźniej A. Sokulski –
Niedawno środki masowego przekazu doniosły, że na oficjalnych krajowych horyzontach społecznych pojawił się kuszący pomysł stworzenia ukraińskiego Disneylandu. Istnieje taki rozrywkowy, a przede wszystkim wysoce dochodowy park rozrywki firmy „Walt Disney” w Kalifornii (USA). Otwarto go w 1955 roku. Jest to prawdziwie czarujący świat bajek i kreskówek, który odwiedzają corocznie miliony przede wszystkim dzieci i osób starszych. Gdyby na miejsce realizacji projektu wybrano nie historyczną wyspę Chortyca w Zaporożu, to czemu by nie spełnić tego marzenia. Ale! Gdybyśmy choć trochę zbliżali się do poziomu życia w Ameryce, jednak nasza rzeczywistość jest daleka od podobnych zwodniczych fantazji, ponieważ większość krajowego społeczeństwa, w przeciwieństwie do krezusów-oligarchów i nuworyszy-pluszkinów, zmuszona jest egzystować w świecie sprzecznych realiów. To po pierwsze. A po drugie, Ukraina jest jednym z europejskich krajów, które mają potężny potencjał przemysłowo-rolny. Jesteśmy bodaj jedynym na świecie państwem, którego szczodre stepowe krainy darzą nas trzy razy większą ilością zboża, niż potrzeba; ci sami Amerykanie odbyli lot na Księżyc, realizując utopijne zamysły pochodzącego z Połtawy J. Szarzeja-Kondratiuka; pierwszy komputer osobisty wynalazł syn zachodnioukraińskiego Amerykanina S. Wozniak, który przybywszy niedawno do ojczyzny przodków, przyznał: „Jestem Ukraińcem. I przyjechałem do Kijowa, między innymi, by zobaczyć największy na świecie samolot „Mrija”. Pierwsza na świecie „Encyklopedia cybernetyki” została wydana w 1977 roku w języku ukraińskim w Kijowie (była jednocześnie tłumaczona w USA na potrzeby wydania anglojęzycznego). Cóż tu mówić? Telefon komórkowy, bez którego dzisiaj trudno wyobrazić sobie nasze życie, wynalazł inżynier radiotechnik M. Cooper (uhonorowany obecnie najwyższymi odznaczeniami państwowymi USA), którego matka urodziła się w Pawłyszu na Kirovohradszczyźnie, a ojciec w Skwirze na Kijowszczyźnie. Ukraina dała światu ponad pięćdziesięciu laureatów Nagrody Nobla (to więcej niż Polska i Rosja razem wzięte), ale osiągnęli oni swoje sukcesy daleko od ojczyzny przodków. Więc czego nam dzisiaj potrzeba: wytrwałego zgłębiania swojej historii, przede wszystkim tego okresu, kiedy Bohdan Chmielnicki, jego poprzednicy i następcy, posiadając potężne siły zbrojne, wywalczyli niepodległość państwową, czy bezmyślnego zabawiania się, dobrze wiedząc, że Ukraina pod nieobecność godnych liderów pod względem poziomu życia znalazła się na jednym z ostatnich miejsc w Europie? Ogólny widok zaprojektowanego w latach 60. ubiegłego wieku Chortyckiego kompleksu kozackiego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ówczesny dyrektor kompleksu wiedział, gdzie należy szukać naszej zdobyczy. Nie wiem, ale szczególnych problemów nie mieliśmy. Chyba że trudno było wyprosić te baby u ich gospodarzy. Szczegółów nie będę podawał, ale różnie bywało. Na przykład niełatwo było podnieść na pakę samochodu ciężarowego tych półtoratonowych kamiennych bożków. Dlatego przede wszystkim uważnie przyglądaliśmy się nieznanej okolicy. I kiedy widzieliśmy choćby niewysokie urwiska czy inne osobliwości stepowych przestrzeni, od razu fantazjowaliśmy, jak je wykorzystać do załadunku znalezisk. Ciężarowców wśród nas, zdaje się, nie było, ale żadnej baby-scytyjki nigdzie nie zostawialiśmy. Wtedy biuro kozackiego kompleksu mieściło się w dzielnicach mieszkaniowych niedaleko Dniepru (mieszkaliśmy w pobliżu na bazie turystycznej nad brzegiem Dniepru). Dostarczone eksponaty ustawiały się na klombach obok naszego biura. Wydawałoby się, komu potrzebni ci goście z dalekiej przeszłości? Ale bywało i tak. Przychodzimy rano do pracy, a wszystkie nasze kamienne pomniki leżą na ziemi. Może zmęczyły się ciągłym staniem pod gołym niebem? Ależ nie! Ich „zwycięzcy” — miejscowi ukrainofobiczni barbarzyńcy, zostawiali obok biura swoje niezdarne ślady — przede wszystkim śmieci. Ignorantów i wtedy wystarczało na Ukrainie, a w rosyjskojęzycznym kraju tym bardziej. Oprócz pracy badawczej ja (z głównego zawodu mimo wszystko dziennikarz) zacząłem wydawać gazetkę ścienną rezerwatu, która rzekomo, jak ktoś powiedział mi przy przypadkowym spotkaniu w Zaporożu, zachowała się w kozackim kompleksie. Zdaje się, że nazywała się „Chortycki czasopism”. Treść jej była różna, ale przeważnie zamieszczano informacje i artykuły poświęcone historii kozactwa. Pewnego razu młodsza siostra Łarysa podarowała mi zbiór poezji francuskiego poety G. Apollinaire’a „Odpowiedź zaporoskich kozaków sułtanowi tureckiemu” (to obecnie wszedłem do księgarni i kupiłem potrzebne wydanie, a w tamtych czasach wszystko było inaczej). Jeśli chodzi o zespół rezerwatu, to chcę zatrzymać się przede wszystkim na Stanisławie Chupowce. Miał złożone problemy ze zdrowiem, ale zapasem optymizmu w charakterze mógł podzielić się z każdym. Ponieważ uczyłem się na rosyjskim uniwersytecie (szczególnie dotyczy to Rostowskiego), miałem możliwość swobodnie czytać wielotomową „Historię Ukrainy-Rusi” M. Hruszewskiego oraz inne książki na temat historii ojczystej i zagranicznej. W ówczesnej Ukraińskiej SRR podobna literatura była albo w zbiorach specjalnych, dostęp do których mieli tylko wybrani, albo w ogóle niedostępna. Wspomniałem o tym, aby podkreślić, że ze Stanisławem Iwanowiczem rozmawiało się nie tylko ciekawie, ale i pożytecznie. Na ile wiem, S. I. nie jeden rok oddał kozackiemu kompleksowi. Niestety, w życiu często równolegle z dobrem kroczy zło. W przyszłym roku minie 55 lat od czasu, gdy pojawiło się kijowskie postanowienie rządowe „O upamiętnieniu miejsc pamięci związanych z historią kozactwa zaporoskiego”. Ogólnie rzecz biorąc, idea odrodzenia pamięci społecznej o ukraińskim kozactwie po raz pierwszy została oficjalnie wyniesiona na wysoki poziom dopiero po śmierci kremlowskiego dyktatora J. Stalina w dniach przygotowań do obchodów 300-lecia „zjednoczenia” Ukrainy z Rosją. Prawda, były to nieśmiałe, mało znaczące kroki. Dawało o sobie znać owo trzystuletnie zapomnienie, dyktowane z imperialnego Sankt Petersburga oraz bolszewicko-komunistycznej Moskwy i kremlowskie represje okresów przedwojennych i powojennych. Kiedy została zbudowana Kachowska Elektrownia Wodna na Dnieprze (1950—55), utworzony zbiornik wodny ukrył na wieki pod wodą zabytki historii kozactwa na terytorium obwodów zaporoskiego, dniepropetrowskiego i chersońskiego Ukrainy (a to Sicz Czortomłycka, umocnienia na Tomakiwce i inne). Dopiero w czasach chruszczowowskiej „odwilży” wzmocnił się ruch przeciwko niszczeniu naszego dziedzictwa duchowego. Wystąpienia przede wszystkim rodzimej inteligencji były tak potężne, że nawet ówczesny komunistyczny lider republiki P. Szełest skłaniał się do wspierania badań historycznych i rozwoju kultury narodowej. Upowszechniły się plany wyniesienia poza granice wyspy Chortyca wszystkiego, co nie ma związku z przyszłym kompleksem kozackim (sowchoz, zabudowa prywatna, instytucje naukowo-badawcze, bazy wypoczynkowe itd.). Zrozumiałe, że partyjni przywódcy i znaczna część ludności zrusyfikowanego giganta przemysłowego, jakim jest Zaporoże, przyjęli te próby, jak to mówią, na bagnety. Teraz z odległości kilku dziesięcioleci można łatwo prześledzić, jak równolegle z działalnością oddanych entuzjastów na rzecz stworzenia kozackiego rezerwatu działali zagorzali jego przeciwnicy. Przypomnijmy, że koniec lat 60. i początek 70. ubiegłego wieku były tym okresem historii, kiedy w ZSRR rozpoczął się aktywny atak na demokrację, a za nim odrodzenie wybujałego szowinistycznego stalinizmu z represjami i brutalnym prześladowaniem inności myślenia. W 1972 roku P. Szełesta usunięto ze stanowiska kierownika republikańskiej Kompartii. Formalny powód — wydanie jego książki „Ukraina nasza Radziecka”, w której kremlowscy ideolodzy dostrzegli „przejawy ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu” (jaki „ukrburżnac” mógł być w republice, która „budowała socjalizm”? — to było zrozumiałe tylko dla Moskwy). Jednocześnie pozbawiono stanowisk zastępcę przewodniczącego Zaporoskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego M. Kycenkę i S. Kyryczenkę, który kierował obwodowym wydziałem kultury. W 1973 roku w KC KPU pojawiła się notatka „O poważnych brakach dopuszczonych przy budowie historyczno-kulturowego rezerwatu na wyspie Chortyca oraz uporządkowaniu wspomnianego kompleksu”, w której mowa była o tym, że „działania na rzecz upamiętnienia kozactwa zaporoskiego nabrały nadmiernego rozmachu”, że „ideowo-tematyczne ukierunkowanie pracy nad kompleksem memorialnym nie odznaczało się należytą klasową wyrazistością”, że „miały miejsce elementy zachwytu kozacką starożytnością, idealizacji siczy samorządowej… oraz wojskowej dzielności zaporoskich kozaków, … zdolne podsycać nacjonalistyczne i szowinistyczne przeżytki”. Wszystkich, którzy uważani byli za zaangażowanych w stworzenie kompleksu na Chortycy, ogłoszono „wrogami internacjonalizmu”. Główny kremlowski ideolog M. Susłow (na Ukrainie jego oddanymi naśladowcami byli „cekaowcy” A. Skaba i W. Małanczuk, których celem było wykorzenienie „bacyli nacjonalizmu”) robił wszystko, aby zatrzymać jakąkolwiek działalność na rzecz stworzenia na Chortycy kozackiego kompleksu (szczególnie budowę „pomnika kozaków-bandytów”, jak się wyrażał). W Zaporożu oddanym sługą.
M. Susłowa był szef komitetu obwodowego partii komunistycznej M. Wsewołożski (nawiasem mówiąc, nie tak dawno niejaki Illiasz w „Hołosie Ukrajiny” opublikował wywiad o „najwybitniejszym” zaporożaninie M. Wsewołożskim; nasuwa się uzasadnione pytanie: „Czy w Ukrainie wymagania dekomunizacji są wypełniane, czy ignorowane?”). M. Wsewołożski po susłowowskich burach pospiesznie zaproponował zamiast kompleksu kozackiego stworzyć muzeum historii Zaporoża, co „pozwoli z klasowych pozycji odzwierciedlić w ekspozycji muzeum… historię ruchu rewolucyjnego, budownictwa socjalistycznego”, a co najważniejsze „realizację leninowskiego planu GOELRO, stworzenie potężnego kompleksu przemysłowego na bazie energetycznej Dnieprogesu im. W. Lenina” (?). Sytuacja z kompleksem kozackim pod koniec lat 70. stała się dziwna: z jednej strony Moskwa nieustannie naciskała i żądała przerwania wszystkich prac na Chortycy, a z drugiej kijowski pachołek M. Susłowa W. Małanczuk żądał od zaporożan nie tylko „dostatecznego ujawnienia wzajemnych powiązań i wzajemnego wzbogacania się kultur rosyjskiej, ukraińskiej i innych bratnich”, ale także „przedstawienia literatury bolszewickiej okresu rewolucji 1905—1907 lat oraz Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej”, zaprezentowania książek nagrodzonych Nagrodami Leninowskimi i Państwowymi, pokazania drukarstwa, rozwoju przemysłu poligraficznego na Ukrainie… Kierownictwo Zaporoża tamtych i późniejszych czasów podzieliło się: szefowie obwodowi i miejscy, przede wszystkim Ju. Artemenko i Je. Kartaszow, jak mogli hamowali proces tworzenia kompleksu kozackiego. W przeciwieństwie do nich prezes zarządu OAO „Zaporożstal” W. Sacki oraz akcjonariusze tego samego przedsiębiorstwa I. Dworecki i A. Abdinow przekazali 12 milionów hrywien (w tamtym czasie 2,5 miliona dolarów) na budowę obiektów muzealnych na Chortycy. Wsparcie dla chortycan demonstrowali znani w Ukrainie tenisista A. Medwediew, piosenkarka I. Szynkaruk, aktor A. Chostikojew, artysta W. Jama i wielu innych. Kto jest winny i co robić? Na pierwsze pytanie można nie odpowiadać. Przeciwko odrodzeniu historii kozaczyzny zaporoskiej występowali i występują jedynie zatwardziali ukrainofobi. Jeśli chodzi o drugie, to oczywiście trzeba powrócić do projektu z 1965 roku dotyczącego stworzenia na Chortycy Narodowego Rezerwatu Kozackiego, a po wybudowaniu, otworzyć go światu. Wychodźcy z naszych stron w Ameryce, Europie, Azji i rzecz jasna w Ukrainie czekają na to. W historii walki naszego narodu o niepodległą państwowość okres kozacki jest najważniejszy. Rozumieli to nie tylko B. Chmielnicki, jego poprzednicy i następcy. Historia kozaków interesowała i interesuje czołowych historyków, działaczy kultury Europy i świata. O dzielnych rycerzach pisali francuski filozof Wolter, literaci P. Mérimée i G. Apollinaire, amerykańscy historycy A. Toynbee i G. Wiernadski. Słynny aktor światowego kina Ju. Brynner w 1962 roku zagrał główną rolę w filmie „Taras Bulba” (USA). Dopiero pojawienie się na Chortycy planowanego od ponad pół wieku rezerwatu historycznego sprawi, że Dzień Ukraińskiego Kozactwa, obchodzony od 1999 roku 14 października, będzie prawdziwie świąteczny. I jeśli teraz żyjemy w czasach, gdy pragmatyzm dyktuje stawianie ponad wszystko problemów finansowych, to do stworzenia Narodowego Kompleksu Kozackiego na wyspie Chortyca potrzeba o wiele mniej środków niż na budowę Disneylandu. Tym bardziej, że na kopiowanie amerykańskiego centrum rozrywki jest miejsce w wielu miastach Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Wieś Utoropy w rejonie kosowskim co roku 20 sierpnia i 29 marca wita gości. Tutaj, przy pomniku laureata nagrody szewczenkowskiej Tarasa Melnyczuka, który wznosi się na dziedzińcu Liceum w Utoropach, oraz na grobie poety w Malcewie gromadzą się pisarze, rodzina, przyjaciele, mieszkańcy wsi, uczniowie, przedstawiciele władz i duchowieństwa, deputowani oraz wszyscy miłośnicy słowa Tarasa. Maria POROCH, członkini Rejonowego Oddziału „Proświta”. Zdjęcie autorki. Rodacy święcie strzegą pamięci o nim — jednym z najbardziej utalentowanych i tragicznych ukraińskich poetów drugiej połowy XX wieku, patriocie Ukrainy, który urodził się i zmarł na ojczystej ziemi i w rodzinnych Karpatach, oddając życie i twórczość walce o swoje ukraińskie państwo. Taras przeżył 58 lat, z których niemało spędził w więzieniach, koloniach, strefach, „psychuszkach”. Silny duchem, twórczo potężny, za swojego życia wydał zaledwie trzy książki: „Nieśmy miłość planecie” (1967 r.), „Książę rosy” (1990 r.), „Czaha” (1994 r.). Reszta jego wierszy mogłaby złożyć się na wielotomowe wydanie. „24 sierpnia — Dzień Niepodległości Ukrainy. Nasz prorok, poeta-męczennik, Książę Rosy, urodzony we wsi Utoropy Taras Melnyczuk, przyszedł na świat właśnie w przeddzień tego święta. Wierzył w to, że Ukraina będzie wolna i niepodległa” — takimi słowami uczniowie Liceum w Utoropach rozpoczęli tegoroczne uroczystości z okazji obchodów Dnia Niepodległości Ukrainy oraz uczczenia pamięci Tarasa Melnyczuka. Wydarzenie rozpoczęło się wykonaniem Hymnu Państwowego. W tym dniu przybyli pokłonić się Tarasowi Melnyczukowi członkowie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, przedstawiciele organizacji społecznych — Rejonowego Oddziału „Proświta”, Kosowskiego Klubu Inteligencji im. I. A. Pełypejki. Adela Hryhoruk, członkini NZPU, literaturoznawczyni, badaczka twórczości T. Melnyczuka, przedstawiła swoich przyjaciół: Marię Poroch, pracownicę medyczną, członkinię Klubu Inteligencji i Rejonowego Oddziału „Proświta”, Nadię Pasichniak — przewodniczącą organizacji „Proświta” w szkole w Werbowcu, członkinię Klubu Inteligencji, autorkę wierszy i pieśni, Antona Hryhoruka — artystę, członka NZAU, autora portretów Tarasa Melnyczuka oraz oprawy graficznej książki wspomnień o T. Melnyczuku, Mykołę Blyzniuka — członka NZPU, przyjaciela, który przez wiele lat znał Tarasa i jego rodzinę. Z ust dzieci wzruszająco płynęły wiersze T. Melnyczuka o Utoropach, matce, rodzinnym zakątku ziemi, przemierzonym stopami poety, szkole, w której się uczył, górskich zboczach i niebie nad nimi. Dzięki nauczycielce-filolog Oksanie Dmytriwnie Koszewko, która przygotowała scenariusz, obecni mogli usłyszeć wiele jego wierszy — radosnych, tragicznych, dramatycznych, niełatwych, tradycyjnych i nowoczesnych. Do dzieci, szanownych rodaków wybitnego artysty, poety III tysiąclecia zwróciła się Adela Hryhoruk: „...Bardzo budujące jest być wśród was. To szczerze, z powołania duszy, z nakazu serca, pod mądrym przewodnictwem waszych szkolnych nauczycieli, dyrektor Marii Iwaniwny Łasijczuk, już tyle lat staracie się celowo przywrócić Tarasa Melnyczuka Utoropom, tak jak przywrócili kiedyś Tarasa Szewczenkę jego rodacy do swojej ojczyzny Kiriłówki i Moryniec”. Mykoła Blyzniuk podzielił się wspomnieniami o niezapomnianym przyjacielu, którego znał od lat 60., bywał w jego rodzinnym domu, miał dobre relacje z jego matką. O tych wspomnieniach wraz z dziennikarzem Wasylem Hlibczukiem napisał książkę „Taras Melnyczuk we wspomnieniach Mykoły Blyzniuka: wywiad Wasyla Hlibczuka”, w oprawie artystycznej Antona Hryhoruka. W wystąpieniu Nadii Pasichniak wybrzmiało: „Nas wszystkich łączy słowo Tarasa, jego miłość do Ukrainy, jego pragnienie widzenia Ukrainy wolną, niepodległą. Jego los, jego wiersze, jego dążenia i droga życiowa wzywają wszystkich Ukraińców do jedności”. Wyrecytowała wiersz „Twoja Ukraina, Tarasie”, który zadedykowała geniuszowi słowa literackiego. Uczestnicy wydarzenia odwiedzili muzeum literackie, gdzie licealiści pod kierunkiem nauczycielki Bohdany Cymbaliuk przeprowadzili ciekawą wycieczkę. Uwadze gości polecono setki artykułów z gazet i czasopism, płytę z ostatnimi słowami testamentu Tarasa, osobistą odzież, stół, krzesła, etażerkę, gdzie przechowywał swoje książki (podarowały je muzeum żona i krewni T. Melnyczuka), rzeczy z obejścia artysty (podarowane przez W. Szkurhana), które udało się uratować podczas pożaru. Wśród nich torba, z którą chodził do szkoły, krzyżyk, obraz namalowany własnoręcznie, kopia „Nieznajomej”, którą poeta wykonał w więzieniu w Winnicy. Tutaj przechowywana jest jego autobiografia, portret Melnyczuka autorstwa Witalija Kosowycza z Wyżnicy. Pochodząca z Utorop Oksana Cymbaliuk wyhaftowała dla muzeum portret oraz ostatni wiersz Księcia Rosy, odtworzony według tekstu. Adela Hryhoruk, kończąc święto, powiedziała: „...Trudno być Księciem Rosy, bo rosa to coś bardzo zmiennego, bardzo nietrwałego, błyszczy klejnotami w słońcu, ale zaraz znika. Jednak właśnie to jest istotą natchnienia, talentu — dostrzec nieuchwytne, ulotne, co jest uosobieniem Bożego piękna, Bożego świata, jego nieocenioną perłą. I sam Melnyczuk był kryształową kropelką rosy na poetyckim łanie ukraińskiej literatury. Tym cennym klejnotem pozostanie na zawsze...”
Tłumaczenie maszynowe
Potwierdza to wystawa książek zorganizowana w czytelni Domu Ludowego miejskiej „Proświty” w Chmielnickim. Różnorodna tematyka najnowszych wydań odkrywa dotąd nieznane karty ukraińskiej historii. Oto tytuły niektórych z nich: „Encyklopedia Hołodomoru”; „Zabijali nas, bo jesteśmy Ukraińcami…”; „1933: i dlaczego jeszcze żyjecie?”; „Człowieczeństwo w nieludzkich czasach. Dobroczyńcy w czasach Hołodomoru”; „„Braterski” najazd” — Wojny Rosji przeciwko Ukrainie XII-XXI w.; „Wojna o świadomość” — Rosyjskie mity o Ukrainie i jej przeszłości; „Ludobójstwa Stalina”, autor Norman Naimark, znany amerykański historyk. Bardzo interesujący jest dobór książek pod hasłem: „O Ukrainie z honorem i humorem. Dość skomlenia! Szanujmy się!”, w której zaprezentowano serie: „Wielcy Ukraińcy”; „Moskiewska „łaska””; „Nasza ziemia”; „Wojny ukraińskich kozaków z Rosją”. Szczególną uwagę przyciąga memoriał „Ukraińska Muza” — antologia poetycka (chrestomatia historyczna), Kijów, 1908. Wydania zaprezentowane na wystawie podarował miejskiej „Proświcie” w Chmielnickim znany podolanin, generał pułkownik Mychajło Kowal — jedna z jego prac naukowych również znajduje się na wystawie. Wszystkie książki staną się znaczącą pomocą dla tych, których interesuje prawdziwa historia naszego państwa. A jako pierwsi z unikalnymi wydaniami zapoznali się goście z Mariupola oraz uczniowie dziesiątych klas kolegium imienia Wołodymyra Kozubniaka. Centrum prasowe Chmielnickiej Miejskiej Organizacji „Proświta”
Tłumaczenie maszynowe
„Iwan Franko to rozum i serce naszego narodu. To walka, męka i przeczucie szczęścia Ukrainy. Ukrainy i ludzkości” – pisał Maksym Rylski. 27 maja 2019 roku przy pomniku Iwana Franki w Kołomyi odbyły się czytania literackie z okazji 163. rocznicy urodzin ukraińskiego giganta ducha. Organizatorami wydarzenia byli studenci i wykładowcy Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego, pracownicy kultury Rady Miejskiej w Kołomyi oraz przedstawiciele Kołomyjskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Galyna WOŁOSZCZUK, wykładowczyni katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego. Wydarzenie otworzył ludowy chór amatorski „Proświta” Kołomyjskiego Miejskiego Pałacu Kultury „Dom Ludowy” (kierownik – Roman Chimej) pieśnią do słów Franki „Rozwijaj się ty, wysoki dębie”. Poezje i fragmenty utworów recytowali studenci Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego, uczestnicy teatru poezji „Orfeusz” oraz przedstawiciele „Młodej Proświty”. Zabrzmiała liryka patriotyczna i intymna pisarza, w szczególności prolog do poematu „Mojżesz”, poezje ze zbiorów „Zwiędłe liście” oraz „Z wyżyn i nizin”. Pieśń „Łódź” zaśpiewały absolwentki Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Julia Marcinowska i Regina Kostryhina. Utwór „Kamieniarze” przeczytali księża Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, a ojciec Wołodymyr Humeniuk, ksiądz eparchii kołomyjskiej Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej i duchowy opiekun młodzieży instytutu, zwrócił się do obecnych: „Iwan Franko to rzadki w kontekście światowym i unikalny w ukraińskiej historii przykład uniwersalnego geniusza – wszechstronnie utalentowanej i harmonijnie rozwiniętej osobowości twórczej, która zrealizowała swój potencjał nie w jednej, a od razu w wielu dziedzinach nauki i kultury. Wszak uniwersalizm Franki ma też inny – właściwie ukraiński narodowy wymiar”. Kierownik Kołomyjskiego Wydziału Kultury Ulana Mandrusiak podkreśliła: „Aby zbudować nową Ukrainę – kwitnącą, silną, szczęśliwą – jesteśmy zobowiązani pamiętać o osiągnięciach naszego narodu, o naszej historii, pełnej wzlotów i upadków. Musimy cenić dziedzictwo kulturowe, które pozostawili nam przodkowie”. „Iwan Franko to wielki prozaik, niedościgniony liryk, autor utworów dramatycznych i dziecięcych, przekładów. A jednocześnie wybitny krytyk, literaturoznawca, historyk, filozof, folklorysta, etnograf, językoznawca, historyk sztuki, socjolog, ekonomista, publicysta, dziennikarz, wydawca, polityk – czyli encyklopedysta. Uważał za swoje powołanie pracę na rzecz ukraińskiego narodu i był jego oświecicielem” – zaznaczył przewodniczący Kołomyjskiego Towarzystwa „Proświta” Wasyl Hłaholuk. Franko to najwybitniejszy przedstawiciel ukraińskiej duchowości narodowej. Jego twórczość ma światową skalę, mistrzowską doskonałość, nowatorstwo, jest przesiąknięta motywami europejskimi, a jednocześnie ukraińskimi bólami i nadziejami na własną państwowość. Pragnieniem Franki było popularyzowanie literatury europejskiej wśród Ukraińców, a ukraińskiej wśród Europejczyków. Pamiętajmy więc, studiujmy i popularyzujmy twórczość Iwana Franki!
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMOSYK, doktor nauk filologicznych, dziennikarz. Jak chciano umieścić Dom „Proświty” w posiadłości proboszcza. Dokument, o którym będzie mowa, łamie utrwalone dotąd w literaturze dydaktycznej i naukowej tezy o tym, że w przeciwieństwie do dawno rozpowszechnionej na ziemiach zachodnioukraińskich praktyki wznoszenia metodą czynu społecznego i kosztem wspólnoty domów ludowych, takie rozwiązanie na wsiach Ukrainy Lewobrzeżnej rzekomo się nie przyjęło. Bo, jakoby, za kulturalną formę spędzania przez młodzież czasu wolnego służyły tu zawsze wieczornice. 18 grudnia 1921 roku — w czasie prawdziwej ruiny — na posiedzeniu deputowanych rady wiejskiej w Danynie rozpatrywano kwestię… budowy Domu „Proświty”. Z referatem wystąpił przewodniczący rady wiejskiej Jakiw Syryk. Większością głosów deputowani postanowili: zbudować we wsi Dom „Proświty”, w którym można by było umieścić wszystkie jej oddziały (a najważniejszym był teatralny), a także, przynajmniej tymczasowo, — komitet wykonawczy rady wiejskiej. W tym celu zapisano w protokole polecenie dla przewodniczącego wsi. Oto dosłowny cytat z tego ciekawego dokumentu: „Zwrócić się do centrum z wnioskiem o przydzielenie odpowiedniego na ten cel pomieszczenia lub materiałów drzewnych i innych materiałów niezbędnych do budowy, a także zapytać centrum — ile zostanie przez nie w ogólnej skali udzielone pomocy materialnej”. Naiwni aktywiści z Danyny mieli nadzieję, że „centrum” pozytywnie zareaguje na ich wniosek o wsparcie nie tylko pomieszczeniem dla „Proświty”, ale i samej rady wiejskiej. Oficjalny, już zbolszewizowany Nieżyn, który był owym „centrum” dla dziesiątek okolicznych wsi, rzecz jasna, zignorował prośbę. W tej sytuacji bez wyjścia, nie wymyśliwszy nic lepszego, ktoś zaproponował zwrócić uwagę na duży „dom popowski”, który przez długi czas zdobił centrum wsi wieloma zamkniętymi, wzorzystymi okiennicami. Był to nie tylko dom księdza, ale rezydencja proboszcza Drugiego Nieżyńskiego Okręgu Duchownego, który od dawna mieścił się w tej starodawnej wsi. Uważano ją za sakralną, dlatego przez długi czas kwestii możliwości jej wykorzystania w innych, niekościelnych celach, nikt nie mógł dopuścić nawet w myślach. Tego zgodnego tabu we wsi aż do przyjścia Niemców nie mogli naruszyć radzieccy aktywiści. A za samą „Proświtę” i jej dumę — teatr, wzięli się wkrótce. Na polecenie z góry wśród pierwszych pilnych spraw pojawiła się kwestia „likwidacji starego statutu wiejskiej organizacji społecznej „Proświta” i opracowania nowego”. Na specjalnie zwołane w tej sprawie posiedzenie rady wiejskiej do Danyny przyjechał przedstawiciel z powiatu, towarzysz Petrenko. Oto główne sentencje z jego wystąpienia: „Proświta” jest nam potrzebna, ale nie stara, burżuazyjna i petlurowska, a nowa, radziecka; stara „Proświta” jest obecnie szkodliwa na wsi”. Na jego naleganie, wniesiona pierwotnie pod obrady kwestia „O towarzystwie „Proświta” została zmieniona na biurokratycznie zakręconą, ale z politycznym podtekstem — „Przekształcenie towarzystwa „Proświta” i organizacja na jej miejscu nowej, zgodnie z nowym statutem”. Co prawda, wtedy wiejskiej grupy teatralnej, która od dawna słynęła w całym powiecie, nie ruszono. dokumenty z powiatu nieżyńskiego w obwodzie czernihowskim. Jak proświtańcy ratowali swoich artystów z list „dezerterów armii czerwonej”. Od 1919 roku zreorganizowany ze starej „Proświty” ludowy teatr dramatyczny w Danynie stale dawał zarówno przedstawienia, jak i koncerty. I nie tylko w swojej wsi. Tak, według danych zaświadczenia archiwalnego, ten swoisty wiejski zespół twórczy przygotowywał w ciągu roku do pięciu spektakli. Oczywiście, że podstawą repertuaru była ukraińska klasyka, którą tak lubili oglądać wieśniacy. Ciekawy szczegół. Dawno zdobyty w społeczności wysoki autorytet wiejskich proświtańców i amatorów teatralnych za nowej władzy śmiało wykorzystywano w celu ochrony swoich członków w sytuacjach ekstremalnych. Można się o tym przekonać, zapoznawszy się z tym oto dokumentem archiwalnym. Datowany jest na 6 lutego 1921 roku. Był to czas, kiedy różne oddziały wycieńczonej cholerą i innymi chorobami armii czerwonej opuszczali ukraińscy mężczyźni i młodzieńcy. Do wsi wracały ich wtedy dziesiątki. Rzecz jasna, że czujni miejscowi członkowie komitetów rewolucyjnych od razu sygnalizowali do powiatu o niewłaściwych „swoich”, i tacy od razu trafiali na listy dezerterów. A spośród tych uciekinierów byli przede wszystkim świadomi narodowo proświtańcy. Z mieszkańców Danyny na takie listy trafiło wtedy pięć osób. Miejscowa „Proświta” postanowiła wstawić się za niedawnymi aktywistami. Zatem do Nieżyńskiego komitetu rewolucyjnego od razu wysłano petycję. Przewodniczący „Proświty” i pisarz, uwierzytelniwszy swoje podpisy pieczątką tej organizacji, prosili władzę o wykreślenie z okręgowych list dezerterów takich wczorajszych czerwonoarmistów: Tatarenkę Mychajła Hryhorowycza, Mirosznyka Demyda Serhijowycza, Kulyka Andrija Juchymowycza, Katelnyćkiego Jakowa Andrijowycza oraz Połtawcia Musija Kornijowycza. Dalej — cytat z dokumentu: „Ci mężczyźni są rzeczywiście pracownikami przy Danyńskim Towarzystwie „Proświta”, bez których „Proświta” poniesie wielką stratę w jej pracy w oświacie ludzi”. Z dokumentów archiwum nie udało się ustalić, jak zareagował powiatowy komitet rewolucyjny na taką prośbę Danyńskiej „Proświty”. W każdym razie, sam ten fakt wymownie świadczy o tym, że organizacja we wsi była nie tylko autorytatywna, ale i odważna. „Jej korale — najlepsze na świecie, wzór na rękawach najwspanialszy, a głos, jak u ludowej”. Najstarsza fotografia, którą udało się odnaleźć w temacie tego artykułu, datowana jest na letnią porę 1935 roku. Otwartymi, czystymi i pięknymi twarzami wpatrują się w nas, współczesnych, zaledwie kilkoro z milionów zwykłych ludzi, na których barki epoka zesłała tak wiele życiowych prób. Piękno i niepowtarzalność tych młodych twarzy jaskrawo podkreśla świąteczny ubiór. Różnorodne i w kilka sznurów korale zdobią dziewczęce gorsety, z których spadają długie wąskie wielokolorowe wstążki. Od ramion do nadgarstków rąk wybijają się wyhaftowane tylko dwoma kolorami (czerwonym i czarnym) roślinnym ornamentem wspaniałe wzory (tradycyjny haft czernihowski). Chłopcy — w płóciennych koszulach, przepasani szerokimi pasami. Na głowach mają — albo słomiane kapelusze, albo czapki barankowe. Ten rzadki fotofakt zobaczyłem w sąsiedztwie z innymi fotografiami pod szkłem, połączonymi jedną ramką, w chacie mądrej i porządnej danynianki Tetiany Andrijiwny Mozhowej. (Zazwyczaj, jak i w tym przypadku, takie ramki są przybrane w wiejskich chatach naszego kraju wyszywanymi ręcznikami). Ona też pomogła „ożywić” te twarze. Pamięć nie zawiodła Tetiany Andrijiwny nawet w jej poważnym w chwili naszego spotkania wieku 92 lat — imiona i nazwiska każdego, kto jest na tej fotografii, wymawiała bez wahania i pytań. Oto jej krótki, ale tak trafny i soczysty w językowym ujęciu komentarz do tej fotografii: — Siedzą na ziemi w pierwszym rzędzie: ten,
ten, co po prawej stronie, to mój kuzyn ze strony ojca Archyp Hnatowycz Dworski. Pośrodku — Hryhorij Koszma, a po lewej — mój starszy przyjaciel Wołodymyr. W drugim rzędzie siedzą na krzesłach: pośrodku między dwoma mężczyznami Olha Hryhoriwna Kułyk, piękność, korale — najlepsze na świecie, wzór na rękawach najwspanialszy, a głos jak u ludowej śpiewaczki. Po lewej ręce od niej — dyrektor szkoły Tychon Fedorowycz Kowalenko, jedyny, który nie był ubrany po naszemu. Przysłany z daleka, miał żonę Rosjankę, dlatego wyszywanek nie nosili, bo nie mieli, a i nie chcieli. Po prawej — kierownik wszystkich tych osób, nauczyciel śpiewu Pawło Fedorowycz Dworski, mieszkaniec Danyni. A oto piękność z trzeciego rzędu — Ołena Hermanowa, ciotka dyrektora szkoły Mykytenki Iwana Fedorowycza, który zginął w drodze w 1963 roku. Iwan Fedotowycz Bruchanda — nauczyciel. Mykoła Podołanko — nie wrócił z wojny. Hryhorij Mychajłowycz Kaluznyj — nasz sufler. Łytwyn Iwan Tymofijowycz, którego nazywano we wsi Ciapą, przeszedł wojnę i cały wrócił do wsi, już nie żyje. Wasyl Iwanowycz Nyszpor — grał na mandolinie tak, że nie da się opowiedzieć, uczył mnie. No i Marfa Dubyna — prawdziwa artystka. Tetiana Andrijiwna wymieniła wszystkich, którzy stanowili trzon danyńskiego ludowego zespołu teatralnego połowy lat 30. XX wieku. Ona, 13-letnia nastolatka, która dorastała na szkolnym podwórku, dobrze znała ich wszystkich, z niecierpliwością czekała, jak i setki mieszkańców Danyni, na każdy nowy spektakl. Moja rozmówczyni zapamiętała ten repertuar na całe życie. Dla przykładu, w 1935 roku wystawiano tu uznaną przez lud klasykę: „Natałkę Połtawkę”, „Beztalanną”. Były w repertuarze i przedstawienia jarmarczne, ale całkowicie na ukraińskim materiale ludowym: „Kum Danyło — kum Hawryło”, „Rodzina Siczkariw”, „Duszochub sam siebie zgubił”. Ciąg dalszy nastąpi. Jednym z niezgłębionych fenomenów Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat było aktywne rozgałęzienie w głębi kraju tak zwanych wiejskich teatrów proświtańskich. Szczyt ich rozwoju właśnie pod skrzydłami centralnego kierownictwa „Proświty”, jak poświadczają dokumenty archiwalne, przypada na drugą połowę 1919 — pierwszą połowę 1920 roku. Chodzi o mało zbadany przez badaczy przedział czasowy historii narodowej, kiedy bolszewicki reżim na ukraińskich terenach był jeszcze słaby i niepewny w swoich działaniach, a patriarchalna ukraińska wieś nie była zastraszona i jeszcze mocno trzymała w rodzinnych skrzyniach niepodważalne dowody swojej narodowej odrębności oraz własną bezpośrednią przynależność do nieujarzmionej kozackiej wolności. Świadomość takiej odrębności żywiły liczne amatorskie kółka teatralne, które zarówno wtedy, jak i wiele lat po klęsce Ukraińskiej Rewolucji, wypełniały niełatwą misję budziciela w zniechęconych masach ducha narodowego. Właśnie dlatego przywódcy komuno-bolszewickich idei w terenie coraz częściej przypinali wiejskim teatralom niebezpieczne nacjonalistyczne etykiety. W każdym razie taka tendencja będzie się wzmacniać od 1922 roku. Ale w tym czasie, równo sto lat temu, wiejskie oddziały towarzystwa „Proświty” były tak popularne wśród ludu, że pomimo powszechnej ruiny, w wielu wspólnotach podejmowano zbiorowe decyzje o budowie na potrzeby proświtańskie, zwłaszcza i dla teatru, specjalnych pomieszczeń. Na potwierdzenie tej tezy mamy niepodważalne dowody — niedawno odnalezione przez autora tych wierszy archiwalne
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w „bezperspektywicznych” miejscowościach nie rozważa się tego, co najważniejsze — czy będą rodzić się dzieci, czy populacja będzie się odtwarzać, czy podniesie się jakość życia. Na przykład w 75 nowo utworzonych w latach 2018–2019 wspólnotach, w skład których weszło kilkaset wsi i małych miast, funkcjonuje tylko jedna szkoła artystyczna. I dopóki na te bolesne pytania nie ma odpowiedzi, dopóty społeczeństwo będzie powątpiewać, czy państwo jest praworządne, demokratyczne, sprawiedliwe społecznie, a człowiek — najwyższą wartością. Bo trudno wyobrazić sobie uzdrowienie polityki demograficznej, powstrzymanie starzenia się i wymierania narodu ukraińskiego, gdy człowieka nadal będzie się oceniać jedynie jako część sił wytwórczych, a nie jako Osobowość godną uwagi i szacunku. Bo nie można godzić się z „normami” biurokracji, która uważa za możliwe życie wspólnoty bez szkoły (w szerokim kontekście), a cerkwi — bez krzyża.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK Zakończenie. Pocz. w nr 36 z 2019 r. Problemy demograficzne istotnie wpływają na wszystkie ważne sfery społeczne, przede wszystkim na edukacyjną. Aksjomatyczna zasada brzmi: w warunkach ostrego kryzysu demograficznego niemożliwa jest jakościowa modernizacja edukacji, a nieedukacja nie jest w stanie uzdrowić sytuacji demograficznej. Chociaż, wychodząc z doświadczeń historycznych, można twierdzić o wyjątkowym znaczeniu edukacji w przezwyciężaniu kryzysów narodowych i globalnych. Ukraina jest zdolna (podobnie jak inne kraje świata) osiągnąć sukcesy w realizacji celów zrównoważonego rozwoju (gospodarka, polityka społeczna i demograficzna, ekologia) właśnie dzięki Edukacji, która wśród 17 priorytetów rozwoju świata, określonych przez ONZ, znajduje się na 4 miejscu (zgodnie z celami rozwoju ONZ po 2015 r.). W tym celu, zważając na globalne realia i interesy narodowe, należy uznać edukację za najważniejszy priorytet w realizacji Strategii zrównoważonego rozwoju, zaliczając ją do „wektora rozwoju” i pierwszoplanowych zadań modernizacji kraju; zwiększyć finansowanie edukacji, zabezpieczenie materialno-techniczne i dydaktyczne, kierując na jej potrzeby nie mniej niż 7% PKB, umożliwić wejście Ukrainy do 40 najlepszych krajów świata w najbliższych latach (według wskaźników jakości edukacji PISA); stymulować na poziomie ustawodawczym odpowiedzialność społeczną państwa, biznesu, instytucji pozarządowych, ich kooperację finansową i partnerstwo w zakresie wspierania edukacji, przygotowania i przekwalifikowania wysoko wykwalifikowanych specjalistów; opracować i wdrożyć narodową koncepcję „edukacji przez całe życie”, która odpowiada współczesnym cywilizacyjnym standardom polityki edukacyjnej; zagwarantować jakościowe przygotowanie zawodowe pedagogów, którzy będą mieli odpowiednie wsparcie państwa i pozytywną motywację do pracy; wykonać normę ustawodawczą dotyczącą opłacania pracy nauczyciela, podnieść status społeczny pedagoga, naukowca, opierając się na praktyce europejskiej; uznać priorytetową rolę edukacji przedszkolnej, tworząc odpowiednie warunki dla jej zdobywania oraz fizycznego, psychicznego, umysłowego rozwoju dzieci; rozwiązać jeden z najbardziej złożonych problemów — nierówność w jakości edukacji dla młodzieży wiejskiej i miejskiej. Przecież skrajnie negatywna jest sytuacja społeczna, gdy ZNO (zewnętrzny niezależny egzamin) zdaje (jako chęć zdobycia wyższego wykształcenia) zaledwie 9,09% absolwentów wiejskich w porównaniu z 37,84% absolwentów szkół dużych miast, a 30% szkół wiejskich nie posiada ani jednego komputera podłączonego do internetu. Warto uznać istnienie negatywnej tendencji pogarszania się wiedzy uczniów, w szczególności z języka ukraińskiego i literatury. W 2019 r. 53 981 (16%) abiturientów z 339 753 nie zdało egzaminu ZNO z tej ważnej, państwowotwórczej dyscypliny. Jakościowa edukacja jako dobro społeczne i podstawowe prawo człowieka musi charakteryzować się 3 głównymi zasadami: 1) jakościowe nauczanie (wysokiej jakości edukacja pedagogiczna, wykwalifikowani specjaliści, nieustanne doskonalenie kompetencji zawodowych, odpowiednie wynagrodzenie i warunki pracy pedagogów); 2) jakościowe narzędzia (dobre pod względem treści i dydaktyki plany nauczania, programy, podręczniki, nowoczesne materiały dydaktyczne i zasoby, technologie informacyjno-komputerowe); 3) jakościowe środowisko społeczne (zdrowotne, bezpieczne, komfortowe, kulturowo odpowiednie warunki, które zapewniają jakość nauczania, wychowania). Edukacja, bezpośrednio i pośrednio wpływając na społeczeństwo, jednostkę, pozostaje jednym z najbardziej znaczących składników wzmacniania bezpieczeństwa demograficznego. Wykształcony naród ma znacznie więcej potencjału i możliwości do samorozwoju, samoobrony, motywacji życiowej. Międzynarodowy eksperyment, który naukowcy prowadzili przez 70 lat pod tytułem „Jak żyć długo i szczęśliwie”, wykazał, że ludzie, którzy kontynuowali naukę po szkole podstawowej, ukończyli koledże, inne placówki edukacyjne, żyli dłużej o 6%. A u tych, którzy zatrzymali się w samorozwoju, długość życia zmniejszała się o 10%. Ciekawe okazały się również wyniki badań naukowców Uniwersytetu Harvarda, którzy udowodnili, że ludzie najbardziej chorują od stresów neurotycznych, od załamań nerwowych, które są produkowane przede wszystkim przez warunki środowiska socjokulturowego. Przyczynowo-skutkowe prawidłowości dotyczące wpływu edukacji na ogólny stan zdrowia społeczeństwa i państwa szczególnie wyraźnie przejawiają się w sferach gospodarki, polityki społecznej i demograficznej. Właściwe akcenty Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz normy polityki społecznej, które głoszą: „Każda polityka musi być kierowana na osiągnięcie dobrobytu i rozwoju ludności” (art. 1); „podnoszenie poziomu życia ludności — główny cel planowania rozwoju gospodarczego, którego kluczowym elementem jest zapewnienie pełnego i produktywnego zatrudnienia” (art. 2), wymagają dla osiągnięcia tego celu uzyskania odpowiedzi, czy zdolny jest obecnie działający na Ukrainie model gospodarczy i społeczny do rozwiązania określonych przez wspólnotę światową tak uniwersalnych zadań. Bliską prawdy odpowiedź można uzyskać, jeśli przeprowadzi się analizę naukochłonności gospodarki, charakteru jej układów technologicznych, potencjału edukacyjnego kapitału ludzkiego i efektywności jego wykorzystania. Przede wszystkim, posługując się przez długi czas ustalonymi samoocenami o wysokim poziomie edukacyjnym ludności, na Ukrainie nie zdołano na najwyższym poziomie politycznym i państwowym wyodrębnić wartości zasobu ludzkiego, człowieka jako najwyższego priorytetu narodowego i składnika postępu społecznego. W pełnej mierze takie podejście i stosunek do największego bogactwa narodowego — człowieka — charakteryzuje filozofia współczesnego rozwoju gospodarczego i społecznego. Potwierdzeniem tego jest zorientowanie polityki państwowej na pracochłonne, przemysłowe gałęzie, na „gospodarkę” rudy, ziarna, gazu i spławu drewna. Ignorowanie bazy naukowo-edukacyjnej w strukturze gospodarki umożliwia pozostawanie w tyle i uniemożliwia konkurencyjność w rywalizacji z krajami, które znajdują się na 5 i 6 etapach układów technologicznych. Oligarchiczny model gospodarki oraz brak optymalnych decyzji politycznych pozbawia tworzenia synergii w podejściach państwa, ośrodków naukowych i edukacyjnych, biznesu i personelu produkcyjnego w zakresie przebudowy gospodarki na wysokotechnologicznej podstawie. Na Ukrainie nadal dominują przestarzałe technologie prawie we wszystkich sferach. Reagowanie na wyzwania światowej gospodarki technologicznej jest wystarczająco nieadekwatne, ponieważ pozytywne zmiany dotyczące istotnego podniesienia jakości kapitału ludzkiego, stworzenia efektywnego modelu przekwalifikowania kadr, realizacji koncepcji edukacji przez całe życie, optymalnej korelacji systemu przygotowania kadr i rynków pracy, zatrzymania katastrofalnego „drenażu mózgów” za granicę, ekonomicznego stymulowania wykształcenia nie zachodzą. Właśnie z tych powodów wkład innowacji technologicznych we wzrost wynosi 5-10%, podczas gdy w krajach rozwiniętych — 85-90% przyrostu PKB. W czasie, gdy potrzeba krajowego rynku pracy w wykwalifikowanych kadrach rośnie, jest ona zaspokajana zaledwie w jednej trzeciej.
Przygotowani specjaliści nie mogą znaleźć zatrudnienia, samorealizować się, a Ukraina w dalszym ciągu masowo dostarcza zasoby ludzkie za granicę. Czynnik społeczny (brak godnej pracy) pozostaje w ostrej sprzeczności z ekonomicznym (brak modernizacji technologicznej) przy niewłaściwej interakcji państwa – nauki – szkolnictwa wyższego i zawodowego – pracodawców – pracowników. Zatem sytuacja wymaga wyodrębnienia szeregu priorytetowych kierunków, które stymulująco wpływałyby na postęp społeczny. Do takich należy zaliczyć: rozwój rodzimej nauki, technologii, gałęzi naukochłonnych; naukowe prognozowanie potrzeb w sile roboczej i korelację rynków pracy; wzajemny związek systemu edukacji i rynku pracy; utwierdzenie modelu „edukacji przez całe życie” jako narodowego priorytetu rozwoju; tworzenie prozdrowotnego środowiska socjokulturowego jako przesłanki do kształtowania osobistych motywacji obywatela; tworzenie i stymulowanie innowacyjnych przedsiębiorstw i firm (ich udział w krajach rozwiniętych wynosi 70%). Dlatego wzmocnienie roli nauki, edukacji, szkolenia, modernizacji gospodarki, tworzenia miejsc pracy, rozwiązywania problemów zatrudnienia i ubóstwa, ciągłe przekwalifikowywanie się w celu przyswojenia nowych kompetencji są niezbędnymi i społecznie znaczącymi kierunkami rozwiązywania kryzysu demograficznego, społecznego i ekonomicznego. Wszak jakość życia, suwerenność jednostki, szacunek do samego siebie, godność Człowieka zawsze były niekompatybilne z państwowym paternalizmem, ponieważ jest to oznaka nie nowoczesnego cywilizowanego, a półkolonialnego świata. „Ojcowskie” dbanie o biednych i zubożałych najprawdopodobniej charakteryzuje relacje między wyzyskiwaczem (czyt. politycznym oligarchatem) a uciemiężonym narodem. I im mniejszy będzie udział ludzi zależnych od państwowo-społecznej „dobroczynności”, tym skuteczniej będzie przebiegać kształtowanie dojrzałego społeczeństwa obywatelskiego. Zubożenie zawsze maszeruje obok półwykształcenia, a bezperspektywiczność nigdy nie rozwiąże problemów nędzy. Do tego niezbędna jest realizacja najbardziej znaczącej reformy społecznej — wychowania narodu, ponieważ jego wychowanie w szerokim kontekście daje możliwość pokonywania biedy, niepewności, chorowitości, bezbronności, w zamian utwierdzając ludzką godność, konkurencyjność, atrakcyjność dla narodowego i ogólnoludzkiego świata. Nieco parafrazując słowa laureata Pokojowej Nagrody Nobla, prezydenta USA Woodrowa Wilsona, zaznaczę, że najważniejszą rzeczą dla przyszłości państwa i narodu jest nie tylko to, jakie wartości będą zakładane w nauczaniu nowych pokoleń, ale czy wierzą „przednie” szeregi w to, czego nauczają. Oczywiście, naprawić stan kryzysu demograficznego w obecnej Ukrainie, która na dodatek wojuje ze swoim wiecznym „pozerskim bratem” — Rosją, można. Do tego najważniejsze jest ukształtowanie ogólnospołecznej wartości obywatelskiej i osobistej odpowiedzialności za „wszystko żywe”, co istnieje w narodowej i globalnej przestrzeni światowej. Właśnie od wykształcenia i kultury (ogólnej, zawodowej, obywatelskiej) zależy sukces lub porażka, postęp lub tragedia. Dlatego bezpieczeństwo demograficzne przede wszystkim wymaga ciągłego inwestowania w człowieka, co zawsze jest bezbłędnym i najbardziej humanitarnym działaniem. Jeśli chodzi o edukację, to wektor ogólnej uwagi powinien dotyczyć wszystkich jej ogniw. I im wcześniej tworzy się dla edukacji i wychowania sprzyjające środowisko, tym więcej szans na sukces otrzymuje na przyszłość państwo, wspólnota, rodzina. Doświadczenie pokazuje, że reformowanie kraju powinno rozpoczynać się od najmłodszych. Ukraina, która straciła swoje osiągnięcia w systemie edukacji przedszkolnej (56% objęcia wychowaniem społecznym przy gwałtownym zmniejszeniu liczby dzieci w wieku przedszkolnym), jest zobowiązana naprawić tę sytuację. Decentralizacja, która została zapoczątkowana na Ukrainie na poziomie ogólnopaństwowej reformy, często przeprowadzana jest w wymiarze finansowo-administracyjnym, a nie ludzko-centrycznym, bez ekspertyzy demograficznej, analizy etnodemograficznej, nie uwzględniając czynników społeczno-ekonomicznych, etnokulturowych, kulturowo-bytowych, psychologicznych, historycznych życia ludzi. W porządku dziennym takich „reform”, kiedy zamykane są („optymalizowane”) przedszkola, szkoły, biblioteki, placówki muzyczne, artystyczne, sportowe. Wskazane problemy wymagają nowej strategii, która kształtuje się drogą dialogu społeczno-państwowego. Im słabiej przejawia się dialogiczność, tym bardziej odczuwalna jest infantylność społeczeństwa obywatelskiego i autorytarność władzy, która postrzega naród nie jako podmiot tworzenia państwa i narodu, a w roli obserwatora i obiektu dla eksperymentów społecznych. Zatem najważniejszym w kontekście naświetlonych zagrożeń i wyzwań jest zadanie — wychować i samowychować siebie na Ukraińców, nieobojętnych na swój los, tradycję, pamięć narodową, kształtując poczucie osobistej, narodowej, państwowej godności. Problem świadomości narodowej narodu ukraińskiego, o którym swego czasu mówił O. Potebnia, musi pozostawać strategicznym zadaniem dla państwa oraz społeczeństwa obywatelskiego. Jakościowe zmiany w mentalności, samookreśleniu obywateli co do własnej tożsamości są jednym z najostrzejszych problemów. Orientacje światopoglądowe obywateli Ukrainy stają się polem agresywnej konfrontacji politycznej, ideologicznej, w co zaangażowane są czynniki wewnętrzne i zewnętrzne (zwłaszcza Rosja). W porządku dziennym tej walki wartości języka, historii, pamięci narodowej, kultury, ideałów. Końcowym celem przeciwników ukraińskiej idei jest konserwacja totalitarnego, kolonialnego położenia Ukrainy w wymiarach politycznym, narodowo-kulturowym, językowym, światopoglądowym, religijnym, spekulując utartymi „tradycjami” myślenia imperialnego. Znany francuski filozof, psycholog i pedagog G. Le Bon w „Psychologii tłumu” pisał, że „idee podlegają niezwykle długiej ewolucji, bardzo powoli znikają… Nawet stawszy się oczywistymi błędami, one jeszcze długo pozostają niezaprzeczalnymi prawdami i kontynuują wpływać na masy ludowe. Jeśli trudno jest zaszczepić nową ideę, to nie mniej trudno jest zniszczyć starą. Ludzkość nieustannie i rozpaczliwie czepia się martwych idei i martwych bogów”. Ukraina po 1991 roku kontynuuje walkę o cywilizacyjny wybór jednej z dwóch dróg, określając sens własnego bytu narodowego, który albo jest, jak pisał w „Fenomenologii ducha” G. Hegel, albo go nie ma. Trzeciego nie ma. Pierwsza — konserwuje poprzednio ustaloną sytuację psychomentalną w kraju, zważając na historyczną, kulturową, polityczną przeszłość, „szanując” dla dobra zgody obywatelskiej tradycyjne ideały, sposób myślenia i życia, nie mając pragnienia poznawania prawdy bytu, prawdy, odnawiania pamięci historycznej. Druga — wychowuje nowoczesny naród ukraiński zgodnie z zasadami ukrainocentryzmu, ludzko-centryzmu, europeizmu, na podstawie jedności trzech kluczowych interesów, którymi żyją narody — osobistego, narodowego, ogólnoludzkiego. Naród ukraiński wybrał drugą drogę, która prowadzi do świątyni prawdy i żywotności narodu. Przytoczone fakty, tendencje stanu społecznego i naturalnego środowiska socjoekologicznego oczywiście zaświadczają, jak ważnym i priorytetowym staje się ludzki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
czynnik jako synteza umiejętności i wiedzy technologicznej, intelektualnej, naukowej, a zwłaszcza wartości moralno-etycznych dla bezpiecznego, zrównoważonego rozwoju. Pilną globalną potrzebą staje się humanizowana edukacja, „kulturowa” świadomość, zachowanie, działalność Jednostki i Ludzkości. Bardziej złożony poziom problemów i ryzyk wymaga edukacji wyższej jakości, która posiada nie tylko wyższy próg kompetencji w zakresie wiedzy, ale także normy świadomości, kultury, etycznego stosunku i norm zachowania, adaptacyjne do czasu i wyzwań. Pomimo znacznego rozszerzenia wpływu socjokulturowego i informacyjnego na jednostkę, w porównaniu z poprzednimi „patriarchalnymi” okresami, oraz zwiększenia liczby instytucji wychowawczych i poznawczych, świat w XXI wieku będzie nadal tradycyjnie wykorzystywać edukację jako najbardziej optymalne i najskuteczniejsze narzędzie wpływu na tworzenie „kapitału ludzkiego”. Ponieważ wyniki działalności w sferach politycznej, gospodarczej, wojskowej, naukowo-technicznej, ochrony przyrody, społecznej i humanitarnej będą nadal zależeć od „kulturowości” jednostki, wspólnoty, społeczeństwa, państwa. Właśnie z tego wynikają potrzeby nowych jakościowych wymiarów etyczności, humanizmu, antropocentryzmu. Dla kultury jednostek i narodów nie wystarczy potencjał wiedzy, profesjonalne umiejętności artystyczne, szeroka erudycja. W niej zawsze, jeśli utożsamiać to z prawdziwą ludzką kulturowością, musi koncentrować się wysoka zawartość norm i wartości moralno-etycznych. Bez tego składnika, bez moralnych cech jednostki, wskaźniki inteligencji, estetyczności, intelektualności, obywatelskości stają się niepozorne, ułomne, powodując w wielu przypadkach nieatrakcyjność, podłość i nędzę egzystencji ludzi, narodów, nacji, państw. Historyczna droga ludzkości usłana jest mnóstwem przykładów, kiedy brak moralności, ogólnoludzkich wartości etycznych przekształcał „wysoką kulturę” narodów w ucisk kolonialny, lingwocyd, etnocyd, ludobójstwo, holokaust, hołodomor, zabójstwa ludzi. Należy uznać, że wiek XX totalnie zdehumanizował człowieka, masy, społeczeństwo. W warunkach XXI wieku, który został ogłoszony przez UNESCO „wiekiem dialogu kultur”, „wiekiem edukacji”, piętno Kaina niestety nadal prześladuje ludzkość, której obecnie tak brakuje człowieczeństwa. Tradycyjne instytucje kościoła, rodziny, państwa, społeczeństwa obywatelskiego, współczesna edukacja, nauka, informacja, polityka humanitarna w żaden sposób nie radzą sobie, co jest oczywiste, z zadaniami dotyczącymi „uczłowieczenia” człowieka. I chociaż w każdych okolicznościach żywotności rozwoju cywilizacyjnego każdy naród będzie starał się swoje narodowe systemy wychowania narodu udoskonalać „ludzkością”, ważne jest, aby wprowadzanie elementów zdrowego narodowego egoizmu, dążenia do pierwszeństwa, wypracowywanie odporności chroniącej naród nie przeczyły normom moralnym międzyludzkich, międzypaństwowych relacji, nie rodziły nieakceptacji, nienawiści etnicznej, agresji i ksenofobii wobec „innego”. Byłoby dobrze, gdyby utrwalona myśl naukowa, że obecny wiek informacyjności, pragmatyczności i praktyczności jednak stanie się humanistycznym, kiedy ludzka istota będzie napełniać się nie tylko najnowszą wiedzą, umiejętnościami, ale także cechami etycznymi, duchowością, wartościami światopoglądowymi. Jest to coś, czego pod żadnym pozorem nie można ignorować, a dlatego niezwykle bezsensowną i zgubną jest polityka minimalizacji społecznej i cywilizacyjnej roli nauk humanistycznych, edukacji humanistycznej. Wymownym przykładem takiej krótkowzroczności był nakaz Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy z 2015 roku jako próba drastycznego zmniejszenia godzin na uczelniach na naukę historii Ukrainy, języka i literatury ukraińskiej, filozofii, psychologii, pedagogiki oraz innych dyscyplin tworzących człowieka i państwo. Ten woluntaryzm przypomina mi chorobę, kiedy „serce zalewa się ciałem”, wtedy następuje rozkład. Osobisty oraz narodowo-państwowy. Kiedyś Arystoteles zauważył, że wszystko co ludzkie jest polityczne. Los ludzkości najczęściej zależy od jednostek, które podejmują decyzje. Zatem najważniejszym czynnikiem postępu lub upadku była zawsze władza, polityczna „elita”. Historia Ukrainy przekonuje, że jak tylko sprawy prywatne, wąskoegoistyczne i interesowne zaczynają przeważać nad ogólnymi — Ojczyzna, Naród, Ziemia, Wiara, Wola, wtedy rozpoczyna się działanie prawa społecznego rozkładu. O tym jeszcze w czasach antycznych mówił Platon, zaznaczając: na jakichkolwiek dobrych zasadach stworzono by państwo, nieuchronnie może ono rozłożyć się dzięki osobistym interesom „warstwy przewodzącej”. „Cóż więc wtedy — pisał w swoich „Dialogach” Seneka — kiedy każdy, kto uważa za szczęście senną bezczynność i naprzemienne zaspokajanie to swojej żądzy, to brzucha, szuka u kogoś poważnego usprawiedliwienia swojego niegodnego zachowania… Ale odpowiedź dla nich jedna — „czego wystarczy dla natury — za mało dla przyjemności”. Nadmiar w przyjemności — szkodzi, a jeśli chodzi o cnotę, to nadmiaru tutaj nie warto się bać, bo w niej samej jest miara. To niech cnota idzie przodem”. I w ignorowaniu tej naturalnej zasady — największa etyczna wada elit. Bo kiedy ich myśl jest przeładowana sobą, pisał D. Doncow, tylko o sobie: o młynku, o stawie, o wiśniowym sadzie, to ta podłość ducha prowadzi donikąd. Bo jeszcze w „Słowie o wyprawie Igora” jest ostrzeżenie, że chwiać się państwo kijowskie zaczęło, kiedy nastała mieszanina wartości, kiedy zaczęli książęta o małym mówić: to wielkie!, kiedy zamiast do ojczyzny, do sławy i do honoru — zaczęli wagę przywiązywać do drobnego i prywatnego. Zaprawdę, dobrobyt i przyszłość każdego narodu zależy od jego kultury i świadomości, a przede wszystkim od jego „przednich szeregów”, przewodników, władzy. Bez godnych przewodników, którzy są zdolni jednoczyć, naród nie jest zdolny przetrwać i zwyciężać, z reguły znika on z areny historycznego rozwoju, przez długi czas jeszcze służąc jako nawóz dla „innych”. Interesowność, walka o własność i władzę, rozbicie i kontrproduktywne przeciwstawienie wewnątrz kraju rodzą ogólnonarodowe zło. Bo kiedy, napisano w „Słowie o wyprawie Igora”, „Powiedział brat bratu: „To moje, a tamto – moje też”. I zaczęli książęta o małym „to wielkie” mówić, a sami na siebie intrygi knuć. A poganie ze wszystkich stron przychodzili ze zwycięstwami na ziemię Ruską”. Dlatego odpowiedzialną przed Ukrainą i Człowiekiem władzę naród musi obsesyjnie tworzyć Sam, własną kulturą i postawą obywatelską społeczeństwa, aby zawrócić na jedyną prawą i nieodwracalną drogę — chronić, wzmacniać, utwierdzać najwyższe wartości Narodu — ukraińską państwowość i Człowieka. Wszystkie wyżej wymienione problemy społeczne,
wyzwania, konflikty między człowiekiem a człowiekiem, człowiekiem a przyrodą, fakty agresji, nietolerancji i niesprawiedliwości społecznej wymagają powszechnej uwagi i rozwiązania, minimalizując zgubny wpływ na Życie. Oczywiście przede wszystkim wszystko będzie zależeć od Człowieka, od jego kultury postrzegania „siebie” i „świata”. Ale możliwość udoskonalania świata stanie się rzeczywistością, gdy będzie następować humanizacja Osobowości. Do tego przede wszystkim trzeba nauczyć się (wszystkim!) mówić prawdą. Bez niej niemożliwy jest postęp i przetrwanie, chociaż bardzo często doświadczenie przypomina nam o alternatywie. Moralny standard uczciwości (prawdy) powinna przede wszystkim kształtować edukacja. Tę maksymę w środowisko edukacyjne zobowiązana jest wnosić inteligencja, Pedagog. Publiczne wypowiadanie Prawdy, nawet gdy jest ona surowa, gorzka i niewygodna, to wyższa etyczna odpowiedzialność tych, którzy wychowują Naród. Nieprzypadkowo słynny film dokumentalny Alberta Gore’a o odpowiedzialności człowieka za niszczenie planety, który przyniósł mu Pokojową Nagrodę Nobla, nazywa się „Niewygodna prawda”. Bo właśnie prawdziwość w słowach i czynach jest drogą prawdy, pokoju i sprawiedliwości. Półprawda prowadzi donikąd. Dla Ukrainy nadzwyczaj ważne jest, aby z Narodem wreszcie zaczęto „rozmawiać” prawdą historyczną i społeczną, zwłaszcza ci, którzy pełnią rolę „przewodników”, „rządców” i „wychowawców”. Bo naród tworzą, a państwo budują nie frazesem, lecz czynem i osobistym przykładem, który jest godny naśladowania.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1. — I dlatego proszę Mychajła Fedotowycza — powiedział — aby szybciej pisał nową książkę, żeby rozpoczęła się nowa epoka. Ale żarty żartami, bardzo mi miło, że dzisiaj zebrali się tutaj dawni przyjaciele, znajomi, aby pogratulować naszemu koledze, naszemu przyjacielowi ukończenia takiej trylogii, która stała się epicką, stała się jedną z niewielu, bez której dzisiaj już nie sposób sobie wyobrazić historii literatury ukraińskiej. Przypomnę – to „Przecieranie lustra” (2016 rok), „Cienie w lustrze” i dzisiejsza – „Z pamięci lustra”. Trylogia składa się z 1958 wydrukowanych stron. Trzyksiąg Słaboszpyckiego wchłonął setki postaci nie tylko literackiego bytu, karkołomne i tragiczne wątki, mnóstwo faktów, szczegółów oraz dokumentów, które tworzą właśnie ten tekst. Trylogia zawiera w sobie całą antologię poezji. Poezji poetów zapomnianych, na wpół zapomnianych i wcale nie zapomnianych. A dzisiaj w tych książkach, w tym kontekście brzmią one na nowo. Trzecia książka autora jest bardzo szczególna, bo to księga umarłych. Wyróżnia się i ma pewien mistyczny charakter. Zapomniani, na wpół zapomniani i jeszcze całkiem żywi w naszej pamięci ludzie. Z radością i smutkiem spotkałem na jej stronach swoich znajomych: potężną rodzinę Kisielowów, rodzinę Owczarenków, których on, dzięki Bogu, nie zapomniał, bo to ludzie godni pamięci; Romana Łubkiwskiego, Leonida Czerewatenkę, Witalija Donczyka, Stanisława Telniuka, Oresta Subtelnego, Olesia Berdnyka. Mam nadzieję, że wszyscy my, kiedy wspominamy ludzi, którzy odeszli, pamiętamy ich głosy. Brzmią one w naszych duszach i znów usłyszałem je wyraźnie, jakbym z nimi rozmawiał. Przeżyłem ich dramaty, pokłoniłem się ich jasnej pamięci. Mychajło Słaboszpycki zwrócił mi tych, których nie znałem osobiście. Bez tych ludzi również nie sposób wyobrazić sobie literatury ukraińskiej. Mistyczny obraz lustra przechodzi przez całą „odzwierciedloną” trylogię Mychajła Słaboszpyckiego. Lustro – jako łączność z zaświatami. Lustro – jako obiektywne, a niekiedy i okrutne narzędzie oceny człowieka. Ponieważ czym innym jest to, co człowiek myśli o sobie, a czym innym to, co widzi w lustrze. Jest ono bezlitosne i prawdziwe zarazem. Wysoko ocenił książkę „Z pamięci lustra” Bohdan HORYŃ, który powiedział, że nie pozostawi ona nikogo obojętnym. Bo w prezentowanej książce wspaniale wypisana jest galeria postaci wybitnych działaczy kultury, pisarzy, artystów, historyków. Spotykamy tutaj już absolutnie legendarne imiona, takie jak Anatolij Łupynis, takich zdumiewających w naszej kulturze wykładowców, jak Borys Ten i Rostysław Docenko. Nie zapomina autor i o naszych wybitnych historykach: jeden z nich wart jest tego, aby wydać jego liczne i niezwykle ciekawe prace, to Jarosław Daszkewycz. Jeszcze inne wrażenia i uczucia wywołała trylogia, przede wszystkim ostatnia jej część, u Pawła MOWCZANA: — Odniosłem wrażenie, kiedy ją przeczytałem, że wokół mojego domu rozebrano płot, który był dla mnie niezawodną ochroną. I poczułem takie osierocenie, że nie mogłem nie zadzwonić do Mychajła i powiedzieć, że po jej przeczytaniu miałem wyobrażenie, iż wszystkie te byty były obecne w mojej świadomości, w moim życiu. Prawie wszystkich ich znałem osobiście. Byli składowymi, i to bardzo istotnymi, mojego życia, zaczynając, na przykład, od Leonida Tałałaja. Tego samego Borysa Mozolewskiego poznałem w studiu „Mołodź”, które otwierał Dmytro Biłous. Mychajło Słaboszpycki z taką łatwością, taką operatywnością i z taką precyzją odtworzył i charakter, i sytuacje. I tym bardziej było mi przykro, że poczułem: ludzie odeszli, już ich nie ma. To tak samo, jak kiedyś podczas Dni Literatury Ukraińskiej w Polsce Dmytro Wasylowycz Pawłyczko zabrał mnie do Jarosława Iwaszkiewicza, a ten w rozmowie ze mną wypalił, że „spóźnił się, został sam, bo wszyscy inni już odeszli”. I Mychajło nagle robi mi osobiście odkrycie, że oni odeszli, ale jednocześnie ratuje myśl, że czas – to nie tylko przeszłość, to całość, nie ma w nim ani przeszłości, ani przyszłości. Ta właśnie chwila tak samo jest składową owego wielkiego czasu, który Mychajło mierzy i wynosi w przestrzeń. To nie tylko lokalne rzeczy, bo czym jest totalitaryzm na Ukrainie? To niewiarygodnie okrutny system. I to zdołał utalentowanie pokazać Mychajło Słaboszpycki w każdej przedstawionej i opisanej przez niego postaci. I jestem mu bardzo wdzięczny, bo dzisiaj wkroczyliśmy w pasmo kolosalnego niepamiętania. W związku z tym spoczywa na nim wielki obowiązek po tym, jak wyczarował te cienie, przetarł lustro, opowiedzieć całą prawdę o czasie i ludziach, którzy żyli i tworzyli wbrew okrutnemu systemowi. Pawło Mowczan wspomniał też o tak zwanej Boskiej matrycy – hologramie, która faktycznie dała Mychajłowi możliwość głęboko filozoficznego odczytania każdego epizodu i stworzenia nie mozaiki, a całościowego obrazu tych horrorów, których my jeszcze nie do końca uświadamiamy sobie, w jakim czasie żyjemy. Powołał się też na Jurija Szczerbaka, który mówił o najnowszych technologiach telekomunikacyjnych, które są skierowane na zmianę myślenia społecznego i światopoglądu, i które z powodzeniem wdrażane są także na Ukrainie. Nie uświadamiając sobie tego, stajemy się ofiarami tego instrumentarium. O aktualności i wartości dla współczesnych tej książki w kontekście ostatnich wydarzeń na Ukrainie mówili też inni uczestnicy prezentacji: Dmytro Pawłyczko, Lubow Hołota oraz inni bracia Mychajła Słaboszpyckiego z literackiego cechu. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło SŁABOSZPYCKYJ usłyszał o nim w Toronto od starszej i niezwykle inteligentnej pani Marii Fischer-Slyż. Długo praktykowała jako lekarka w USA (miała tam prywatną przychodnię pediatryczną), a kiedy osiągnęła wiek emerytalny, zlikwidowała swój biznes i przeprowadziła się do Kanady. Wybierając miasto na osiedlenie, długo się nie wahała: tylko Toronto, gdzie jest szczególnie liczna i aktywna ukraińska społeczność. Pani Maria była członkinią nie wiadomo ilu ukraińskich organizacji i towarzystw politycznych oraz kulturalnych, a także kilku medycznych i kobiecych (na ich wymienienie potrzeba sporo miejsca), Towarzystwa Przyjaciół Ukrainy, Towarzystwa Historycznego, Ligi Ukraińskich Mecenasów. I wszędzie występowała przede wszystkim w roli mecenasa wszystkich tych organizacji. Zamożna wdowa, która uczciwie dorobiła się pokaźnego majątku praktyką lekarską, hojnie dzieliła się nim z tymi, którzy mieli na celu ważne projekty narodowe. Wiem, że Fischer-Slyż przez półtorej dekady wypłacała nagrody nauczycielom języka ukraińskiego na Krymie. Finansowała ekspedycję archeologiczną w Baturynie. Przekazywała poważne sumy na przeprowadzenie Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka — posiadacze jej nagród są w różnych zakątkach Ukrainy. Mnie opowiedziała, że wzięła na siebie — jako swoisty podatek narodowy — finansowanie wydawania ukraińskich książek. W Ameryce Północnej wydrukowano niemało publikacji, w których zaznaczono, że ukazały się one kosztem mecenaski Marii Fischer-Slyż. Dlatego jej sojusz z Osypem Zinkewyczem jest całkowicie zrozumiały. Już później, kiedy skontaktowała mnie z panem Zinkewyczem, upewniłem się: oboje są ludźmi, można by rzec, z tej samej grupy krwi. Znałem niemało aktywistów sprawy ukraińskiej na emigracji, ale rzadko można było spotkać tak bezgraniczne zaangażowanie narodowe, jak u nich. Jakby sami się do tego zmobilizowali i do końca swoich dni ani razu nie zająknęli się o demobilizacji. Pamiętam, jak pani Maria chwaliła poświęcenie Zinkewycza Piotrowi Jacykowi, a on początkowo odpowiadał na to z ironią: mówiąc, co wielkiego może zrobić mrówka, nawet jeśli pracuje nieustannie?! Ale po tym, jak Jacyk kilkakrotnie odwiedził Ukrainę, a ja opowiedziałem mu o zapaści w wydawnictwach książkowych i pokazałem zbiory utworów młodych pisarzy, które opublikował Zinkewycz w „Smołoskypie”, Jacyk od razu stracił swoją ironię. Od tamtej pory wypowiadał się o Zinkewyczu niezmiennie z adoracją. To przecież, mówił, trzeba przekonać ludzi w diasporze, żeby ofiarowali środki na wydawanie książek. A Zinkewycz przekonuje. Najwyraźniej ma nie tylko wyrazistą argumentację, ale i tę siłę emocjonalną, która nawraca ludzi na jego „wiarę”. Jacyk był surowym realistą, który wiedział: jedyne, na co ludzie z diaspory chętnie dają datki, to cerkiew. Gdyby podliczyć wszystkie te sumy, które wydali nasi ludzie w Ameryce Północnej i Południowej, w Australii oraz w Europie na cerkwie, to wystarczyłyby one, aby założyć i utrzymywać dziesiątki wielkich uniwersytetów. Niektórzy uważali takie eskapady Jacyka za niemal heretyckie: mówiąc, że jesteś przeciwko cerkwi? Zatem ateista lub agnostyk… Ale Jacyk w odpowiedzi podawał sumę, którą dał na cerkiew w Mississauga (była czterocyfrowa) i wszystkie pretensje do niego znikały. Dalej przytaczał pouczający fakt: metropolita Andrzej Szeptycki wydał na ukraińskie projekty humanistyczne więcej pieniędzy niż bezpośrednio na cerkiew. Bo nie był tylko liderem religijnym — był liderem narodowym, naszym mężem stanu w warunkach braku naszego państwa. Kto nie jest zaznajomiony z mentalnością ówczesnej ukraińskiej diaspory, jej hierarchią wartości i tradycyjnymi wyobrażeniami o obowiązkach narodowych w warunkach przebywania na emigracji, nawet nie wyobraża sobie, jak trudno przychodziły wszystkie projekty naukowo-oświatowe i kulturalno-artystyczne, na które trzeba było zebrać środki. Tutaj dobroczynność nie była aż tak entuzjastyczna, jak, powiedzmy, na cerkiew, kiedy każdy chce wykupić się za swoje grzechy, aby zdobyć na tamtym świecie miejsce w raju. Dlatego każdy zrealizowany projekt niebędący religijnym jest niemal wyczynem. I w tym szeregu pełne poświęcenia działania celowego i wytrwałego Osypa Zinkewycza to prawdziwie jaskrawy ukraiński fenomen. Prawdziwie człowieka wysokiego poświęcenia. Postawiwszy sobie za cel stworzenie potężnego wydawnictwa narodowego, stworzył je i zdołał, jak to się mówi, utrzymać na powierzchni nie tylko w USA, ale i tutaj, wtedy, gdy na Ukrainie szalała zapaść wydawnicza. Wtedy, gdy jedno po drugim, jak bańki na wodzie, pękały głośno deklarowane ambitne domy wydawnicze i po prostu wydawnictwa, gdy beznadziejnie zmarginalizowały się i do dziś nie mogą dojść do siebie takie potwory jak „Dnipro”, „Mołod”, „Weselka”, „Ukraiński pisarz” (dzisiaj już mało kto pamięta ich dawną wielkość). Proponujemy uwadze czytelników ten wspomnieniowy fragment. Jakoś w Toronto pani Fischer zaprosiła mnie na spotkanie z Osypem Zinkewyczem, który przyjechał z USA, aby propagować ideę swojego niezależnego wydawnictwa już na Ukrainie. Spotkanie odbywało się w Kanadyjskiej Ukraińskiej Fundacji Artystycznej (KUMF) — jednej z najbardziej prestiżowych w mieście ukraińskich sal. Wydarzenie było szeroko rozreklamowane w gazetach „Nowyj szlach” i „Homin Ukrajiny”, w programach radiowych „Pisni Ukrajiny” oraz programach telewizyjnych „Switohlad” i „Kontakt”. Dlatego w KUMF był komplet. Krępy, niewysoki i cichy Zinkewycz łatwo władał audytorium. Czuć było, że potrafi przekonywać. Co więcej, poważną pracę przygotowawczo-agitacyjną wykonała pani Fischer. Ludzie chętnie wręczali Zinkewyczowi czeki z datkami na „Smołoskyp”. Była to jedna z najbardziej udanych akcji, jakie przyszło mi widzieć w Toronto. Publiczność, która już zmęczyła się i niemal wyczerpała od niekończących się zbiórek środków (na co tylko na Ukrainę tutaj nie zbierali!) i powoli traciła entuzjazm filantropijny, była nie do poznania — wydaje się, że nikt nie zignorował wezwania do przekazania środków na „Smołoskyp”. Jeszcze raz upewniłem się w tym, jak wiele zależy od osoby tego, kto artykułuje ludziom ideę. Potem opowiadano mi: Zinkewycz ma wśród Ukraińców w USA i Kanadzie dobrą opinię, z nim nigdy nie było jakichś nieporozumień finansowych (które często zdarzają się i tam, i tu). Rzeczywiście: reputacja wyprzedza człowieka. Czy trzeba przypominać to, ilu oponentów początkowo miał tutaj Osyp Zinkewycz?! Jak to u nas bywa niemal w każdej sytuacji, kiedy ktoś zaczyna rozwijać ważną sprawę narodową. Niemało osób z naszego literackiego kołchozu narzekało: co to za inkubator literacki? Zinkewycz to marnotrawca, bo wyrzuca cenne środki nie wiadomo na co! Lepiej by drukował nasze nieśmiertelne dzieła. Bez nas literatura narodowa może umrzeć. A wszyscy ci neofici literaccy, którymi zaopiekował się Zinkewycz, niech jeszcze trochę podrosną. Wydaje się, że początkowo nawet zaczęło uwidaczniać się ukryte przeciwstawienie między Związkiem Pisarzy a „Smołoskypem”. Potem, dzięki Bogu, zniknęło. Przynajmniej pozornie. Ale co charakterystyczne: Związek Pisarzy — jedno getto. „Smołoskyp” — inne getto. „Getto” — ponieważ żyjemy w wyraźnie nieliterackich czasach. I tym cenniejsza jest inicjatywa Zinkewycza. Nie obawiam się patosu — ważna inwestycja w sprawę narodową, tworzenie ukraińskiego klimatu duchowego w postsowieckim kraju, którym do dziś pozostaje Ukraina.
Osyp Zinkewycz wyjaśniał wtedy: „Patrzymy na Ukrainę przyszłości, na młodzież, która za pięć-dziesięć lat będzie budować ukraińskie państwo i nim kierować. Ale ogromną część tej młodzieży trzeba dzisiaj ukrainizować i derusyfikować. Jedną z możliwości jest ukraińskojęzyczna książka, jest wyparcie z Ukrainy rosyjskojęzycznej chałtury, która tak negatywnie wpływa na narodowy i duchowy rozwój młodego pokolenia”. Brzmiało to przekonująco i na czasie. Poparto go. Po kilku latach Zinkewycz przywiózł do Ameryki Północnej grupę utalentowanych młodych ludzi z gniazda już ukraińskiego „Smołoskypu”, którzy wywarli na diasporalnej społeczności dobre wrażenie — wszyscy upewnili się w tym, że „Smołoskyp” na Ukrainie był naprawdę potrzebny. To cenna szansa dla utalentowanej młodzieży, która daje jej możliwość zwrócenia na siebie uwagi czy wręcz twórczego zrealizowania się. Sądzę, że nie miał pojęcia, z jakimi problemami tutaj, wybierając się na Ukrainę, ze swoimi śmiałymi planami i nadziejami, się zetknie. Z jednej strony — nasza tępa biurokracja, która na śmierć stała przeciwko wszystkiemu nowemu i, jak to się mówi, od razu od progu grzebała wszystkie idee, z którymi do niej się zwracano. Radziecka Ukraina była państwem komunokracji. Niepodległa Ukraina stała się państwem biurokracji. Choćby jak wyraźnie artykułować urzędnikowi państwowemu swoją sprawę, powołując się i na prawomocność swojego zwrócenia się, i na całkowitą legitymność w rozwiązaniu sprawy, o którą się zabiega, on was demonstracyjnie nie słyszał. (Zresztą, nie słyszy do dzisiaj). Prawda, macie w zapasie magiczną frazę, którą towarzyszycie kopercie z „zielonymi”: „To, zrozumcie dobrze, nie łapówka, a tak — od całego serca…”. Urzędnik ożywia się na twarzy, rozjaśnia przyjaznym uśmiechem, staje się nienaturalnie życzliwy. Żadnych problemów — wszystko załatwione. Zinkewyczowi początkowo przyszło być i architektem wcielenia jego idei, i gospodarzem, i kurierem, i kolporterem, i księgowym, i propagandystą. I, wydaje się, we wszystkim tym on (może nawet niespodziewanie dla siebie) przejawiał zdolności. Zatem, wiele mu było dane, jak to się mówi, od Boga. On ze stoickim spokojem przeszedł wszystkie próby, które wypadły na okres „ukonstytuowania” i „ugniażdżenia” „Smołoskypu” w stolicy. Wiem, że ufnemu Zinkewyczowi przyszło przeżyć na Ukrainie niemało rozczarowań w tutejszych ludziach. To ekipa poligrafów, która podjęła się pracy u niego, ni z tego ni z owego zniknęła w nieznanym kierunku, zabierając ze sobą kompaktową drukarnię, którą Zinkewycz przywiózł na Ukrainę, a ona znacznie obniżała koszty własne „smołoskypowskich” książek — własna baza poligraficzna oszczędzała niemało środków. To „Smołoskypowi” wydarto skromny samochodzik — nie był on sformalizowany w należyty sposób, żeby „Smołoskyp” dowiódł w sądzie swoją prawną własność. Zatem ten, kto był obok Zinkewycza i niby występował z nim w zgodzie, nie oparł się przed odruchem chwytania, kiedy otworzyła się możliwość pożywić się cudzym kosztem. Pokusy często są silniejsze od ludzi. Nawet od niby bardzo ideowych. Zinkewycz nie lubił wspominać takich epizodów (a one tymi dwoma nie ograniczały się!). Kiedy zapytałem go o nie, rozłożył ręce i przeniósł rozmowę na inne. Czy to nie chciało mu się mówić o tym, jak tutejsi spryciarze, wkradłszy się do niego w zaufanie, wpuścili go w maliny, czy żałował tracić czas na rozmowy, które już nijak nie zaradzą temu, co się stało. Rostysław Semkiw podarował mi „Dziennik” Osypa Zinkewycza oraz monografię Ałły Mykołajenko „Smołoskyp” (1967—2017): od Ameryki do Ukrainy”. Wyczytywałem tam to, co wiedziałem, o czym domyślałem się i o czym nie miałem najmniejszego pojęcia. Niespretensjonalne, wydaje się, czasem i pospieszne notatki Zinkewycza niosą w sobie nie tylko epizody z jego biografii, która czyta się jak powieść o ukraińskim człowieku, który, pożegnawszy się z ojczyzną, szuka swojego miejsca w świecie; on także niesie w sobie ważne kreski do autokarakterystyki tego inicjatywnego, odpowiedzialnego i nad podziw celowego człowieka. Wszędzie, gdzie znajdował się Zinkewycz, przejawiał zdolności organizacyjne (w więzieniu zainicjował wydanie czasopisma i zainteresował ideą kilku ludzi, we Francji, podczas pracy w kopalni węgla, zorganizował bezpartyjny Związek Ukraińskiej Młodzieży (SUM) i został pierwszym jego przewodniczącym. Dalej był młodzieżowo-studencki czasopismo „Smołoskyp”, który redagował tenże Zinkewycz, który równolegle z przyswajaniem chemicznej nauki opanowywał dziennikarskie rzemiosło). Zbierając się pisać wspomnienie o Osypie Zinkewyczu, nie miałem zamiaru referować jego dziennika, ponieważ nie byłem z nim zaznajomiony. Tylko jakoś usłyszałem, jak o nim na którymś ze zgromadzeń napomknął Rostysław Semkiw: powiedzmy, to bardzo ważna pod wieloma względami lektura. Ale nie nadałem temu aż tak wielkiego znaczenia. I oto czytając — prawie jak powieść — ten dziennik, doobrażając sobie konspektywnie wyłożone lub nawet niepowiedziane, składasz rozprzestrzeniony w czasie obraz osobistej wojny Osypa Zinkewycza z radziecką imperialną maszyną. Po pierwszych drukach książek „Smołoskyp” od razu uwydatnił swój profil. Powstał jako wydawnictwo, które publikuje utwory ukraińskiego samizdatu politycznego i literatury podziemnej. „Licho z rozumu” Wiaczesława Czornowoła, „Sobór w rusztowaniu” Jewhena Swerstiuka, „Bumerang” Wałentyna Moroza, wydania „Ukraińskiego Wiestnika” — to jedne z pierwszych rezonansowych wydań „Smołoskypu”. Jednocześnie z tym Zinkewycz, który był głównym architektem „Smołoskypu”, stworzył w jego strukturze Ukraińską Służbę Informacyjną, która później miała i anglojęzyczny oddział. Pojawiła się tam i organizacja obrony praw człowieka na Ukrainie. Po powstaniu na Ukrainie Ukraińskiej Grupy Helsińskiej „Smołoskyp” zainicjował w Waszyngtonie Komitet Helsińskich Gwarancji dla Ukrainy. Czytam i w dzienniku Zinkewycza, i w materiałach o historii „Smołoskypu”, jakim legendarnym stawał się na Ukrainie (w pewnych kręgach) Osyp Zinkewycz. On, pewnie, i sam nie poznawał siebie w swoim portrecie, stworzonym przez radzieckie służby specjalne i propagandystów. „Wisti z Ukrainy” (one dawno spoczęły w Bogu), które były wiadomo czyim megafonem, pisały po tym, jak „Smołoskyp” wziął sobie do nazwy imię Wasyla Symonenki, że Zinkewycz — to niebezpieczny faszystowski zbrodniarz. Pan Osyp wspominał: „…w 1930 roku (kiedy miałem zaledwie kilka lat!), byłem dyrektorem „Smołoskypu” w Niemczech i przyjaźniłem się z Hitlerem! Dokładnie tak napisano”. Tak pracowali radzieccy propagandyści, ani trochę nie przejmując się tym, że ich twierdzenia, jak mówią, kupy się nie trzymają. Był on, zgodnie z tymi pismami, i agentem CIA, i chemikiem, który w tajnych laboratoriach przygotowuje broń masowego rażenia, którą amerykańscy imperialiści zamierzają wykorzystać przeciwko radzieckiemu narodowi. Zresztą, kim on tylko nie był! Jednym słowem, kompartyjni propagandyści zrobili go uniwersałem — wszędzie i zawsze niebezpieczny Zinkewycz. W dzienniku czytamy prawie detektywistyczne wątki o wywożeniu przez łączników „Smołoskypu” z Ukrainy, a dalej przez europejskie kraje do USA rękopisów Olesia Berdnyka, Mykoły Rudenki, Mychajła Osadczego, Niny Strokatej i Swiatosława Karawanskiego, Iryny i Ihora Kałynciw. W każdej z tych książek — skomplikowany wątek jej pojawienia się w „Smołoskypie”. To naprawdę unikalne strony historii ukraińskiego wydawnictwa książek.
Oczywiście, przede wszystkim interesowało mnie to, kiedy redaktorska optyka Zinkewycza skupiła się właśnie na Ukrainie. Czytając dziennik, wydaje mi się, że znalazłem swoisty punkt odniesienia. „Kiedy zdecydowaliśmy się wznawiać czasopismo w 1960 roku, umówiliśmy się, że będziemy pisać przede wszystkim o ruchu szistdesiatnykiw, wydarzeniach na Ukrainie…”, „…ja prenumeruję i otrzymuję prawie wszystkie gazety i czasopisma literackie z Ukrainy. Wziąłem na siebie zbieranie materiałów i pisanie o wydarzeniach na Ukrainie”. I bodaj pierwsza publikacja tego wektora — artykuł o naszych młodych pisarzach w kontekście kolejnego zjazdu pisarzy. Jak się wydaje podczas lektury dziennika, historia z wierszem Ludmyły Skurdy „Żyjesz i nagle” była dla Zinkewycza bardzo ważna. Zinkewycz uwierzył w szczerość wyznania młodej poetki, uwierzył w to, że śladem za nią tak o swoim odczuciu Ukrainy mogłoby z całą odpowiedzialnością powiedzieć niemało ludzi jej generacji: O, ziemio, wierz — na wieki powrócę w ocean, w którym jestem kroplą. Beze mnie będzie oddychać Ukraina, a ja bez Ukrainy się uduszę. Znałem wtedy na uniwersytecie Ludmyłę Skurdę, która studiowała na wydziale filologicznym. Była tam jedną z najważniejszych nadziei literackich. Za młodzieńczą frondą i ekscentryką w jej wierszach przebijało to, co bystro dostrzegł Osyp Zinkewycz — niepodrabialna ukrainocentryczność. Dziś ciekawie jest przeczytać artykuł Zinkewycza o dyskusji wokół zbioru dwudziestoletniej Ludmyły Skurdy „Czekanie”, który ortodoksi naszej krytyki oskarżyli o mieszczańską drobnotematyczność i poddali bezlitosnemu ostracyzmowi. Zwrócił uwagę Zinkewycz i na to, że po pojawieniu się jej debiutanckiej książki, która miała taki odbiór w krytyce, imię poetki na długo zniknęło ze stron periodyków literackich. Nowa książka Mychajła Słaboszpyckiego „Z pamięci lustra” kończy swoisty cykl prozy wspomnieniowej, w którym już opublikowano „Przecieranie lustra” i „Cienie w lustrze”, które odbiły się szerokim echem. Książka, podobnie jak dwie poprzednie, ukazała się w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Jej prezentacja odbyła się w Narodowym Muzeum Literatury.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
i próbował odgadnąć tego przyczynę. Biografia autora, tekst, recepcja i kontekst — to nieodzowne składniki wystąpień Zinkewycza. Już wtedy stał się jednym z najgłębszych znawców literatury ukraińskiej — takich jak, powiedzmy, Iwan Kosheliweć czy Bohdan Krawciw, którzy niemało o niej pisali. W 1967 roku ukazuje się drukiem osobne wydanie jego pracy „Z generacji nowatorów: Switłyczny i Dziuba”. Wydaje mi się, że Zinkewycz — gdyby była taka potrzeba — mógłby sporządzić dokładną mapę poezji ukraińskiej, wyraźnie wyodrębniając na niej niekonwencjonalne poszukiwania szistdesiatnykiw i poszistdesiatnykiw, terytorium grafomanów-wierszopisów oraz poezji epidemicznej (zapewne jego definicja). Lecz mimo wszystko „czystym” literaturoznawcą nie był. Zinkewycz — to przede wszystkim ukraińscy dysydenci, nasz ruch obrony praw człowieka. A ponieważ w jego przeważającej większości składali się na niego humaniści, działacze literatury i publicyści, to niezmiennie trzymał to wszystko w polu widzenia. Ale ogólnie jego działalność była znacznie bardziej upolityczniona niż, powiedzmy, już wspomnianych Iwana Kosheliwcia czy Bohdana Krawciwa. „Smołoskyp” — to nie tylko publikacja represjonowanych na Ukrainie utworów literackich — to także upublicznienie całego naszego samwydawu. To stała opieka nad dysydentami. To wyjazdy kurierów „Smołoskypu” do ZSRR, gdzie spotykali się z obrońcami praw człowieka i wywozili do USA ważne dokumenty polityczne oraz utwory, które „Smołoskyp” ujawniał drukiem. To szerzenie w świecie zachodnim prawdy o polityce wewnętrznej ZSRR i konsekwentnym etnocydzie — jako uniwersalnej metodzie tworzenia tak zwanej nowej wspólnoty historycznej pod nazwą jednolity naród radziecki. Z jego dziennika dowiadujemy się niemało o jego osobistej wojnie z imperializmem komunistycznym oraz szerokim kręgu ludzi — ideowych współmyślicieli Osypa Zinkewycza. Są tu niezwykle ciekawe wątki i szczegóły, które zachowały się dzięki notatkom ideowego inspiratora „Smołoskypu”. Szkoda, że Zinkewycz nie miał możliwości stale chronologicznie zapisywać działalności „Smołoskypu” i wydarzeń swojego wieloaspektowego życia. I dlatego tak wiele pozostało „poza kadrem”. Ale nawet to, co spotykamy w tych zapisach, niesie w sobie echo atmosfery, która panowała w środowisku naszej emigracji politycznej. Nieobeznanemu z tym wszystkim tutejszemu czytelnikowi wszystko wygląda niemal idealnie: tam zebrali się prawdziwi ukraińscy patrioci, którzy w imię wolności Ukrainy gotowi są na wszystko. Dziennik Zinkewycza pokazuje: ogólnie tak, ale też trochę nie tak… Diaspora — to po prostu ludzie. W większości jednak nasi ludzie. Ale — ze wszystkimi cnotami i przywarami. I jest wśród nich różnie. Jedni stawiają sobie za priorytet bezinteresowną służbę sprawie ukraińskiej i bez zastrzeżeń podporządkowują się jej potrzebom. Inni są obojętni na te kłopotliwe sprawy i całkowicie pochłonięci osobistymi problemami. Jeszcze inni niezmiennie bronią swoich interesów korporacyjnych, choć przynosi to wielką szkodę wspólnej sprawie. A jeszcze inni, zaślepieni demonem destrukcji, dokładają starań, by pogrzebać ważną sprawę tylko dlatego, że nie znajduje się ona w ich podporządkowaniu i nie mogą jej kontrolować ani czerpać z niej korzyści. U Zinkewycza nie ma wielomównych inwektyw czy narzekań z powodu tego, jak przeszkadzają mu w pracy, jak niektórzy z politycznych przywódców emigracji oskarżają go niemal o radziecką orientację. Lakonicznie kilka razy konstatuje takie fakty. Złożony konflikt z jego własnym środowiskiem OUN (m) wynikł, gdy Zinkewycz wspomniał, że chce wydać książkę Danyła Szumuka, w której jest szereg, jak wydawało się kolegom Zinkewycza, aż nazbyt kontrowersyjnych momentów. To właściwie cała epopeja pod nazwą „Danyło Szumuk”. Liczne jej momenty śledzę w dzienniku pana Zinkewycza. Oto kurier „Smołoskypu” przywiózł z Ukrainy klisze fotograficzne z tekstem Szumuka. Pierwsza nieufność wokół tego nazwiska w partyjnym środowisku samego Zinkewycza. Próbują go przekonać: to, co z takim ryzykiem przywieziono z Ukrainy, — to fałszywka, którą radzieckie służby specjalne skompromitują „Smołoskyp”, a co najważniejsze — całe środowisko nacjonalistyczne na Zachodzie. Oto, powiadają, radzieckie służby specjalne już rozpowszechniają wszędzie te urywki z tekstu Szumuka, w których rozprawia się on z banderowcami. A ponieważ Zinkewycz przynależy do melnykowców, to publikacja Szumuka, oprócz wszystkiego innego, sprowokuje kolejne zaostrzenie dawnego konfliktu między banderowcami a melnykowcami, na którym jednakowo tracą i banderowcy, i melnykowcy. Zapisy Zinkewycza w dzienniku z 8 marca 1974 roku: „Ostrożność musi być potrójna…”, „Trzeba tę sprawę odpolitycznić i odpartyjnić, tym bardziej, że do tej sprawy Organizacja nie miała i nie ma żadnego związku. Napisałem im (kolegom z kierownictwa melnykowskiego. — M. S.), żeby opublikowali oświadczenie, że Organizacja nie miała i nie ma żadnego związku z otrzymaniem wspomnień i za ich publikację nie ponosi żadnej odpowiedzialności…”, „Za wspomnieniami będziemy stać my („Smołoskyp” i jego środowisko. — M.S.), niech tylko my i nikt inny. To będzie dowodem, że wykonujemy konkretną pracę, ale o naszych ludziach nikt nie ma wiedzieć. Być wszędzie dla konkretnej pracy, a nie dla autoreklamy. To musi być nasze credo…”. A w kwietniu tego samego roku Zinkewycz pisze, że jeden z kierownictwa PUN-u domaga się sądu nad nim za wydanie wspomnień Szumuka. Oto taka kolizja z jego organizacją. A co dopiero mówić o melnykowskich oponentach-banderowcach?! Zinkewycz znajduje się między dwoma ogniami. A tu jeszcze nowina. W propagandowych „Wistiach z Ukrainy”, które wychodzą w Kijowie w celu rozkładu emigracji politycznej, znów dokonują ponownego „odkrycia”: Osyp Zinkewycz — ideowy poplecznik samego Hitlera! Wydawcę próbowano przekonać: rękopis Szumuka — to w rzeczywistości mistyfikacja, od której trzeba trzymać się jak najdalej. Powiadają, radzieckie służby specjalne przygotowały tę dywersję, by skompromitować całą ukraińską emigrację polityczną. Znowu ten sam motyw. Zinkewycz radził się tych, na których opinii mu zależało, zasięgał informacji, samodzielnie przeprowadzał badania tekstologiczne, sam oponował swojemu pragnieniu drukowania rękopisu Szumuka. Doradcy radzili różnie, ale w większości namawiali do wstrzymania się: kto wie, co stoi za tym rękopisem. Co więcej, skandal, wydaje się, już się zaczyna, chociaż zapoznało się z pisaniem Szumuka tylko kilka osób. Jeszcze trochę rozmyślań i wahań — i Zinkewycz w końcu podjął decyzję: wydawać. Czytałem tę książkę. Jest tam rzeczywiście wiele ostrych wyrzutów pod adresem przywódców środowisk partyjnych, jak i figurantów ukraińskiego politycznego świata spośród nacjodemokratów. Komu z nich mogło się to spodobać? Ale, pomimo często niedyplomatycznego tonu autora, powiedziane w niej było gorzką prawdą.
Nawiasem mówiąc, miałem okazję niejednokrotnie spotykać się z Danyłem Szumukiem. Byłem wtedy przewodniczącym sekretariatu Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, której przewodniczący Iwan Dracz zdecydował: kręcimy film dokumentalny o Szumuku. Zobowiązano mnie do bycia producentem filmu. Autorami scenariusza byli Iwan Dracz, Mykoła Maszczenko i ja. Maszczenko był reżyserem-inscenizatorem. Napomknąłem o tym, aby do udziału w obrazie zaprosić Osypa Zinkewycza, bo przecież to on, wbrew potężnym przeciwnościom, wydał książkę Szumuka, a ona wywołała tak wielki rezonans zarówno w diasporze, jak i na Ukrainie. Co więcej, Zinkewycz ze wszystkich nas najlepiej zna Szumuka, bo utrzymuje z nim kontakt już od dłuższego czasu. Opiekował się nim, kiedy Szumuk pojawił się w Kanadzie. To już po wydaniu „smołoskipiwskim” — czy dokładniej, dzięki niemu — „Za wschodnim horyzontem” Szumuka ukazało się także w angielskim tłumaczeniu. Właśnie „Smołoskyp” umożliwił i przygotował jego pojawienie się. Dziwne, ale moją propozycję kandydatury Zinkewycza z jakiegoś powodu zignorowano. Film robiono w pośpiechu. Scenarzyści tak i nie uzgodnili między sobą, kto i co chce tam zobaczyć. Nasz półtoragodzinny film wyszedł „taki sobie”. Długie monologi Szumuka, Dracza, Maszczenki, mój, od czasu do czasu przerywane kadrami to ptaków na niebie, to gwarem kijowskich ulic, to pielęgnowanymi klombami na placach i bulwarach, to kwitnącymi kasztanami. Piękne są prawie wszystkie pojedyncze kadry, a wszystko razem — aż nadto poetyckie i eklektyczne. Piękno na pięknie — i pośród nich po prostu gubi się rzeźbiarsko wyrazista, pełna woli twarz Danyła Szumuka i jego przytłumiony głos. Nie przypominam sobie, czy na prezentacji filmu w Muzeum Literatury był pan Zinkewycz — zapraszano tam najbardziej znanych ukraińskich działaczy. Pamiętam ostrożną krytykę „Danyła Szumuka — więźnia XX wieku” (tak nazywa się obraz) przez Jewhena Swerstiuka, Wiaczesława Czornowoła, Dmytra Pawłyczka i Pawła Mowczana, którzy, wypowiedziawszy wzniosłe słowa o nieprzeciętnej osobowości Szumuka i jego życiowych imperatywach, zauważali monotonną statyczność filmu, rozwlekłość i nadmierną dydaktyczność. Nie byłem w „smołoskipiwskim” kręgu, ale w polu mojego widzenia (jako niepoprawnego bibliofila!) stale były i są jego wydania. Nie zawsze nadążam za debiutanckimi książkami tych, których odkrywa i błogosławi w literaturze „Smołoskyp”. Jakoś zainteresowałem się jego laureatami: Serhij Żadan, Taras Prochaśko, Andrij Kokotiucha, Iwan Andrusiak, Sofija Andruchowycz, Ihor Andruszczenko, Jurij Bedryk, Kateryna Kałytko, Andrij Bondar, Mariana Sawka, Anatolij Dnistrowyj, Ostap Sływynśkyj, Rostysław Semkiw, Petro Jacenko, Iryna Szuwałowa, Anna Malihon, Leś Bełej, Tetiana Wynnyk, Myrosław Lajuk… — to tylko ci, w których teksty zajrzałem lub o których słyszałem, ponieważ od wielu imion idzie — niechby i nie aż tak głośne — echo, i zwracają na nie uwagę ci, którzy choćby pobieżnie interesują się młodą literaturą. „Smołoskipiwski” nowoimienny nurt książkowy — to już jak swoista i zupełnie inna cywilizacja literacka. Wtedy, podczas spotkania z ukraińską społecznością w torontońskim KUMF-ie, Osyp Zinkewycz mówił, że przeniesienie „Smołoskypu” na Ukrainę to nie mechaniczna formalność. To znaczne rozszerzenie jego metodologicznych zasad i nowe strony w jego twórczej praktyce. Podkreślał: „Smołoskyp” nie tylko będzie upubliczniał utwory zdolnych młodych ludzi, których, w opinii Zinkewycza, na Ukrainie jest nawet znacznie więcej, niż nam się wydaje. „Smołoskyp” będzie tworzył swoje — naprawdę zasadniczo ukraińskie, młodzieżowe — środowisko, gdzie będzie i literatura, i polityka, i kultura w ogóle, i działalność społeczna. Wtedy, w czasie niepohamowanej euforii z powodu ukraińskiej niepodległości, ogłaszano masę grandioznych projektów, które, jak twierdzili ci, którzy je artykułowali, mogłyby jeśli w ogóle nie wywrócić świata, to przynajmniej nie do poznania zmienić Ukrainę (dekolonizować, dekomunizować, derusyfikować itd.). Niestety, dzisiaj nic nie słychać o tych zuchwałych projektantach i nie widać szczególnych śladów po obiecanych przez nich grandioznych działaniach i przekształceniach naszego kraju nie do poznania. A Zinkewyczowski „Smołoskyp”, za którym nie stały gigantomańskie ambicje jego założyciela i inicjatora przeniesienia „Smołoskypu” na Ukrainę — jest. I jest takim fenomenem, który autorytatywnie potwierdza: jeśli do sprawy bierze się naprawdę mądry architekt, jeśli jest obdarzony kreatywnym myśleniem, jeśli naprawdę zna się na ludziach i umie dobrać profesjonalny „zespół”, to nawet w naszych warunkach — powiedzmy szczerze, niezbyt sprzyjających dla takiej działalności — sukces może przewyższyć oczekiwania, które nie są aż tak śmiałe, bo realistycznie patrząc wokół, rozumiesz: u nas wszystko robić jest znacznie trudniej „niż u ludzi”. Widocznie nasza dola taka, że „ten muruje”, a „ten rujnuje”. U nas jeśli ktoś coś robi i mu to wychodzi, to nad nim staje dziesięciu nieproszonych doradców, którzy zaczynają zgodnym chórem: „Przecież tak się nie robi!”. I uczą oraz przeuczają was na swoją modłę. Dobrze, że Zinkewycz — jako człowiek doświadczony i bywały w świecie — dobrze zna się na rasie takich pouczaczy, bo sądząc po dzienniku, stale przerywali mu na życiowej drodze. Ale on — elastyczny i dyplomatyczny — nie wdając się w przeciągające się dyskusje, cichaczem omijał ich i robił to, co sam uważa za stosowne. O zgubności bezpłodnych dyskusji pisał w swoich artykułach „Ostatni obowiązek nacjonalistycznej generacji” z 1974 roku oraz „Epidemia apeli” z 1975-go (dobrze, że zostały przedrukowane jako dodatki do jego „Dziennika”). To właśnie wtedy Zinkewycz miał odwagę wyraźnie podkreślić: „Złożyło się tak, że w systemie wszystkich trzech OUN młoda nacjonalistyczna generacja stała się widzem, obserwatorem, a nie twórcą i współodpowiedzialnym czynnikiem. W bardzo wielu przypadkach zasłużeni seniorzy zredukowali ją, gdzie to było możliwe, do ślepego wykonawstwa, a gdzie tego nie można było osiągnąć — wypchnęli poza ramy OUN. Wszystkie trzy OUN bez młodego uzupełnienia dobiegają do swojego końca. Wielu z jej kierowników nie uświadamia sobie, że doprowadzają to dzieło, ze świetlanymi tradycjami, z błędami i mądrymi kierunkami, z bohaterami i mieszczanami, idealistami i „aparatczykami” — do muzealnego eksponatu”. I to jest naprawdę tak. Dobrze pamiętam, kiedy ja, przewodniczący sekretariatu UŚRK, bywałem w ukraińskich centralach USA i Kanady. I wszędzie, w kierownictwie ich, jak w Biurze Politycznym KC KPZR, panowała ta gerontokracja. Nawet szeregowi członkowie i po prostu aktywiści w tych środowiskach byli ludźmi w podeszłym wieku. Młodzież tam nie była dopuszczana. Kierownicy przewodów byli jak monarchowie, którzy do końca dni swoich mają zasiadać na tronach. Kiedy ja wtedy, na początku lat dziewięćdziesiątych, zaczynałem mówić o braku młodej krwi w ukraińskich organizacjach, to z reguły słyszałem mniej więcej coś takiego: młodzi do nas nie przychodzą, bo młodzi — to już nie Ukraińcy, a Kanadyjczycy czy Amerykanie ukraińskiego pochodzenia, ludzie podwójnej lojalności — od nich już nie można wymagać tego, co od nas… Ale wszystko to łatwo zostało obalone, kiedy w USA powstał nie partyjny Komitet Koordynacyjny Pomocy Ukrainie, a w Kanadzie Towarzystwo Zwolenników Ruchu (później przemianowane na Towarzystwo Przyjaciół Ukrainy). I tu, i tam było niemało moich młodych znajomych, których rodzice rządzili we wszystkich trzech OUN.
A propos znajomych. Miałem przyjemność znać szereg osób, o których przychylnie pisze w swoim dzienniku Osyp Zinkewycz. Jest tu i uczony — chemik, były „dywizjonista” Stepan Ilnycki, i sekretarz generalny ŚUK, historyk Wasyl Weryha, i doktor historii Marta Bohaczewska-Chomiak, i pisarka Antonina Horochowycz, i małżeństwo Darki (historyk sztuki) oraz Jurija Darewyczów (fizyk), i rodzina Klufasów, i pisarka oraz artystka Lida Palij, i doktor historii Roman Serbyn… — a to jeszcze nie wszyscy. Jest niemało znanych mi nazwisk, które Zinkewycz wspomina bez jakichkolwiek charakterystyk. Wspomniani zaś przeze mnie wcześniej ludzie mają, kto pobieżne, a kto i dokładne charakterystyki autora „Dziennika”. I te charakterystyki, na ile mogę sądzić, w większości są trafne, psychologicznie wyczerpujące. Czytając o tych ludziach, od razu ich rozpoznawałem. Większość z nich właśnie takimi jawiła się w mojej pamięci. Jeszcze jedna okazja, by upewnić się, jak dobrze Zinkewycz znał się na ludziach. Zdarzyło mi się spotykać w Toronto także z awanturniczą Natalką Bundzą, która, jak pisze Zinkewycz, opowiadała mu, jakoby radzieckie służby specjalne oferowały jej 20 tysięcy dolarów (według innej opowieści ta suma już wzrosła) za to, że pomoże im schwytać Zinkewycza (jakoby miała namówić go do przyjazdu na Ukrainę, a tam już wiedzieliby, co i jak z nim zrobić. Ale chwaliła się Zinkewyczowi, że nie zaczęła wywabiać go do Radzieckiej Ukrainy. Więc, powiedzmy, niech podziękuje jej patriotycznemu sumieniu…). Czytając to, złapałem się na myśli, jaką mogłaby być o tym nowela psychologiczna. Jak wiele opowiedziałaby ona o osobliwościach życia na emigracji i ryzykach dla takich ludzi jak Zinkewycz w ich próbach pojawienia się na Ukrainie. W końcu dziennik Zinkewycza to wątki, wątki i wątki, które czekają na tego, kto rozwinie je w dziełach literackich. Dziwne, że nie zainteresował się nimi jeszcze, na przykład, Andrij Kokotiucha. Ale to już inny temat. Kiedy Liga Ukraińskich Mecenasów rozpoczęła przeprowadzanie Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego (po śmierci jego inicjatora Jacyka nosi on imię wybitnego dobroczyńcy), zapraszałem do rad opiekuńczych i nadzorczych tego projektu najbardziej znanych ludzi z Ukrainy i diaspory. Wtedy poważnie wsparli nas (i wspierają obecnie) Mykoła Żułynski, Pawło Mowczan, Jarosław Jackiw, Iryna Farion, Lubow Hołota. Z działaczy społecznych diaspory pojawili się u nas prezydent Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych Oksana Bryzhun-Sokolyk, wiceprezydent Światowego Kongresu Ukraińców Wasyl Weryha, którzy popularyzowali konkurs na Zachodzie. Szczególnie odczuwalne było wsparcie Osypa Zinkewycza, który, zgadzając się być członkiem rady opiekuńczej, potraktował tę rolę naprawdę poważnie. Nie tylko podawał konstruktywne pomysły, on od razu zaproponował: „Smołoskyp” będzie darował swoje wydania zwycięzcom i laureatom maratonu językowego. Jeśli niektórzy z naszych wydawców, do których zwróciliśmy się z prośbą o podarowanie książek dla konkursowiczów, kategorycznie zażądali: kupujcie od nas książki, za darmo nie damy, to właśnie „Smołoskyp” Zinkewycza jako pierwszy dał przykład dobroczynności. Od tamtej pory i aż do dziś (choć pana Zinkewycza już nie ma wśród żywych), „Smołoskyp” stale zapewnia konkursowiczom swoje najlepsze wydania. Wystarczy choćby wymienić serie „Rozstrzelane Odrodzenie”, „Szistdesiatnyky”, wspomnienia, wydania politologiczne, prozę i poezję młodych autorów. Oczywiście, właśnie przykład „Smołoskypu” przyciągnął do nas inne wydawnictwa, które na nim się wzorują. Jestem przekonany: w swojej uwadze wobec konkursu językowego i konkretnej pomocy nam Osyp Zinkewycz przekonująco pokazał się właśnie takim, jakim był. A był, z jednej strony, idealistą. Nie tym naiwnym, który jest oderwany od ziemi i zapatrzony w niebo, a tym, który ma niezmienne życiowe ideały i bez zastrzeżeń służy im. A z drugiej strony, jako człowiek obdarzony praktycznym i systemowym myśleniem, on, analizując konkretne finansowe i organizacyjne momenty projektu, bardzo pomógł mi konstruktywnymi radami. Było to dla mnie terminowe, bo konkurs wtedy dopiero stawiał pierwsze kroki, i szczególnie cenne, ponieważ kłopoty organizacyjne to najtrudniejszy dla mnie „gatunek”. A Zinkewycz miał do tego talent, to była jego organiczna żywiołowość, w której czuł się naprawdę jak ryba w wodzie. Do tego miał ogromne doświadczenie praktyczne, którym chętnie się dzielił. Oprócz tego, że był działaczem politycznym i społecznym — i, co bardzo ważne, nie zainfekowanym korporacyjnym egoizmem, na który cierpi przeważająca większość z nich — był też biznesmenem. Bo prowadzenie „Smołoskypu” to już też biznes, z którym trzeba sobie radzić. Na samym patriotyzmie i przy wszystkich dobrych intencjach tutaj, jak to mówią, daleko nie zajedziesz. Tutaj trzeba być realistą, który obiema nogami twardo stoi na ziemi. Nawet nie od razu uwierzyłem, że połączyły się w nim idealizm i realizm. Cechy, wydawałoby się, antagonistyczne. I szczęśliwi — oraz nieuchronnie skuteczni — są ludzie, którym udaje się harmonijnie połączyć je w sobie. Osyp Zinkewycz — połączył. I to jest jedno z wyjaśnień fenomenu „Smołoskypu”.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr RYZNYKIW, pisarz, Odessa. Przy szczegółowym, wnikliwym rozpatrzeniu myśli Iwana Ohijenki o pochodzeniu naszego języka napotykamy twierdzenie, które przeczy jego własnej tezie wyjściowej. Oto pisze on o autochtoniczności naszego narodu: W słowiańskiej(??!— O.R.) praojczyźnie Ukraińcy siedzieli mniej więcej na tych samych ziemiach, na których później zastała ich historia, to znaczy, Ukraińcy są autochtonami na swoich ziemiach, jak to udowodnił M. Hruszewski; tak samo i czeski archeolog Niederle twierdzi, że Ukraińcy i Białorusini są najbardziej autochtoniczni na swoich ziemiach. „Środkowe Naddnieprze było prawdopodobnie praojczyzną naszego narodu”, — twierdzi M. Hruszewski (t. I, s. 5, 45). W ten sposób Naddnieprze — to centrum naszego najdawniejszego terytorium, gdzie powstawała nasza historia, gdzie wytwarzał się nasz język. Ale naród ukraiński zajmował rozległą ziemię, w skład której wchodziły — używam późniejszych nazw — także Galicja, Zakarpacie, południowe Wołyń, a także Podonie. Twierdzenie, jak na dzisiaj, poprawne. Ależ… Ależ akapit wyżej autor twierdzi: „Język ukraiński jako taki zarysował się jeszcze na słowiańskiej praojczyźnie, od której oderwał się już z wyraźnymi swoimi cechami, jak powstawał i każdy inny język słowiański”. Tutaj trzy punkty budzą sprzeciw. Rozpatrzmy je wnikliwiej. 1. Zgodnie z naszym Latopisem, Słowianie (słowenie) żyli na dzisiejszej Nowogrodczyźnie. Oto cytaty z „Powieści minionych lat” (Kijów, „Weselka”, 1982 r., ukraiński przekład Wiktora Blyznecia): „apostoł Andrzej udał się Dnieprem w górę rzeki i przybył do Słowian, gdzie teraz stoi Nowogród…” s. 12; „a u słowen w Nowogrodzie swoje inne kniaziowanie” s. 13; „w roku 859 Waregowie zza morza zbierali daninę z Czudzi, i ze Słowian nowogrodzkich, i z Mery, i ze wszystkich Krywiczów…” s. 20; „w roku 862 poszli do Waregów… i powiedzieli im Czudź, Słowianie i Krywicze… przyjdźcie kniaziować i władać nami… Starszy Ruryk zasiadł w Nowogrodzie, a drugi Sineus — na Biełojezierze, a trzeci Truwor — w Izborsku” s. 20 (Zwróćcie uwagę — „poszli do Waregów” — nie Rusini, nie Polanie, u których byli swoi kniaziowie, a „Czudź, Słowianie i Krywicze”!); „…pierwsza, dawna ludność w Nowogrodzie — słowenie, w Połocku — Krywicze, w Rostowie — meria, w Muromie — muroma. I nimi wszystkimi władał Ruryk”. To znaczy, nie tą ziemią, która jest ruska, czy kijowsko-ruską!! Czy po nowoczesnemu — ukraińską! Naszych z wami przodków Latopis cały czas nazywa Polanami i Rusinami. Wszakże, co poradzisz. Obecnie przyjęto Słowianami nazywać i Czechów, i Słowaków, i Polaków, i Słowieńców, i Białorusinów, i Serbów… A wtedy,
Jak widzimy, Słowianami (zauważcie, pierwszymi Słowianami) zaczęto nazywać naszych przesiedleńców na północ, którzy założyli tam nowe miasto i nazwali je Nowogród! A obecnie nawet Moskale, którzy w swojej istocie, genetycznie, byli i są Finami i Tatarami, i którzy pod wodzą Iwana Groźnego wybijali Słowian-nowogrodzian do nogi! — zaczęli nazywać siebie Słowianami... Może i naprawdę dusze zabijanych nowogrodzkich Słowian przechodziły w zabójców? Będziemy i my nadal tej umowności przestrzegać: Słowianie — to ci, którzy oderwali się od naszej praojczyzny i rozmawiali na obcych ziemiach naszym SŁOWEM. Ale stopniowo zmieniając je, tracąc nieco ze starożytności, o czym będzie dalej. 2. Autochtoniczną była dla nas Kijowszczyzna, Wołyń, stepy pomiędzy Dnieprem i Dniestrem, Donem i Dunajem. O tym świadczą i te nazwy czterech rzek, które mają (według wielu naukowców) w sobie rdzeń Dana, bogini wody. No i oczywiście całe Podkarpacie. Swoją drogą, w centrum tego terytorium przepływa rzeka BÓG, która była Bogiem dla naszych pradziadów! Spójrzcie na mapę — ona jest całkowicie nasza!!! — od źródeł do morza! Gr. Piwtorak twierdzi, że już w czasach trypolskich, a to 4—5 tysiącleci przed Chrystusem, nasi przodkowie żyli tutaj: „Kultura trypolska podniosła gospodarczy i kulturowy poziom Środkowego Naddnieprza i założyła mocny fundament dla wysokiego rozwoju kulturowego następnych etniczno-plemiennych tworów tego regionu, w szczególności i wczesnych wschodniosłowiańskich (dokładniej byłoby powiedzieć — wczesnych ukraińskich — O.R.) plemion”. („Ukraińcy: skąd jesteśmy i nasz język”, Kijów, Naukowa Dumka, 1993, s. 35). Więc — wracajmy do słów Iw. Ohijenki — jeśli nasz język był autochtoniczny na tym terytorium, to jak mógł „się oderwać”? To wszystko jedno, co o języku włoskim mówić, że oderwał się od rzymskiej metropolii?! Nie, włoski pozostawał i trwał na tej samej ziemi, gdzie przed nim istniała, panowała i trwała łacina. „Oderwały się” od języka praźródła (łaciny) — francuski, hiszpański, rumuński itd. Dlatego włoski jest bogatszy od tych trzech-czterech języków, które nazywają romańskimi... Zatem tak samo i ukraiński nie odrywał się, a trwał, istniał na swojej praojczyźnie. Świadectwem tego jest lepsze zachowanie w naszym języku bogactw języka praźródła. Inne zaś, tak zwane obecnie słowiańskie, roztrwoniły i straciły wiele z języka praźródła, bo właśnie one (czyli ich nosiciele) oderwały się od praojczyzny, poszły na nowe ziemie, zmieszały się z innymi obcojęzycznymi plemionami. A to właśnie stało się (bo zawsze jest to przyczyną!) przesłanką zmian językowych. 3. Trzeci sprzeciw wywołują słowa: „...jak powstawał i każdy inny język słowiański”. Pobieżne spojrzenie na inne języki pokazuje, że powstawały one nie tak, jak nasz. Język ukraiński, tysiącleciami zakorzeniony w swoją ziemię, nie był przesadzany na nowe terytoria. W naszych białych chatach w stepach, w gajach i lasach babcie i matki przekazywały swój język z ust do ust dzieciom, wnukom, a często i prawnukom. Wyobraźcie sobie — w chatynie mieszka razem dziesięcioro-piętnaścioro dzieci. Od wczesnego rana do wieczora otacza je rodzima żywiołowa mowa. I tak codziennie, co lato, co jesień, co roku, co życie. A okoliczni sąsiedzi-współmieszkańcy — też jednojęzyczni. Nie zapominajmy, jakimi jesteśmy nietolerancyjnymi wobec błędnie powiedzianego słowa. Ja czasami, w obecności towarzyszy, czytając na głos cokolwiek, zmieniam akcent w słowach. I od pierwszego słowa zaczynają mnie poprawiać! Tak, tak! Okazuje się, chociaż w naszym języku akcent nie jest utrwalony, jak w łacinie czy francuskim, czy polskim, czy czeskim, mimo wszystko każdy mówiący wyraźnie pamięta, subtelnie odczuwa akcenty! I ja z przyjemnością wysłuchuję uwag-sprzeciwów-wyrzutów – nie, przyjaciele moi, nie tak łatwo zmieniać język! Wszystkie inne języki (dokładniej — ich nosiciele) — moskiewski, polski, serbski, bułgarski, czeski itd. w swoim czasie były oderwane od rodzimej ziemi, obrazowo mówiąc, przesadzone (jak to bywa z drzewem). M. F. Staniwski pisze: „Epoka ustroju rodowego zakończyła się wyjściem znacznej części Słowian (należałoby powiedzieć praukraińców! — O.R.) poza granice swojej (podkreślenie moje — O.R.) praojczyzny. Rozsiedlenie Słowian (tak samo należałoby — praukraińców! — O.R.) spowodowało osłabienie wewnętrznych więzi, w wyniku czego stopniowo pogłębiała się dyferencjacja między słowiańskimi dialektami plemiennymi i przygotowywały się przesłanki dla utworzenia dawnych języków słowiańskich”. (Język starosłowiański. Wyd. Uniwersytetu Lwowskiego, 1964, s. 11). Zwróciliście uwagę? – „wyjście poza granice swojej praojczyzny”*. Oto w czym tkwi sedno: na nowych ziemiach, w nowych warunkach, w ustach podbitych i zasymilowanych (przez owych przybyszów) tubylców — zaczynały zmieniać się i słowa, i ich wymowa. Właśnie to spowodowało dyferencjację (rozdzielenie, wyodrębnienie). Tylko autor z jakiegoś powodu nie zaznacza, że autochtoni, którzy pozostawali na swojej ziemi, ich jeszcze nazywają ostatkami, nie tak intensywnie zmieniali swój język, jak przesiedleńcy. Dlatego zachował on więcej starożytności, niż inne, tak zwane słowiańskie. Uświadomienie przeze mnie tej różnicy jakieś 20—30 lat temu i dało mi możliwość jeszcze w 2000 roku zacząć pisać książkę „Dziedzictwo tysiącleci. Czym nasz język jest bogatszy od innych?” (4. wydanie, Kijów, „Ukraiński priorytet”, 2017, w niej już 33 bogactwa!). A mieszanie języków jest główną przyczyną zmian językowych. Przypomnijcie sobie, jak mówią po rosyjsku obcojęzyczni: „moja twoja nie panimaj”, „niet czełowieka – niet problemy”, „dawaj kurki, jajki!”. Na przykład, Galowie nie zdołali doskonale nauczyć się łaciny, zaczęli ją psuć, wytwarzać tak zwaną w nauce „wulgarną, ludową” łacinę, a z niej powstał francuski. Dakowie, podbici przez Rzymian, zepsuli łacinę i wytworzyli język rumuński. Fińskie narody — Meria, Czudź, Wepsowie, Mordwa, Udmurci, Wepsowie, Baszkirzy itd., a z czasem i Tatarzy — nie zdołali doskonale przejąć cerkiewnosłowiańskiego języka Krywiczów i ukraińskiego z ust książąt oraz niewielkiej garstki „przybyszów z praojczyzny”, przez kilkaset lat psuli go, a potem z niego wykluł się-wytworzył moskiewski. Swoją drogą, o psuciu powiedział nie ja, a napisał słynny rosyjski historyk Wasilij Kluczewski (1841—1911): „...Gwary wielkoruskiego narzecza ukształtowały się drogą stopniowego psucia (!!! — O.R.) pierwotnego ruskiego (ma się na myśli kijowsko-ruski, czyli ukraiński — O.R.) gwary... Dawna fonetyka Rusi Kijowskiej szczególnie wyraźnie zmieniała się w północno-wschodnim kierunku, t. j. w kierunku ruskiej (znowuż kijowsko-ruskiej, ukraińskiej! — O.R.) kolonizacji, która utworzyła wielkoruskie plemię przez połączenie ruskiego (czytaj kijowsko-ruskiego, czyli ukraińskiego! — O.R.) ludności z fińską”. I dalej: „Wschodni inorodcy, rusejąc, ogólnie przerabiali przyswajany język, psuli (!!? — znowu to samo słowo! — O.R.) jego fonetykę, przepełniając ją twardymi samogłoskami i niebrzmiącymi połączeniami samogłosek ze spółgłoskami...”. Swoją drogą! Uwaga! Ani słowa nie ma o psuciu rusko-ukraińskiego języka na terenach Państwa Kijowskiego. Bo historyk wiedział — tam kontynuował-trwał sobie nasz język, bo autochtoni żyli na swoim odwiecznym terytorium... I dalej znowu: „nie urozmaicając leksyki, czudzka domieszka psuła (znowu!! — O.R.) gwarę, wnosząc do niej obce dźwięki i połączenia dźwiękowe... W gwarze włodzimierskiej widzimy pierwszy moment psucia (!!! — O.R.) ruskiego języka pod fińskim wpływem, a gwara moskiewska przedstawia dalszy moment tego psucia (!!! — O.R.)”. (Was. Kluczewski, Historia państwa rosyjskiego. Moskwa 1987, Mysl, Tom 1, s. 302). Zapamiętajcie te słowa rosyjskiego historyka, cztery razy powtórzone: moskiewska gwara – to dwukrotnie zepsuta („isporczennaia”!) kijowsko-ruska, czyli ukraińska, i cerkiewnosłowiańska mowa (język). Wśród „wschodnich inorodców” historyk nazywa Finów i Czudź, którzy byli autochtonami obecnej Moskowii. Nie nazwał z jakiegoś powodu Tatarów, z którymi Moskwa była w długotrwałych bliskich i przyjaznych stosunkach za czasów Złotej Ordy, o czym świadczą choćby liczne tatarskie rody książęce, które stały się panującymi moskiewskimi — Jusupow, Ordin-Naszczokin, Mansurow, Sumbatow itd. Także szlacheckie — Arakczejew, Aksakow, Achmatow, Arbatow, Baskakow, Bakunin... Tak więc było komu psuć nasz kijowsko-ruski język. Na czymże polegało psucie przez podbitych-podporządkowanych tubylców naszego języka, który stał się dla nich panującym? Nie będę cytował owych potworków w rodzaju „moja twoja nie panimaj”, „słuszaj, kaco!”, „odnaka...”. Spróbuję krótko nazwać choćby główne (bo jest ich niemało!) zmiany w obecnych językach słowiańskich. W polskim — utrata końcówek bezokolicznika -I z jednoczesnym przekształceniem T na Ć(Ć): zamiast chodzić stało się chodzić, czytać; utrata pełnogłosowości (brzeg=brzeg, groch — groch; błoto — błoto; ożledź — zlodowacenie), utrata naturalnej wymowy dźwięku R
— zaczął brzmieć jak Ż: Żym (Rzym), żeka (rzeka), tszy (trzy), pszy (przy), wierzyc (wierzyć); utrwalony (zamiast dawnego ruchomego, jak u nas) akcent na drugiej od końca sylabie (wpływ łaciny, gdzie akcent pada na przedostatnią sylabę); utrata naturalnej wymowy dźwięków D — dzień, dziura, oraz T — cicho, ciotka; utrwaliły się lub uwidoczniły dźwięki nosowe on i en, jak we francuskim, utrata dwusylabowej końcówki rzeczowników w narzędniku — zamiast starodawnego -OJU dla grupy twardej i -EJU (-ЄJU) dla grup miękkiej i mieszanej: STINOU, NADIEJU, MEŻEU, ЇŻEU Polacy mają końcówkę jednosylabową: nad żekiem — “nad rzeką”, “pod ścianą” — pod ścianą; a i nasze i/o zmienili na u, jak w nazwie rzeki Bih/Boh u nich zabrzmiało — BUH; W moskiewskiej — mutacja dźwięku O, tak zwane akanie, w wyniku czego 75 procent naszych O zaczęło wymawiać się jak A; utrata końcówek bezokolicznika zamiast chodyty, czytaty — stało się chodyt, czytat, a w niektórych czasownikach w ogóle zmieniła się-zniekształciła końcówka: piecz (piec), lecz (lec), tecz (ciec) itd.; utrata wołacza; utrata formy rozkazującej 2 osoby liczby mnogiej BUDMO, PYJMO; utrata rodzaju nijakiego (!!! — O.R.) dla dzieci, a stąd utrata całego czwartego przypadku imion; utrata wymian H,K,X// Z,C,S (noha/nozi, ruka/ruci, mucha/musi itd.); utrata naturalnej (europejskiej) wymowy dźwięku E (przekształcił się w Je lub w Jo: nebo, lehkyj); całkowita utrata dźwięku H, zamiast którego w Moskwie już ze dwieście lat mówią Ґ; spółgłoski K, H, X nagle zaczęły brzmieć miękko, a Ы po nich zaczęło brzmieć jak I, czyli tam zaczęto wymawiać KІEF (było kyjew), HYBEL (było hybel), HYBNUT (było hyb...), KYPET (było kypity), KYSNUT (było kys...), TRYZNA (było tryzna), HYTRYJ, HYTROST (było hyt...), a końcówki przymiotników na -ЫЙ przekształciły się w -ИЙ: DYKYJ (było w staroukraińskim i starosłowiańskim dykyj), DOLHYJ (było dołhyj), KOROTKYJ (było korotkyj), KREPKYJ (było kripkyj), MIAHKYJ (było miakkkyj), PLOSKYJ (było płoskyj), TYHYJ (było tyhyj); a jeszcze część przymiotników zabrzmiała przekręcenie, zepsucie, otrzymując końcówkę -OJ zamiast ЫЙ: DNEWNOJ (było w staroukraińskim i starosłowiańskim — dnewnyj), DRUHOJ (było druhyj), ZLOJ (było złyj), KAKOJ (było kakyj, porównaj nasze jakyj!), KOSOJ (było kosyj), KRYWOJ (było krywyj), LYHOJ (było lyhyj), MOLODOJ (było mołodyj), PROSTOJ (było prostyj), PUSTOJ (było pustyj), SUCHOJ (było suchyj), HOŁOSTOJ (było hołostyj), CHUDOJ (było chudyj), CHUŻOJ (było chużyi). H. Cyhanenko nawet unikalną notatkę daje w swoim słowniku etymologicznym jęz. ros.: w ukr. chużyj i zaczął brzmieć jak y, jednak w o nie przeszedł (!!! # O.R.)). Jak wam taka zachowalność naszego języka!?? W serbskim — utrata naturalnej wymowy dźwięku L — zaczął brzmieć jak O: Beohrad, pleo — pleła; utrata rozróżnienia dźwięków Y oraz I, obecnie brzmią jak i; w bułgarskim — utrata odmiany imion; utrata końcówek bezokolicznika czasowników (chodyty — da chodia itd.), utrata rozróżnienia dźwięków y oraz i, oba brzmią jak i, powstanie rodzajnika; w czeskim — akcent utrwalił się
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tylko na pierwszej sylabie; utrata rozróżnienia y oraz i (dźwięk Y zaczął brzmieć jak I), utrata naturalnego brzmienia R (brzmi jak RZ: Dworzak zamiast Dworak)… Nasz język też się zmieniał. Ale przecież nie tak, jak te przesadzone! Rodzaj nijaki zachowuje się lepiej niż nawet w łacinie (tam zaczął katastrofalnie zanikać, tak że we wszystkich językach potomnych w całej Europie go zabrakło!!); dźwięk R nie uległ palatalizacji, końcówki bezokoliczników jak były -TY, tak pozostały, akcent nie zastygł na żadnej sylabie, dźwięk O nie zmienił się w A, a L w O… Czy straciliśmy dźwięki nosowe? Nie wiem, bo całkiem możliwe, że w naszym języku ich w ogóle nie było. Czy w polskim pojawiły się one w nowym miejscu później? Bo bardzo już są podobne do francuskiej wymowy, uwarunkowanej bagnami, jak wyjaśnia nosowość-nazalizację Polak Mychajło Krasuski w swojej pracy „O driewnosti małorossijskogo narieczija” (Odessa, 1869 r.). Teraz, jestem pewien, i sam dociekliwy czytelnik dostrzeże pewną naciąganość, niepewność w tych słowach Ohijenki: „Na słowiańskim Wschodzie powstał nie jeden język ukraiński, ale trzy języki: ukraiński, rosyjski i białoruski, i wszystkie trzy one, oderwawszy się od języka prasłowiańskiego, powstały równorzędnie w jednakowy sposób, i wszystkie one są językami odrębnymi, samodzielnymi”. Myślę, że pisał on tak dlatego, iż w tamtych czasach trzeba było jeszcze dowodzić, że nasz język jest samodzielny. Teraz zaś, dzięki głębszym poszukiwaniom naukowym, stało się jasne, że „kamień, który odrzucili budowniczowie” językoznawstwa, jest jednak kamieniem węgielnym. Każdy widzi już, że nasz język nie odrywał się od języka praźródła, jak oderwały się moskiewski i białoruski, że nie „równorzędnie”, nie „w jednakowy sposób”! Nasz język stoi całkowicie osobno! Jest on dziedzictwem tysiącleci, bo nigdzie się nie przesiedlał ani nie odrywał, jak pisze z jakiegoś powodu Ohijenko. Bardzo już przypomina to, że nasz język jest po prostu matką wszystkich tak zwanych języków słowiańskich, jak łacina jest matką dla języków romańskich. Ciekawe, że dalej Ohijenko wyciąga poprawny wniosek: „Ponieważ przeważająca większość ukraińskiego terytorium etnojęzykowego pokrywa się ze wschodnim areałem słowiańskiej praojczyzny, całkiem naturalne jest, że Ukraińcy odziedziczyli materialną i duchową kulturę swoich przodków-prasłowian tego regionu, a język ukraiński przejął (należałoby dokładniej: kontynuował — O.R.) od prasłowiańskiego (!!? — O.R.; należałoby powiedzieć — praukraińskiego!) znaczny specyficzny zasób leksykalny i niemało cech fonetycznych oraz gramatycznych (przede wszystkim morfologicznych), które w innych językach słowiańskich zastąpione zostały nowymi, a u nas złożyły się one na najdawniejszą grupę ukraińskich osobliwości językowych”. To dlaczego zatem — „równorzędnie” i „w jednakowy sposób”??! Ja zamiast „prasłowiański” pisałbym „praukraiński”, bo języki słowiańskie zaczęły rodzić się, tworzyć, krystalizować dopiero w VI wieku, po rozprzestrzenieniu się naszych przodków, protoukraińców. * „Ich rozprzestrzenienie się we wszystkich kierunkach w V—VIII w. doprowadziło do narodzin odrębnych narodów słowiańskich z własnymi językami” (Zalizniak L. Starożytna historia Ukrainy. — Kijów: Tempora, 2012. — S. 396).
Tłumaczenie maszynowe
Iwan MALUTA, członek NSPU, zasłużony dziennikarz Ukrainy. W tygodniku pisarzy („ŁU”, nr 36, 4.10.2018) na ostatniej stronie, za sprawą Walentyna Szulhy, ukazał się wybór satyrycznych wierszy Mykoły Chołodnego z książki „Powrót”. Dla czytelników w wymiarze globalnym – jako „Projekt międzynarodowego śmiechu”. Nie będę wdawał się w polemikę, na ile ironiczne wersy poety zasługują na takie miano, czy rzeczywiście „prześwituje w nich wielka europejska tradycja intelektualnej wolności i wolnomyślicielstwa” (z mikroprzedmowy). Być może ktoś jednak uzna za wzór superdowcipu cyniczny tytuł wiersza bez znaków przestankowych „Fabryka sztucznego zapłodnienia imienia Mykoły Chołodnego”, strach o takie krówki, „a nagle któraś z nich weźmie i urodzi nie cielę, a wybitnego poetę wreszcie”, skoro „automat przeważył spermę”, a autor oddał swoją. Ja – o czymś innym. We wstępie W. Szulha autorytatywnie, z dramatyczną nutą, zapewnił: „Wiele z jego poezji powstawało podczas więziennego osadzenia…”. Nawet podał wiersz z koordynatami takiego więzienia. I to skłoniło mnie, obeznanego z materiałami śledztwa, do istotnych doprecyzowań. Przede wszystkim zauważę, że ten poeta był w więzieniu Łukianowskim tylko kilka dób pod zarzutem chuligaństwa, w rzeczywistości za czytanie wierszy pod pomnikiem I. Franki (28.05.1966). A po raz drugi i ostatni – aresztowany i przebywał w izolatorze KGB (1972). I wtedy nastąpiło jego ostateczne złamanie. Jeszcze wcześniej anonim Sławko Smalciuga (zapewne Wiaczesław Czornowił) w „Ukraińskim Wisnyku” (wydanie 3., 1970) „przypiekł” poetę za dobrowolne wizyty na „targi” u esbeków. Zastraszony podczas śledztwa perspektywą założenia w szpitalu psychiatrycznym kaftana bezpieczeństwa, M. Chołodny pękł: napisał do szefa KGB na obwód kijowski generała-majora Fesenki 12 oświadczeń z uzupełnieniami i wariantami pokutnego oświadczenia „Na szalę sumienia” („ŁU”, 7.07.1972). Według tajnego meldunku dla sekretarza Kijowskiego Komitetu Obwodowego KP Ukrainy W. Cybulki, ten poeta „uznał antyradziecki charakter niektórych swoich wczesnych utworów”, podczas śledztwa „napisał ponad 10 patriotycznych wierszy” (nie satyrycznych – stop-replika dla W. Szulhy) i wyraził chęć „publicznego wystąpienia w prasie, radiu i telewizji z potępieniem swojej minionej wrogiej działalności, a także… znanych mu osób”. Oto dlaczego w KGB uznano za celowe „sprawę karną Chołodnego zamknąć i wykorzystać go w propagandzie…”. Za takie usługi kolaborant otrzymał, oprócz wolności, także upragnione lokum – dwupokojowe mieszkanie, co prawda w Winnicy, dokąd, według jego słów, go „deportowano”. Swoich oponentów Chołodny próbował przekonać legendą, że oszukał KGB. A po rozpadzie radzieckiego imperium nalegał, by wydano mu (1994) oryginały materiałów sprawy karnej. Myślał, że zniszczył je, że znikną świadectwa haniebnej zdrady. Ale w SBU przezornie zrobili z nich kserokopie. Właśnie z nimi zapoznałem się w celu jedynie sprostowania jego twierdzenia, że opublikowana skrucha została sfabrykowana przez „kapitana KGB Bierestowskiego i zespół jego współautorów”. W efekcie pojawił się mój esej „Kontuzjowany strachem”, opublikowany w „Ukraińskiej Gazecie Literackiej” (nr 8–14, 2010), a później w książce „Ahow!” (2012). Mimo duchowego zamętu, ataków oponentów za podejrzane zwolnienie zamiast kary, M. Chołodny pragnął przywrócić sławę poety-śmiałka. I niedługo przed śmiercią wydał zbiór „Tańce na polu minowym”, który miałby świadczyć o jego odwadze podczas śledztwa. Ale to była już tylko imitacja odwagi. Na polu duchowego oporu ginęli znajomi dysydenci, przeciwko którym zeznawał, którym zazdrościł czystego sumienia. W ich obronie stanął – już po Wasylu Stusie – obrońca praw człowieka i publicysta Wasyl Owsijenko i doszedł do wniosku, że ten poeta to „człowiek ze złamanym kręgosłupem moralnym i żadna proteza już go, niestety, nie wyprostuje”. O takich skutkach przenikliwie ostrzegał uwięziony pisarz Mykoła Rudenko: Tak prosto wszystko: napiszesz skruchę – I zdobędziesz prawo do życia… Depcz tę samą ścieżkę w gaju, Nie wrócisz duszy utraconej swojej. Tylko dziesięć wyuczonych słów, Któreś w zamroczeniu naplótł – I już ciebie nie ma, A jest ciemność. Jest w człowieku ukryte więzienie. 18.08.1977 Najwyraźniej to zamroczenie jednak dręczyło M. Chołodnego, kiedy pisał „Umarłem w 1972 roku” („Mołoda Hwardija”, 1991), tak samo nazwał swój jubileuszowy wieczór (1999). Ale przecież nie przyznał się, jak było naprawdę. W przedmowach do wydania rektor Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej Inna Szorobura i przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Oddziału WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Witalij Mychaleśkyj przedstawiają rys historyczny „Proświty” od założenia do naszych dni. Zwracają uwagę, że „Proświta” na Chmielniczyźnie powstała jako opór wobec totalnej rusyfikacji ludności ukraińskiej. Podolska „Proświta” co roku czci pamięć Tarasa Szewczenki oraz znanych postaci regionu, które przyczyniły się do budowy niepodległej Ukrainy. W szczególności organizuje konferencje naukowe, badania, wieczory literackie, kon-
“Zwycięzcą w starciu z Szatanem wyszedłem nie ja, a moje wiersze” — przyznał w swoich rozmyślaniach. Oczywiście, tutaj trzeba się z nim zgodzić. I wielce przykro, że niepohamowana żądza sławy po raz kolejny przytłumiła prawdę. Uwierzywszy kłamliwym zapewnieniom poety-kolaboranta o niezłomności i odwadze podczas śledztwa, niektórzy znajomi kontynuują heroizację jego biografii. “I do ostatniego dnia, pomimo dwóch (? — I. M.) rehabilitacji… wielki poeta Ukrainy odbywał dożywotnie zesłanie polityczne… dosłownie do ogłoszenia Niepodległości, poetę dziesiątki razy (? — I. M.) aresztują, dziesiątki razy pozbawiają miejsca pracy” — pisał, niemal szlochając, profesor i literat Wasyl Czaban ze Lwowa (“ŁU”, 12.06.2008). A dziennikarz Heorhij Bursow na 80-lecie swojego literackiego idola wydał książkę “Mykoła Chołodnyj: portret-mozaika” (K., TOW “Ahrar Media Hrup”, 2019), w której kontynuuje zaprzeczanie jego zdradzie i uważa za oszczerców tych, którzy się nie zgadzają. Pomimo moich opublikowanych dowodów. “W życiu ten literacki skandalista jest bardzo nieprzyjemny (Fedczenko opowiadał, że ten typ, będąc studentem, nawet własną matkę wyzywał od prostytutek), do tego jeszcze donosiciel — zanotował Ołeś Honczar 12.11.1991 w “Dzienniku” (t. 3, s. 384), przełączywszy się na osobowość Mykoły Chołodnego po przeczytaniu w czasopiśmie “Witchyzna” (9. numer z 1991 r.) wyboru jego wierszy. — Kiedy esbecy przycisnęli tego bohatera, napisał dla prasy list pokutny, w którym wszystko zwalał na Swerstiuka, Switłycznego oraz Iwana Makarowycza Honczara; to oni, rzekomo, zbili go z tropu, zaciągnęli w “sidła nacjonalizmu…” Co może być bardziej obrzydliwego, a zwłaszcza u poety? Chołodnyj pisze “Ja umarłem w 1972 roku”. Nie wiem, co miał na myśli. Ale dla mnie on naprawdę umarł w tym momencie, kiedy napisał donos na towarzyszy. Nigdy taki autor nie zdobędzie uznania mojej duszy. Chociaż dla sprawiedliwości należy powiedzieć: poezje (te, w “Witchyznie”) — są mocne. Tak bywa…” Nie umniejszając roli M. Chołodnego w ruchu dysydenckim, ku wielkiemu żalowi, musimy uznać, że nie wytrzymał on prób sumienia. Że poszczególne utalentowane wiersze o radzieckiej rzeczywistości nie są adekwatne do jego odwagi. Czemu wy kopiecie duszę moją? Wieczne wokół wykopaliska. Świecie kochany, tobie oddaję Wszystko, do ostatniego kieliszka, — napisał w swoim ironicznym stylu, najwyraźniej wtedy, gdy niszczył oryginały kompromatów na siebie. Bo jednak cierpiał we własnym, “ukrytym więzieniu”. Z przyćmionym sumieniem. kursy, spotkania twórcze itp. Działalność towarzystwa opiera się na utwierdzaniu języka ukraińskiego i idei narodowej, odrodzenia narodowego, rozwoju kultury narodowej. Autorzy przedmów cytują wystąpienie Pawła Mowczana na X zjeździe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki 18 listopada 2017 roku: “Nikt, oprócz nas, naszej sprawy robić nie będzie, bo nas jednoczą nasza ukraińskość, nasze wartości, nasze idee, nasze dążenia i nasze przekonania, które, mimo wszystko, czynią stawanie się ukraińskiej Ukrainy realnym”. Anatolij ZBOROWSKYJ, m. Irpień, obwód kijowski. W mieście Chmielnicki ukazała się drukiem książka Wiktora Adamskiego “Proświty” Podola w dobie Ukraińskiej Centralnej Rady” (marzec 1917—kwiecień 1918 r.). Badania. Dokumenty. Materiały”. Autor analizuje kulturalno-oświatową i państwowotwórczą działalność ośrodków proświatowych Podola doby Ukraińskiej Centralnej Rady. W drugiej części wydania publikowane są dokumenty i materiały towarzystw podolskich ośrodków “Proświty” od marca 1917 do kwietnia 1918 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Akwarela to twórcza przestrzeń artystyczna, w której ścierają się wieczne, ogólnoludzkie tematy z najśmielszymi eksperymentami z kolorem. Rdzeń „aqua”, co po łacinie oznacza „woda”, świadczy o tym, że właśnie ten żywioł, bez którego niemożliwe jest życie na naszej planecie, stanowi podstawową cechę i fundamentalną filozoficzną istotę techniki malarstwa akwarelowego – najbardziej demokratycznego, najbardziej dostępnego, a zarazem być może najtrudniejszego kierunku światowej sztuki. Pomimo kaprysów artystycznej mody zawsze istnieją artyści, którzy właśnie technice akwarelowej poświęcają chwile swojego twórczego natchnienia. Na Ukrainie skupiają się oni wokół stowarzyszeń twórczych „Akwareliści Ukrainy” oraz „Akwareliści Kijowa”. Celem wystawy jest zjednoczenie najlepszych mistrzów-profesjonalistów Kijowa oraz zaprezentowanie koneserom sztuk pięknych ich osiągnięć i nowatorskich poszukiwań w dziedzinie techniki akwarelowej. – Bardzo miło jest pracować w Muzeum Historii Miasta Kijowa, mam nadzieję, że nasza twórcza współpraca będzie trwała – podkreślił, otwierając wystawę, jej kurator, zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Marczuk. – Wystawa wyszła wspaniale. W jej organizacji bardzo pomogło kierownictwo i pracownicy muzeum oraz artyści, którzy dołączyli do tego projektu. Cieszę się, że mogę powitać gości, wśród których jest wielu znanych twórców pracujących w różnych dziedzinach ukraińskiej kultury. – Moją muzykę już dawno nazywają malarską – wyznał kompozytor, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wiktor Stepurko. – U nas z Anatolijem Marczukiem zrodził się pomysł napisania cyklu fortepianowego na motywach jego akwarel. Tę muzykę można było usłyszeć przed otwarciem wystawy. Kolejna wystawa akwareli ma się odbyć w „Chlibni”, która znajduje się w Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska”. Na tej wystawie moja muzyka będzie brzmieć w wykonaniu fortepianowym. – Dzisiaj jest wielkie święto – podkreślił znany ukraiński dyrygent Iwan Hamkało. – Muzykę pisze się na papierze, akwarele też pisze się na papierze. Ale żeby odtworzyć muzykę, trzeba ją zagrać. A tutaj człowiek patrzy i odczuwa piękno, przeżywa te same odczucia, co artysta, kiedy tworzył swoje dzieła. – Kijowskiej szkole akwareli mógłby pozazdrościć Luwr czy inne znane muzeum, włącznie z Metropolitan w Nowym Jorku – zaznaczył doktor nauk o sztuce, akademik Dmytro Stepowyk. – Dlaczego przyjeżdżają do nas uczyć się studenci z Chin? Dlaczego jadą nie do Monachium, Paryża czy Londynu, a właśnie do Kijowa? Dlatego, że istnieje tu szkoła, która wywodzi się jeszcze z Rusi Kijowskiej. Akwarele malują nawet dzieci. Ale spójrzcie na ten kunszt, na tę różnorodność gatunków. Tutaj są nie tylko martwe natury i pejzaże, ale przede wszystkim wspaniałe portrety, wielofigurowe sceny. Świadczy to o wysokim poziomie szkoły Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy, a także Lwowskiej Akademii oraz innych szkół, które stworzyły tę wspaniałą sztukę. Akwarela to niezwykle delikatna sztuka. Przecież jeśli się pomylisz, zrobisz niewłaściwe pociągnięcie – dzieło przepadło. A doskonałe prace 14 artystów, zaprezentowane na wystawie, zachwycają swoim pięknem. Szkoda, że nie mamy w Kijowie osobnego muzeum akwareli. Występuję z inicjatywą, aby nowa władza znalazła osobne pomieszczenie dla tej wystawy, która stanowi tylko część tego, co stworzyli kijowscy i ogólnie ukraińscy akwareliści. – Kiedy mówią armaty, muzy milczą. Ale ukraińskie muzy nie milczą, one mówią pełną siłą – zaznaczył artysta ludowy Ukrainy Anatolij Hnatiuk. Wszyscy obecni mieli okazję posłuchać ukraińskiej poezji w wykonaniu aktora. – Ważne jest, że istnieje ukraińska sztuka, że na Ukrainie istnieje głęboka tradycja – podkreślił działacz społeczny Ihor Lichowyj. – Oglądając wystawę, odkrywam dla siebie to, co uważałem za zrozumiałe. Kiedy szliśmy do szkoły, mama wkładała nam do teczki akwarele. Wszyscy próbowaliśmy malować i wydawało się to proste. Potem zrozumiałem, że do tworzenia akwareli mistrz przechodzi przez dziesięciolecia pracy w malarstwie, grafice i innych technikach. Świat akwareli jest niezwykle wrażliwy, niezwykle delikatny. Wymaga szczerości. Nie może tam być fałszu. Trudno w akwareli pracować na zamówienie, ponieważ musi ona płynąć z duszy. Chciałoby się widzieć na takich wystawach akwarele architektoniczne, gdzie przedstawiano by zabytki Ukrainy, które trzeba zachować dla potomnych. Dziękuję za wielką pracę organizacyjną kuratorowi wystawy Anatolijowi Marczukowi. Za jego pomysł pokazania współczesnej akwareli, zjednoczenia mistrzów. A zaprezentowane tutaj prace zasługują na osobne muzeum – muzeum akwareli. – Ta wystawa to jeden z fantastycznych pomysłów, które rodzą się w głowie Anatolija Marczuka – zaznaczył dziennikarz Wasyl Szandro. – A potem on te pomysły wciela w życie. Wystawa jest nie tylko dla artystów, ale i dla wszystkich tych, którzy interesują się tym, co dzieje się w dziedzinie kultury. Tutaj chce się przychodzić wciąż na nowo. – Jeszcze siedem lat temu z Mykołą Sokołowem rozmawialiśmy o tym, żeby zorganizować wystawę kijowskich akwarelistów – wspomina artysta ludowy Ukrainy Mykoła Groch. – I to udało się Anatolijowi Marczukowi – człowiekowi bardzo aktywnemu. Właśnie aktywne osobowości dokonują wielkich rzeczy. – Radosne, wielkie, nieoczekiwane i dla nas dzisiaj święto – święto akwareli – zaznaczył artysta ludowy Ukrainy Wasyl Perewalśkyj. – Dziękuję muzeum, które udzieliło schronienia tak wspaniałej ekspozycji. Dziękuję inicjatorom, bo bez inicjatorów nigdy i nic się nie dzieje. Dziękuję akwarelistom, którzy tworzą także w naszym trudnym czasie. Bardzo się cieszę, że widzę prace swoich kolegów. Dla mnie odkryciem było to, że niektórzy z nich pracują w tym niełatwym gatunku. Na przykład nie wiedziałem, że wspaniałe akwarele maluje Mykoła Sokołow. Anatolija Marczuka wcześniej znałem jako awangardzistę, abstrakcjonistę. A dzisiaj widzę jego wspaniałe akwarele. Chciałoby się, żeby pojawili się u nas mecenasi, którzy kolekcjonowaliby akwarele. A Narodowy Związek Artystów Ukrainy powinien zorganizować wielką wystawę akwareli, na której oprócz kijowskiej, zaprezentowane byłyby szkoła odeska, lwowska, czernihowska i inne.
Z słowem pożegnalnym wystąpili prezydent Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Andrij Czebykin oraz laureat Nagrody im. Szewczenki Wasyl Czebanyk. Odbył się niewielki koncert, podczas którego swoją sztukę zaprezentowali: artystka ludowa, wykonawczyni operowa Ukrainy Iryna Dać, piosenkarz Serhij Fajfura oraz zasłużony artysta Ukrainy, skrzypek Kyryło Stecenko. W ekspozycji zaprezentowano prace czternastu profesjonalnych artystów, członków Narodowego Związku Artystów Ukrainy. W szczególności Wasyla Szpaka — artysty grafika, pedagoga, w którego dorobku twórczym znajduje się grafika sztalugowa, mała grafika (ekslibris), dzieła malarskie (martwa natura i pejzaż). Anatolij Marczuk — organizator corocznych plenerów w Kozyczance i Makarowie, w których biorą udział młodzi i uznani artyści. Łarysa Puchanowa — autorka ponad trzydziestu wystaw indywidualnych. Ołesia Warkacz — artystka, której głównymi tematami prac są miłość do przyrody, dobro, poznanie oraz duchowe piękno. Mykoła Hroch — laureat ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów za najlepszą oprawę graficzną książek. Andrij Czebykin aktywnie wspiera rozwój i utrwalanie w ukraińskiej sztuce nowych środków artystycznego wyrazu. Maryna Olchowa pracuje w technikach akwareli i pasteli, ilustruje literaturę dziecięcą. Inna Pantelejmonowa ma na koncie ponad dwadzieścia wystaw indywidualnych, bierze aktywny udział w międzynarodowych sympozjach. Prace Natalii Żurawlowej znajdują się w prywatnych kolekcjach w Hiszpanii, Grecji, na Litwie, w Chinach, Turcji, Niemczech i Bułgarii. Tetiana Kuhaj w swojej twórczości łączy techniki graficzne i malarskie. Filip Czornobrow pracuje jako projektant, projektuje wnętrza, tworzy dekoracyjne witraże, fontanny, lampy, zajmuje się rzeźbą w drewnie, tworzy monumentalne panneau. Międzynarodowe Centrum Wystawowe Muzeum Historii Miasta Kijowa wspólnie z Narodową Akademią Sztuk Ukrainy oraz Kijowską Organizacją Narodowego Związku Artystów Ukrainy zaprezentowały wystawę „Akwareliści Kijowa”. Władysław Taraniuk, Dmytro Kowal, Serhij Fajfura, Wasyl Czebanyk, Kyryło Stecenko, Anatolij Hnatiuk i Anatolij Marczuk (od lewej do prawej)
Tłumaczenie maszynowe
Członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Mykoła Skobelśkyj zaprosił na swoją pierwszą wystawę indywidualną w galerii „Myteć”. Artysta zaprezentował pięćdziesiąt pięć prac malarskich, stworzonych w ciągu ostatnich dziewięciu lat. O artyście opowiedziała dyrektor galerii „Myteć” Hanna Ławrecha. — Obrazy Mykoły Skobelśkiego zawsze kojarzą mi się albo z muzyką, albo z poezją — powiedziała historyk sztuki Wałentyna Jefremowa. — Mykoła z wielkim natchnieniem maluje różne pory roku. Imponuje gama kolorystyczna, paleta Skobelśkiego. Wszyscy, którzy bywali w Siedniowie, Gurzufie, którzy podziwiają zabytki historyczne Kijowa, odczuwają ten sam kadr, który wybrał Mykoła. Na obrazach stworzonych w Siedniowie widzimy pierwotne piękno przyrody, za którym tak tęsknimy w wielkich miastach. Krym na jego płótnach jest nasycony czystymi białymi letnimi kolorami. Kto bywał w naszym domu pracy twórczej w Gurzufie, ten pamięta palące słońce i białe kolory na ścianach. Artysta stara się uchwycić promyk słońca, który odbija się od śnieżnobiałych pól i krajobrazów. Ale biały kolor Gurzufa jest jeden, a w zimowych pejzażach artysty zupełnie inny. Widzimy na obrazach także wiele kwiatów. Są to floksy, bez, kwiaty polne. Wszystkie one są piękne i niepowtarzalne. — Z takiej wystawy, jaką widzimy dzisiaj, widz wychodzi przepełniony pięknem — uważa zasłużony artysta Ukrainy Petro Zykunow. — Artysta, który robi wystawę indywidualną, otwiera swoją duszę. Tutaj widzimy klasyczne, akademickie malarstwo. To nasza ukraińska szkoła, dobrze znana na świecie. Życzę artyście dużo zdrowia i wielkiego natchnienia twórczego. Artysta Mykoła Kanewśkyj zaznaczył, że źródła twórczości Skobelśkiego wywodzą się z dzieciństwa. Jego zdaniem artysta jest niczym anioł, który przyszedł na ten świat, aby pokazać ludziom jego niepowtarzalne piękno. W imieniu Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej Mykołę Skobelśkiego powitał konsul tego kraju w Kijowie Jacek Gocłowski. Dyplomata podkreślił, że jest dla niego wielkim zaszczytem być na otwarciu tak szacownej wystawy. Malarz, grafik i pedagog Eduard Meżuł obiecał przyprowadzać na tę wystawę swoich wychowanków, którzy będą mogli tutaj zobaczyć dzieła sztuki, w których jest prawda życia. Artystę powitali także przedstawiciele jednego z polskich towarzystw na Ukrainie. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
jej życiową i twórczą drogą po tym, jak przysłano mi próbne nagrania — podkreśliła Karina Szerewerowa. — Przeczytawszy jej biografię, byłam tak poruszona, że bardzo chciałam zagrać tę rolę. Zapaliłam się. Dowiedziałam się, że Ałła Horska to ukraińska artystka, dysydentka, której poglądy polityczne różniły się od ustalonych w kraju, aktywna uczestniczka ruchu obrony praw człowieka. Nazywano ją „duszą” ukraińskiego pokolenia lat sześćdziesiątych. Była to kobieta o bardzo silnym duchu. Wyobraźcie sobie, jak trzeba było być zdecydowaną, aby w tamtych czasach totalitarnego reżimu napisać list protestacyjny do organów państwowych przeciwko działalności KGB. Ałła Horska to robiła. Przyjaciele wspominali, że była to niezłomna kobieta, której nie można było złamać. Zatrzymać ją można było tylko zabijając, tak też się stało. Horska stała się uosobieniem nieustraszoności. Była wspaniałą artystką, matką, żoną, wierną przyjaciółką. Zawsze była tam, gdzie bieda, potrafiła wesprzeć, podstawiając ramię. Ta postać zasługuje na to, aby nakręcono o niej osobny film fabularny. Dla mnie jako aktorki ta rola nie była łatwa. Czułam wielką odpowiedzialność — grać realną postać. Ale ja lubię trudne zadania. Starałam się zagrać maksymalnie prawdziwie. — Było zaskoczeniem, kiedy zatwierdzono mnie do roli Mychajłyny Kociubynskiej — zaznaczyła Myrosława Filipowycz. — Ciekawie było stworzyć obraz osoby, do której zewnętrznie wcale nie jestem podobna. Wiele osób ją pamięta, więc będą przyglądać się mojej roli krytycznie. O niełatwej pracy nad scenariuszem opowiedzieli jego autorzy Serhij Dziuba oraz Artemij Kirsanow. A kompozytor Ołeksandr Soszalskyj opowiedział, jak tworzono ścieżkę dźwiękową filmu, u podstaw której legła piosenka „Śpij, mały kozaczku”.
Tłumaczenie maszynowe
W kinach odbyła się premiera ukraińskiego pełnometrażowego filmu fabularnego „Zaboronenyj” („Zakazany”) o życiu i śmierci znanego poety-szestdziesiątnika, obrońcy praw człowieka, Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa oraz jego walce z systemem radzieckim. Obraz opowiada o ostatnich dniach życia poety i jego tajemniczej śmierci w radzieckim łagrze 4 września 1985 roku. W biograficznej produkcji pokazano również proces kształtowania się Wasyla Semenowicza jako poety i bojownika o ukraińską kulturę. Skupiono uwagę na daremnych próbach totalitarnej władzy radzieckiej, by skusić poetę do sprzedania duszy za „wolność”. W wielu aspektach twórcy filmu odzwierciedlają współczesne wydarzenia na Ukrainie. Początkowo tytuł filmu miał brzmieć „Ptak duszy”, który później zmieniono na „Stus”, aby podkreślić, że fabuła koncentruje się wokół ukraińskiego poety i dysydenta Wasyla Stusa. Jednak ponieważ w filmie przedstawiono nie tylko biografię konkretnego człowieka, ale także obraz epoki i uosobienie walki z reżimem, ostateczny tytuł to „Zaboronenyj”. Projekt tego filmu stał się jednym ze zwycięzców 10. konkursu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Jedną ze scen kręcono w Pałacu Kultury im. Korolowa, w specjalnym pomieszczeniu — rekonstrukcji kina „Ukraina” z lat 60. XX wieku, gdzie podczas premiery filmu Siergieja Paradżanowa „Cienie zapomnianych przodków” krytyk literacki Iwan Dziuba i dziennikarz Wiaczesław Czornowił wystąpili z wezwaniami do protestów przeciwko aresztowaniom ukraińskiej inteligencji. Początkowo film miał trwać 180 minut, ale później wycięto około 20 scen. Było to związane z życzeniami bliskich Stusa, metrażem oraz zawiłościami prawnymi. Scenę sądu nad Stusem, w której figurował Wiktor Medwedczuk, będący obrońcą poety, nakręcono już jesienią. Jednak w filmie nie wspomniano samego nazwiska znanego obecnie ukraińskiego polityka. W przeddzień premiery odbyło się spotkanie z grupą twórczą filmu. Pierwszy głos oddano współczesnym Stusa. — Trudno mi mówić. Jestem tam — z Wasylem, z tamtym czasem, z jego rodziną — wyznała dziennikarka i szestdziesiątniczka Marharyta Dowhan. — Chcę podziękować wszystkim twórcom filmu, którzy w trudnych warunkach stworzyli pierwszy film fabularny o naszym genialnym poecie i obywatelu Wasylu Stusie. Wciąż jestem cała tam, we wspomnieniach, w tych obrazach, scenach życia, które dotyczyły także mnie. Wielkie podziękowania dla aktora Dmytra Jaroszenki, bo wiem, że aby zagrać Wasyla Stusa, trzeba być samemu człowiekiem godnym, z wysokim duchem artystycznym, z artystyczną naturą. I Dmytrowi się to udało — zagrać jedną z najsilniejszych i najwspanialszych postaci naszej epoki — Wasyla Stusa. Jesteśmy współczesnymi prawdziwego aktora, który zdołał przeniknąć w ducha wielkiego poety. Przyjaźń z Wasylem Stusem rozjaśniła całe moje życie i życie moich dzieci, wpłynęła na moją dalszą działalność dla Ukrainy. Myślę, że młodzi ludzie, którzy przyjdą na ten film, nie pozostaną obojętni. I wśród nich pojawią się ludzie o takiej sile ducha, takiej woli, takiej mądrości, jakim był Wasyl. Niech żyje w nas, Ukraińcach, niezłomny, niepokonany duch Stusa. — Byłem z Wasylem Stusem więziony w łagrach mordowskich w latach 1975–76 oraz na Uralu — wspominał więzień polityczny, historyk ruchu dysydenckiego Wasyl Owsijenko. — W filmie mowa jest głównie o Uralu — drugim uwięzieniu Stusa. A dla mnie było to już trzecie uwięzienie. Otrzymałem tytuł „szczególnie niebezpiecznego recydywisty”, takim samym „recydywistą” był i Stus. W. Owsijenko wspomniał o nieścisłościach, które są w obrazie, ogólnie wysoko oceniając pracę grupy twórczej. — Kino u nas jest fabularne, ale opiera się na faktach dokumentalnych — zaznaczył reżyser Roman Browko. — Dziękuję autorom scenariusza Serhijowi Dziubie i Arsenijowi Kirsanowowi za bardzo potężną pracę na etapach przygotowania obrazu. Podczas pracy nad scenariuszem rozmawiali z Marharytą Dowhan, Wasylem Owsijenką, nieżyjącymi już Iwanem Draczem i Łewkiem Łukjanenką. Otrzymaliśmy bogaty materiał faktograficzny, który pomógł nam zbudować tę historię. Od Łewka Łukjanenki dowiedzieliśmy się, że w ostatnich dniach życia Stusa do łagru przyjeżdżał przedstawiciel kierownictwa KGB z Kijowa. I Wasyla przeniesiono do izolatki, skąd prowadzono go na przesłuchania. Pułkownik KGB Wira to metaforyczny obraz systemu radzieckiego, który transformuje się, zmienia. I dzisiaj rzadko zabijają fizycznie, a próbują oszukać, zmusić do robienia tego, co potrzebne wrogowi. Zapewne ta generacja istnieje i dziś. Początkowo mieliśmy scenę fabularną, w której Wasyl Stus rozmawia ze swoim adwokatem Wiktorem Medwedczukiem. Jednak świadków tej rozmowy nie ma. W końcu zrozumieliśmy, że nie możemy takiej sceny wypuścić na ekran, ponieważ mielibyśmy pretensje, że powiedziane w filmie nie odpowiada rzeczywistości. Ale pokazaliśmy scenę w sposób dokumentalny, wiarygodny. Wzięliśmy materiały ze sprawy, co tam jest powiedziane i jak. Nie wyrywaliśmy fraz z kontekstu, nie przekręcaliśmy ich i nie zmienialiśmy miejscami. Jako reżyser odbieram tę scenę jako kompromisowy konsensus między aktywną społecznością a możnymi tego świata. Ponieważ istnieje postać historyczna, która dzisiaj żyje, trzeba otrzymać od niej zgodę, aby wykorzystać jej imię i nazwisko na ekranie. Trzyletnia praca nad filmem była zagrożona. Z trudem uzyskaliśmy prawo do wykorzystania wierszy Stusa. W końcu wszystko się ułożyło. Chciałoby się kontynuować tę pracę. Jeśli będzie zainteresowanie kanałów telewizyjnych i uda się znaleźć finansowanie, to można by stworzyć serial z 12 odcinków. — Chcę podziękować Marharycie Dowhan i Wasylowi Owsijence. Nigdy nie mogłem nawet sobie wyobrazić, że będę siedział z nimi przy jednym stole, wielki wam pokłon — podkreślił odtwórca roli Wasyla Stusa, aktor Dmytro Jaroszenko. — Urodziłem się na Dniepropietrowszczyźnie, w mieście Żowti Wody, które było tajne do 1991 roku. Jeszcze w dzieciństwie zrozumiałem, że nie wszystko było tak proste w naszym społeczeństwie. W wieku 16 lat wstąpiłem do instytutu teatralnego. Przez ponad dziesięć lat przyszło mi zagrać w wielu spektaklach, w kilku filmach, popracować z Władem Troickim w Teatrze „Dach” na „Gogol-feście”. Wszystko, co związane ze sztuką, trudnymi pytaniami ludzkiego życia i życia kraju, rewolucją, wojną, całe zdobyte doświadczenie pomogło podczas pracy nad filmem. Kiedy stało się jasne, że zatwierdzono mnie do roli Wasyla Stusa, przeczytałem ponownie jego wiersze, wspomnienia, korespondencję, obejrzałem dostępne wideo. Dla mnie taka rola to wielki zaszczyt. — Imię Ałły Horskiej dzisiaj nie wszystkim jest znane. Poznałam... Zdjęcie Heorhija LUKJANCZUKA. Kadr z filmu.
Tłumaczenie maszynowe
W ramach pracy ukraińskiego stoiska rozpowszechniane są materiały prezentacyjne o filmach oraz możliwościach ukraińskiego przemysłu filmowego. Pracownicy stoiska oraz członkowie ukraińskiej delegacji zapoznają uczestników rynku filmowego z możliwościami produkcji i różnorodnością lokacji na Ukrainie. Ponadto na stoisku zaprezentowano broszury z wezwaniem do przyłączenia się do globalnej kampanii #SaveOlegSentsov. W skład ukraińskiej delegacji w tym roku weszło 16 delegatów. Wśród nich są także zwycięzcy konkursu organizowanego przez Państwową Agencję Ukrainy ds. Kina oraz firmę Arthouse Traffic, którzy otrzymali grant podróżny na wyjazd na TIFF: Wołodymyr Jacenko, producent filmu „Ty – Kosmos” reżysera Pawła Ostrikowa; Wołodymyr Muła, producent i reżyser obrazu „Ukraińcy”; Ołena Hołubiewa, producentka filmu „Wiktor_Robot” reżysera Anatolija Ławrenyszyna oraz Olha Beschmelnicina, producentka filmu „Anna” reżysera Dekela Berensona. W Toronto rozpoczął się 44. Międzynarodowy Festiwal Filmowy (TIFF). Ukraina jest reprezentowana przez trzy obrazy w oficjalnych programach festiwalu oraz ukraińskie stoisko w jego sekcji przemysłowej. Ukraińskie stoisko nr 20 pracuje pod niezmiennym hasłem #UkraineIsYourDestination. Festiwal w Toronto jest najważniejszym forum filmowym i największym festiwalem dla publiczności w Ameryce Północnej. Zwycięzca wybierany jest tutaj na podstawie głosowania widzów, może nim zostać uczestnik dowolnego programu festiwalowego. Udział obrazu w tym festiwalu zwiększa jego szanse na wejście do północnoamerykańskiej dystrybucji oraz otrzymanie Oscara. W sekcji Contemporary World Cinema zaprezentowano antyutopię „Atlantyda” reżysera Wałentyna Wasjanowycza. Dramat „Malowany ptak” reżysera Václava Marhoula wszedł do programu Special Presentation. Oba obrazy powstały przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina, a ich światowe premiery odbyły się w ramach programów konkursowych tegorocznego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji. Również w programie Short Cuts pokazany zostanie dramat „Anna” reżysera Dekela Berensona. Obraz powstał w koprodukcji Ukrainy, Izraela i Wielkiej Brytanii oraz wziął udział w programie konkursowym filmów krótkometrażowych tegorocznego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes. Na uczestników rynku filmowego czekał Breakfast at TIFF — biznesowe śniadanie „Ukraine Is Your Destination”, zorganizowane przez Ogólnoukraińską Fundację Charytatywną Ihora Jankowskiego wspólnie z Państwową Agencją Ukrainy ds. Kina. Wydarzenie miało na celu nawiązanie współpracy z międzynarodowymi partnerami i odbywało się drugi rok z rzędu. Podczas śniadania omówiono możliwości tworzenia kina w koprodukcji, które otwierają się przed Ukrainą i Kanadą po niedawno podpisanej Umowie o wspólnej produkcji utworów audiowizualnych. Ponadto z okazji północnoamerykańskiej premiery ukraińskiego filmu narodowego „Atlantyda” odbyło się wydarzenie zorganizowane przez Ambasadę Ukrainy w Kanadzie z udziałem ambasadora Andrija Szewczenki. Materiały przygotował Eduard Owczarenko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...warsztaty rysunku dziecięcego, zabawa haftowaniem wstążkami, interaktywna lokacja międzymuzealna przygotowana przez przedstawicielki KZK „Dniepropetrowskie Muzeum Sztuki” (DOR) oraz KZ „Muzeum Artystyczno-Pamiątkowe I.J. Riepina” (ChOR) (memory, puzzle, gra „stwórz portret z elementów”, kolorowanki, poetycko-artystyczne przepowiednie inspirowane poezją Szewczenki), malowanie obrazu farbami na papierze z użyciem szablonów (kozak Mamaj, koń, rośliny); równolegle rozmowa o ludowych obrazach i poezji, pokaz reprodukcji ludowych obrazów z kolekcji Dniepropetrowskiego Muzeum Sztuki, prezentacja-opowieść o relacjach dwóch ukraińskich geniuszy, Szewczenki i Riepina, rysowanie ilustracji do wierszy T. H. Szewczenki.
Na Dziecięcej Polanie odbywały się warsztaty władania szablą i włócznią prowadzone przez dziecięce studio kozackich sztuk walki „Herć”, warsztaty rysunku dziecięcego, władania batogiem, interaktywne zajęcia i zabawy ruchowe. Dzieci uczestniczyły w konkursie recytacji wierszy Tarasa Szewczenki, za co otrzymywały cenne nagrody i wyróżnienia.
Nowością ShevFestu w tym roku były patriotyczne gry Sze.Games, w rywalizacji wzięły udział cztery drużyny – od wolontariuszy, ze wsi Moryncy, z miasta Zwenihorodka i z Czerkas. Pierwsze miejsce zajęła drużyna z Morynców, która otrzymała nagrody od sponsora festiwalu, marki „Olkom”.
Scena muzyczna festiwalu otwierała się największą mapą Ukrainy, złożoną z cytatów Tarasa Szewczenki. Instalację do lokacji przygotowali wolontariusze. Cytatami mapę wypełniali uczestnicy festiwalu już w 2018 roku. Ta instalacja symbolizuje to, że jesteśmy wszyscy różni, ale łączy nas Taras Szewczenko.
Informacja własna.
Tłumaczenie maszynowe
Około 10 tysięcy odwiedzających z różnych zakątków Ukrainy zjednoczyło się wokół idei, które mają prawie 200 lat. „Pod wolnym niebem!” — właśnie pod takim hasłem w rodzinnych stronach Tarasa Szewczenki, we wsi Moryńce w obwodzie czerkaskim, po raz szósty odbył się festiwal artystyczny Sze.Fest. Wydarzenie stało się już tradycyjnym dla obwodu czerkaskiego i cieszy swoją wielowymiarowością: w dzień i w nocy dla uczestników festiwalu działało 10 lokalizacji. — Właśnie w tym roku otrzymaliśmy ogromne wsparcie zarówno od społeczeństwa, jak i od sponsorów, co stało się impulsem do przeprowadzenia szóstego festiwalu. Zrozumieliśmy, że Sze.Fest jest potrzebny nie tylko nam: sam Wszechświat potrzebuje jego istnienia! Jesteśmy wdzięczni za wsparcie wszystkim, którzy pomogli stworzyć święto dla odwiedzających i samego Tarasa Hryhorowycza — komentuje szef festiwalu Dmytro Kołosza. Uczestnikami Sceny Muzycznej festiwalu w tym roku zostały zespoły TARTAK, KARNA, WIJ, Go-A, SAD, SZPYLASTI KOBZARI oraz Wiktor Pasznyk, a prowadzącymi już tradycyjnie byli ulubieńcy publiczności Jurij Szywała oraz Ołeksandr Wysocki. — Niezwykle przyjazna i świetna publiczność na Czerkaszczyźnie. Niesamowicie ciepło przyjmuje artystów Sze.Festu! To bardzo ważne, ponieważ uczestnicy sceny muzycznej przywożą na festiwal specjalny program, każdy artysta przygotowuje piosenkę do słów Tarasa Szewczenki — powiedziała założycielka wydarzenia i koordynatorka sceny Julija Kapszuczenko-Szumejko. Na Polanie Oświatowej przez dwa dni można było odwiedzić spotkania z znanym bajarzem Saszką Lirnykiem, pisarzem Wasylem Szklarem, a także wykłady wielu językoznawców, literatów, szewczenkoznawców, wśród których byli profesor katedry literatury ukraińskiej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa Iryna Sawczenko, językoznawczyni Switłana Kowtiuch, docent katedry ukrainoznawstwa wydziału filozoficznego Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. N. Karazina Mykoła Zubkow. Odbyła się prezentacja książki i filmu „Taras. Powrót” reżysera Ołeksandra Denysenki. Widzom Sceny Teatralnej zaproponowano spektakl „Sen. Komedia” pracowni twórczej „Teatr w koszyku” (reżyser Iryna Wołyćka, Lwów). Jeszcze jeden spektakl, który oczarował uczestników i gości festiwalu, przyjechał do Moryńców z południowej Ukrainy. Są to szewczenkowskie „Hajdamaki” Mikołajowskiego Akademickiego Artystycznego Teatru Dramatycznego (reżyser Jewhen Olijnyk, Mikołajów). Nocna akustyka zebrała pozytywne opinie gości, gdyż romantyczna atmosfera z poezją, girlandami i jakościowymi ukraińskimi zespołami, wśród których PIANO, Melori oraz Galileo, nie pozostawiła nikogo obojętnym. Jedną z ważnych lokalizacji festiwalu stała się Polana Artystyczna. Tutaj odbyło się mnóstwo ciekawych eventów: malarstwo akwarelowe, pastelowe i akrylowe, tworzenie kartek 3D, kolorowanki antystresowe, tworzenie wycinanek, malowanie ekotoreb, arteterapia w towarzystwie wykwalifikowanego psychologa dla wszystkich chętnych, malowanie na wilgotnym gniecionym papierze, mehendi (malowanie henną na dłoniach), tworzenie bransoletek ze szklanych koralików i zawieszek, tworzenie lalek-motanek. Bądźmy razem! PRZEDPŁATA—2 0 1 9 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialny sekretarz
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe