Rzeźbiarze, przedstawiciele ambasad, organizatorzy wydarzenia i żołnierze podczas odsłonięcia bareljefu Kostiantynowi Ostrozkyjowi w Ławrze Kijowsko-Peczerskiej
Malwa Krżaniwska
Tłumaczenie maszynowe
8 września, w 509. rocznicę bitwy pod Orszą (1514), w Narodowym Rezerwacie „Kijowsko-Peczerska Ławra” odbyło się uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej ku czci księcia Konstantego Ostrogskiego – wybitnego ukraińskiego działacza państwowego, wojskowego i kościelnego, Wielkiego Hetmana Litewskiego, fundatora Kijowsko-Peczerskiej Ławry. „Uwiecznienie pamięci księcia Konstantego Ostrogskiego to przypomnienie obecnym i przyszłym pokoleniom, jak należy budować, kochać, bronić państwa, wiary i jednocześnie żyć z ogromnym szacunkiem do sąsiadów. Książę Ostrogski to unikalna osobowość, którą szanują od razu cztery narody – Ukraińcy, Białorusini, Litwini i Polacy. I dzisiejsze wydarzenie to kolejny ważny krok w uwiecznieniu pamięci i powrocie tego działacza naszemu narodowi” – powiedział podczas otwarcia p.o. dyrektora generalnego Narodowego Rezerwatu „Kijowsko-Peczerska Ławra” Maksym Ostapenko. To wydarzenie przywraca nas do sławnych kart europejskiej przeszłości Ukrainy. Ustanowienie tablicy jest przyуроczone do rocznicy bitwy pod Orszą, podczas której zjednoczone ukraińsko-litewsko-polsko-białoruskie wojsko pod wodzą księcia Konstantego Ostrogskiego doszczętnie rozgromiło wielotysięczną armię Moskali pod wodzą ich cara Wasyla III. Bitwa stała się jednym z kluczowych epizodów dziesięcioletniej wojny litewsko-moskiewskiej, zwycięstwo w której na pół wieku zatrzymało moskiewską ekspansję w Europie. Zwycięstwo pod Orszą stało się jednym z wybitnych wydarzeń światowej historii, o czym donosiły specjalne drukowane broszury. Zwycięski wynik bitwy świadczy o tym, że zjednoczonymi siłami Ukraińcy, Białorusini, Litwini i Polacy są zdolni zwyciężać wspólnego wroga – barbarzyńską Moskowię. Dziś, tak jak w czasach Konstantego Ostrogskiego, imperialna Rosja próbuje podbić Ukrainę, ale jej się to nie uda – niezłomne Siły Zbrojne Ukrainy i naród ukraiński przy finansowej i wojskowej pomocy zachodnich sojuszników skutecznie wyzwalają ukraińskie ziemie od raszystowskich okupantów. Nieznany uczestnik bitwy, uczeń malarza Lucasa Cranacha Starszego, stworzył płótno „Bitwa pod Orszą”, które jest jednym z najlepszych obrazów batalistycznych epoki Odrodzenia. Na cześć zwycięstwa w tej bitwie Konstanty Ostrogski zbudował dwie prawosławne świątynie. Płaskorzeźbę ku czci księcia Konstantego Ostrogskiego uroczyście odsłonięto na północnej fasadzie Soboru Uspieńskiego. Tablica pamiątkowa księcia to prezent od rzeźbiarzy Borysa Kryłowa, Olesia Sydoruka oraz założyciela odlewni Igora Dawydowa. Krój pisma dla płaskorzeźby opracował znany kaligraf i typograf Ołeksij Czekal. Przed rozpoczęciem uroczystości duchowni Prawosławnego Kościoła Ukrainy pomodlili się w Soborze Uspieńskim Ławry, gdzie pochowany jest książę Konstanty Ostrogski oraz inni przedstawiciele tej rodziny, o zwycięstwo ukraińskiego wojska. W ramach wydarzenia odbyło się nabożeństwo o zwycięstwo Ukrainy pod przewodnictwem ojca Iwana, z udziałem białoruskiego pułku im. Kastusia Kalinouskiego w składzie SZU oraz wojskowych – uczestników programu „Duchowa odnowa kulturą”. Głos z okazji odsłonięcia tablicy zabrali: pełniący obowiązki dyrektora generalnego Narodowego Rezerwatu „Kijowsko-Peczerska Ławra” Maksym Ostapenko, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Litewskiej na Ukrainie Valdemaras Sarapinas, zastępczyni Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej na Ukrainie Agnieszka Góralska, dowódca białoruskiego pułku im. Kastusia Kalinouskiego w składzie SZU Denis Prochorow, przewodniczący Fundacji „Ridna Krajina” Mykoła Tomenko, zastępca centrum kulturalnego ds. badania dziedzictwa książąt Ostrogskich Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska” Mykoła Bendjuk, a także przedstawiciel 25. Brygady Powietrznodesantowej SZU, który obecnie przechodzi duchową odnowę na terenie Ławry. Podczas wydarzenia trzech żołnierzy z pułku imienia Kalinouskiego otrzymało nagrody od Rady Białoruskiej Republiki Ludowej za męstwo podczas wykonywania zadań bojowych. Na datę pamięci zaprezentowano wystawę planszową „Orsza 1514” z inicjatywy mecenasa Ołeksija Szeremietiewa. Historia ścisłej międzynarodowej współpracy Rezerwatu z litewskimi partnerami w zakresie upamiętnienia dynastii książąt Ostrogskich trwa prawie 10 lat z inicjatywy Robertasa Gabulasa, przewodniczącego Fundacji Charytatywnej „Korona Książąt Ostrogskich”, konsula honorowego Republiki Litewskiej w obwodzie ługańskim. Kosztem tej organizacji podobne płaskorzeźby zostały już zainstalowane na Litwie i w Polsce. Trzy lata temu tablicę pamiątkową ku czci zwycięstwa księcia Ostrogskiego nad Moskalami w bitwie pod Orszą odsłonięto w Ostrogu w obwodzie rówieńskim. Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK, TARAS HOŁOWKO. PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą” na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 UAH. 3 mies. – 80,17 UAH. Można również prenumerować naszą gazetę na stronach „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Prasa” http://presa.ua/
Tłumaczenie maszynowe
W swoim wystąpieniu przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, członek Prezydium Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji Pawło Mowczan powitał zebranych i podziękował obecnym posłom, którzy 30 lat temu przyłączyli się do tworzenia organizacji, która zjednoczyła Ukraińców całego świata. Jednocześnie wyraził oburzenie z powodu tego, że posłów pierwszej kadencji, którzy głosowali za Aktem Niepodległości Ukrainy, nie zaproszono do Rady Najwyższej na uroczystości z okazji święta państwowego. Pawło Mowczan przypomniał, jak za prezydentury Petra Poroszenki, kiedy w rządzie wicepremierami byli Wiaczesław Kyryłenko i Pawło Rozenko, pozbawiono budżetowego finansowania UŚRK, zlikwidowano departament państwowy w MSZ, który koordynował pracę z zagranicznymi Ukraińcami. Ustało wsparcie państwowe dla Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Obecnie jedyny na Ukrainie tygodnik kulturologiczny „Słowo Proświty” wydawany jest z dobrowolnych datków nieobojętnych Ukraińców. „Wszystkich innych ukraińskich wydawnictw nie ma. Wyczyścili! Ogromny kombinat, który był przy Ministerstwie Kultury, gdzie drukowano „Muzykę”, „Teatr”, „Kulturę i życie”… Nie ma niczego” – powiedział mówca. Pawło Mowczan wyraził opinię, że negatywne zjawiska w państwie nie powstały dzisiaj i są kontynuacją działalności poprzedniej władzy. Według niego, fundamenty pod niszczycielską dla Ukrainy ustawę o rynku ziemi kładziono jeszcze na długo przed jej głosowaniem przez obecny skład parlamentu. „A od 1 stycznia 2024 roku wszyscy w swoim kraju stajemy się bezziemni” – powiedział P. Mowczan i podkreślił, że zatwierdzone w tej ustawie normy niosą znaczne zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego, w szczególności przez zezwolenie na sprzedaż w jedne ręce do 10 tysięcy hektarów osobom fizycznym i prawnym – może dojść do masowego wykupu naszych czarnoziemów przez obcokrajowców. Do tego nie można dopuścić! Mówca zaproponował obecnym odzwierciedlenie stanowiska UŚRK w sprawie ziemi w dokumentach końcowych. „Musimy żądać przeglądu tej ustawy przez Radę Najwyższą natychmiast!” – podkreślił P. Mowczan. Należy zaznaczyć, że w lipcu z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” odbył się okrągły stół, gdzie padło żądanie, aby już we wrześniu parlament przejrzał ustawę o rynku ziemi: usunął normę o 10 tys. hektarów w jedne ręce i odroczył datę kupna-sprzedaży przynajmniej do 2030 roku. Szczegółowo o tym – w „Słowie Proświty” nr 29 (20.07.2023), jest także nagranie wideo w serwisie YouTube. Przewodniczący „Proświty” mówił też o innych zagrożeniach bezpieczeństwa. Powołując się na ujawnione w mediach dane, z Ukrainy w ostatnich latach wyprowadzono setki miliardów dolarów przez struktury powiązane tylko z jednym oligarchą. Czy te środki wrócą – na to nie ma odpowiedzi… Zwracając się do uczestników Siódmego Światowego Forum Ukraińców, P. Mowczan poinformował, że grupa działaczy społecznych, wśród których są – Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy Wołodymyr Wasylenko, Bohater Ukrainy Stepan Chmara, przewodniczący Kongresu Ukraińskiej Inteligencji Heorhij Filipczuk, przewodniczący stowarzyszenia społecznego „Ukraińska alternatywa” Mykoła Hołomsza, pierwszy zastępca przewodniczącego stowarzyszenia społecznego „Ruch za Ukrainę w NATO” Iwan Zajeć i inni, zwrócili się do Sekretarza Generalnego ONZ z żądaniem pilnego rozpoczęcia procedury wykluczenia federacji rosyjskiej z Rady Bezpieczeństwa ONZ. W apelu, w szczególności, zaznaczono, że na Radę Bezpieczeństwa zgodnie z artykułem 24 i Rozdziałem VII Karty Narodów Zjednoczonych nałożona jest odpowiedzialność za utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, a to wcale nie koreluje z działaniami FR wobec Ukrainy. „Oburza nas niezdolność ONZ do zapewnienia pokoju w Europie. Żadna z sześciu Rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w sprawie rosyjskiej inwazji na Ukrainę nie została zatwierdzona przez Radę Bezpieczeństwa… Samo członkostwo kraju-agresora w Radzie Bezpieczeństwa jest zjawiskiem niemoralnym i sprzecznym z cywilizacyjnymi zasadami pokojowego współistnienia i konstruktywnej współpracy członków społeczności międzynarodowej” – czytamy w apelu, który w całości wydrukowano w „Słowie Proświty” nr 34 z 24 sierpnia 2023 r. Wystąpienie i propozycje P. Mowczana spotkały się z poparciem obecnych. Olesja STASIUK, dr n. hist., przewodnicząca Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców. W imieniu Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców spróbuję przedstawić naszą wizję zagrożeń i wyzwań stojących przed narodem ukraińskim podczas rosyjskiej agresji wojskowej. W 2014 roku Rosja rozpoczęła wojnę przeciwko Ukrainie na wschodzie naszego państwa. 24 lutego 2022 roku rosyjskie wojska okupacyjne dokonały pełnoskalowej inwazji wojskowej. Ponury symbolizm tej wojny polega na tym, że zaczęła się ona w 90. rocznicę Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców, dokonanego przez komunistyczny reżim totalitarny w latach 1932–1933. Równo 90 lat po tym, już w XXI wieku, Rosja ponownie dokonuje ludobójstwa narodu ukraińskiego na oczach całego świata. Jak mogło do tego dojść? Dlaczego dzisiaj, tak jak w czasach Stalina, z kremlowskich gabinetów płyną rozkazy zabijania Ukraińców, niszczenia podstaw niezależnego istnienia całego narodu? Odpowiedź na to pytanie jest oczywista: zło powróciło tylko dlatego, że nie zostało w swoim czasie ukarane. Do tej pory nie przeprowadzono śledztw w sprawie zbrodni popełnionych przez komunistów przeciwko Ukraińcom. Przez 32 lata niepodległości badano tylko dwie sprawy karne dotyczące zbrodni Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców. A gdzie sprawy o zniszczenie bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy, o zniszczenie żołnierzy ukraińskiego ruchu powstańczego, o zniszczenie ukraińskiej inteligencji, duchowieństwa, Cerkwi itp.? Ich nie ma. Nie ma ich dlatego, że sfera humanitarna była pod kontrolą Rosji. Tak jak w czasach okupacji rosyjskiej, tak i w czasach niepodległej Ukrainy. Nie ma ich dlatego, że na Ukrainie do tej pory istnieje radziecka szkoła historyczna, którą aktywnie stara się zachować „piąta kolumna” na Ukrainie. Do dzisiaj z jakiegoś powodu używamy radzieckiej terminologii, która, jak podkreśla profesor Wołodymyr Wasylenko, jest „terminologiczną dywersją Rosji” przeciwko naszemu państwu. Podmiana pojęć, używanie sowieckich terminów nigdy nie da możliwości ustalenia prawdy historycznej. Na dzień dzisiejszy, jak wiadomo, 34 kraje uznały Hołodomor za ludobójstwo i zbrodnię przeciwko narodowi ukraińskiemu. Przez półtora roku wojny uznało go więcej państw niż przez 30 lat niepodległości. Jednak jest jeden niuans: to polityczne. Redakcja kontynuuje zapoznawanie z głównymi wydarzeniami Siódmego Światowego Forum Ukraińców. Początek – w poprzednim wydaniu „Słowa Proświty” (nr 36) z 7—13 września.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
uznanie odbywa się „pod kalkę” – jako ludobójstwo narodu ukraińskiego (ang. – Ukrainian people). Jednak w „Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa” z 1948 roku wyraźnie wskazano, że ludobójstwo to wszelkie czyny dokonane w zamiarze zniszczenia w całości lub części grup etnicznych, narodowych, religijnych lub rasowych. Analogiczną definicję ludobójstwa zawiera art. 442 Kodeksu karnego Ukrainy, przyjęty jeszcze w 2001 r. Zatem prawo międzynarodowe i ukraińskie ustawodawstwo jasno zdefiniowały zarówno samą zbrodnię, jak i wymogi kwalifikacyjne. Oznacza to, że uznanie międzynarodowe powinno zawierać termin „ludobójstwo Ukraińców”. Jako przykład – uznanie ludobójstwa Ormian, Żydów, Tutsi, Romów i innych. Ważnym elementem jest również wprowadzenie zmian do Ustawy Ukrainy „O Hołodomorze 1932–1933 lat w Ukrainie”. Wiadomo, że w 2006 roku z przedstawicielami komunistów i socjalistów oraz innymi w Radzie Najwyższej Ukrainy za inny wariant tej ustawy nie zagłosowano by. Dlatego termin „ludobójstwo narodu ukraińskiego” w RN zamieniono na „ludobójstwo narodu ukraińskiego” (ukr. ukraińskiego narodu). Do tej pory brak jest odpowiedzialności karnej za zaprzeczanie ludobójstwu Ukraińców, co daje Rosji możliwość rozchwiania kwestii uznania i potępienia ludobójstwa w Ukrainie i na świecie. Ważne jest również to, że przez lata niepodległości głęboko zakorzeniło się sformułowanie „Hołodomor w Ukrainie” – to, co było dozwolone przez Rosję. Czy my w Ukrainie przyjmujemy ustawę o uznaniu Hołodomoru w Ukrainie? Nasuwa się pytanie: a co, Ukraińców nie niszczono na terytoriach etnicznych i w miejscach zwartego zamieszkania? W ten sposób nieświadomie zastępujemy pojęcie „ludobójstwo Ukraińców” w USRR i na innych terytoriach, gdzie mieszkali etniczni Ukraińcy (Kraj Północnokaukaski, Don, Kubań), którzy zostali zniszczeni przez reżim komunistyczny w latach 1932–1933, na wspomniane „terytorium” i „osoby”. To przykład, jak działa Rosja, podmieniając pojęcia i przeprowadzając dywersje terminologiczne. 90 lat Rosja próbuje ukryć prawdę o najstraszniejszej zbrodni przeciwko narodowi ukraińskiemu. Ona nie zatrzymuje się i nigdy się nie zatrzyma. W 1989 roku dzięki ukraińskiemu społeczeństwu udało się przełamać tę blokadę. Na świecie zaczęto mówić o Hołodomorze. Jednak przez wszystkie lata niepodległości Rosja blokowała i narzucała zarówno nam, jak i światu dyskusje „czy to ludobójstwo, czy nie ludobójstwo?”. Przed Ukraińcami świata stoi zadanie – pokonać kolejny krok do odkrycia prawdy o zbrodniach totalitaryzmu i ustalenia skutków ludobójstwa dla narodu i państwa. Na dzień dzisiejszy śledczy, kryminalistycy, prawnicy, biegli sądowi wspólnie z historykami ustalili, że podczas ludobójstwa zniszczono 10,5 mln Ukraińców w USRR i Kraju Północnokaukaskim (Don, Kubań). Te straty nie były tajemnicą, a były znane, o czym świadczą nie tylko ukraińskie archiwa, ale także odtajnione materiały w Niemczech, Polsce, Włoszech, USA i innych krajach. Dyskusja, którą znowu próbuje wywołać Rosja w Ukrainie, wykorzystując „piątą kolumnę”, jest sztuczna. Łatwo ją obalić. „Zmarli z głodu” przez „nadumieralność” 3,9 mln i 1,5 mln „zmarli śmiercią naturalną” – to podczas rozstrzeliwań, morderstw za kłosy, deportacji, tortur, znęcania się itd.? Znowu podmiana pojęć... Gdzie nasza nauka historyczna? Takimi sprawami zajmują się prawnicy, śledczy, kryminalistycy, biegli sądowi. To właśnie oni ujawniają zbrodnie, określają ich skalę i skutki. Historycy jedynie dostarczają odnalezione archiwalne dokumenty historyczne. Tak jak i teraz, skalę i skutki zbrodni popełnionych przez rosyjskich okupantów ustalają odpowiednie organy ścigania i organy specjalne. Dopiero po 90 latach od dokonania ludobójstwa ustalono nie tylko organizatorów i wykonawców, ale także udzielono oceny prawnej zbrodni ludobójstwa, której celem była likwidacja ruchu narodowowyzwoleńczego, niedopuszczenie do odrodzenia państwa ukraińskiego i zniszczenie narodu ukraińskiego. Narodowe Stowarzyszenie wspólnie z instytucjami państwowymi i organizacjami społecznymi wydało szereg zbiorów dotyczących ludobójstwa Ukraińców. W ostatnich latach ponad 30 tysięcy książek podarowano uniwersytetom i bibliotekom Ukrainy. NADGGU w ostatnich latach przeprowadziło szereg działań, w szczególności za granicą, są to międzynarodowe konferencje, fora, wystawy, prezentacje, raporty (Litwa, Polska, Niemcy, Macedonia Północna) w celu szerzenia prawdy o ludobójstwie Ukraińców w latach 1932–1933 oraz 2022–2023 i potępienia tych zbrodni przez społeczność światową. Przecież ludobójstwo Ukraińców w XXI wieku – to skutki. Dlatego wzywamy Ukraińców świata do zjednoczenia się w celu potępienia i ukarania Rosji za popełnione zbrodnie przeciwko Ukraińcom. Pokonać wroga na froncie – to niezwykle ważne, jednak bez zwycięstwa nad wewnętrznym wrogiem Ukraina nie będzie mogła stać się praworządnym demokratycznym państwem. Wróg to rozumie, dlatego przeprowadza dywersje w sferze humanitarnej. Tylko wspólna walka jest gwarancją zwycięstwa nad egzystencjalnym wrogiem – Rosją.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kultywowanie wiodących rosyjskich mitów (a wśród nich przede wszystkim literackich), nie mają żadnych szans na realizację? Jak badać rosyjski kolonializm, zaszyty, powiedzmy, w panslawizmie Puszkina, w militarnej retoryce Tołstoja, w religijnym mesjanizmie Dostojewskiego, w ukrainofobii Bułhakowa, nie przytaczając cytatów z pierwowzorów? Może, za przykładem niektórych nieudolnych uczonych, wystarczy machnąć na nie ręką, mówiąc, że nie ma na co zwracać uwagi? Ale świat zwraca uwagę. O klasykach rosyjskiej literatury (podoba się to komuś czy nie) wychodzą książki w różnych, przede wszystkim zachodnich, językach. Czyta się je, popularyzuje i ekranizuje. Jaki wkład przez ponad trzydzieści lat wnieśli ukraińscy filolodzy w demontaż rosyjskiej literatury (nie mówię – na Zachodzie, a u siebie w domu) – pytanie zbędne. Może ktoś z autorów tego zakazu podpowie, jak dekonstruować rosyjskie narracje, które istniały w różnych epokach historycznych i istnieją obecnie, bez użycia źródeł historycznych i artystycznych, z których one wyrastają? Jak przeprowadzić linię rozgraniczenia między Obcym a Swoim, między rosyjskim a ukraińskim, jeśli nie analizować tego pierwszego, unikając jakichkolwiek analogii lub paraleli z nim? Czy wystarczy, aby uratować ukraińską humanistykę przed zalewem rosyjskiej wojennej machiny, zamknąć się we własnej komórce, szczelnie zabijając okna deskami, zapisanymi wszelkimi zakazami? Żadne zakazy, a wśród nich – zakaz cytowania źródeł, nie ochronią ukraińskiej nauki, w szczególności nauki o literaturze, przed rosyjską machiną wojenną. Nie przemilczanie, nie cenzurowanie dyskursów, stworzonych przez rosyjskich pisarzy i naukowców, a naukowe (a zatem metodologicznie zweryfikowane) czytanie, przede wszystkim poprzez analizę ideologicznych i politycznych (jawnych lub ukrytych) podstaw, na których zostały stworzone, – jest jedyną możliwością pokazania Rosji, jej kultury i literatury takimi, jakimi są, a nie takimi, jakimi pragną wydawać się sobie i cywilizowanemu światu. Jak będą realizowane, powiedzmy, badania dawnej literatury ukraińskiej, której zabytki są przeważnie pogrzebane w zamkniętych (izolowanych!) rosyjskich archiwach (miejmy nadzieję, że nie na zawsze), a niektóre znane współczesnym ukraińskim uczonym tylko dlatego, że istnieją w rosyjskich (oczywiście, starannie cenzurowanych) wydaniach (takich jak seria „Pełnego zbioru kronik ruskich”, zapoczątkowana jeszcze w 1837 roku w Imperium Rosyjskim, – jedno z najważniejszych źródeł historii Ukrainy)? Akademickie wydanie „Ruskiej Prawdy”, wydrukowane w 1940 roku w Moskwie, również jest pod zakazem. Dotyczy to także „Pouczenia” Włodzimierza Monomacha, które dotarło do nas tylko dzięki temu, że zostało skopiowane w „Kronice ławrentiewskiej”, stworzonej w XIV wieku na Suzdalszczyźnie (klasyczne wydania tej kroniki, oczywiście, są rosyjskie). Co już mówić o zabytkach epoki kozackiej, o utworach ukraińskich romantyków XIX wieku, o ogromnej tradycji historiograficznej badania tych tekstów? Takich kazusów są setki. W końcu nie wiadomo, jak postępować z klasyczną literaturą ukraińską (w szczególności z „Dziennikiem”, opowiadaniami Szewczenki, a zwłaszcza z twórczością Gogola), która z powodu warunków, często niezależnych od twórców tej literatury, jak w każdej kolonialnej, a zatem politycznie niepełnoprawnej kulturze, tworzona była również w języku imperium (przypadek nie unikalny, a typowy)? Czy odrąbać, jak Prokrustes, wszystko, co nie mieści się w zawężonych ramach ideologicznych, i zadowalać się kikutami kultury? Pytanie jest retoryczne. Autorzy zakazu nie tylko ograniczają specjalistę, w szczególności badacza literatury ukraińskiej (w przypadku historii Ukrainy, zwłaszcza problemów relacji imperium i kolonii, badania radzieckiego totalitarnego dziedzictwa – jest to jeszcze bardziej tragiczne!), w wyborze źródeł, ale także marginalizują, a nawet „wycinają” całe rozdziały i kierunki wiedzy literaturoznawczej. Jak będzie wyglądać taka nauka, w szczególności literaturoznawcza, – nietrudno przewidzieć.
Tłumaczenie maszynowe
Na pierwszy rzut oka nie ma sensu poddawać pod dyskusję problemu, który pośród ogólnospołecznych, w szczególności humanistycznych wyzwań (niszczenia zabytków, niszczenia archiwów, bibliotek, instytucji oświatowych i naukowych) ma znaczenie lokalne, gdyż dotyczy tych nielicznych zbiorów prac naukowych (w szczególności filologicznych), które istnieją na Ukrainie. Ale to tylko na pierwszy rzut oka… Vadym WASYLENKO, kandydat nauk filologicznych
Pełnoskalowa inwazja Rosji wstrząsnęła światem katedr filologicznych (czasem dosłownie: z wybitymi oknami, podziurawionymi ścianami i zerwanym dachem, jak w zrujnowanym uniwersytecie im. Karazina w Charkowie). Dotąd w większości nie reagując na okupację części Ukrainy (od 2014 roku żaden z obowiązujących programów edukacyjnych i naukowych z języka i literatury ukraińskiej nie przeszedł istotnych zmian, a niektórzy filolodzy do 24 lutego 2022 roku publikowali w rosyjskich wydawnictwach i brali aktywny udział w wydarzeniach naukowych w Rosji), postanowili zareagować po swojemu (w końcu, kiedy na głowę wali się dach, trzeba reagować choćby dla własnego przetrwania). Katedry języka i literatury rosyjskiej na państwowych uniwersytetach zaczęły się przemianowywać, przymierzając nowe, w szczególności wschodniosłowiańskie, szaty (atak rakietowy na centrum Kijowa zmusił nawet katedrę filologii rosyjskiej na uniwersytecie Szewczenki do „przebrania się”, czyli zmiany nazwy, aby zakamuflować swoją rosyjskość). Ukraińskie katedry zareagowały nie nowymi kursami specjalistycznymi z zakresu badania antyimperialnej (kulturowej, a w szczególności literackiej) praktyki, mitów kolonialnych zaszytych w narracjach artystycznych, a… decyzją, która w ogóle uniemożliwia takie badania: całkowitym zakazem używania źródeł napisanych w języku rosyjskim kiedykolwiek (wczoraj czy w XIX wieku) i przez kogokolwiek (ukraińskiego dysydenta czy rosyjskiego imperialistę). Tak, w zakazie mowa nie tylko o pracach rosyjskich lub rosyjskojęzycznych badaczy, powiedzmy, z jakiegoś Uniwersytetu Uralskiego, ale – proszę zauważyć – o źródłach, w szczególności literackich. Dosłownie: „Zabrania się cytowania w tekście oraz wpisywania do bibliografii tych źródeł, które zostały opublikowane w języku rosyjskim w jakimkolwiek kraju, a także źródeł w innych językach, jeśli zostały opublikowane na terytorium Rosji i Białorusi”. Takie stanowisko, zapisane jako norma przez redakcje różnych biuletynów naukowych, jest oczywiście związane z projektem ustawy nr 7633, dla którego autorów źródła informacji w rodzaju kanałów telewizyjnych i serwisów informacyjnych, programy edukacyjne i prace naukowe to rzeczy tego samego gatunku (o jego patriotycznych intencjach i wątpliwych konsekwencjach dla nauki wypowiadali się już uczeni z różnych dziedzin wiedzy). Zobaczywszy ten projekt ustawy, początkowo nie uwierzyłem własnym oczom, ale… niestety, to nie pierwszy i, biorąc pod uwagę obecną rzeczywistość (w szczególności poziom edukacyjny i kulturowy niektórych przedstawicieli ludu i „liderów opinii”), sądzę, że nie ostatni „arcydzieło” narodowej legislacji (przypomnę: jeszcze niedawno, w szczycie pełnoskalowej wojny, niektórzy parlamentarzyści dyskutowali o zmianie symboliki narodowej, a niektórzy – nawet o zmianie nazwy kraju!), dlatego poważnie traktować tych inicjatyw się nie da, ale i całkowicie ignorować ich nie można. W końcu to kwestia nie tylko obowiązku zawodowego, ale i zdrowego rozsądku. Być może komuś ten zakaz wydaje się przejawem patriotyzmu (na przykład próbą zatkania nieuszczelnionych kanałów rosyjskiej pseudonauki)? Komuś – celowym, wszak ważąc na szalach wagi wolność naukową i bezpieczeństwo narodowe, nietrudno ulec pokusie, by dać pierwszeństwo temu drugiemu (choć jakie bezpieczeństwo bez wolności – to pytanie). Pominę fakt, że między pojęciami patriotyzmu i naukowości związek, jeśli w ogóle istnieje, to bardzo pośredni: uczony, w odróżnieniu od polityka, kieruje się nie zasadami zgodności z bieżącymi potrzebami (w przeciwnym razie jest zwykłym koniunkturalistą), a zgodnością z metodą. Tylko pod tym warunkiem jego opracowania stają się znaczące (w tym również społecznie pożądane), jeśli są nie ideologicznie, a naukowo, czyli metodologicznie zweryfikowane. Zbędne jest mówienie, że uproszczonymi środkami (w tym przypadku – metodą kija) problemy takiego poziomu, jak wieloletnia zależność ukraińskiej myśli intelektualnej, w szczególności naukowej, od rosyjskiej, nie są rozwiązywane. Czy warto zaznaczać, że podobny zakaz (właśnie to słowo użyto w wymaganiach wobec publikacji naukowych: nie rekomendacja, a zakaz!), jak i każda ingerencja państwa w badania naukowe poprzez ustanawianie ograniczeń (przede wszystkim w wyborze źródeł), to nic innego jak cenzura (w świecie naukowym, z wyjątkiem reżimów totalitarnych i teokratycznych – rzecz niedopuszczalna!). Tutaj można by postawić kropkę, bo tam, gdzie zaczyna się cenzura, mówić o nauce nie ma sensu. Ale w rzeczywistości to wymaganie – to nie demonstracyjny patriotyzm przedstawicieli ludu czy marnych uczonych, którego istotą, jak można przewidzieć, nie jest pisanie jakościowych prac naukowych, a stemplowanie ideologicznie „poprawnych” tekstów, i nie tylko cenzura: za nią kryje się problem większy, choć może i niezauważalny. To, że redakcje biuletynów naukowych zareagowały na pełnoskalową rosyjską inwazję właśnie tak – zakazem źródeł, świadczy o kryzysie tych i podobnych wydawnictw naukowych (lub tych, które pragną uchodzić za naukowe), kiepsko zakamuflowanym w patriotyczne barwy. Jeśli reakcją nauczycieli literatury obcej po rosyjskiej inwazji było natychmiastowe „wycięcie” rosyjskich autorów z podręczników (w których, między innymi, zajmowali niemal jedną trzecią całego programu szkolnego z literatury obcej lub, w innej wersji, światowej) – krok choć krytycznie (nawet dramatycznie, bo na rosyjskich autorach, a co gorsza – z przekonaniem o ich znaczeniu i na wyznawanych przez nich „wartościach” – wyrosło niejedno pokolenie!) spóźniony, ale w systemie edukacji średniej niezbędny, to w działalności naukowej (w szczególności literaturoznawczej) – tragikomiczny. To, co wydaje się (raczej: może wydawać się) efektywne w edukacji, w nauce jest bezradne (oczywiście, i w edukacji metoda zakazów kuleje, a w obecnych realiach – jest dzika): chociaż w wyniku bezmyślnych decyzji nauka i edukacja na Ukrainie dawno są połączone pod „czapką” jednego ministerstwa (nawiasem mówiąc, jeszcze niedawno dołączono do nich i sport!), to równoległe wymiary, które przecinają się tylko w poszczególnych punktach. Ale zamiast mówić o każdym z tych wymiarów osobno, z rozumieniem ich funkcji, celów i priorytetów, autorzy wspomnianego projektu ustawy postanowili sprowadzić wszystko do jednego (przez to i kwestie podręczników szkolnych, i prac akademickich przedstawiono tu jako równoważne). Być może ten zakaz (rozumiany jako reakcja emocjonalna czy gest obywatelski?) – to odpowiedź na zalew rosyjskich autorów? Taki zalew, rzecz jasna, istnieje. I nie chodzi o konkretnych autorów (lista literatury zakazanej do cytowania – rzecz nie nowa nawet w świecie demokratycznym: na przykład zakazu teorii nazistowskich, jak rasowych, nikt nie odwoływał), nie o rosyjskich quasi-naukowców, których prace niosą w sobie zagrożenie propagandy, szerząc uzgodnione przez rosyjskie władze poglądy na historię, kulturę i społeczeństwo, a o tabu na całą literaturę drukowaną po rosyjsku, w szczególności na źródła. Jeśli chodzi o ukraińskich puszkinistów i bułhakowofilów, to ich ten zakaz prawdopodobnie nie dotknie, tak samo jak pomników Puszkina w Odessie czy muzeum Bułhakowa w Kijowie: większość z nich zawczasu przekwalifikowała się (czy przemalowała?) na badaczy literatury obcej; niektórzy, co prawda, ruszyli w ukrainistykę i obecnie jest to osobny i być może jeszcze trudniejszy problem. Często niezdolni do rozumienia literatury rosyjskiej jako literatury, a nie zbioru świętych tekstów, wychowankowie rosyjskich wydziałów filologicznych nakładają i na piśmiennictwo ukraińskie rosyjskie miary, odnosząc je do zupełnie innego systemu artystyczno-estetycznego, co niemal zawsze – jak pod pękniętym szkłem – wypacza jego historię i treść. U podstaw zakazu cytowania źródeł prawdopodobnie leży problem głębszy, związany nie tylko z wymuszonym lub udawanym patriotyzmem, z cenzurą (a raczej – z dążeniem do cenzury, jak za „starych” czasów z ideologiczną presją na naukę), ale i z ogólnym poziomem naukowym takich wydawnictw, z wyobrażeniami (często zideologizowanymi) ich redaktorów o tym, czym właściwie jest badanie filologiczne, jakie są jego cel i istota. Zakaz cytowania źródeł ujawnia i to, że podobnych cytowań dotąd było w nadmiarze, więc jak przez ostatnie dziewięć lat pracowały redakcje tych biuletynów – można się tylko domyślać. Nawiasem mówiąc, w niektórych z nich jeszcze niedawno obowiązkowym wymogiem były rosyjskojęzyczne streszczenia; poszczególne artykuły wychodziły po rosyjsku (czyli nie rozwijały ukraińskiego, a podsycały rosyjski dyskurs naukowy!), a wzmianki o rosyjskich naukowcach i ich „osiągnięciach” rosły niczym grzyby po deszczu. I nie jest to dziwne: wielu ukraińskim filologom, nawet tym, którzy utożsamiali się z ukraińską, a nie z rosyjską czy inną literaturą, zdystansowanie się od ducha rosyjskiej nauki o literaturze z zastępem jej „wybitnych” imion (Bachtin, Łotman, Lichaczow i im podobni) przychodziło niełatwo, a niektórym do dziś się nie udało. Biorąc pod uwagę istotę tego zakazu i to, jak głęboko zakorzeniona jest Rosja w świadomości nie tylko Ukraińca-obywatela (który raczej emocjonalnie, intuicyjnie niż świadomie, pod uderzeniami rakiet dystansuje się od niej – powoli, ale nieuchronnie), ale i współczesnej ukraińskiej elity naukowej, nasuwa się kilka pytań. Jak w tym przypadku będzie przebiegał rozwój wspomnianych studiów postkolonialnych, które powinny być priorytetem, ale zamiast tego, by wchodząc w ukraińskie dyskursy naukowe i społeczne, dekolonizować Rosję, w szczególności poprzez rozko-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przestrzeń ukraińskości na jej własnej ziemi? Przecież w przededniu pełnoskalowej napaści Moskowii na Ukrainę w cotygodniowych notowaniach ukraińskiego YouTube (2021 r.) udział rosyjskojęzycznych kompozycji wynosił 75% (!), a po ukraińsku była zaledwie co dziesiąta piosenka. Rosyjskojęzyczny kontent na Ukrainie obejrzano wtedy łącznie prawie 1,5 miliarda razy, a ukraiński – 194 miliony. Nasza historia zaświadcza, że szczególnie niebezpieczną stawała się ta niszczycielska i wroga ideologia, gdy dołączali do niej znani ukraińscy działacze i oświeceniowcy. Bo nawet M. Drahomanow w pewnym okresie, propagując powszechną jedność słowiańszczyzny, zwątpił w prawdziwość słów T. Szewczenki o antymoskiewskości, twierdząc, jakoby „Kobziarz teraz mało do czego już się przydaje”, a nie mniej znaczący Ukrainiec S. Jefremow idealizował go, podkreślając, jakoby „Drahomanow rzeczywiście był tym apostołem prawdy i nauki, którego wyczekiwał przed śmiercią Szewczenko” (Historia literatury ukraińskiej). Wspominam o tym nie po to, by grzebać w myślach wielkich ukraińskich mężów, a jedynie po to, byśmy po raz kolejny przekonali się, że dopóki nie zostanie zniszczony w naszych szeregach moskwofilski nurt jakiegokolwiek rodzaju, dopóki moskwofilstwo ostatecznie nie zostanie wyrzucone z systemu oświaty i wychowania, dotąd nasza jedność, duchowa i polityczna suwerenność będzie pozostawać pod zagrożeniem. „Precz z Moskwą!” – najbardziej pojemny i sprawiedliwy sens dla przyszłości ukraińskiego Narodu. I sprawa nie tylko w zgubnym wpływie ich kultury, języka, historii, które zawsze służyły jako narzędzia ucisku i kolonizacji ukraińskości, ale także w tym, że moskiewszczyzna nieprzerwanie wyhodowała, nie zważając na zmiany reżimów politycznych, ideologię i praktykę ludobójstwa, totalitaryzmu, despotyzmu, szowinizmu, bolszewizmu, nazizmu, raszyzmu, masowego mordu w imię zdenaturowanej doktryny „ruskiego miru”. Nie na darmo znany pisarz, działacz społeczny i polityczny, laureat Nagrody Nobla Mario Vargas Llosa w książce „Wezwanie plemienia”, dialogując z europejskim filozofem K. Popperem, nakreślił tożsamość faszyzmu i komunizmu (moskiewskiego) jako swoiste jednostronne „paraliże” na ciele ludzkości, które pragną tłumaczyć i „budować” świat, historię tylko swoją polityką. Chociaż dlaczego „pragną”, przecież ona już jest „napisana” przez nich – uprzedzona, fałszywa, ludobójcza, odzwierciedlająca straszny, barbarzyński świat, który zawsze dopełnia się i przerabia takimi samymi zbrodniczymi wojennymi, politycznymi, kulturalnymi, ekonomicznymi, religijnymi, instytucjonalnymi decyzjami, opierając się na masowej psychozie ludobójstwa zombifikowanego nasielenia rassiejan. Tej realnej faszystowsko-komunistycznej historii nie można racjonalnie ani ogarnąć, ani opisać, ponieważ zwyrodnienie i tragizm jej praktyki znajduje się poza granicami normalnego postrzegania. Jest ona „historią międzynarodowych zbrodni i zbiorowych morderstw, podbojów, zbrodni, przemocy, dokonanych przez wodzów, despotów, nieludzi, z których obecnie (na poziomie Moskowii) próbują ulepić „bohaterów”. W rzeczywistości, jedynie „Hagi”. Ponieważ w „zamkniętym” od wieków ordyńskim totalitarnym carstwie, gdzie dominują mrok i strach, nie mogą rodzić się liderzy, przewodnicy, którzy byliby warci ogólnoludzkiej uwagi. Na rosyjskich (moskiewskich) bagnach oto już od wielu stuleci, od czasów wyhodowania tego defektywnego tworu – wolność, krytyczny duch, ludzka godność były na śmierć zamurowane. Imperium niewoli, gdzie siano i żniwowano tylko niewolnictwo. Sam ten niewolniczy głubinny naród stał się tym nawozem, który nieustannie hodował satrapów, despotów, katów i „ludziopodobnych” wodzów. Różnego gatunku „groźni i piotrowie, katarzyny z mikołajami, staliny z leninami, kaganowicze z postyszewami, miedwiediewy z putinami” oraz ogromna liczba innych strasznych, nienawistnych i karykaturalnych ludobójców i żandarmów zdołali wykluć się i gnić tylko w takim odosobnionym, znieważonym, upokorzonym społecznym bagnie. Dlatego też dziwi, a dlaczego w głowach przywódców wielu krajów świata, jak i wśród części naszego ludu, tli się nadzieja-iluzja – to na „uczłowieczenie” putlera, to na „demokratyczną” bezputinowską rassiję. Jednak skąd wziąć się takiej „łagodniejszej” Moskowii, kiedy w zakresie od wielkiej kultury puszkino-bułhakowów i do skolonizowanych obrzeży – od czudzi do czukczy z buriatem – wszystko milczy, albo po imperialnemu przemawia. Bo czytając (bez bromu) naszą historię, rozumiemy, jak bardzo obłudna była społeczno-polityczna myśl tych ukraińskich przewodników, którzy istotnie wpływali na opinię publiczną w czasach nadziei na odrodzenie narodowe. Wtedy także liczono (okazało się, że beznadziejnie) na „zhumanizowanych” wielkorosjan. Wspominam zapomniany drahomanowski hymn, poświęcony tej wielkiej iluzji, w którym brzmiały takie słowa: Hej Ukrainiec prosi niewiele: Wolności dla ojczystego języka!.. Z Północną Rusią nie złamiemy sojuszu, I razem przyjmujemy wolność… Powstanie na świat i Litwin i Estończyk I Lach w tobie (moskwicinie) brata obejmie. Chociaż do czego doprowadził (i doprowadzał wcześniej) ten „niezłomny sojusz”, mieli okazję przekonać się już wszyscy – od małego do wielkiego, od zakazów językowych po hołodomory-ludobójstwa. Dlatego też zapadają w obolałą duszę te błędne słowa Drahomanowa, bezsprzecznie wybitnego narodowego oświeceniowca. Jednak nie po to są wspominane, by z wysokości czasu „sprawnie” rzucać wyrzuty i nawet nie po to, by „mierzyć” głębokość błędności światopoglądowej i politycznej myśli ówczesnego „pierwszego szeregu” ukraińskości w tamtych niełatwych okolicznościach. Sprawa w innym: czy współcześni są zdolni ostatecznie odrzucić to grzeszne „marzenie”, że z moskalem można się dogadywać i wierzyć mu? Sądzę, że gorzka lekcja historyczna kryje się przede wszystkim w tym, że nikomu nie wolno za głosem sumienia odmawiać, zdradzać ideałów i wartościowej sprawiedliwej nienawiści do moskwicinów, których przewodnikami byli I. Mazepa, P. Orłyk, T. Szewczenko, wymieniając je na fałszywy drogowskaz wspólnoty w rodzaju „my wiekami dzieliliśmy i radość i smutek”. Bo i sama idea „jedności” słowiańszczyzny, tworzenia słowiańskiej federacji pod omoforem mos-
Tłumaczenie maszynowe
Prezydent USA Joe Biden na szczycie G20 w Indiach oświadczył: „Omawialiśmy brutalną i nielegalną wojnę Rosji w Ukrainie. I na sali panowała wystarczająca zgoda co do konieczności sprawiedliwego i trwałego pokoju, który wspiera zasady Karty Narodów Zjednoczonych oraz szanuje suwerenność i integralność terytorialną”. Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Jednak w końcowym komunikacie nie doszło do bezpośredniego potępienia agresji Rosji. „Okrutna i nielegalna wojna” moskwitów nie doczekała się należytej oceny polityczno-prawnej w oficjalnym dokumencie. Zrozumiałe jest, że nasi partnerzy na szczeblu „Grupy Siedmiu” kontynuują próby wciągnięcia krajów „Południa” do wywierania nacisku na Moskwę, aby ta zaprzestała wojny, mając nadzieję, że „partnerzy powrócą do swoich stolic z obietnicami zagwarantowania integralności terytorialnej Ukrainy”. Taka sobie „łagodna” dyplomacja kompromisów, która w rzeczywistości jeszcze nigdy nie uchroniła świata przed tragediami, nie obroniła go przed obłąkanymi dyktatorami, agresorami, terrorystami, którymi bez wątpienia są współcześni putinowscy ordyńcy. I jakby w kontynuacji tej błędnej daladierowsko-chamberlainowskiej „tradycji” ubiegłego stulecia prezydent Brazylii Lula da Silva tuż tutaj, w Nowym Delhi, obiecuje nie aresztować rosyjskiego dyktatora Putina w przypadku jego wizyty w kraju. Przecież, według słów brazylijskiego przywódcy, „…my kochamy pokój i lubimy dobrze traktować ludzi, a dlatego Putin może bezpiecznie pojechać do Brazylii”. Co to jest? Czyżby w tym geście były dawno znane nam przejawy służalczości, cynizmu, nieprawdy i niesprawiedliwości, choć przypudrowane dyplomatycznymi reweransami i humanitarnymi obrazami „pokoju”, „dobra” i „miłości”, które nie mają nic wspólnego z wnętrzem i czynami najniebezpieczniejszego przestępcy świata XXI wieku? Dlatego obecnie nie powinno chodzić o pewne „przełomy”, które miały miejsce na szczycie, o których zawsze lubią mówić politycy i eksperci-futuryści, a o to, że „wielkie gospodarki” daleko nie zawsze są takimi samymi „wielkimi” kulturami, cywilizacjami, systemami moralno-etycznymi. Bo interesy wielkiego kapitału, fetyszu zysku, „prawo” siły jednak przeważają nad wszelkimi wartościami duchowości, wolności i sprawiedliwości. Jeszcze jakoś odbiera się „logikę”, kiedy sygnatariusz-Rosja wraz z innymi krajami-zwycięzcami kaligraficznie wypisywaliby swoje „hieroglify” na akcie o kapitulacji raszkostanu, ale całkiem nieswojo staje się, z poczuciem moralnego rozkładu, kiedy światowa wspólnota na jednym arkuszu (nie „hektarze”) składa podpisy „o niczym” obok putinowsko-ławrowych. Ukraina najlepiej zna cenę umów z Rosją. Znali ich „wartość” także mądrzy europejscy mężowie, którzy ustami Bismarcka jeszcze w XIX wieku ocenili całą ich marność, ponieważ „umowa z Rosją nie jest warta papieru, na którym została napisana”. Wymowny przykład przytoczony przez Iwana Ohijenkę w pracy „Ukraińska kultura”, gdzie uczony Pufendorf w książce „Wstęp do historii państw europejskich” charakteryzuje moskwian: srogi, krwiożerczy, nietolerancyjny, kłamliwy i niewolniczy naród. Najwyraźniej niezdolny do dotrzymywania umów. Na tle krwawej wojny z moskiewskim agresorem dość wyraźnie widać niezmienność nakreślonych cech. Przeciwnie, nabrały one jeszcze bardziej zagrażających rozmiarów. A to oznacza, że „oenzetowski” świat tak i nie wypracował skutecznego antidotum dla ochrony przed wszechświatowym raszystowskim złem, które połączyło najwstrętniejsze „cechy” dyktatur, totalitaryzmu, imperializmu, kolonializmu, nazizmu, faszyzmu, ludobójstwa. Jakich argumentów, ilu setek tysięcy śmierci niewinnych ludzi (Ukraińców) potrzeba, aby możni tego świata uświadomili sobie, z jakim egzystencjalnym niebezpieczeństwem zetknęła się cywilizacja w osobie kremlowskiego gibona? Jednak zrozumiała jest cała bezperspektywiczność moralizatorstwa w świecie, gdzie dominuje jedyna zasada – argument siły. Dla Ukrainy w tym rozchwianym, egoistycznym i okrutnym środowisku, aby przetrwać, być niepokonaną i zwyciężyć, musi istnieć jedyna aksjomat: być jedyną i silną. Dlatego wszystko, co dzieje się w wielu sferach, cała uwaga społeczna skoncentrowane są na militarnym froncie. Jednocześnie zrozumiałe jest i to, że wszystkie dziedziny życia narodu i państwa muszą utrzymywać należyty ton, aby być użytecznymi, pomocnymi dla utwierdzenia jedynego priorytetowego ogólnonarodowego celu – zwycięstwa nad raszystowskim najeźdźcą. W tym celu kierowane są myśli i działania czynników społecznych, państwowych, biznesowych, kulturalno-artystycznych, religijnych. Jedne cel, wysiłki, wrogowie, ideały walki. I wspólnym mianownikiem dla wszystkich i wszystkiego są wzywające słowa z dawnej ukraińskiej pieśni ludowej, duchowego hymnu Ukrainy – „Boże, nam jedność daj”. Zapewne nie znaleźć obecnie na Ukrainie przytomnego człowieka, który stroniłby od tej wyrytej w ludzkiej duszy wiecznie pożądanej wartości. Ale owo Frankowe wezwanie, że „my musimy czuć się Ukraińcami”, będzie stawało się w każdych czasach rzeczywistością wtedy, gdy ci sami Ukraińcy wystąpią jako jedyna monolityczna siła. W takim przypadku swoją godność, tożsamość i zdolność „bycia” odczują nie tylko oni sami, ale i cała wspólnota świata, uświadamiając sobie prawo ukraińskości do „miejsca pod słońcem”. Mówię o tym, wydawałoby się, nieco abstrakcyjnym i niemożliwym do spełnienia marzeniu bycia Ukraińcami „razem” na ojczystej ziemi i poza nią, ponieważ zawiera ono w sobie istotny egzystencjalny początek narodowego bytu. Przecież bez etno-politycznej, duchowej konsolidacji narody, nacje nie są w stanie nie tylko progresować, ale i przetrwać. Wydaje się, że trudniejszego zadania nie istnieje, kiedy pojawia się tak różnorodne sploty jednostek, grup korporacyjnych, wspólnot religijnych i społecznych, upodobań politycznych i światopoglądowych, interesów ekonomicznych i ideologicznych, którymi jest dzisiejsza ukraińskość od Seattle do Sydney, w tym także na terenach Ukrainy. Jednocześnie nie ma i bardziej znaczącego problemu w takich skalach geografii, geopolityki, demografii, kultury, którymi otoczona jest światowa ukraińskość. Dzisiaj ta jedność skupiona jest na wojnie. Jednak nie tylko na niej, ale i na światopoglądowej perspektywie. Z kim, w imię czego, dokąd? Fundamentem, kamieniem węgielnym konsolidacji jest nie po prostu najważniejsza wartość, którą jest Ukraina. Nacja musi wyraźnie widzieć i przeciwną stronę, w której funkcjonują realne zagrożenia, niebezpieczeństwa i wyzwania dla narodu ukraińskiego. A tym realnym złem jest i będzie moskowszczyzna, Rosja, Federacja Rosyjska, raszkostan, kremlowski nazizm, czarnosetnicki moskiewsko-imperialny szowinizm, a co najważniejsze – „rosyjski naród” z jego nietolerancją wobec „innego”, z jego „wielką” kulturą i ordyńskim zaborczością. Niezależnie od tego, jakich „sukcesów” będziemy osiągać w takich bezpłodno-bezsensownych dyskusjach, jak na przykład, czy Ukraińcy będą pisać haniebne słowo „eresja” wielką literą. A czyż jeszcze do tej pory nie jest to zrozumiałe?! Dlatego, być może, dla niektórych nieco kontrowersyjnie brzmieć będzie propozycja (jako czynnik zjednoczenia), kiedy nie tylko miłość i szacunek do Ukrainy, ale i nienawiść do kacapa-ordyńca musi znaleźć swoje ustalone miejsce w niszy głównych cnót Ukraińca. Nienawidzić tych zdegenerowanych przybłędów, morderców i gwałcicieli, których T. Szewczenko nazywał „źli ludzie”, musi stać się naszą narodową wartością, moralnym obowiązkiem. Jakiekolwiek oparcie na fałszywej propagandowej ideologemie o „dobrych ruskich” jest nie do przyjęcia i skrajnie niebezpieczne dla procesów jednoczenia ukraińskości. Obecnie musimy stać znacznie wyżej od tej „światopoglądowej” platformy, kiedy wszczepiano (według Miczurina) „na jarzębinę wiśnię”, czyli wpychano moskiewskość serdecznym synom nemoskiewskiego narodu. Kiedy nawet ta część ukraińskiej inteligencji, która wiedziała dobrze, że Moskwa jest dla Ukraińców macochą z jej zbrodniczą rolą w tragediach Ukrainy, wciąż orientowała się na moskwofilskie przywiązanie, przez długi czas pokrywając „moskiewską bielmem” nie tylko samych siebie, ale i naród. A dlatego, kiedy niejednokrotnie, wszelkimi sposobami moskwofilstwo nadal (nawet w warunkach wojny) przenika do środowiska Ukraińców, to wiedzmy, że naszą narodową jedność obcy i domorośli próbują „pomóc” nam budować na piasku. Bo czy pokonamy moskwina, jeśli on okupuje narodowy duch-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wojna oznaczała jedynie rozszerzenie jego imperium, gdy do jej zakrwawionych granic dołączano inne ujarzmione narody. Takim był, jest i pozostanie w przyszłości model polityki „grab, zabijaj i władaj”, przypudrowany totalnym kłamstwem. Takim jest ten widoczny paradygmat „stałości” świata w oczach „ruskomirczyków”. Nie są w stanie zastąpić go żadni nowo objawieni „opozycjoniści” w rodzaju Girkinów, Prigożynów, Nawalnych czy innych Sobczaków, którzy w rzeczywistości często są takimi samymi czarnosecinno-liberalnymi putinistami. Nie jest to dane. Bo odwieczne mury despotii można rozłupać tylko krytycznym duchem, pragnieniem wolności, osobistą odpowiedzialnością, czego tak brakuje temu gigantycznemu orkostanowi, gdzie poddaństwo, uległość, pokora, zakazy i nietolerancja wobec „innego” są ich „międzynarodową” tradycją. Bezsprzecznie, przyjmując takie „wartości” niewolniczej egzystencji, wegetacji, uniemożliwia się na wiele pokoleń ukształtowanie jakichkolwiek oznak obywatelskości, człowieczeństwa, natomiast formuje się na podświadomym poziomie ogólna społeczna dystrofia niezdolności do własnych sądów, ocen, krytycznej analizy, kiedy miarą ich „prawdy” staje się absurd, fałsz, pogarda, a wodzostwo władcy, które całkowicie podmienia najmniejszy ruch indywidualności, przekształca się w magię tego zdziczałego z nienawiści wieloplemiennego ludu. Wódz z jego totalitarnym reżimem w tym „ulu” plemiennego bytu, gdzie człowiek całkowicie traci indywidualność, jest jedynym „pełnoprawnym”, który dyktuje i siłą narzuca normy zachowania, wystandaryzowane czyny, światopoglądowe orientacje oraz „wartości”. To ten stan, kiedy wolność została zastąpiona niewolnictwem, pokorą. Dlatego nie jest przesadą, analizując ewolucję i praktykę moskiewskiego molocha oraz popełnione przez niego zbrodnie, nieco metaforycznie stwierdzić, że na przykładzie „rosyjskiej federacji” cywilizacja gwałtownie porusza się w odwrotnym kierunku, widząc, jak zręcznie Moskal wyłazi (póki co bez ogona) z powrotem na pierwotne drzewo, zakopawszy się po uszy w „zamknięte społeczeństwo”, propagując stadność, mroczność i kanibalizm. Nieuleczalna chorobliwość, kiedy najgorszy rząd, prezydent, tyran stają się dla takich „najlepszymi”. Obecna wojna jedynie zaświadcza, że ludzka mowa nie jest dla Moskali – tych właścicieli nienasyconego brzucha bestii. Znowu bitwa o ich „uczłowieczenie” jest daremną sprawą, której nigdy nie da się wygrać. Dlatego cywilizacja, która mnoży się owocami duchowej twórczej energii, kultury, suwerennością jednostek, została zastąpiona przez nich dwulicowym „postępem” – wojnami, terroryzmem, niszczeniem życia planety, dehumanizacją społeczeństwa i ludzkości. Zew dzikiego plemienia. Nie po drodze. O tym już sto lat temu pisał (oczywiście dla nas) D. Doncow w pracy „Podstawy naszej polityki”: „Każdy, kto dąży do zjednoczenia ukraińskich ziem teraz, stawiając ten postulat ponad wszystko, i orientuje się na Wschód – pracuje na korzyść Rosji, pomagając jej postawić krzyżyk nad ukraińską niepodległością”. Nie wyjdzie, „Neronie srogi! Boży sąd, / Prawdziwy, nagły, pośród drogi / Cię osądzi”.
Tłumaczenie maszynowe
Apel uczestników okrągłego stołu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Konstytucja Ukrainy: ziemia i słowo” w sprawie konieczności przezwyciężenia egzystencjalnych zagrożeń dla rolnictwa w związku z przewidywanym wejściem w życie od 1 stycznia 2024 roku przepisów ustawowych regulujących proces kupna-sprzedaży gruntów rolnych. Już trzy dekady rolnictwo Ukrainy znajduje się w głębokim kryzysie systemowym. Ukraina bardzo daleko odeszła od cywilizowanej drogi rozwoju rolnictwa. O ile rolnictwo krajów członkowskich Unii Europejskiej funkcjonuje na zasadach zrównoważonego rozwoju, o tyle ukraińskie traktowane jest wyłącznie jako branża biznesowa przy całkowitym ignorowaniu wymogów o charakterze społecznym i ekologicznym. Rolnicy szybko tracą ziemię, tereny osadnicze wyludniają się. Ład wiejski jest sztucznie niszczony. Rolnictwo utraciło swoją naturalną integralność i pełną strukturę (zaniedbane do granic możliwości gałęzie), a w produkcji rolnej zapanował niespotykany monopol, chłopstwo ubożeje z każdym dniem, gleby tracą naturalną wilgotność i żyzność, rzeki i zbiorniki wodne zamulają się, zmienia się reżim hydrologiczny, pogarsza się sytuacja ekologiczna na ogromnych obszarach terytorialnych. Produkcja rolna nabrała charakteru produkcji surowców głównie na eksport. Taki kryzys spowodowany jest kompleksem przyczyn, wśród których decydującymi są niepewność co do ustroju rolnego kraju, prymitywne rozumienie przeznaczenia gruntów rolnych, klanowo-oligarchiczna walka o ukraińską ziemię. Przez trzydzieści lat ukraińskie władze tak i nie określiły się co do typu ustroju rolnego, co utwierdziło w sektorze agrarnym niszczycielską w swojej działalności i skutkach latyfundię w formie agroholdingów. Doświadczenie krajowe i międzynarodowe uczy, że najskuteczniejszą formą ustroju rolnego jest ustrój farmerski. To pierwszy ukraiński tezaurus, chociaż na świecie tezaurusy są dość popularne. Głównym przeznaczeniem tezaurusa jest podanie wszystkich możliwych synonimów do danego słowa. W odróżnieniu od zagranicznych tezaurusów, gdzie jedynie wylicza się synonimy, w słowniku Synyczenki podano także różnorodne informacje: znaczenie słowa, jego charakterystykę stylistyczną, częstotliwość użycia w literaturze pięknej, przykłady użycia itp. Do słów kluczowych podano rosyjskie i angielskie odpowiedniki. Ten tezaurus może służyć jako słownik wyjaśniający, frazeologiczny, ortograficzny, słownik epitetów, słownik łączliwości słów. Można go wykorzystywać także jako podręcznik języka ukraińskiego, a także jako informator encyklopedyczny. Pawło Hrycenko określił wydanie słownika Ołeksy Synyczenki jako znaczące wydarzenie w dziedzinie ukraińskiej leksykografii, a samą postać autora przedstawił jako jednego z przedstawicieli odrodzenia narodowego lat 60. XX wieku, który i dzisiaj aktywnie pracuje na rzecz kultury ukraińskiej. Warto podkreślić, że autor słownika ma 93 lata, a nad słownikiem pracował 60 lat. Sam zaś słownik składa się z ponad 1000 stron. Gruziński tłumacz Soso Czochia odczytał list od Ołeksy Synyczenki i przypomniał obecnym, że jest on także znanym tłumaczem z języka gruzińskiego. Pawło Hrycenko przekazał dla Ołeksy Synyczenki dyplom uznania od społeczności naukowej Instytutu Języka Ukraińskiego. Wśród tych, którzy występowali tego dnia na prezentacji, byli: dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał” Switłana Koronenko, pisarz Petro Perebyjnis, Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń, poeta Wasyl Kujbida, profesor Anatolij Mojsijenko… Jak podkreśliła Switłana Koronenko, nakład popularnego słownika Ołeksy Synyczenki „Skarbnica języka ukraińskiego”.
gospodarowania na poziomie pierwotnej produkcji produktów rolnych. Czwarte. W trybie pilnym usunąć z obowiązującego ustawodawstwa, w szczególności z Kodeksu ziemskiego Ukrainy, normy, które stwarzają egzystencjalne zagrożenie zarówno dla rolnictwa, jak i dla ładu wiejskiego oraz dla narodu w ogóle, a mianowicie normy, które wprowadzają od 1 stycznia 2024 roku do liczby podmiotów prawa własności do ziemi o przeznaczeniu rolnym osobę prawną, a także dopuszczają koncentrację powierzchni działek rolnych we własności jednej osoby do 10 tysięcy hektarów. Interesom narodowym odpowiadają obowiązujące normy ustawowe, według których tylko osoby fizyczne – obywatele Ukrainy – mają prawo zakupu działki rolnej w rozmiarze nieprzekraczającym 100 hektarów na jedną osobę. Zachowanie tych norm nie zatrzymuje rynku ziemi. Piąte. Przyjąć kompleksową ustawę o obrocie ziemią o przeznaczeniu rolnym według modelu europejskiego, która będzie sprzyjać utrwaleniu na Ukrainie ustroju farmerskiego, w szczególności nakładać będzie ograniczenia na użytkowanie ziemi dla producenta produktów rolnych na pierwotnym poziomie produkcji jedynie do kilkuset hektarów. Szóste. Przyjąć ustawę o niemożliwości nabycia prawa własności do ziemi o przeznaczeniu rolnym przez osoby, które walczyły przeciwko Ukrainie lub pomagały jej wrogom, przewidując nacjonalizację takich ziem od obywateli, którzy wspierali wroga w wojnie przeciwko Ukrainie i splamili się kolaboracją oraz zdradą stanu, innymi czynami, które są rozpatrywane jako przestępstwa kryminalne, w szczególności ciężkie. Przyroda. Słownik pojęć” rozszedł się jeszcze przed prezentacją, więc tych kilka egzemplarzy, które zostały, Pawło Hrycenko przekazał na katedry języka ukraińskiego wiodących stołecznych uniwersytetów – Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki oraz Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego. I obecnie dość ostro stoi kwestia finansowa nowego wydania tej unikalnej książki. Własna inf. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja książki Ołeksy Synyczenki “Skarbnica języka ukraińskiego. Przyroda. Słownik pojęć”, która ujrzała światło dzienne w kijowskim wydawnictwie “Jarosławiw Wał”. Prezentację poprowadził dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko.
Tłumaczenie maszynowe
Wojskowy i wydawca Marko Melnyk, założyciel pierwszego na Ukrainie wydawnictwa literatury weteranów, opowiedział o najważniejszych zmianach w kraju w czasie, który upłynął od 24 lutego 2022 roku, o znaczeniu branży wydawniczej podczas wojny, a także o wznowieniu książki „30 wojen z zakletym sąsiadem”. – Co, Pana zdaniem, zmieniło się na Ukrainie w czasie wojny na pełną skalę? – Ten czas stał się katalizatorem wielu procesów w różnych sferach, od biznesu po sferę kulturalną. Pełnoskalowa inwazja uruchomiła konstruktywne procesy zarówno na Ukrainie, jak i na świecie. Ukraina stała się trendem, pomoc Ukrainie, dzięki naszym władzom, stała się moralnym obowiązkiem wielu przywódców państw. Dzięki temu te destrukcyjne procesy, które zaczęły zachodzić już po 2014 roku, są teraz całkowicie zniwelowane. Społeczeństwo zjednoczyło się wokół wspólnych wartości bezpieczeństwa, wokół Ukrainy jako wielkiej wartości. To bardzo konstruktywny czynnik. Kiedy stanęliśmy w obliczu niebezpieczeństwa, które zagraża nie tylko ukraińskiej państwowości, ale fizycznie każdemu z nas, wszystkim stało się jasne, że Ukraina to wartość. Obrona narodowa to sprawa każdego. Obecnie większość Ukraińców jest zjednoczona tym, że w jakiś sposób pomagają Siłom Zbrojnym Ukrainy. Ktoś wpłaca datki, ktoś pomaga fizycznie, ktoś bezpośrednio bierze udział w działaniach wojennych. Kiedy coś tracimy, zaczynamy to doceniać. Prawie straciliśmy Ukrainę w zeszłym roku i zaczęliśmy ją doceniać. Każdego dnia ryzykujemy utratę życia, majątku, ukraińskich terytoriów, ukraińskich interesów i zaczynamy je doceniać. I to zaczyna być osobistym interesem. Czyli w istocie budzimy się jako naród. – Jakie widzi Pan zmiany w kulturze, w rozumieniu historii? – W sferze kulturalnej panuje teraz trend pomagania Ukrainie w każdy możliwy sposób. Sfera kulturalna staje się sferą wolontariatu, te sfery się przenikają. I działacze kultury, pisarze obecnie opanowują tę bezdenną studnię wiedzy, która była przed naszymi oczami przez cały czas, ale którą po prostu ignorowaliśmy z powodu tego, że przez lata okupacji naszą świadomość opanowały rosyjskie narracje. Przyzwyczailiśmy się żyć w modelu świata, gdzie walka narodowowyzwoleńcza znajduje się na marginesie. A teraz zaczynamy przyswajać doświadczenie, wiedzę, retrospektywę historyczną, zaczynamy ją po prostu widzieć. Przez to, że stanęliśmy przed tym samym zagrożeniem, przed którym stawała Ukraina 100 lat temu, 200, w ciągu naszej tysiącletniej walki z Rosjanami. Wszystkie sfery społeczeństwa poczuły niebezpieczeństwo, poczuły możliwość utraty wszystkiego, w dosłownym sensie. Dlatego nawet ci ludzie, którzy byli dalecy od nacjonalizmu, którzy nie byli nosicielami ukraińskiej idei narodowej, przejęli się ogólnymi ukraińskimi wartościami i ukraińska idea narodowa w końcu się uformowała. I ona nadal się formuje, ponieważ stale zachodzą konstruktywne i destrukcyjne procesy. Rosja bierze nas głodem, a część społeczeństwa po prostu się łamie, nie wytrzymując ciągłego niebezpieczeństwa, alarmów, złych wiadomości, doniesień o tym, że giną najlepsi Ukraińcy. Prawie każdy z nas ma znajomych, przyjaciół, bliskich, którzy zginęli na wojnie. Jest ich coraz więcej i to jest ten destrukcyjny czynnik, który jeszcze zagra przeciwko nam. Ale mimo to wszyscy zamknęliśmy kwestię samoidentyfikacji. Wszyscy rozumiemy, kim jesteśmy, czym różnimy się od naszych wrogów. Widzimy tę rażącą różnicę, którą próbowali podważyć Rosjanie przez wiele lat okupacji i przez 30 lat już niepodległej
Ukrainy. Stała się ona dla nas oczywista. Przekrój społeczeństwa, który reprezentują uczestnicy działań wojennych, weterani, żołnierze – to organiczna część całego społeczeństwa, a wśród nich jest ogromna liczba działaczy kultury – artystów, ludzi twórczych. Wojna to takie środowisko, które daje twórczy impuls. To znaczy, że na wojnie rodzą się najlepsze wiersze, na wojnie rodzą się idee. Mogę to powiedzieć również na własnym przykładzie. Kiedy wyjeżdżamy z wolontariatem do różnych jednostek – im bliżej frontu, tym bardziej czuć życie i tym więcej konstruktywnych, żywotnych pomysłów przychodzi do głowy. Ponieważ kiedy widzimy różnicę między cywilnym, spokojnym życiem a linią frontu, gdzie wszystko nabiera cech ekstremum, zaczynamy cenić i czas, i ludzi, i możliwości, i te osiągnięcia, które w naszym społeczeństwie istnieją, w szczególności twórcze. To dobry twórczy bodziec. Czyli warstwa kulturowego weteranowskiego wojskowego artyzmu jest dotąd nieodkryta i prorokuję, że w najbliższych latach nastąpi wysyp takiej aktywności, w szczególności dzięki instytucjom państwowym, które opiekują się weteranami. Będziemy mieli ogromną liczbę projektów twórczych, które są tworzone właśnie przez uczestników działań wojennych, uczestników wojny i na nich zorientowane. – Na czym polegają osobliwości działalności wydawniczej właśnie teraz? – Militaryzacja społeczeństwa nabrała tych rozmiarów, których miała nabrać jeszcze w 2014 roku, a z pewnych przyczyn nie nabrała. Rok 2014 był tak samo bodźcem do tego, żeby rozwijało się wiele sfer, w szczególności działalność wydawnicza, moja i moich kolegów, którzy również założyli różne wydawnictwa, wydania drukowane. Wtedy to było niszowe, teraz to mainstream. Instagram oferuje szereg nowości wydawniczych o wojnie, ponieważ ogromna liczba ludzi bierze udział w działaniach wojennych – zmobilizowani, ochotnicy, obrona terytorialna itd. Im ta wiedza jest niezbędna. Te książki, które teraz przygotowujemy („Życie Iwana”, „30 wojen z zakletym sąsiadem” i inne), wyraźnie demonstrują różnicę między Ukraińcami a Rosjanami, że mamy konflikt egzystencjalny, konflikt światopoglądów, konflikt podejść do sposobu życia, konflikt paradygmatu światopoglądowego, modeli budowy świata. Czyli teraz każdy z nas widzi, czym się różnimy i dlaczego musimy z nimi walczyć, dlaczego musimy ich zwyciężyć. Ukraińskie społeczeństwo w ciągu ostatnich półtora roku otrzymało ogromny impuls do tego, żeby się samoidentyfikować, oddzielić, zobaczyć perspektywę swojego zwycięstwa, uwierzyć we własne siły, zacząć pojmowanie tego składnika, który poprzedzał naszą walkę. Ukraińcy podświadomie czują, że ta walka nie zaczęła się teraz i nie w 2014 roku, a trwa od założenia Moskwy co najmniej. I książka „30 wojen z zakletym sąsiadem”, którą chcemy wydać ponownie i bezpłatnie przekazać do wszystkich jednostek Sił Obrony Ukrainy, doskonale ilustruje, że ta walka nie kończyła się nigdy i nie zaczęła się teraz, ani 10 lat temu, a jest to proces ciągły. W interesie Rosji było, żeby ten proces był ukryty, ale teraz maski opadły, wszystkie karty są na stole. Cały świat zobaczył, czym jest Ukraina, o co walczymy i czym jest Rosja, o co oni walczą. – Jakie, Pana zdaniem, są główne ukraińskie zwycięstwa w ciągu ostatnich półtora roku? – Przełomowym i zwycięskim momentem była obrona stolicy, kiedy stało się jasne, że wytrzymujemy, że jesteśmy zdolni dać kopa moskalom, a oni to czują i rozumieją naszą siłę oraz nasz potencjał. To dało ogromny impuls energetyczny dla całego społeczeństwa, wszak obudził się w nas żywiołowy duch zwycięstwa. My, nawet nie rozumiejąc korzeni tego impulsu, poczuliśmy w sobie ducha kozackiego. Jakkolwiek by to nie brzmiało. I otrzymaliśmy to doświadczenie, kiedy dajemy po zębach moskalom, oni od nas po prostu uciekają, podkulając ogony. Wyzwolenie Irpienia, walki w Moszczunie, półkocioł w obwodzie kijowskim, wyzwolenie po tym przez nasze wojska całego obwodu kijowskiego – wydaje mi się, że rozstrzygnęło dalszy przebieg działań wojennych i rozwoju społeczeństwa. Wszyscy zrozumieli, że to możliwe. Nawet ci, którzy wątpili. Od tego czasu możemy rozmawiać z wrogiem z pozycji siły – poddawajcie się i zachowajcie życie. Rozumiemy, że przewaga w motywacji jest po naszej stronie, przewaga w składniku ideologicznym jest po naszej stronie. Ponieważ nawet rosyjskie społeczeństwo, jeśli śledzić ich narracje, nie rozumie, po co im w ogóle ta wojna. Niedawno oglądałem wywiad, gdzie dwóch rosyjskich wojskowych opowiada, że ich własni ludzie w metrze prześladują i mówią, że są mordercami. A na Ukrainie każdy rozumie, po co ta wojna jest potrzebna i po co każdemu brać w niej udział, i widzi przed sobą w dającej się przewidzieć perspektywie nasze zwycięstwo. Dlatego w tym planie mamy wielką przewagę. I, oczywiście, wyzwolenie obwodu charkowskiego było znaczące. Chociaż tam poległa ogromna liczba najgodniejszych ludzi, ale to było wybitne zwycięstwo wojenne. To kunszt wojskowy najwyższego poziomu. I wydaje mi się, że zbyt mało poświęcono temu uwagi w ukraińskiej propagandzie. Czyli dotąd nie uświadamiamy sobie, jak bardzo udana była operacja charkowska. Region charkowski jest zrusyfikowany, ale istnieje tam jakiś dziki symbioza rosyjskich narracji i ukraińskiego patriotyzmu w głowach ludzi. Z tego środowiska wyszła ogromna liczba najgodniejszych patriotów, w szczególności Mykoła Michnowski. Rdzeń ruchu, z którego potem powstał „Azow”, to obwód charkowski. I zwycięstwo na tym kierunku było znaczące nie tylko w planie wojennym, ale i ideologicznym, ponieważ Charków, mimo wszystkich swoich niuansów światopoglądowych, i tak identyfikuje się jako Ukraina, i oni dołożyli ogromną liczbę wysiłków do tego zwycięstwa. Chersoń tak samo. To też niedocenione nasze zwycięstwo wojenne, które ma bardziej motywować ukraińskie społeczeństwo. Wszak to ogromna porażka rosyjskiej armii, którą im zadaliśmy właśnie my. Cały cywilizowany świat stanął po stronie Ukrainy. Tego nie da się przecenić. Ukraina nabrała tej wagi, na którą zasługuje. I w dającej się przewidzieć perspektywie, myślę, zobaczymy ponadpaństwowe twory, które po naszym zwycięstwie będą jednoczyć się wokół Ukrainy. Ponieważ kraje, które nas wspierają, widzą nasz potencjał. Teraz o istnieniu Ukrainy wie cały świat. Zwycięstwem ukraińskich wojowników zachwyca się cały świat. Teraz instruktaże w sprawach wojennych będą prowadzić Ukraińcy. Wcześniej my się od kogoś czegoś uczyliśmy, a teraz doświadczenie udanych działań wojennych jest największe na Ukrainie. Wydałem książkę kilka lat temu o Państwie Islamskim, nazywała się „Największa bitwa współczesności”. Ale porównać obronę obwodu kijowskiego i Państwo Islamskie już nie sposób. Tytuł stracił aktualność. I to daje wielkie podłoże do tego, żeby już w Hollywood kręcić filmy akcji o tym, jak Ukraińcy „kruszą” rusnię. I to stanie się mainstreamem. Kino, literatura, sztuka teraz rozwija się w tym kierunku. W ukrainocentryzmie, w pojmowaniu własnego potencjału, własnej siły, ideologicznych i historycznych podstaw – nasza wygrana. Mamy wszelkie podstawy do tego, żeby zwyciężyć. I mamy wszelkie podstawy do tego, żeby stać się w wielu aspektach światowym centrum podejmowania decyzji. Rozmawiał Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Petro Hajworonski
Zielony step i złote pole, srebrna rzeka i błękitne jezioro – wszystko to szara strefa. Obok żelazna kolej, porośnięta głogiem. Nad nią pochyliła się pasmo leśne. W nim zaległ sekret – dwunastu zuchwalców. Oddział zwiadowców. Prowadzili nad wrogiem dozór: obserwowali ruch, przemieszczanie się, uzbrojenie i podejście sprzętu. Całość przekazywali towarzyszom broni. Kurierem, bo telefonem – wróg wykryje sekret. Tymczasem wrzała śmiertelna walka „na przednim skraju”, i nasi się cofnęli. A wróg zaczął parł naprzód, zalewając dolinę ogniem. Zagajnik stanął w płomieniach. Zdawało się, że wszystko – nie wydostaną się chłopcy z przeklętego worka. Śmierć uśmiechała się i zaglądała w oczy, była gotowa poczęstować sobą ofiary, obdarzając wieczną ochroną. Od drapieżnej żądzy płonęły w niej oczy bez powiek, drżały ręce tak, że ledwie trzymały kosę. I wtedy stanął żołnierz trzynasty, jakby wyrósł spod ziemi albo spadł z nieba. Rozpoznali go chłopcy. To był ich towarzysz broni o pseudonimie Kapral. Walczył dzielnie już w ATO. A potem ich drogi się rozeszły. I oto znów jest obok.
– Bracia, witajcie. Idźcie za mną. Wyprowadzę was z tej pułapki. Prędko, nie zwlekajcie.
W blasku ognia i świetle słońca szedł dzielny Kapral, za nim kohorta – tuzin żołnierzy. Świstały kule, sypał się grad ołowiu, gdzieś obok syknął pocisk, rakieta przeleciała obok z brzękiem. Lecz ani na chwilę nie zatrzymali ratunkowego marszu. Kapral szedł naprzód, torując drogę. Zdawało się, że kule przeszywają bohatera na wylot, odłamki poszatkowały ciało, wydawało się, że za chwilę zatrzyma się i upadnie. Jeszcze chwila i chwila, minuta za minutą, trzy godziny. Przebili się do swoich. I zmartwychwstanie na moment (bo pochowano ich już, nikt nie marzył, by zobaczyć ich żywymi). Kaskada uścisków dłoni, objęć i braterskich pocałunków – cała radość ocalenia. Tyle że Kapral gdzieś odszedł. Nigdzie go nie widać, gdzieś zniknął bohater. Może przyległ, by choć trochę odpocząć. Albo obmyć brud z butów, odzieży, ciała, rąk.
Zwiadowcy poszli do sztabu zameldować o tym, co się wydarzyło w pasie, o ostrzale i przebiciu się przez piekło, i ogień, o cudownym ocaleniu. I dziękowali Bogu i dowódcy za przysłanego im wybawiciela, nieustraszonego Kaprala.
Tu dowódca zrobił pauzę. Dopiero po dwóch minutach powiedział:
– Kapral zginął sześć lat temu. Na moich oczach odniósł śmiertelną ranę i umarł na moich rękach. Od dawna już spoczywa.
Teraz kolej na zdumienie żołnierzy:
– Ale przecież widzieliśmy go, słyszeliśmy… Dzięki niemu tylko ocaleliśmy.
Zamarli wszyscy, zapadła długa cisza. Wreszcie głos zabrał dowódca:
– Bohaterowie nas nie opuszczają, bohaterowie nie umierają, przyjdą z pomocą w ciężkiej godzinie. Z niebios na ziemię zstąpią, z gwiazd nadejdą, podstawią ramię, zasłonią ciałem, odpędzą nieszczęście, zatrzymają śmierć.
Mówi się, że Kaprala widziano nie raz: pod Kijowem, w Chersoniu, w Bachmucie, na przestronnym stepie, w dąbrowie, w gaju – na linii frontu. Przychodził to sam, to z niebiańskim wojskiem i odpędzał nieszczęście, jakiekolwiek by ono było. Legenda się skończyła. I nic więcej dodać, prócz jednego: Chwała bohaterom! Chwała Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
określającym sposobem życia, odkrywaniem jego tajemnic, najwyraźniej nie tak odczuwalnych w czasie pokoju (medytacja „Kiedyś ta kolejka dojdzie i do nas” poświęcona kobziarzowi T. Syłence). Zakochany mężczyzna – wojownik znajduje w oczach kobiety (również wojowniczki) bezkresny Wszechświat – stamtąd i jednocześnie „niskąd / Śpiewy rozbrzmiewają, i dzwonią zgardy, / I ręczniki malują nici...”, gwałtownie przelatują stulecia z szablami, galerami, czajkami kozackimi, czarami wiedźmińskimi, zdolnymi zatrzymywać „chimery cudzoziemskiego wojska”. Historiozoficzny i etnomentalny kalejdoskop na wyższym „rejestrze” miłosnych olśnień zachwyca zakochanego („Ja jeszcze nie wiem, czy czarów ty umiesz... / Tylko ja właśnie patrzyłem w duszę...”), chociaż jego wybranka jeszcze nie wykorzystała całego potencjału swojej kobiecej magii, zna swoją wartość w wyraźnie przedmiotowym fizycznym i metafizycznym wymiarze, w zdolności wypuszczania i poskramiania żywiołów: „Wiedźma śmieje się, tuli – obejmuje, / I zakłada koszulkę i szorty. / Idzie w swoich sprawach, i gdzieś tam trzyma / Wieczny balans pomiędzy bogiem a czartem”. Analogiczne witalne napięcie jest właściwe wierszom „Mówią, kochanka pułkownika – kobieta bez serca”, „„To pohukuje puchacz”, – mówisz ty, – „Ale gwiazdy tutaj ciche””, „Jemu powiedzieli po prostu – „Odejdź…””, ale z innymi rozwiązaniami fabularnymi, ponieważ poetka nie jest skłonna powtarzać się w swoich kompozycjach. Możliwe, że nawet przeczy sama sobie w różnych wierszach, ponieważ polemizuje ze sobą, celowa w jednym – w poszukiwaniach prawdy. Witalne napięcie filozoficznych poezji Malwy Krżaniwskiej zaświadcza o apologecie pełnowartościowego życia na cienkiej granicy ze śmiercią. Skoncentrowanie oporu wobec mortalnych sił sprawuje miłość, która odważyła się na „przedśmiertny karmiczny taniec”. Jest w nim zawarte nie rytualne widowisko, a zaprzeczenie tanatosu. Liryczna bohaterka (alter ego poetki), wydaje się, znajduje odpowiedź na bolesne pytania wojennych realiów, dialogując jak równy z równym z Bogiem, który, narzekając na „wybuchy i dziki krzyk”, przebywa obok, według jej wyznania, „pomodlić się ze mną przychodzi”. Jego zstąpienie w „dym gorzki nad Kijowem, niby piołun” nie ma żadnego śladu profanacji Boskiej istoty, która nadal pozostaje świętą, ale bliską człowiekowi, przebywa w jej mikrokosmosie, skąd odbywa się „znacząca rozmowa” na parytetowej podstawie. Po raz kolejny w lirycznej bohaterce ożywa duch Wielkiej Matki, która rozważnie analizuje krytyczną sytuację na granicy („Ja mówię mu, – boże, ja nie boję się, / Słowo daję, cały strach we mnie umarł”), nawet radzi Mu iść „do domu, / W swój bunkier niebieski”, pilnować, „aby wróg dostać go nie śmiał”, chronić „i od kuli, i od ognia. / Od pocisków, odłamków i od kotłów”. Jednocześnie ona troszczy się też o egzystencjalnie bliskiego jej wojownika, którego łatwo rozpoznać („Szare oczy, posrebrzana głowa, / I naszywka na mundurze – „ZSU””), dlatego prosi Pana: „Daj niewidzialną na piersi jego zbroję. / Uświęć sprawiedliwą jego walkę / Z najazdem obłąkanych moskali”. Wzajemnie przenikające się ziemski i niebieski światy mają być jednakowo chronione. Takie rozwiązanie kompozycji wyboru wierszy Malwy Krżaniwskiej, przekonanej: „Póki jest miłość, dotąd blisko Bóg”.
Tłumaczenie maszynowe
Malwa Krzanowska (pseudonim kijowianki Oksany Iwaszczenko) należy do pokolenia pasjonatów o wysokiej świadomości narodowej, które dzisiaj broni Ukrainy przed moskiewskim agresorem. Jest znaną liderką platformy artystycznej „Twórczy Sektor”, aktywną uczestniczką różnych akcji poetyckich, wolontariuszką, inicjatorką wydarzeń literackich, koncertów, charytatywnych wieczorów twórczych na rzecz pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy. Do września ubiegłego roku służyła w pododdziale aerorozpoznania „Biały Wilk”, obecnie jest aerorozpoznawczynią pododdziału specjalnego przeznaczenia. Odznaczona orderem Daniela Halickiego oraz odznaką „Złoty Krzyż”. Jednocześnie kontynuuje pisanie wierszy, czerpiąc inspirację już z nowych realiów, w których obecna jest wojna i walka o wyzwolenie naszego państwa od najeźdźcy. Nasza redakcja zainteresowała się poezją tej autorki, którą prezentujemy w debiutanckim dziale „Książka w gazecie” tygodnika „Słowo Proświty”. W jej tekstach zauważalny jest już wyrobiony idiostyl autorki, skłonnej do dyscypliny poetyckiej mowy, udokumentowanej kulturą sylabotoniczną, w której poetka czuje się dość swobodnie, choć czasami pozwala sobie na swobodne naruszanie metrycznego kanonu, dowodząc, że w czasie militarnym o rwących i łamliwych temporytmach stosowna jest również surowa forma stroficzna. Jurij KOWALIW
Pomimo ekspresywnego usposobienia Malwa Krżaniwska wybrała decydujący dla siebie fenomenologiczny gatunek medytacji, aby w stanie wewnętrznego skupienia rozmyślać nad ontologicznymi, egzystencjalnymi problemami wojennego bytu, osobistymi wydarzeniami, które mają szczególny sens w kontekście tu-i-teraz – tu-i-zawsze, zagłębiać się w filozoficzne uogólnienia. W jej lirycznych rozważaniach, introwersjach na kardiocentrycznej podstawie kipi pasja, a nie kontemplacja, wyczuwa się potężny witalny czyn bez patosu i deklaracji. Poezja myśli, lekko przetykana tropami i figurami stylistycznymi, rozwija dramatyczną fabułę samowystarczalnej osobowości. W myśleniu „o…” wojennej dobie u Malwy Krżaniwskiej pierwszorzędne znaczenie odgrywa miłość – jako kluczowe pojęcie filozoficznych medytacji, jako duchowa kategoria, objawiona w dramatycznym świecie, w oczekiwaniu na szczególne wydarzenie, kiedy „nienazwany”, „nieproszony” Ktoś „w bieli” ma się zjawić „w księżycowym blasku”, aby pieścić kamień w „cudzym ogrodzie”, grzać ciałem „stan nieruchomy posągu”, dyktować śmiertelnym wiersze, czekając, kiedy spadnie „dźwięczna łza / Na ramiona, na piersi, na stopy Jego marmurowe”. Tajemniczy Ktoś, ukryty za zasłoną eufemizmu, oznaczony zaimkiem osobowym wielką literą, pełni funkcję demiurga budzącego się życia, ale poza kauzalnymi algorytmami („Na niteczkę serce, niczym jagodę nawlókł / Gracz, co bez zasad wymyśla gry krwi”); jest ono również obdarzone tabuizowanym sensem w miłosnej misterii, bez oznak teatralizacji: „Niewidzialny dla nikogo [kurs. — Ju. K.] zdejmował amulet napierśny”. Brak partykuły „nie” przed czasownikiem tylko wzmacnia intrygę. Nieobjawione staje się objawionym w kardiocentrycznym działaniu już obojga postaci: „mchowe serce” zostawiło ich „obok takimi wolnymi...”. Linia fabularna, zakończona puentą, komplikuje się tym, że jest wprowadzona w inną kanwę fabularną (tekst w tekście), przedstawiona oniryczną wizją, którą przypomina sobie liryczna bohaterka („...I ogród jej wiosennym śnił się, a w tym ogrodzie – / Żywe i gorące czekały ją objęcia”), rozwijając temat w nowym kluczu świtu z „ostatnim śpiewającym ptakiem”, który „z ramienia jej wzbił się i poleciał do lasu”. Można przypuszczać, że chodzi o anioła stróża i ekologiczny archetyp świata przyrody, jego apriorycznej potęgi i siły. Malwa Krżaniwska nie apeluje do poetyki symbolizmu, jej aluzje nabierają przedmiotowej konkretności, w której zachowuje się zagadkowa semantyka, czy – romantyzmu, ponieważ przejmuje się surowymi realiami wojennej współczesności („W tę srogą godzinę – i srogie prawa”), z zauważalnym piętnem szczególności. Taki wektor znaczeniowy obserwuje się w ciągu całego wyboru, rozpoczętego ekspozycyjną poezją „Niepokoi opar, niesie na ramionach ptaki…”, w której, najwyraźniej, zawarty jest kod odczytania nie tylko pierwszego rozdziału „Wiersze liryczne”, gdzie mowa nie tyle o libido czy sublimacji, obecnych w wierszach, co o wysokich kryteriach etyki w miłosnych przeżyciach, ich estetycznych zasadach. Za wyznaniem „Ja kocham cię, słyszysz? Szalenie kocham!” otwiera się wolność zbieżności duszno-cielesnych horyzontów rozumienia zakochanych, ich umiejętność odczuwania siebie nawzajem nawet na odległość, komunikowania się jakby na poziomie telepatycznym, choćby wyobrażonym („Właściwie dobrze, że on czytał, i ani razu nie odpowiedział”). Wkrótce tajemniczy Ktoś nabiera ziemskich zarysów wojennej doby („I w każdym podobnym sylwecie w pikselu, idąc do centrum, / Ja bałam się rozpoznać jego twarz”), dramatyzmu oznak wieku, nie decydujących w kochaniu („Życie moje, natchnienie ty moje..!”). Stawszy się lejtmotywem wielowarstwowej kompozycji drugiego rozdziału, dyskurs miłosny stanowi znaczeniowe jądro, wokół którego ciasno grupują się inne motywy i tematy, związane bezpośrednio z wojną. Dlatego w poezjach rozstawione są odpowiednie akcenty od medytacji wolnej osobowości, bez patosu („Aby tylko wiedzieć, wchłaniając w ducha – / Wszystko nie na darmo. Od urodzenia do stypy. / Że każdy dźwięk, i krok, i wdech, i ruch – / W jedynym rytmie z postępem Ojczyzny”) do przedmiotowej konkretności wojennych dni i ich postaci („Ola zdejmuje kamizelkę, składa broń”). Uczucia sercowe wystawiane są na próbę wymuszoną rozłąką („Kobiety, które czekają”), wbrew nieubłaganemu czasowi, który „połyka tygodnie i // Daty, / I, drwiąc z nas, // Szeptem mówi, / Że zmęczą się nas // Czekać / Ci, którzy z nami dzielili // Noce”. Żadna czasowa i przestrzenna odległość nie jest w stanie rozdzielić zakochanych, skazanych na nieuchronne spotkanie: „...I na progu, plecak wypuściwszy z rąk, / Nie spiesz się zmywać nabytego smutku. / Padaj we mnie. W serca synchroniczny stuk”. Liryczna bohaterka jest przekonana, że „jest coś silniejszego od pożegnań i tragicznych wieści. / Jest coś takiego, co trwa w czekaniach wiecznych. / Czas zachwiał wagą. I pewnego dnia / Ty na progu będziesz czekać, póki ja / Zrzucę plecak”. Za każdym razem będą to inne spotkania, w swej podstawie niezmiennie treściwe. Zakochani razem bronią ojczystej ziemi, tworzą dramatyczną fabułę wielkiej miłości na granicy życia i śmierci. Uzupełniając się nawzajem swoją kobiecą i męską odmiennością, „zmieszani z jednego ciasta”, wyłaniają się innością samowystarczalnych osobowości, albo, jak twierdzi liryczna bohaterka, „Ja jestem zrobiona z miłości, / Z przejmującej dźwięcznej łzy, / Z płomiennego i gorącego słowa, / Z nagłej z niebios burzy”, a jej wybranek składa się „z nieskończonych krętych dróg”, „ze stalowej zasadniczości” – on wybrał „Tiwaz spośród innych run”, czyli siedemnastą runę starszego i anglosaskiego futharku w imię jednorękiego boga honoru i wojny Thora, lub Tyra (nawiasem mówiąc, pseudonim „Tiwaz” ma bojownik „Azowa”, obrońca Mariupola W. Petrenko). Centon „Ty jesteś z tych, kto całuje miecz” zmienia sens wersów „Ty z tych, którzy całują najpierw miecz, / A potem kobietę…” z wiersza „Ja uśmiechnę się do ciebie przez łzy, jedź…” Oksany Pachlowskiej, który stał się piosenką Marii Burmaki i Sołomiji Szczur. Tak można powiedzieć i o wolnej, nieugiętej lirycznej bohaterce, i o jej prototypie Malwie Krżaniwskiej, która znajduje adekwatną odpowiedź na surowe wyzwania rzeczywistości, przeżywa istotne egzystencjalne, psychologiczne i militarne metamorfozy, ponieważ „rewers życia gwałtownie zmienia drogę”, chociaż w głębi duszy pozostaje „życia strażniczką”, pod butami ma – „mniszki, miodunki”. W każdym razie zachowuje się stały charakter wojowniczki: „...Całuj ramię, na którym kuły się / W żelazną bramę stopione miecze”. W takich imperatywach można usłyszeć echo metalicznego brzmienia Łesi Ukrainki czy Ołeny Telihy. Liryczna bohaterka, zwracając się do swojego „niewidzialnego, niepowstrzymanego aniele”, upodabnia siebie do gwiezdnego miecza sprawiedliwości, zapewnia: „I w twoich rękach – ja sama ten miecz, / Co rąbie węzeł gordyjski. / I zlatują maski, które przyrosły, / Odrywa się bandaż od martwiczych ran”. Ona, zaprogramowana na przyszłość, wymagająca również wobec wieloznacznego „anioła”: „Strzeż, Opiekunie, moją następczynię, / Ale i sam, zaklinam, strzeż się”. Z głębi etnomentalnej pamięci konkretyzuje się ambiwalentna postać Wielkiej Matki, która „pilnuje […] każdą bożą łodygę. / I duszę od Boga przyprowadza w dziecku, / I świat otula miłością i ciepłem” i jednocześnie należy do dzisiejszych rusałek, które „ogniem termobarycznym” „wypalają nieczystość na naszych polach”, bo przybliża nieuchronne potwierdzenie historycznej sprawiedliwości: „wszystko skończy się, łodygi zielone / Przebiją się, między żebrami i kręgosłupami pełznąć będą, / Ziemia wciągnie w siebie wrogie pomioty, / I zostanie po nich tylko czarnoziem”. Malwa Krżaniwska wykłada swoje przekonania w epistole „Mamo, witaj. Ja wciąż jeszcze żyję”, spowiada się najdroższej na świecie osobie, która przebywa pod ochroną jej modlitwy, pieśni i kołysanek, traktowanych jako ukryta w sercu „święta tablica”, która motywuje historycznie uzasadniony opór „wyrodkom z piekła”, dlatego „praprzodkowie z nieba zachwycają się wojskiem”. Autorka listu bez zbędnego patosu uzasadnia genetycznie założony heroiczny czyn, otwarcie i stoicko przyjmuje bezlitosne wyzwania losu. Malwa Krżaniwska rozwija liryczną fabułę w dramatyczną narrację często z nieoczekiwanym, w rzeczywistości wewnętrznie umotywowanym finałem, jak w wierszu „Patrz, tam był pusty plac, a teraz – miasto”. Podwójna ekspozycja (właściwie zawiązanie akcji) z obecnością – nieobecnością urbanistycznego toposu w dwóch początkowych wersach przechodzi w rozwój akcji na podstawie gradacyjnej semantyki wspomnień z nakręcaniem refrenowych pytań „a pamiętasz?”, „ja pamiętam”, które odnawiają minioną konkretność życia, aby zakończyć się sentencją: „I wszystko wydawało się wiecznym nam, dopóki / My nie nauczyliśmy się płakać bez łez”. Jednak kompozycja na tym się nie kończy, sięga nowych fabularnych obrotów. Medytacyjna intryga „Boi się wszystko, leci gdzieś, niczym wiatr, / Umiera i odrodzić się śpieszy” nabiera sensu potwierdzenia ontologicznych istot z duchową podstawą: „Jedno jest w całym białym świecie, / Co nie podlega czasowi – dusza”. Fabularna puenta póki co nie ziściła się, jedynie została zaprojektowana na następne wersy. One określają ważny treściwy moment ludzkiego egzystowania tu-i-teraz w miłości, której zrozumienie nabiera nadzwyczajnego znaczenia: „Kochaj mnie. Kochaj mnie dzisiaj. / Bo „jutro” może zdarzyć się bez nas”. Miłość na granicy życia i śmierci podczas wojny staje się
Tłumaczenie maszynowe
Malwa KRŻANIWSKA
*** Niepokoi opar, niesie na ramionach ptaki. Ukrywszy pod połami trawy i bluszcze we włosach. Obok szczekania psów, kominów wychłodzonych dachów. Boso po ostrej ściernisku po sianokosach,
W księżycowym blasku, przez wrzask i stado, Ktoś nienazwany, kto wyszedł z lasu w bieli, Przychodzi, pieści kamień w cudzym ogrodzie, I stan niewzruszony posągu grzeje ciałem.
Ciecze po policzku i spada dźwięczna łza Na ramiona, na piersi, na stopy Jego marmurowe. Na nitkę serce, niczym jagódkę nawlekł Gracz, co bez zasad wymyśla gry krwi.
Spadają włosy, by twarzy nie ujrzał przypadkiem Ktoś nieproszony, kto podglądałby niechcący, Jak czule i gorzko spoczywa głowa Na piersiach chłodnych, i ich nie naznaczył urokiem.
Chłodne jesienne noce dały się we znaki. Nawiedziła znów i u nóg jego zdrzemnęła. I pierwszy płatami śnieg o świcie, jak puch, lekki, Pieścił, tulił się, kopczykował na niej powoli.
I ktoś, kto z nieba śmiertelnym dyktuje wiersz, Niewidzialny dla nikogo zdejmował amulet napierśny. I oddech lasu stawał się ciszej, ciszej, I mchowe serce swój stukot wiodło powoli.
Wolniej, przejrzyściej wstrzymywało swój chód, Oboje ich zostawiając obok takimi wolnymi... ...I ogród jej wiosennym śnił się, a w tym ogrodzie – Żywe i gorące czekały ją objęcia.
I śnieg już nie topniał na ich bladych dłoniach. I mara niebieska zdejmowała swoją zasłonę. W świcie jesiennym ostatni śpiewający ptak Z ramienia jej wzleciał i poleciał do lasu.
*** Właściwie dobrze, że on czytał i ani razu nie odpowiedział. Bo inaczej by mi się nie udało z tym poradzić na wieki. Po prostu to trzeba przeżyć, tyle, ile potrzeba czasu. Komuś parę miesięcy, rok. Ja zaś jakoś to niosę i niosę. Ale wiem, że z czasem bagaż mój coraz lżejszy. Pamiętam, że tlenu było niewystarczająco na początku, I w każdym podobnym sylwecie w pikselu, idąc do centrum, Bałam się przyjrzeć jego twarzy. I co wieczór, jadąc tymi samymi drogami, tymi samymi mostami, Którymi on wraca także, liczę do stu, Żeby nie myśleć, że to miasto takie drobne, Że ja oddycham teraz powietrzem, które z nim mamy na dwoje jedno, I on widzi ten sam zachód nad Dnieprem, Potem pije swoją kawę, śmieje się, mówi o, I tak ciężko siebie zmusić w końcu przestać wierzyć W to, że on, jak i ja, prawie starł telefon do dziur,
Bojąc się, że bez dźwięku, że padł, że przepuści powiadomienie: „Masz jedną nieprzeczytaną”. Wam napisali „Cześć...”
*** Ja kocham cię, słyszysz? Szalenie kocham! Szaleję szczęściem w twojej niewoli. Nie tęsknię za niczym, dobrowolnie gubię Wszystkich i wszystko, w twoje powróciwszy dłonie. Żeby, kiedy obejmiesz moje ramiona, w noc W milczeniu patrzeć, jak świeci się miasto, W milczeniu drżącym migotanie od świec, Taniec cieni bajkowym napełnić sensem. Ja ciebie i boję się, i tak strzegę, Że tandem nasz coraz więcej składa haseł. Ja tobą choruję, za tobą tęsknię, Ja w tobie kamienieję i milknę powoli... I pragnę ciebie, i więdnę, i mrę Po cząsteczce gdzieś w głębinach, w otchłaniach. I popycham z blaskiem w źrenicach – „Wiruj!” I tłumię w sobie życiodajne tornado... I codziennie wolny zamach skrzydlaty niosę, I co wieczór pióra skubię i zmiatam... I w tobie słyszę sens, i w tobie widzę istotę. I o ciebie kaleczę się, i tobą łatam. Jak dużo ciebie. Krztuszę się, tonę, I za ciebie chwytam się, moja słomko. Mój słodki nektar o smaku piołunu, Moja muzyko żwawa na serca stypie... Tylko z tobą ja pełnię się duchem idei, I z tobą od świata dane oddzielić się... Tak dużo wokół pięknych ludzi, Spójrz! Ja wiem, ty lubisz patrzeć. „Ja tobie położę wszystkie te gwiazdy do nóg!” – Ty szepczesz. I w szepcie tym – nieodwracalność. Ja z tobą rosnę, ty – rośniesz we mnie. Moja dziwna, piękna, karmiczna Samotność.
*** I rozpacz, i strach przechodzą, wielkie i dumne. O, ileż w nich siły, choć ciężar ich naprawdę ciężki. Kobiety, które za każdym razem same zakładają poszwy, I grzeją sobą samotne zimne łóżka. I patrzą milcząco, jak słońce czarownie maluje W otworze okna w magentę sąsiednie dachy. I sen im nie przychodzi, ich jedno i to samo niepokoi – Czy wrócą do gniazd na wiosnę siwoskrzydłe ptaki. Czy jutro, chwyciwszy do rąk telefon, wpiąwszy zaspane oczy, Niepokoju ciągłego w żebra złapawszy noże, Zielone kółeczko zaświeci się im po nocy I napis pod zdjęciem im powie, że On jest w sieci... Kobiety, które czekają, plotą zaczarowane sieci, Żeby poczwar oczy nie ujrzały pod nimi serc. I idą, jak żywe, na obcasach w życie różnorodne, W pusty dom, łatać niezagojoną bliznę. Ich dni niczym kadry migają czarno-białe w filmach. Na zdjęciach uśmiechnięte, jakby im świat wcale nie parzył. Kobiety, które zapomniały, jak przytulnie śpi się w objęciach, Ale pamiętają, jak pachnie kochane ramię. Ubierają się w jedwab koszul ażurowych – nawyk. Lecz już nie zwracają uwagi na pasma cienkie siwizny. Kobiety, które kładą dzieci i całują ich buzie, Przerażają się tym, jak szybko rosną ich synowie... Pożądane „cześć” – ich dotknąć nie można, a grzeją. Odpychają kubki, po brzegi z żalem trucizny. ...Kobiety, które żyją, jakby czas się zatrzymał, starzeją się. I marzą, że zdążą choć „w końcu” nacieszyć się Nim.
*** Mamo, cześć. Ja wciąż jeszcze żyję. Namiotem nade mną zawisła modlitwa Twoja, od wrogich „oczu” ja jestem zamknięta, I cała szalona moja głowa.
Był wróg spłoszony. Zważeni my. Bezsilnie ryczały „huragany” i „grady” – Niecelne były ich śmiertelne pociski, A my je paliliśmy, jak wirus dżumy.
W sercu, mamusiu, święta tablica – Pieśni i kołysanki. Nie ma w nim strachu. Szkoda mi lasu, i zwierzęcia, i owada – A wyrodków z piekła ani krzty nie żal.
Oni po sobie zostawiają pustkowie. Pełzną, jak liszaj, pożerając wioski. Lecz wbrew temu ja dzisiaj jestem wesoła – Prowadzi ich na zniszczenie ich przewodnik.
A my – my spłynęliśmy z poranionych miast, Żeby grać bogom przeznaczone role.
Bo teraz cały świat – to budynku klatka schodowa, Rusnia zaś w nim – sąsiad sadysta-alkoholik.
Co warte życie na wszechświatowym tle? O tych, którzy ukrywają się, wierszy nie zostawią. Bracia moi, mamo, historię piszą, Sprowadzają nieczystość z powrotem do kotłów.
Ja wdzięczna tobie za bajki o światach, Narodach, ich honorze, ich szczęściu i męce. Wrócę – czytać je będę wnukom, A nie – zamiast mnie czytać będziesz ty.
Dziękuję tobie za życie i za krew, W której nurtuje niepokój dziadowski. Praprzodkowie z nieba podziwiają wojsko. Ich dusze uspokojone rodzą się znów.
*** Pod butami dywan – mniszki, miodunki I taszniki, i kokorycz, i wilgotne mchy. Kewlarowe mają teraz nimfy zbroje, Karbonowe dzisiaj u nimf ptaki. Czym nimfa dla świata? Życia strażniczka. Pilnuje ona każdą bożą łodygę. I duszę od Boga przyprowadza w dziecku, I świat otula miłością i ciepłem. Lecz w srogą godzinę – i srogie zasady. I rewers życia gwałtownie zmienia drogę. Ogniem termobarycznym u nimf smoki Wypalają nieczystość na naszych polach. Wcześniej łzami obmywała w lesie Prześwity pni. I sadziła kwiatki. Teraz zaś nie ma granicy jej uldze, Jak wroga dron rozbiera na kawałki. Kiedy wszystko skończy się, łodygi zielone Przebiją się, między żebrami i kręgosłupami pełznąć będą, Ziemia wciągnie w siebie wrogie pomioty, I zostanie po tym tylko czarnoziem. I ptaki wrócą, prawdziwe, śpiewające, I gniazda uwiną, rozćwierkają lot. I u nimf wtedy ocieplą się oczy, I ręce przypomną, jak uzdrawiać Świat.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Jestem zamieszana na nadziei
Nawet tam, gdzie nie ma nadziei.
Szczerze tęsknię i raduję się,
I niosę naręcze marzeń.
...W ciężkim, obcym mieście,
I w obcym miejscu na wskroś
Czekam na jakąś wieść,
I trzymam niewidzialną oś.
I łapię każdy zachód słońca,
Który połyskuje na skrzydle.
I nocami do mojego okienka
Przedostają się okręty...
I płyną pod sklepieniem sufitu,
I zostawiają mnie na zawsze
W pustce obcego domu,
Tu, gdzie tygodniami stanęło leczenie.
I mój oddech dmie im w żagle,
Puszczam ku cichym zatokom
Przez okno, a pogniecione skrzydła
Goję światłem z nocnych niebios
...Ty – z porannej mgiełki,
Z niekończących się krętych dróg,
Które nie mają końca, dopóki
Tka je księżycowy amulet.
Z wątków tej powieści,
Która odbiera sny nocom.
Ze stalowej zasadniczości,
Z miękkiego ciepła oczu.
Ty w zachodzie słońca jagodowym
Wziąłeś Teiwaz spośród innych run...
Ty – dźwięk cienki i łagodny
Mojego serca ledwie słyszalnych strun.
Ty – to, co "nagle" i "oczywiście",
I "na zawsze", bez prób ucieczki.
Więc o tobie śpiewają pieśń –
"Ty jesteś z tych, którzy całują miecz".
Tarasowi Syłence, czerwiec 2021
Kiedyś ta kolej dojdzie i do nas.
I wszystko, co nam wydawało się ważne,
Zniknie wszystko, a zostanie tęskne
O nas, jak błysk, wspomnienie tu i tam.
Jeszcze wczoraj namiętności wrzały, ktoś kochał,
Ktoś nas pragnął, a ktoś jeszcze nienawidził,
Ktoś nas wynosił, ktoś krzywił się z obrzydzeniem,
Ktoś był wdzięczny, komuś – robił nie tak.
Jeszcze wczoraj dzieci w sercu się obrażały.
Zabrakło w nas uwagi i czasu...
Bo nieśliśmy czas, pieśni, miłość, piękno,
Wszystko, co mieliśmy, wszystko do stóp państwa.
Życie – zapałka w stepowym badylu.
Ogrzejemy świat i w mgnieniu oka znikniemy na zawsze...
Co pozostanie, gdy nas na wieki wyłączy
Ręka Twórcy, i dusza się odezwie..?
Nic ze sobą tam nie zabierzemy:
Ani stanowiska, ani zawodu, ani pieniędzy, ani pałaców.
Ktoś zapłacze, zatrzepocą chorągwie,
A my już odchodzimy i nie zostawimy śladów.
A świat bez nas się nie rozpadnie, nie!
Już jutro będzie nowy dzień i troski.
Ktoś się żeni, ktoś się rodzi. Smutek
Z czasem i u najbliższych – w żałobnych welonach.
Chmury popłyną niebem, fale morzem,
I inne wiersze, i nowe pieśni
Wejdą do Jaru Chołodnego, donośne.
...I znów kogoś pokochają miłe oczy...
Lecz napis w życiowej zawierusze
Na Bożej skale czas nie zeskrobie..!
Twoje dzieła, twoje pieśni nieśmiertelne,
I twoi synowie unieśmiertelniają cię..!
***
Spójrz, tu był ugór, a teraz – miasto.
...A są miejsca, gdzie już nie ma mostów...
A tam, w oddali, sady bujały liśćmi,
Sinieje w trawie pachnący żywokost...
A pamiętasz córeczkę sąsiadki?
Już wyrosła na mamę – sama!
A pamiętasz babcię, tę, co siatki
Plotła na front? Jej już dawno nie ma...
Pamiętam każdą ciepłą ścieżkę..!
Pamiętam zapachy pól...
Które w smaku – czereśniowe „kolczyki”,
W zapachu – żar, który w piecu nie dotlił.
Pamiętam bezmierny spokój,
Wilgotny, hojny, nieskończony las.
I wszystko wydawało nam się wieczne, dopóki
Nie nauczyliśmy się płakać bez łez.
Wszystko bujne, pędzi dokądś jak wiatr,
Umiera i spieszy się, by odrodzić się.
Jedno jest na całym białym świecie,
Co nie podlega czasowi – dusza.
Z mapy znikają rzeki pełnowodne –
Nic i nikogo nie żałuje czas.
Kochaj mnie. Kochaj mnie dziś.
Bo „jutro” może stać się bez nas.
*** Nie wiem, kto mnie tak strzeże –
I czy potrzeba mu moich modlitw,
Ale on, czy ona, czy oni – zapewne,
Prowadzi mnie i powstrzymuje.
Zręcznie i lekko, okrywszy mnie skrzydłami,
Prowadzi, przycisnąwszy mnie do piersi
Mimo lepkiego błota ciemności
I mimo zbędnych w moim życiu ludzi.
Zasłania mnie przed kłamliwymi słowami,
Przed podłymi czynami, przed słabymi zwodami,
Przed lepkimi myślami z chorych głów.
Przed Neronami, Brutusami i Judaszami.
Nie pozwala wciągnąć mnie w nierząd i brud –
Dopóki jest miłość, dotąd blisko Bóg.
I bez mojego udziału sam twardo wymierza sąd
Wrogom bez gróźb i bez ostrzeżeń.
Odbiera zazdrosnym nawet to, co mają,
Oddaje długi tym, którzy bili w serce.
Zapomina, oddaje przeszłości,
Kto kłamał mi i nie mnie, kogo kochał.
I śmieje się ze mną z tych historii,
W których żądano gwarancji za uczucia.
Nie ma ludzi ani prostych, ani świętych.
Są tylko szczerzy i nieszczerzy. Takie życie.
Mój niewidzialny, nieokiełznany aniele, jak
I za co mnie kochasz i strzeżesz?
I omija mnie każdy szyderca,
I łajdak, i ten, kto szacunku nie jest wart.
I twojej mocy nie ma wyjaśnień ani granic,
Jak zbawieniu mnie – od trafnych napaści i ucieczek.
Trzymasz mnie nad przepaścią i prowadzisz,
Uparcie w górę, ściskając gwiezdny miecz.
Strzeżesz we mnie nieugaszonego ognia,
Żebym go doniosła (dokąd i po co, kto wie..?)
A gdy ranią mnie, od twoich dłoni
Ogrzewa i leczy mnie wiosna.
Od czasu do czasu, niszcząc wszystko jak trąba powietrzna,
Sama przypominam korzeń zła,
A w twoich rękach – sama jestem tym mieczem,
Który rozcina gordyjski węzeł.
I spadają maski, które przyrosły,
Odrywa się bandaż od martwiczych ran –
Wszyscy, których spotykamy – posłowie,
By otrzeźwić nas, rozciąć ekran.
I jestem nieskończenie wdzięczna tobie, czy wam,
Za umiejętność tak widzieć i tak iść,
Byś nie dawała wiary pustym słowom,
I odróżniała bezcenne od próżności.
I bezmiar wieków ewolucji, czuj
I zwierzęce, i Boskie zespoli w jedno...
Ty jeden się nie boisz, więc przenocuj
Przy mnie, dopóki nie rozwieje się dym.
...I gdy moje ciało bezlitośnie w proch
Językami ogniska wzbije się w górę –
Strzeż, Stróżu, mojej potomnicy,
A sam, zaklinam, też się strzeż.
*** Powiedziano mu po prostu: „Odejdź. Ta kobieta, która nosi cię w sercu, Która codziennie prosi Boga za ciebie – Złoże czarodziejskiej rudy”. Trzeba im wziąć wszystko, co w nim się kryje, Aby po cichu na jej delikatnych ramionach Kuć zaklęte miecze. W rzece, która po jej policzku wije się jak wąż, Poświęcać je pod księżycem w nocy. Tnij z ramienia srebrzystą nić, Która biegnie od twojej piersi do jej piersi. Jeszcze niezliczony raz minie i nastanie grudzień, Dopóki nie ucichną jęki lamentów, I z gliny powstaną ceglane budowle. Wtedy, jeśli jej dźwięczne imię Wciąż będziesz pamiętał, żołnierzu, Znajdź ją, okutą w srebrne zbroje, I bądź czujny – pod zbrojami wąż Czyha na serce, wbiwszy kły. W tym sercu nie ma ani dźwięcznych gajów, Ani tych strumyków miłości i miłosierdzia, Z których piłeś, niszcząc rdzeń Czarę nieśmiertelności, pełną po brzegi. Jest tam tylko spokój. Zepsuty zegar. Tam pada śnieg w bezkresną pustkę. Tam po opustoszałym moście w milczeniu Błąka się cień zapomnianego człowieka. Zawołaj ją, przypomnij sobie choćby znak wywoławczy, Jeśli imię zatarł wstrząs kontuzji. Jeśli miłość była w tobie i nie umarła, I wasz ziemski czas się nie skończył. Znajdź słowa, jak skomplikowane klucze, Które pasują. Wcześniej ci się udawało... ...Całuj ramię, na którym kuto W żelazną bramę przetopione miecze.
Ola zdejmuje kamizelkę, składa broń. Mnóstwo ładownic, apteczkę, kewlar i piksel.
Ola unosi ręce nad głowę,
Zamknąwszy oczy, gardłowo zaczyna pieśń.
Blaskiem księżyca zalany jest świat za oknem,
Na niebie Stwórca pochylił się nad wagą.
Ola wkłada haftowaną, długą siermięgę
I klęka przed ikonami.
„Może ty, Boże, nie wiesz, czy nie widziałeś,
Opowiem ci bez ukrywania i pochlebstwa.
Widzisz, mój naród stoi, cierpliwie niesie
To, co ty, Boże, sam kiedyś musiałeś nieść.
Wola w nim od narodzin aż do skonu!”
Na niebie płoną gwiazdy, jak oczy przodków.
Ola zostawia świecę przy ikonie,
Przeżegnawszy się, w milczeniu rusza w gąszcz.
...Dębowa wielkość z góry czuwa nad ziemią,
Dawni bogowie, niespokojni, bo czas przemija.
Widzą i słyszą, a mają w nosie „na próżno”.
Ola kładzie na ziemi bochenek z Buczy.
Daj mi, ziemio, wziąć bez miary ofiarę. Oto tobie serce, oto w nim gniew i żal. Oto nasza prawda, oto mam świadków: niebo. Oto horyzont, a za nim wróg mojego rodu.
...Las pociemniały ciężko i wilgotno dyszy. Do ostępów wchodzi pierwsza czota satrapy. Ola zdejmuje krzyżyk, koszulę i cicho
Błysnąwszy futrem, staje na cztery łapy.
***
Nawet gdy między nami śniegi pól,
czarne miasta w ciszy i w mroku przerw,
gdziekolwiek byłeś i dokąd cię los nie wiódł –
Wiedz – jestem z tobą.
Nawet gdy między nami tylko telefony,
krótkie „czy wszystko w porządku?” raz w tygodniu – takie wyczekiwane,
poruch dworca, płynny i gwarny.
Wspomnienie spojrzenia – głębokie, jasne, wyczekujące,
wiedz – czekam, jak czekają kobiety, które umieją czekać,
dla których jesteś bogiem, władcą, przyjacielem i kochankiem.
U których miłość to przedśmiertny karmiczny taniec,
kreślenie linii dłoni od dotyku rąk,
mrok otchłani rzeczywiście daje się we znaki:
zbyt głęboka i zapewne zbyt ciężka,
którą unieść nie każdemu starcza sił.
Jeszcze nie wiedziałeś, że gdzieś chodzi i żyje taka –
Ja istniałam. I nosiłam cię w piersi.
...I na progu, upuściwszy plecak z rąk,
nie spiesz się zmywać nagromadzonego żalu.
Padnij we mnie. W sercu synchroniczny rytm.
Jestem twoim morzem
Bez obietnic – to moje i twoje przeznaczenie.
Jest coś silniejszego niż pożegnania i tragiczne wieści.
Jest coś, co trwa w wiecznym czekaniu.
Czas zachwiał wagą. I pewnego dnia
będziesz czekał na progu, aż ja
zrzucę plecak.
*** Dym gorzki nad Kijowem, jak piołun.
Wrony zleciały się i w milczeniu czekają.
I choć głośno tyka upływający czas,
Jego uśmiech z każdego zdjęcia
Uspokaja i łagodnie wiedzie w sen.
Zbierając wiadomości jak kolaż
I hartując psychikę i odciski,
Co chwila zakochujemy się w miražu:
W jego postaci, w pikselowym kamuflażu,
W kąciku ust i zadumie na czole.
Między tacmedem a taktyką, między trwogami,
W śpiworze, gdzie na nodze but,
Modlić się ze mną przychodzi Bóg.
Tak pewniej, mówi, bo zupełnie ogłuchł,
Bo co noc tu wybuchy i dziki krzyk.
Mówię mu: Boże, nie boję się,
Słowo honoru, cały strach we mnie umarł.
Daj mi tylko możliwość trwania długo w ruchu,
Dodawaj sił, a w Twoim duchu
Trafiać celnie między żebra.
I jeszcze, na koniec: dojdziesz do domu,
Do swojego niebiańskiego bunkra, dopilnuj go.
Żeby wróg nie śmiał go dosięgnąć.
Żeby sprawiedliwy i prawy jego gniew
Zawsze zostawiał jego umysł jasnym.
Strzeż go i przed kulą, i przed ogniem,
Przed pociskami, odłamkami i kotłami.
Daj mu niewidzialny pancerz na pierś.
Poświęć jego sprawiedliwą walkę
Z naporem zdegenerowanych moskali.
Jak go rozpoznać? To jak dwa na dwa:
Jego nerwy mocniejsze od cięciwy.
Szare oczy, posrebrzona głowa
I naszywka na kitlu: „SZU”.
Tłumaczenie maszynowe
Ta litera budzi strach u wrogów, bano się jej w każdych czasach, a zwłaszcza teraz. Jest unikatowa, gdyż występuje w alfabecie ukraińskim i brakuje jej w innych słowiańskich. Dźwięk [ji], który oznacza, spotykamy jeszcze w 1073 roku w „Izborniku Światosława”, a ostatecznie weszła ona do naszego alfabetu dopiero wraz z uzyskaniem niepodległości. Dzielnie przebywszy długotrwałą drogę poszukiwań i utrwalenia zapisu graficznego, stała się trzynastą literą ukraińskiego alfabetu. Od dawna stała się czymś więcej niż jednostką językową. Współcześni Ukraińcy oznaczają nią różne rzeczy – od odzieży po obiekty uliczne. Oczywiście jest to litera Ї. Bez niej niemożliwe są słowa UkraЇna, KyЇw, Instytut fiłolohЇї… Od 6 września 2023 roku ta litera w formie minirzeźby zamieszkała także przy wejściu do gmachu Naukowo-Badawczego Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, z którego wyszła cała plejada znanych ukraińskich pisarzy i działaczy społecznych, w którym zakumulowana jest ukraińskość i tradycja ukraińskiej filologii. A kolor ścian gmachu nie bez powodu jest żółty, gdyż w czasach rewolucyjnych symbolizował on niezłomność ukraińskich intelektualistów i ich walkę o język ukraiński. Zresztą i dziś wychowankowie, pracownicy NBI Filologii informacyjnie, a niektórzy nawet z bronią w ręku, bronią i wywalczają naszą niepodległość. Czyż to nie symboliczne?! A wszystko zaczęło się w sierpniu, kiedy autorka projektu turystycznego „Szukaj” Julia Bewzenko, znana przewodniczka po Kijowie, zwróciła się do centrum komunikacji KNU imienia Tarasa Szewczenki z propozycją zainstalowania rzeźby litery Ї na gmachu NBI Filologii. Wybór miejsca instalacji nie jest przypadkowy, gdyż Julia wielokrotnie współpracowała z wychowankami filologicznego ośrodka uniwersytetu Szewczenki – z folklorystką Jaryną Syzyk oraz Ołesią Naumowską, kierowniczką katedry folklorystyki, projekt „Szukaj” tworzył rzeźbę Palianyci oraz wspólnie z uniwersyteckimi kolegami instalowała figurkę poświęconą najstarszej w Europie palmie liwistona, która rośnie w Ogrodzie Botanicznym KNU. Dlatego, czując ducha uniwersyteckiej wspólnoty i ukraińskości w każdym wychowanku uniwersytetu, Julia od razu wybrała legendarny gmach, który kiedyś był Pierwszym Gimnazjum na Bulwarze Uniwersyteckim. A do tego wiersz „Świeczka litery Ї” należy do absolwenta Naukowo-Badawczego Instytutu Filologii, który, według słów dyrektora Hryhorija Semeniuka, będzie z pewnością mile zaskoczony, przychodząc do rodzinnego gmachu i widząc, „jak płomień od jego świeczki Ї zapalił i takie dzieło”. Jak wygląda ta rzeźba? Jest wykonana z brązu, z ornamentem drzewa życia, którego tłem jest szkło z witraży wybitych podczas ataku rakietowego. „Unikatowa figurka niesie w sobie uniwersyteckiego ducha niezłomności. KNU już nie raz doznawał zniszczeń od rosyjskich ataków rakietowych, jednak odradza się za każdym razem dzięki swojej wspólnocie, przyjaciołom i partnerom. Do elementów rzeźby litery Ї dołączono kawałki kolorowego szkła witraży kampusu uniwersytetu, które nie nadają się do odnowienia po ataku rakietowym 31 grudnia 2022 roku. To prawdziwy symbol niezniszczalności ukraińskiej edukacji, nauki i kultury jako wartości” – zauważyła podczas otwarcia litery Ї autorka projektu „Szukaj” Julia Bewzenko. Mecenasami brązowej literki Ї została rodzina Ostrozkych: Ołeh, Ewa i Sołomija, którzy z okazji Międzynarodowego Dnia Umiejętności Czytania i Pisania (8 września) z radością podarowali mieszkańcom takie dzieło. A niepowtarzalne piękno wcielił w życie rzeźbiarz Jurij Bilawśkyj. „Jeśli wydawało wam się, że nasze kropki nad Ї przypominają kule, to nie miejcie wątpliwości. Bo język to broń!” – dodali autorzy projektu „Szukaj”. „Aby zachować nasz język, musimy go pielęgnować i żyć nim. Ten mały symbol pomaga nam zachowywać tożsamość. Z tym zwyciężymy!” – zauważył rektor uniwersytetu Szewczenki Wołodymyr Buhrow, dziękując ukraińskim obrońcom i obrończyniom, „dzięki którym możemy tworzyć takie piękno tutaj, w sercu ukraińskiej stolicy”. Ołeksandra KASJANOWA Zdjęcia Serhija TEREŚCZENKI, dział relacji społecznych im. Wołodymyra Mukana NBI Filologii KNU im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Przeszliśmy przez cierpienie, przez tortury, przez ból, przez choroby, presję moralną i psychologiczną, ale przecież nieustannie czuliśmy miłość naszego narodu. Ihor Kozłowski. W 70. roku życia zmarł znany ukraiński działacz naukowy i społeczny Ihor Anatolijowycz Kozłowski. Śmierć nastąpiła w wyniku zawału serca. I. Kozłowski – ukraiński naukowiec, religioznawca, historyk, autor licznych książek naukowych, posiadał wiele nagród i odznaczeń, wśród których – medal Austriackiego Towarzystwa Alberta Schweitzera oraz order Królewskiego Bractwa Świętego Teotonia. Ihor Kozłowski był rodowitym mieszkańcem Makiejewki w obwodzie donieckim, jego rodzina wywodzi się ze starego rodu kozackiego, którego historia sięga XVI–XVII wieku. Przodkowie Kozłowskiego brali aktywny udział w rozstrzyganiu historycznych losów Ukrainy, a on sam pod koniec lat 80. XX wieku wsparł ruch na rzecz odrodzenia ukraińskiego kozactwa. 27 stycznia 2016 roku Ihor Kozłowski został schwytany w Doniecku przez bojowników tak zwanej „DRL”. Uczonego oskarżono o to, że jest niebezpieczny dla „młodej republiki”, o wspieranie Majdanu i przygotowywanie uczniów, którzy z czasem zajęli proukraińską postawę, a także o organizację „Maratonu Modlitewnego” na Doniecczyźnie. „Były piwnice, były cele z kryminalistami, cele z opolczeńcami, cele śmierci, cele pojedyncze, kolonia…”, – wspominał później Kozłowski. Uwolnić ukraińskiego uczonego udało się dopiero po dwóch latach. Po wymianie Kozłowski śledził sytuację jeńców Kremla i walczył o ich uwolnienie. Filozof był prawdziwym autorytetem moralnym dla przedstawicieli wszystkich wspólnot religijnych. Wkład Ihora Kozłowskiego w rozwój życia religijnego, nawiązywanie dialogu międzyreligijnego na Ukrainie, podnoszenie poziomu nauki religioznawczej, w szczególności w odniesieniu do wypaczonych wyobrażeń o islamie, trudno przecenić. Wśród jego opublikowanych prac 30 książek poświęconych jest różnym kierunkom nauk religijno-filozoficznych oraz jodze. Wśród najsłynniejszych prac w tej dziedzinie: „Historia religii”, „Asyryjski Kościół Wschodu”, „Jezydyzm”, „Koptyjski Kościół Prawosławny Aleksandrii”, „Kościół Chrystusa w USA i na Ukrainie: historia i współczesność” oraz wiele innych. Dorobek twórczy autora stanowi ponad 50 książek naukowych i 200 artykułów w słownikach, encyklopediach, naukowych wydawnictwach periodycznych, a także zbiory poezji i utwory prozatorskie. Postać Kozłowskiego jest wybitna dla współczesnej ukraińskiej kultury i polityki, a jego dorobek z zakresu badania historii oraz działalność społeczną trudno przecenić. Ihor Anatolijowycz był niesamowitym Człowiekiem przez duże „C”. Śmierć uczonego i działacza społecznego to ogromna strata dla całego społeczeństwa. Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki smuci się razem ze wszystkimi bliskimi zmarłego. Nasze szczere kondolencje. Nie zapomnimy.
Tłumaczenie maszynowe
Przywitaliśmy drugi Pierwszy Wrzesień, owiany krwawą mgłą wojny. Aby zwyciężyć, trzeba nadal uczyć i wychowywać dzieci, wzrastać je na patriotów takich, jak nasi wojownicy-obrońcy. Najpilniejszym zadaniem jest stworzenie odpowiednich warunków do nauki dzieci oraz ochrona ich życia i zdrowia.
Wyżnicka rada miejska zorganizowała objazd szkół i przedszkoli w celu zbadania stanu przygotowania do nowego roku szkolnego. Komisji przewodniczył miejski głowa Ołeksij Czepil. Pracę rozpoczęto od przedszkola w Czereszeniu. Warunki dla dzieci są znakomite. A liceum w Czereszeniu można porównać z placówką europejskiego poziomu. Gimnazjum w Wyżnicy z roku na rok poprawia warunki nauki dzieci. A w wyżnickim przedszkolu – huculski styl wystroju. W przedszkolu nr 2 w Wyżnicy, na obrzeżach Riwnia, wszystko zrobiono z duszą. W wyżnickim liceum oparciowym im. J. Fedkowycza wita nas bareljef poległego dowódcy kompanii, kapitana Petra Kowalukа. W przedszkolu nr 2 w Wyżnicy działa grupa żłobkowa, jest klasa katechetyczna. W wystroju – dużo haftu. W wyżnickim liceum zachwyca gabinet matematyki. Język angielski cieszy się tu wielkim szacunkiem. Według programu szwajcarskiego stworzono pokój „Podaruj dziecku uśmiech”. Przedszkole w Czorngouziwie potwierdza słowa: „Wszystko najlepsze – dzieciom”. Wizytę w liceum w Czorngouziwie rozpoczynamy od schronu, wyposażonego w wiejskim domu kultury – wszystko odpowiada wymogom i normom. W szkole utworzono pokój zasobów inkluzywnych. W każdej klasie jest komputer. A kolektyw gimnazjum w Ispasie przygotował pomieszczenia szkoły wprost fantastycznie. Tutaj stworzono cyfrowe centrum edukacyjne w ramach programu „Bezpieczne szkoły i centra edukacji cyfrowej” pod kierownictwem międzynarodowej organizacji „Save the Children”
…i „Awalist”. Przedszkolna część szkoły pracuje według projektu UNICEF, który zapewnia ciągłość nauczania i rozwój dzieci w wieku przedszkolnym. Zespół przedszkola w Ispasie wykazał się wysokim poziomem w tworzeniu warunków dla dzieci. W Ispaskim liceum opiekuńczo-wychowawczym im. M. Marfijewicza ciekawie jest bywać, bo zawsze zobaczy się coś nowego. Urządzono tu jedno z najlepszych schronień, gdzie podczas alarmu lotniczego można kontynuować naukę. Sale są jasne, z nowym wyposażeniem. Przedszkole w Miliiwce zaskoczyło wystrojem i komfortowymi warunkami dla dzieci. Każdy, kto odwiedzi liceum w Miliiwce, najpierw oddaje hołd represjonowanemu ukraińskiemu poecie Dmytrowi Zahulu. Działają tu pracownie sztuk plastycznych, gdzie jest wiele dziecięcych prac patriotycznych, poświęconych Siłom Zbrojnym Ukrainy. Gimnazjum w Kybackiej dzięki zapałowi entuzjastów i zespołowi szkoły przypomina pisankę. Kolegium pedagogiczne za własne pieniądze kupiło farby do elewacji, a zastępca dyrektora ds. wychowawczo-dydaktycznych Iwan Wysznićkyj i kierownik części gospodarczej Ołeksandr Wowk-Tomiuk własnoręcznie pomalowali fasadę budynku. Wszystkie szkoły i przedszkola gminy Wyżnica są wyposażone w schrony. Przewodniczący wspólnoty Ołeksij Czepil szczególną uwagę zwracał na stan kotłowni i schronów. Podsumowywał to, co zobaczył, wraz z pracownikami placówek, rodzicami i członkami komisji, bo rozumie wagę edukacji i troszczy się o nią.
Dmytro NYKYFORJAK, przewodniczący Rejonowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, obwód czerniowiecki
Tłumaczenie maszynowe
W Konotopie w obwodzie sumskim zaprezentowano zbiór dokumentalny „Miasto Konotop w materiałach Opisu Generalnego Lewobrzeżnej Ukrainy 1765–1769 lat”. Jest to druga książka z rozpoczętej w tym roku serii wydawniczej „Dziedzictwo Hetmanatu. Konotopszczyzna kozacka”, której celem jest poszukiwanie i publikacja dokumentów archiwalnych z historii regionu z czasów kozaczyzny. Prezentację książki, która ukazała się nakładem stołecznego wydawnictwa „Klio”, przeprowadził Narodowy Rezerwat Historyczno-Kulturalny „Hetmańska Stolica” (m. Baturyn) wspólnie z fundacją charytatywną „Dziedzictwo Hetmanatu”. Wydarzenie odbyło się w stanowym skansenie kozackim na konotopskim Zahrebelle z udziałem wojskowych, czołowych naukowców i krajoznawców, muzealników i edukatorów z Czernihowszczyzny i Sumszczyzny, dziennikarzy oraz społeczności. Wśród honorowych gości znaleźli się: naczelnik Zarządu ds. Kontaktów z Społeczeństwem Sił Zbrojnych Ukrainy, pułkownik Bohdan Senyk, rzecznik Sztabu Generalnego SZU, starszy porucznik Andrij Kowalow oraz wybitny kobziarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki 2023 roku, młodszy sierżant SZU Taras Kompaniczenko. Opis Generalny Lewobrzeżnej Ukrainy przeprowadzali w latach 1765–1769 rosyjscy wojskowi na czele z tak zwanym „generał-gubernatorem Małorosji” Piotrem Rumiancewem, przez co często nazywa się go „Rumiancewskim”. Celem rewizji było przeprowadzenie spisu ludności i zebranie szczegółowych informacji o stanie demograficznym i gospodarczym ziem byłej autonomii kozackiej – Hetmanatu. Opis miał również wyjaśnić stan prawny posiadłości ziemskich i zebrać szereg innych informacji, które mogłyby pomóc w integracji ziem kozackich z imperium rosyjskim. Czyli jest to faktycznie „paszport denazyfikacji” Ukrainy wzoru XVIII wieku, który mimo to zawiera unikalne dla dzisiejszych naukowców informacje historyczne. W zaprezentowanym wydaniu, liczącym prawie 1000 stron, opublikowano część opisu poświęconą ówczesnemu już byłemu miasteczku sotennemu Konotop Pułku Niżyńskiego oraz byłej sotni konotopskiej. Książka zawiera również szczegółowe indeksy osobowe i geograficzne. Zatem dla każdego mieszkańca Konotopu czy Ukraińca, którego korzenie wywodzą się z Konotopszczyzny, jest ona bezcennym źródłem informacji genealogicznych. Wszak w opublikowanych dokumentach można łatwo odnaleźć informacje o swoim bezpośrednim przodku z połowy XVIII wieku – gdzie mieszkał, do jakiego stanu należał, jakim majątkiem władał. Głos zabrali: honorowy obywatel miasta Konotop, mecenas wydania Jewhen Sur, dyrektor Naukowo-Badawczego Instytutu Historii i Socjohumanistyki im. O. M. Łazarewskiego, przewodniczący Czernihowskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, profesor Ołeksandr Kowalenko, rektor Otwartego Uniwersytetu Prawosławnego Świętej Zofii-Mądrości Bożej, duchowny Prawosławnego Kościoła Ukrainy i działacz społeczny, rodowity konotopczyk Heorhij Kowalenko, przewodniczący rady nadzorczej fundacji charytatywnej „Heroika”, historyk i dziennikarz Rostysław Martyniuk, krajoznawca, honorowa przewodnicząca konotopskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Zoja Szałiwska i inni. Poprzez połączenie wideo do zebranych zwrócił się redaktor książki – czernihowski historyk Ołeksandr Tryhub. O więzi pokoleń mówił w swoim wystąpieniu również rzecznik Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy, historyk i politolog Andrij Kowalow. Potomek kozaków Pułku Myrhorodzkiego i Pułku Pryłuckiego opowiedział, że znajomość historii swojego rodu, motywacji przodków daje świadomość tego, o co trzeba walczyć w naszych czasach. Andrij Kowalow nagrodził odznaką społeczną – medalem „Za zachowanie pamięci o ukraińskim prawosławnym ruchu kościelno-wyzwoleńczym” mecenasa Jewhena Sura za wieloletnie i systematyczne wsparcie finansowe fundamentalnych badań historycznych. Pan Jewhen przyczynił się do powstania wielu badań historycznych z historii ukraińskiego kozactwa, a także projektów wydawniczych z historii Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, w szczególności zbiorów dokumentów Pierwszego i Drugiego Wszechukraińskich Soborów Prawosławnych UAKP w Kijowie. „Ta książka to druga z czterech, które zaplanowaliśmy wydać. Dalej będą nowe, nie mniej ważne wydania. Jesteśmy potomkami sławnego i heroicznego kozactwa, więc musimy znać i być dumni ze swoich korzeni oraz własnej historii. I uświadamiać sobie, że dzisiejsza gotowość Ukraińców do obrony państwa kształtowała się także tutaj, w naszym sławnym kozackim Konotopie” – podkreślił Jewhen Sur. Uczestnicy prezentacji obejrzeli ekspozycję muzeum „Dziedzictwo Hetmanatu. Miejsce pamięci Konotopu”, które stworzono w unikalnej historycznej chacie kozackiej rodziny Zymowciw, zbudowanej w 1861 roku, oraz wysłuchali śpiewu niezrównanego Tarasa Kompaniczenki.
Jewhen BUKET urodzony we wsi Dołhe, poeta-piosenkarz, przewodniczący Zakarpackiego oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i jednocześnie dyrektor Biblioteki Publicznej w Dołhem, Wasyl Kuzań. To on prowadził literackie wydarzenie, przedstawiając każdego z gości i przy okazji podziękował ukraińskim pisarzom – uczestnikom spotkania twórczego w Bibliotece Publicznej w Dołhem, którzy podarowali swoje nowe książki, czytali najświeższe wiersze, a także odpowiadali na pytania pracowników biblioteki i miejscowych miłośników literatury pięknej. Na zakończenie warto podkreślić, że właśnie w czasie wojny i nie z winy pisarzy zdewaluowano prestiż Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki (częściowo jest to na sumieniu członków Komitetu ds. przyznawania tej nagrody – zarówno poprzedniego składu, jak i obecnego, ze względu na jego nieprzejrzyste formowanie)… Jednocześnie nie państwo i jego przywódcy, którzy są tymczasowymi dysponentami finansów, uformowanych przez naród ukraiński jako podatników (nawiasem mówiąc, którzy zarówno na froncie, jak i na tyłach na swoich barkach niosą cały ciężar wojny, przybliżając Zwycięstwo w wojnie rosyjsko-ukraińskiej), a niewielka wspólnota terytorialna – Zjednoczona Wspólnota Terytorialna w Dołhem – ustanowiła najwyższą na Ukrainie nagrodę literacką imienia swojego ziomka Dmytra Kreminia. Powinno to stać się przykładem dla wszystkich ukraińskich wspólnot, które wybierają sobie władzę, a która nie zawsze jest narodowo świadoma. Władze przemijają, a pisarze żyją w swoich dziełach, bo słowo jest wieczne. Więc szanujcie i uwieczniajcie jego twórców, jak mawiał swego czasu świętej pamięci laureat Nagrody Państwowej im. T. Szewczenki Stepan Puszyk – „Kochajcie żywych!”. Jarosław TKACZIWSKIJ, zastępca przewodniczącego NZPU
Tłumaczenie maszynowe
Uroczysta ceremonia wręczenia Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Dmytra Kremina jej pierwszemu laureatowi – pisarzowi i naukowcowi Ihorowi Pawlukowi za tomik poetycki „Taniec Mamaja” odbyła się na Zakarpaciu, w budynku administracyjnym Dowżańskiej Terytorialnej Hromady, gdzie autor tych słów miał zaszczyt w imieniu kierownictwa NSPU powitać nowo upieczonego laureata prestiżowej nagrody, a także odczytać swoją dedykację dla Dmytra Kremina, poety, który nie dożył 70. rocznicy urodzin.
poecie Ihorowi Pawlukowi z certyfikatem, którego nominał wynosi 100 tysięcy hrywien. Warto zauważyć, że równowartość pieniężną tej prestiżowej nagrody Ihor Pawluk przekaże na rzecz ZSU. Z życzeniami wystąpili pisarze: laureat Nagrody im. Szewczenki Anatolij Kyczynski, zastępca przewodniczącego NSPU Jarosław Tkaczowski, krytyk literacki i przewodniczący Iwano-Frankiwskiej organizacji NSPU Jewhen Baran, doktor nauk historycznych, profesor Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego Serhij Fedaka, poeta, kandydat nauk filologicznych, założyciel i właściciel słynnej karczmy-muzeum „Decza u notarja” Pawło Czuczka, literaturoznawca, nauczyciel-metodyk najwyższej kategorii, wykładowca języka i literatury ukraińskiej, popularyzator poezji ukraińskiej wśród pedagogów Wasyl Marowdi oraz
Tłumaczenie maszynowe
Taras HOŁOWKO. Objętość wydania naukowego (ponad sześćset stron) pozwala potencjalnemu czytelnikowi zanurzyć się w zadziwiający świat Franki, wypełniony dramatycznymi kolizjami, skomplikowanymi perypetiami, które nieustannie pojawiały się w latach jego największej aktywności, zarówno na niwie działalności społeczno-politycznej, jak i w dziedzinie literatury, dziennikarstwa oraz wydawnictwa. Styl wykładu materiału, zebranego i przemyślanego przez autora unikalnej książki, jest łatwy w odbiorze, praktycznie nieprzeładowany ciężkimi terminami naukowymi, daje pełne zrozumienie przedmiotu badań, co jest poparte ogromną liczbą źródeł wykorzystanych przez Hrycaka w charakterze argumentów. W oczy rzuca się dążenie historyka do szczegółowego przedstawienia kontekstu każdej sfery, która tak czy inaczej dotyczyła życiowej misji Franki. Autor zaczyna od opisu Galicji przedminionego stulecia, krainy, która dała niemało intelektualistów, którzy swoją pionierską pracą rozsławili kulturę Ukraińców, Polaków, Żydów, Niemców, Węgrów, stanowiących część populacji ówczesnej monarchii Austro-Węgierskiej. Mnóstwo różnych aspektów porusza autor, aby przedstawić jak najpełniejszy obraz tego historyczno-geograficznego regionu na zachodzie Ukrainy. Jest tu historia włączenia Galicji w skład imperium habsburskiego i ekspansji państw sąsiednich, rozpatrzenie lokalnych zasobów ziemskich, wykład sytuacji demograficznej i czynników, które na nią wpływały, analiza poziomu wykształcenia ludności, charakterystyka stosunków międzywyznaniowych, niemało danych statystycznych, socjologicznych, ekonomicznych i innych, które wpływały na kształtowanie światopoglądu człowieka. Jednym z zadań postawionych przed sobą przez autora stało się odczarowanie różnorodnych mitów, które sztucznie tworzono zarówno w czasach rozpadu Austro-Węgier, jak i za panowania sowietyzmu. Chodzi, powiedzmy, o drugie imię Franki – Myron, wokół którego istnieje niemało wersji, a każda z nich w wykładzie Hrycaka wygląda dość przekonująco. Zatrzymajmy się na jednej. Rodzice Iwana Franki, jak wynika z autorskiej opowieści, byli ludźmi zabobonnymi. Śmiertelność dzieci z powodu chorób, nabytych lub odziedziczonych, w tamtym czasie postrzegana była jako zjawisko codzienne. A jednak, aby chronić pierworodnego, matka Maria i ojciec Jakiw nazywali go nie tylko Iwanem, ale i Myronem, aby w ten sposób zmylić kościstą kobietę z kosą, jeśli nagle zechciałaby zawitać do ich obejścia. Tę historię Franko dobrze znał, dlatego, okazując wdzięczność rodzicom za ich troskę, w jednym z opowiadań wyprowadził postać chłopca o imieniu Myron, a ponadto często podpisywał swoje publikacje w periodykach tym literackim pseudonimem. Od samych narodzin los był bardziej przychylny dla Iwana Franki niż dla jego trzech braci i siostry. Przez swoją nieoświeconość nawet w przybliżeniu nie zbliżyli się do poziomu intelektualnego starszego brata, który zdołał wyrwać się ze stęchłego wiejskiego bytowania, torując własną drogę najpierw do nauki w Drohobyczu, a później – do uniwersytetów we Lwowie i Wiedniu. Na tę osobliwość wskazuje Jarosław Hrycak, pragnąc zrozumieć i wyjaśnić czytelnikowi, co tak naprawdę przyczyniło się do wzniesienia na szczyty światowej sławy zwykłego wiejskiego chłopca, na dodatek z dalekiej od zamożności rodziny. I pierwszą rzeczą, na którą wskazuje historyk w swojej rozprawie, jest fenomenalna pamięć, którą Franko wykazywał od dzieciństwa. To właśnie ona sprzyjała łatwemu przyswajaniu wiedzy, szybkiemu uczeniu się wielu języków obcych, kształtowaniu bystrego, analitycznego umysłu. Z książki Jarosława Hrycaka można dowiedzieć się o tym, jak Iwan Franko określał się ze swoją orientacją narodową. Przecież wiadomo, i na tym kładzie nacisk autor, że Galicja, będąc w składzie Austro-Węgier, poddawała się kolosalnemu wpływowi kultury niemieckiej, a później zaczęła się pełzająca polonizacja – w edukacji, wydawnictwie, religii, bo Polska starała się umocnić na tych ziemiach, postrzegając je jako kresy wschodnie – „wschodnie obrzeża” – byłej Rzeczypospolitej. W rezultacie Franko nie tylko doskonale władał językiem niemieckim i polskim, miał pojęcie o myśli filozoficznej, sztuce i literaturze krajów sąsiednich, które graniczyły z Galicją, a która na ich tle wyglądała bardzo blado. Innym zainteresowaniem, które coraz bardziej wywoływało zachwyt Iwana Franki, była Ukraina Naddnieprzańska, podporządkowana Imperium Rosyjskiemu. Jarosław Hrycak przekonująco ilustruje na stronach swojej książki, jak stopniowo, pod wpływem różnych czynników, u młodego Franki zaczęły przeważać ukraińskie, a nie polonofilskie upodobania, przede wszystkim w publicystyce i literaturze, a także w polityce, gdzie coraz większe obroty nabierała ideologia socjalistyczna. Dwie postacie w tym świadomym wyborze przynależności narodowej odegrały kluczową rolę: Taras Szewczenko i Mychajło Drahomanow, którym należy zawdzięczać to, że Iwan Franko swój fenomenalny talent postawił w służbie nie polskiej czy niemieckiej, a ukraińskiej kulturze. W książce przedstawiono niezwykle interesujące rozważania Jarosława Hrycaka dotyczące postrzegania przez galicjan, w swojej większości mało wykształconych i niepiśmiennych, nieśmiertelnej poezji „Kobziarza” w przedminionym stuleciu, pełnego szacunku stosunku do przyjazdu Mychajła Drahomanowa do Lwowa, gdzie poznał on Iwana Frankę. Wpływ Drahomanowa na galicjan i, w szczególności, na 20-letniego Frankę, był bardzo zauważalny, a najbardziej
– przez opublikowane w czasopiśmie „Druhow” trzy listy kijowskiego uczonego i publicysty do galicyjskiej młodzieży. Ich owocna współpraca była naznaczona stwierdzeniem faktu, że podnieść masy do ogólnej kultury i cywilizacji można jedynie na narodowych podstawach. Światopoglądowe stanowiska młodego Franki wobec twórcy historii – narodu – autor stara się rozpatrzyć w odniesieniu do czterech grup, które stały w centrum uwagi ówczesnych pozytywistów: chłopów, robotników, kobiet i Żydów. Trudno sobie wyobrazić, że małżeństwo dzisiaj może być zawierane między mężczyzną i kobietą jedynie dla jakiejś abstrakcyjnej, politycznie atrakcyjnej idei, a nie wyłącznie z sympatii, która powstaje w takich przypadkach między płciami przeciwnymi. Coś podobnego przydarzyło się Iwanowi France, kiedy ożenił się z Olgą Chorużyńską w 1886 roku. „Frankowy ślub – pisze Hrycak – był symbolem połączenia dwóch Ukrain, ale w inny sposób, niż to zamierzali jego architekci. Symbolizował te liczne kulturowe różnice i przeszkody, które leżały na drodze do porozumienia między „zachodniakami” i „wschodniakami”. Chorużyńska urodziła się na Połtawszczyźnie we wsi Birki w powiecie zinkowskim, ukończyła w Charkowie Instytut Szlachetnie Urodzonych Panien oraz Wyższe Kursy Żeńskie w Kijowie. Wychowując się w rosyjskojęzycznym środowisku, szczerze przejmowała się ideą odrodzenia Ukrainy, dbała o rozwój języka ukraińskiego, wspierała emancypację kobiet. Kijowscy hromadiwcy w tym małżeństwie radośnie widzieli przede wszystkim ucieleśnienie swoich marzeń i teorii: dla nich najważniejsze było to, że „był to pierwszy ogólnoukraiński „soborny” ślub, który łączył dwoje Ukraińców po dwóch stronach austriacko-rosyjskiej granicy”. Wszystko to brał pod uwagę Drahomanow, który podczas wizyty w Kijowie przedstawił Frankę jego przyszłej żonie. Jak widać z autorskiej opowieści, rodzinna idylla nie wyszła. A jednak, według wniosków Hrycaka, życie rodzinne Franki nie było pozbawione radości. Urodziło się im czworo dzieci. Jego żona była bardzo pomocna w wielu sprawach społecznych i do jej rad bardzo często się wsłuchiwał, polegając na jej literackich gustach… Rozwikłanie wszystkich zawiłości stosunków małżeństwa Franków to dość niewdzięczne zadanie, ponieważ część spuścizny epistolarnej z intymnymi szczegółami w jednym przypadku została zniszczona, w innym – włożona do trumny (paczka listów) do figurantki zgodnie z jej testamentem, a nawet po prostu ukryta, bo zdaniem właścicieli bezcennej twórczej spuścizny Wielkiego Kamieniarza szczerości wyłożone w listach nie dodają nic nowego do literackiego i filozoficznego portretu ukraińskiego geniusza. Jeśli zaś szerzej spojrzeć na życie rodzinne Franki, to można zauważyć, że nędza, niedostatki materialne, gospodarczy upadek kraju, prześladowania polityczne i inne ówczesne kłopoty nie wzmacniały, a wręcz przeciwnie, destrukcyjnie wpływały na międzyludzkie relacje. Gdzieś w tamtym czasie Iwan Franko zainteresował się problemami ekonomicznymi, w szczególności teorią ekonomiczną Marksa, wyłożoną w „Kapitale”, mając nadzieję znaleźć dla siebie odpowiedzi na palące kwestie społeczne. Co więcej, dla niego jako pisarza, który podjął się napisania powieści „Boa constrictor” i „Borysław się śmieje”, gdzie wydarzenia rozgrywały się w kopalniach ropy w Borysławiu, ważne było zrozumienie mechanizmu wyzysku siły najemnej i gromadzenia majątku przez właścicieli kopalń. Iwan Franko był intelektualistą i poliglotą. Wśród szeregu języków obcych, którymi doskonale władał Iwan Franko, można wspomnieć o jidysz, co dawało mu możliwość swobodnego komunikowania się w życiu codziennym z galicyjskimi Żydami, czytania w oryginale dzieł religijnych Żydów, tłumaczenia książek o różnej tematyce. Tematowi „Franko i żydostwo” Galicji Jarosław Hrycak nieprzypadkowo poświęcił cały rozdział swojej pracy, gdzie spróbował wyjaśnić, po czyjej stronie jest prawda – tych, którzy postrzegali Iwana Frankę jako nieukrywanego antysemitę, czy tych, którzy traktowali go jako zagorzałego filosemitę. Oto ten pozytywny i negatywny dualizm, obecny w traktowaniu społecznej roli żydostwa na terenie Galicji w drugiej połowie XIX wieku w artykułach publicystycznych, debatach politycznych, wreszcie w utworach poetyckich i prozatorskich, wyjaśniony jest przez autora bardzo argumentowanie i przekonująco. Jego zdaniem przenikliwy Franko rozpatrywał procesy społeczne, stosunki międzyetniczne i narodziny stosunków kapitalistycznych we wsiach i miasteczkach położonych na wschodzie monarchii austro-węgierskiej jedynie przez pryzmat nierówności majątkowej między różnymi klasami i warstwami społecznymi. Stały wyzysk pracowników najemnych w borysławsko-drohobyckich kopalniach ropy, których właścicielami byli przeważnie żydowscy kapitaliści, zmuszał Frankę do reagowania, występowania w prasie z krytyką ich chciwości, nienasycenia, wewnętrznie pragnąc złamać zgubny system eksploatacji robotników-chłopów za pomocą strajków, demonstracji czy siłowego oporu. Rzecz jasna, dla takich Franko wyglądał na wojowniczego antysemitę, bo swoimi publikacjami wywoływał nieposłuszeństwo lumpenproletariatu, podżegając go do obrony swoich praw socjalnych, co wcale nie współgrało z gromadzeniem ogromnych kapitałów w rękach żydowskich właścicieli złóż ropy. Jednocześnie Franko bronił upośledzonych Żydów tak samo, jak Ukraińców-Galicjan, Polaków, których trudności ekonomiczne odrywały od ziemi i zmuszały za grosze i ze szkodą dla własnego zdrowia wydobywać z głębi ziemi ropę naftową. Jarosław Hrycak w tym samym rozdziale wskazuje na jeszcze jeden aspekt tematyki żydowskiej, obecnej w publicystycznych i prozatorskich utworach Franki. Ten ostro występował przeciwko żydowskim pogromom, które nasiliły się w tamtych latach na terytorium Imperium Rosyjskiego i bardzo łatwo mogły przenieść się do Galicji, gdzie tworzyły się sprzyjające warunki dla ich powstania. „Franko proponował rozwinąć program działań, który miałby w przyszłości odwrócić zagrożenie antyżydowskich pogromów – podsumowuje autor. – Istota tego programu sprowadzała się do legalnej walki z żydowskim kapitałem. W tym celu chrześcijanie powinni organizować się w towarzystwa handlowe i gospodarcze, zakładać w miastach i wsiach własne sklepy, które konkurowałyby z żydowskimi”. Tym zamierzeniom nie było dane się spełnić, bo, według wniosku Jarosława Hrycaka, w rękach żydowskich bogaczy koncentrowało się 60% przemysłu i 90% handlu w Galicji. Temu niczym nie można było zaradzić, ponieważ Galicjanie-Ukraińcy, tak samo jak Polacy-Mazurzy, z różnych przyczyn okazali się niezdolni, by coś znaczącego przeciwstawić kapitalistycznej potędze miejscowych żydowskich przedsiębiorców. W przedmowie do książki „Prorok we własnej ojczyźnie. Franko i jego wspólnota (1856–1886)” Jarosław Hrycak zaznaczył, że napisane przez niego to tylko połowa życia genialnego Ukraińca. Tamże napomknął: kontynuacja następnej połowy obowiązkowo będzie.
Uznano dawno: ogarnąć to, co w literaturze i działalności społecznej zrobił jeden człowiek – genialny Ukrainiec o imieniu Iwan Franko – jest bardzo niełatwo. A jednak są naukowcy, którzy poradzili sobie z tym z powodzeniem. Bez przesady: mało kto tak fundamentalnie zbadał życie i twórczość Franki, jak zrobił to Jarosław Hrycak w obszernej pracy naukowej „Prorok we własnej ojczyźnie. Franko i jego wspólnota (1856–1886)”, która ujrzała światło dzienne w kijowskim wydawnictwie „Krytyka” i obecnie jest bardzo cenną, rzadką książką dla każdego, kto interesuje się ukrainistyką i wybitnymi osobistościami naszej przeszłości. Zaczyna się ona i kończy tym samym zdaniem: „To jeszcze jedna książka o nacjonalizmie”, a jej głównym bohaterem jest Iwan Franko, którego spuścizna literacka, naukowa i publicystyczna składa się z około czterech tysięcy utworów.
Tłumaczenie maszynowe
W mediach społecznościowych koledzy z Czernihowszczyzny poinformowali o degustacyjnej wycieczce poświęconej nieżyńskiemu ogórkowi, którego pomnik wzniesiono przy wjeździe do fabryki konserw w starożytnym Nieżynie. Wycieczkę zorganizował zespół Państwowej Stacji Badawczej „Маяк” Instytutu Warzywnictwa i Uprawy Roślin Dyniowatych Narodowej Akademii Nauk Rolniczych. Naukowcy tej placówki, położonej w słynnych Krutach, demonstrują wzory prawdziwego trudowego heroizmu, aby nie zmarnować wieloletnich osiągnięć w selekcji, uprawie i przetwórstwie znanego nieżyńskiego warzywa. Tym razem również przedstawili 12 odmian ogórków własnej selekcji. Mówią, że było bardzo smacznie. Nie wątpię. Przecież o tym smakołyku na ukraińskim stole produktów spożywczych wie się na całym świecie już nie od jednego stulecia.
Mykoła HRYŃ, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy
Sięgnijmy po książkę nieżyńskiej dziennikarki, regionalistki, dyrektorki Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą Nadii Onyszczenko oraz jej współautorki, przewodniczącej Nieżyńskiego Towarzystwa Greckiego im. braci Zosimów Larysy Zajko – „Nieżyńskie ogórki po grecku. Książka historycznych i kulinarnych skarbów” (Nieżyn: Wydawca P. P. Łysenko, 2021). Ten twórczy tandem stworzył niezwykłą książkę. Jednym przewiązaniem ze słomy żytniej, którą kładzie się w dębową beczkę podczas kiszenia ogórków, mistrzowsko i smakowicie połączyli oni historyczne i kulinarne arcydzieła dwóch narodów – ukraińskiego i greckiego. Krótki historyczny ekskurs w przeszłość informuje czytelników o tym, że Grecy przybyli do dawnego miasta nad Ostrem w połowie XVII wieku. W uniwersale hetmana Bohdana Chmielnickiego z 2 maja 1657 roku podkreślono, że Grecy dzięki swojej aktywnej działalności gospodarczej i handlowej mogą „przynieść znaczną korzyść krajowi”. Przezorność hetmana – polityka i dyplomaty – okazała się proroczą. W Nieżynie w okresie Hetmanatu Grecy stanowili siedem procent miejscowej ludności i byli najzamożniejszą i najbardziej wpływową częścią miasta. Prowadzili tu aktywną działalność gospodarczą, duchową, kulturalno-oświatową. O tym wiele opowiada się w licznych badaniach nad Grekami i Ukraińcami. Wydawałoby się, że temat jest praktycznie wyczerpany. Jednak strony nowej książki opowiadają o znaczącym wzajemnym wpływie kultury helleńskiej i ukraińskiej poprzez tradycje kulinarne. Zwłaszcza poprzez historię, technologię uprawy i przetwarzanie znanego nam ogórka. Przecież to właśnie Grecy uczynili uprawiany na ukraińskich ziemiach ogórek sławnym na cały świat. Takie podejście badaczek zastosowano po raz pierwszy i za to zasługują one na szczególną wdzięczność zarówno od smakoszy sztuki kulinarnej za wzajemny wpływ kultur dwóch narodów poprzez kuchnię, jak i od regionalistów i badaczy rodzinnego kraju, którzy z apetytem chrupali ciekawe fakty z nieznanych stron. Weźmy rozdział „Kosmos zaczynał się od przemysłu ogórkowego”. Zaczyna się on od tego, że handel marynowanymi i solonymi ogórkami stał się biznesem nieżyńskiej kupieckiej rodziny Moskalenków. Tak, tak, właśnie tej rodziny, którą w XX wieku sławnym na cały świat uczynił twórca techniki kosmicznej, akademik Siergiej Korolow. Przedstawicielka tej rodziny, córka Siergieja Pawłowicza, doktor nauk medycznych Natalia Korolowa we wspomnieniach opowiedziała, że przez prababkę Marię Matwiejewną, która wyszła za mąż za kupca drugiej gildii Mikołaja Jakowicza Moskalenka, do ich rodziny wlała się grecka krew. A jedną z najciekawszych działalności przedsiębiorczych Greków można uznać kiszenie ogórków. Oto Grecy wyhodowali na nieżyńskiej ziemi nową odmianę warzywa. Co więcej: wymyślili też nowy sposób jego konserwowania, który przekazywali z pokolenia na pokolenie. Niezrównanemu, powszechnie uznawanemu smakowi tych ogórków sprzyjała także nieżyńska woda, zawierająca szczególne sole. Miasto pułkowe Hetmanatu od dawna słynęło z znanych „nieżyńskich ogóreczków”. Początek rozwoju przemysłu solenia ogórków na terenie Nieżyna położyła w 1788 roku prywatna firma „Dmitrenko-Kołomak”. W 1879 roku na miejscowym rynku nieżyńscy „biznesmeni” sprzedali sto beczek solonych ogórków ze swoich stron. Kilkanaście lat później wysłano sto wagonów tego produktu do najodleglejszych zakątków imperium. Wkrótce nieżyńskie ogórki zaczęto chrupać w Warszawie, Rydze, Jałcie, Władywostoku. A już w 1902 roku uwielbiali je smakosze z Kopenhagi, Berlina, Paryża, Sztokholmu. W przededniu I wojny światowej w Nieżynie ogórki solono i kwaszono aż w 22 firmach. Prym wiodły firmy „Goldin”, „Moskalenko”, „Kołomak”. W 1913 roku wysłały one na eksport 500 wagonów solonych ogórków. Jak widzimy, wśród najpotężniejszych firm przemysłu ogórkowego autorki znów wymieniają firmę Moskalenków. Przedstawicielka tego rodu Maria Matwiejewna aktywnie zabrała się za rozwój przemysłu warzywnego. Z jej inicjatywy rodzina sprzedała nawet dom i kupiła posiadłość bliżej centrum miasta. I oto na tym podwórzu wkrótce leżały góry beczułek, tu podjeżdżały furmanki z ogórkami, jagodami i owocami. W sierpniu, gdy masowo dojrzewały ogórki, gospodyni rodziny szła na bazar i tam furmankami kupowała ogórki tylko określonego rozmiaru – „półgodzinki”, czyli bardzo małe. Obecnie nazywa się je „pikulami” i „korniszonami”. I praca wrzała dzień i noc. Maria Matwiejewna prawie nie korzystała z usług komiwojażerów. Sama jeździła do swoich dużych klientów. Miała umowy na dostawy partii solonych ogórków w różnych opakowaniach – od słoików i małych baryłek po duże dziesięciowiadrowe beczki. Biznes przerwała I wojna światowa. Starsi Moskalenkowie zbankrutowali. Trzeba było sprzedać dom i w sierpniu 1914 roku Maria Matwiejewna, jej mąż, członkowie rodziny, wśród nich mały Siergiejko – przyszły akademik, przeprowadzili się do Kijowa. Ale historia ogórkowa na zawsze pozostała w życiorysie tej rodziny. Tak jak w historii Nieżyna i całej Ukrainy. Autorki książki słusznie postąpiły, zwracając uwagę na kontynuację chwalebnych tradycji przemysłu ogórkowego w Nieżynie także w czasach tak zwanej radzieckiej. Ludzie powinni pamiętać i wiedzieć, że utworzone w 1974 roku Nieżyńskie Zakładowo-Rolnicze Zjednoczenie przemysłu konserwowego, które połączyło miejscowy zakład konserwowy i dwa wyspecjalizowane sowchozy, wysyłało produkty ogórkowe do 56 krajów świata. Wśród nich były Wielka Brytania, Australia, Belgia, Holandia, Niemcy, Libia, Finlandia, Francja. I dziś marynowane nieżyńskie ogórki, pomidory, kabaczki i ikrę z nich, bakłażany i ikrę z nich można kupić w marketach Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i innych krajów. Wróćmy jednak do książki. Nie mniej ciekawe i pouczające są opowieści „Nawąchali się kawy” w kawiarni greka Stefanowa, „Nieżyńscy Grecy czczą Kobzarza”, „Wróżka gorzkich migdałów”, „Posag od braci Zosimów”, „Ukraińska Helenka” i inne. Każda opowieść podejmuje temat nie tylko greckich korzeni wielu nieżyńskich rodzin, lecz także ich wkładu w tworzenie własnej historii w ukraińskim Nieżynie i tworzenie historii niepodległej Ukrainy, którą dziś piszą ich wdzięczni potomkowie. Nie bez powodu autorki zwracają uwagę czytelników na wizytę prezydenta Grecji Karolosa Papuliasa w Nieżynie w 2008 roku. Wtedy pokłonił się grobom Anastasiosa i Mikołaja Zosimów, a w radzie miejskiej wygłosił wzruszające słowa. „Dziękuję Ukraińcom – powiedział – którzy trzysta lat temu nie bali się dać schronienie moim przodkom-wygnańcom w trudnym dla nich czasie”. Kolejną cechą książki jest to, że wszystkie opowieści o rodzinach dawnych Greków i Ukraińców, w których żyłach krew matczyna zmieszała się z grecką, jakby ogórki w beczkach i baryłkach przełożone pachnącymi i zdrowymi przyprawami, po każdym rozdziale są zilustrowane przepisami na solenie, kiszenie, marynowanie ogórków z wielu kuchni świata. Niektóre z kulinarnych skarbów nawet przewyższają historyczne i wywołują naturalne zdumienie oraz zachęcają do stanięcia przy kuchence, by przygotować na codzienny lub świąteczny stół „małosolne ogórki na białym chlebie”, „ogórki w soku winogronowym”, „zasolone w miąższu ogórkowym”, „w dyni”, „marynowane na słodko”, „octowe” i wiele, wiele innych smakołyków z podanych przepisów. Ile śliny trzeba było przełknąć, gdy czytałem przepis na jedno z ulubionych dań sławnego Mikołaja Gogola – „Baranie żeberka według Mikołaja Gogola”. Oczywiście z nim najlepiej smakują nieżyńskie ogóreczki według dowolnego przepisu. Albo też przygotowywana w warunkach polowych na otwartym ogniu „hartanaczka”, proces twórczy przygotowania której z szczególnym pietyzmem przedstawiono w książce. A do niej dołączyć – jak chciał sam Wszechmogący – małosolny czy świeży korniszon prosto z grządki. Przy okazji, autorki książki w rozdziale przepisów od Larysy Milosowej, która jest Greczynką w siódmym pokoleniu w rodowodzie nieżyńskich Greków, dyskretnie przypominają, że pierwszą w historii książkę kulinarną napisał Grek Archestratos. Było to 330 lat przed Narodzeniem Chrystusa. Oczywiście, jak wszystkie narodowe kuchnie, także grecka przez trzy tysiące lat doznała istotnych zmian i sama wpłynęła na kulinarne tradycje sąsiednich narodów. Oto przeczytajcie podane w książce przepisy na wielkanocną zupę magiritsa, wielkanocne bułki – tsoureki, słodkie ciastka – kulurakia, którymi dzieli się kierownik wydziału ekonomicznego ambasady Grecji na Ukrainie Dimitros Petropulos oraz jego mama Penelopi Petropulu, a zobaczycie pewne pokrewieństwo z innymi kuchniami Europy, w tym z kuchniami poszczególnych regionów Ukrainy. Towarzysz wspomnianego Dimitrisa Petropulosa, Kostas, opowiadał autorom książki, że jego tata lubi przygotowywać zupę ogórkową – bardzo podobną do naszej zupy solanka. A sam Dimitros dodał, że ulubione danie mieszkańców nieżyńskiej ulicy Kozackiej – naleśniki na kwaśnym mleku, którymi go poczęstowano podczas wizyty w mieście, zawsze przygotowywała mu jego grecka babcia. Tylko zamiast twarogu krowiego brała owczy, a zamiast oliwy z oliwek dodawała pozostałości po jej wytłaczaniu – wytłoki. Dla Greków, jak i dla Ukraińców, przyjacielska uczta w domu czy na łonie natury jest ważnym składnikiem życia, zakorzenionym w narodowych kulturach. Taka uczta wyróżnia się szacunkiem do przygotowywania i spożywania potraw, wśród których czołowe miejsce przypada, wydawałoby się, zwykłemu ogórkowi. Prawdziwą odę do niego słusznie złożyły nieżyńskie mistrzynie słowa i sztuki kulinarnej. I poświęciły tę niezwykle ciekawą i pożyteczną dla szerokiego grona czytelników popularnonaukową książkę 200-leciu greckiej rewolucji narodowo-wyzwoleńczej oraz 20-leciu Nieżyńskiego Miejskiego Towarzystwa Greków im. braci Zosimów.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
platformy teatralne. Odnawiamy również wystawienie sztuki według dramatu Korczynskiego „WOP” (wzvodno-opornyj punkt – plutonowy punkt oporu). Zagramy ją na cześć Bohatera Ukrainy Dmytra Kociubajły (pseudonim „Da Vinci”). Pokaz zaplanowano na koniec października. – Kiedyś miałem znajomego Dmytra Wydrina, który był doradcą prezydenta Ukrainy Łeonida Kuczmy, potem politologiem – kontynuował rozmowę autor sztuki Dmytro Korczynski. – A po Rewolucji Godności czmychnął na Krym. Niedawno jeden ze znajomych dał mi posłuchać na YouTube, co on mówi. Byłem bardzo rozjuszony i marzę o tym, że kiedy będziemy wchodzić na Krym, dostanie się właśnie mnie, a nie komuś innemu. Więc postanowiłem napisać sztukę „Kolaborant” o tym człowieku. Wziąłem go jako uogólniony obraz „watnika-kolaboranta”, który służy wrogowi. Pisałem około miesiąca. Pracę nad spektaklem powierzyłem Nazarowi Boruszce, z którym dość dawno razem pracujemy. W spektaklu według mojej pierwszej sztuki grał główną rolę, we wszystkich kolejnych tak samo. Uważam go za jednego z najbardziej utalentowanych młodych ukraińskich aktorów. Przez ostatnie pięć lat zdążył się rozwinąć, nieporównywalnie wzrosło jego mistrzostwo. Nazar to człowiek, który ma skłonność do ciągłego uczenia się i doskonalenia. Można powiedzieć, że w procesie przygotowania spektaklu byłem asystentem reżysera. Nieco podpowiadałem, nalegałem na pewne niuanse. Gatunkowo to lekka komedia. Inne moje sztuki są trudniejsze w odbiorze, to dramaturgia intelektualna. A tutaj postanowiłem napisać w stylu Czechowa i Bułhakowa. Udało się obejść bez ani jednego pozytywnego bohatera. Postacie są negatywne i ostatecznie wszyscy oni umierają. Istomina zaznaczyła, że ta książka jest wyjątkowo interesująca, ważna i potrzebna w obecnych czasach. „Czyta się ją jak historie detektywistyczne. Ale wszystkie te historie, w odróżnieniu od zamysłu twórczego literatów, którzy piszą utwory fabularne, są prawdziwe, poparte dokumentami. I jestem pewna, że ta książka jest o naszej wojnie, która toczy się teraz” – powiedziała Istomina. Według niej pomysły dotyczące oprawy graficznej książki, które przedstawił sam Skrypnyk, bardzo organicznie łączą się z jej treścią. Pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Bohdan Czerwak wyraził opinię, że ta książka będzie dobrym przykładem tego, jak należy pisać o historii, być z niej dumnym i popularyzować ją. „To książka dla politycznego dojrzewania, jest absolutnie potrzebna” – przekonana jest redaktor naczelna gazety „Deń” Łarysa Iwaszyna. O. Skrypnyk wyraził wdzięczność kierownictwu Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy oraz pracownikom branżowego archiwum państwowego SWZ za współpracę i wsparcie. Na podstawie materiałów Ukrinformu
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr – Kiedy kończyłem studia na Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego, graliśmy spektakl dyplomowy według Szekspira – wspomina szef teatru “Kult”, odtwórca roli Mychajła Nazar Boruszok. – Na to wydarzenie przybył reżyser Wadym Dykshant. Po spektaklu zaprosił mnie na casting. Nie powiedział, kto jest autorem, a jedynie zaznaczył, że sztuka jest o wojskowym i będzie to bardzo ciekawa praca. Na castingu były trzy osoby. Kiedy wszedłem, zobaczyłem wśród nich Dmytra Korczynskiego. Od razu zrozumiałem, że to on jest autorem sztuki. Dla mnie stało się to zaskoczeniem, bo nie wiedziałem, że Korczynski pisze sztuki. Swoją drogą, tamta sztuka była jego pierwszym utworem dramatycznym. Ciekawe, że ubiegałem się o drugoplanową rolę, a na castingu zaproponowano mi główną. Pierwsze pokazy spektaklu odbyły się w Mariupolu, w tym teatrze, który później zniszczyli raszyści, oraz na kameralnej scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki. Z czasem na podstawie tej sztuki nakręcono film “Posttraumatyczna rapsodia”. W czasie zdjęć do obrazu mieliśmy z Dmytrem przyjacielskie relacje. Wkrótce napisał sztukę “Wiedeńska kawa”, dał do przeczytania. Od razu zaproponował, że jeśli utwór się spodoba, to mogę wybrać dla siebie rolę. Zagrałem Hitlera. Spektakl odniósł szalony sukces w całej Ukrainie, a z czasem na podstawie sztuki nakręcono pełnometrażowy film fabularny o tym samym tytule. Dmytro Korczynski to popularna w Ukrainie osobistość. Pisze o tym, o czym nie odważają się pisać inni, zawsze chodzi, jakby po ostrzu noża. Podoba mi się tematyka, którą dobiera do swoich sztuk. W każdej zawarta jest jakaś historia polityczna. Dlatego w ostatnich latach Korczynski stał się znany nie tylko w sferze politycznej, ale i kulturalnej. Ludziom ciekawie, jak łączą się w nim dwa żywioły – polityczny i kulturalny. Przeczytałem jego nową sztukę “Kolaborant”. Ona też od razu mi się spodobała. Zrozumiałem, że trzeba ją wystawiać już teraz. Właśnie dzisiaj powinna być grana. Dość szybko znalazłem aktorów, proponując role swoim znajomym. Początkowo myśleliśmy, że będzie to zupełnie niekomercyjna historia, ale zainteresowała widza. Wyszło świetny ukraiński hit. Podczas wojny prowokacyjny jest już sam tytuł “Kolaborant”. Od razu chce się pójść do teatru i zobaczyć, o czym jest ten spektakl. Tym bardziej, że sztuka napisana jest o Dmytrowi Wydrinie – realnej osobie, to rzeczywiście kolaborant. Robiliśmy inscenizację przy minimalnych nakładach finansowych. Rekwizyty braliśmy te, które były pod ręką. Aktorzy szybko nauczyli się tekstu. Mieliśmy dosłownie piętnaście prób. Początkowo spektakl trwał godzinę i dziesięć minut. Zadzwoniłem do Dmytra Korczynskiego i zaproponowałem trochę dopisać tekst, aby trwał gdzieś godzinę i dwadzieścia pięć minut, jak pełnometrażowy film. Już 27 sierpnia zagraliśmy spektakl w uzupełnionej formie. W odnowionej inscenizacji szerzej odkryta jest historia Nataszy i Wydrina. Z reżyserem, z którym zaczynałem próbować spektakl, mieliśmy różne poglądy na sztukę. Wykonał tylko część pracy, a potem każdy aktor stał się reżyserem, przynosił na próby swoje pomysły, improwizacje. Spektakl tworzył się dzięki talentowi i doświadczeniu wykonawców. Mój bohater Mychajło pozostaje w cieniu. Tak samo w społeczeństwie jest niemało cieniowych bogatych polityków, którzy rozwiązują ważne kwestie, ale nie występują w telewizji czy radiu. Zadaniem Mychajła jest przyjść i skontrolować, czy wszystkie zadania wykonuje kolaborant Wydrin. Jednak historia obraca się tak, że zmieniają się same okoliczności i trzeba uciekać, jak szczury ze statku. Mychajło wykorzystuje Wydrina jako przynętę. Wydrin był korzystny w konkretnym momencie, a potem go po prostu porzucono. W sztuce figuruje imię Iwana Petrowycza, chociaż w rzeczywistości go nie ma. Kolaborantowi Wydrinowi po prostu zamydlono oczy i wiele naobiecywano właśnie w imieniu nieistniejącego Iwana Petrowycza. Kogo wyobrażał sobie pod tą osobą – Putina, Szojgu czy kogoś innego z moskiewskich polityków – nie wiadomo. Jak i inni aktorzy, staram się być adwokatem swojego bohatera. Jeśli tego nie robić, to rola po prostu nie wyjdzie. Wykonawca musi wybielać swoją rolę, nawet jeśli jest negatywna. Często współczujemy negatywnym bohaterom bardziej niż pozytywnym, dzięki błyskotliwej grze utalentowanych aktorów. Do roli Wydrina mamy dwóch aktorów – Serhija Detiuka oraz Borysława Borysenkę. To profesjonalni wykonawcy, którzy grają w kinie i występują w teatrach. Przez to, że mają duże obłożenie, trzeba było wziąć dwóch aktorów do jednej roli. Nataszę gra Zoriana Cwyk. Ma swoje dziecięce studio aktorskie w Kijowie. Jest także reżyserką. Wkrótce stworzony przez nią spektakl zostanie pokazany w Międzynarodowym Centrum Kultury i Sztuki. Wykonawczynię roli Mani, córki Wydrina, Katerynę Szwedenko po raz pierwszy zobaczyłem na TikToku. Potrzebowałem właśnie takiego typu. Wszedłem na jej stronę, zaproponowałem zagranie w spektaklu. Kateryna okazała się utalentowaną dziewczyną. Okazało się, że dobrze zna Korczynskiego, brała udział w akcjach kulturalnych. Roman Mahrycki to profesjonalny aktor. Jednocześnie studiowaliśmy na Uniwersytecie imienia Karpenki-Karego. Po zakończeniu nauki przez długi czas mieszkał w Rosji. Tam zaproponowano mu pracę w teatrze. Miał dość poważne perspektywy, ale przez swoje patriotyczne poglądy Roman zdecydował się wrócić do Ukrainy, chociaż jego rodzice zostali w Moskwie. Gra w różnych spektaklach, występuje w kinie. Ma niewielką objętościowo rolę, ale w rzeczywistości małych ról nie bywa. Przez te dziesięć minut, które aktor spędza na scenie, dobrze zapada w pamięć publiczności. Już zdążyliśmy zagrać spektakl wiele razy. Ponad dziesięć pokazów odbyło się w Kijowie, także gościliśmy z nim w Iwano-Frankiwsku, Lwowie, Winnicy. Wszędzie przyjmują dobrze. Wielu ludzi nie wie, o czym jest sztuka, a idzie na autora. Spektakl za każdym razem się zmienia. Aktorzy kontynuują przynoszenie ciekawych pomysłów, które “wypalają” u widza. Inscenizacja dalej obrasta improwizacyjnymi barwami, które dopełniają kontekst sztuki. Dmytro Korczynski niedawno napisał dwie nowe sztuki. Jedna z nich nazywa się “Poetycki spektakl”, wystawiać ją będzie aktor Teatru Franki Ołeh Ternowyj. Drugą, która nosi tytuł “Sztuczna inteligencja”, będę wystawiał ja i myślę, że zagram w niej jedną z ról. Mam nadzieję, że ta nasza praca rozerwie te-granicą dotyczącą zabójstwa tak wybitnych działaczy ukraińskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego, jak Stepan Bandera, Symon Petlura, Jewhen Konowalec, o próbach likwidacji tak znaczących ukraińskich działaczy, jak Mykoła Kapustianski, Andrij Melnyk, o opracowaniach agenturalno-operacyjnych dotyczących takich polityków, jak Pawło Skoropadski, Wasyl Wyszywany i inni. Skrypnyk opowiedział, że pracował nad tym tematem przez ostatnie trzy lata, a z nich najbardziej aktywnie – przez ostatnie półtora roku, podczas pełnoskalowej wojny. Jego zdaniem, Ukraińcy muszą znać tę “kuchnię” dotyczącą działalności (rosyjskich – Red.) służb specjalnych, bo ona nigdzie nie zniknęła, bo brano ją i bierze się na uzbrojenie. “Ona jedynie się modernizuje – technicznie, pieniędzmi i innymi środkami. Tę kuchnię trzeba znać, żeby umiejętnie im (Rosjanom – Red.) dzisiaj przeciwdziałać na froncie informacyjnym”, – uważa badacz historii służb specjalnych. Kandydatka nauk historycznych, dyrektorka wydawnictwa “ADEF-Ukraina” Ałła
Jedną z najbardziej kontrowersyjnych premier 2023 roku stał się spektakl „Kolaborant” według sztuki Dmytra Korczynskiego, który zaprezentował stołeczny teatr „Kult”. Osobliwość inscenizacji polega na tym, że już od pierwszych minut wszystkie postacie budzą w widzach odrazę. Ale sprawiedliwość zatriumfuje i wszyscy oni w finale otrzymają zasłużoną karę.
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie, w siedzibie Ukrinformu, odbyła się prezentacja książki badacza historii służb specjalnych Ołeksandra Skrypnyka „Operacja specjalna »Necro«. Odtajnione historie z archiwum wywiadu”, w której mowa o nieznanych epizodach sowieckich operacji specjalnych DPU/NKWD/MGB/KGB za granicą, dotyczących zabójstw i zamachów na życie szeregu wybitnych działaczy ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego. „Dla mnie bardzo ważne było, aby ta książka była pod względem treści i formy wysokiej jakości. Starałem się, aby był to zbiór faktów, które mówią same za siebie. Odkrywałem dla siebie i starałem się przedstawić szerokiemu ogółowi dotychczas nieznane niuanse (historii – red.)”, – oświadczył autor książki. W publikacji znajduje się ponad pół setki szkiców, opartych na unikatowych odtajnionych dokumentach z archiwum Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy. Ukazano w niej dotychczas nieznane epizody sowieckich operacji specjalnych DPU/NKWD/MGB/KGB za
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wieźli zwierzęta. Dramatopisarz Ołeh Mychajłow napisał, że kiedy jego znajomi wsiadali w Charkowie do pociągu, upadł transporter i uciekł ukochany kot. Długo go szukali, przepuścili kilka pociągów, ale tak go nie znaleźli… A ja pomyślałam, że dobrze byłoby napisać historię o tym, co potem stało się z tym kotem. Jest znany charkowski kot Stepan. Napisałam do właścicielki tego kota i zapytałam, czy można go wziąć jako prototyp. Nie odpowiedziała mi. Dlatego stworzyłam ten obraz na podstawie mojego kota Mykoły. Dramaturżka Lena Liahuszonkowa ma kotka, któremu nie funkcjonują tylne łapki. Wozi go wszędzie ze sobą. Ten kotek był z Leną, kiedy razem jechałyśmy z Kijowa. Pomyślałam, że taka postać też ma prawo do istnienia. Tak powstała kotka Busia na wózku inwalidzkim. Miałam już doświadczenie pisania sztuki we współautorstwie z jednym lwowskim dramatopisarzem. Ale doświadczenie okazało się nieudane. Tworzenie sztuki to indywidualna, intymna rzecz. My z Maryną podzieliłyśmy pracę: dwie postacie jej, dwie – moje. Być może sukcesowi w pracy sprzyjało też to, że obie jesteśmy Wagami zodiakalnymi (uśmiecha się). Widziałyśmy wideo-czytanie naszej sztuki na Litwie z ukraińskimi aktorami. Moim zdaniem wyszła bardzo dobra praca. Zobaczyłyśmy też fragmenty sztuki w teatrze zdrowia psychicznego w Bristolu. Aktorzy tak polubili nasze postacie, że chcą zrobić sequel „Świąteczna historia z kotami”. W tym teatrze napisali bardzo dobrą muzykę do piosenek, które stworzyłyśmy. Jeździłyśmy z występami do Francji, ludziom się podobało. Nawiasem mówiąc, w Bristolu po spektaklu „Koty-uchodźcy” zbierają pieniądze na wsparcie Teatru Dramatopisarzy i kijowskiego Teatru na Mychajłowskiej. Przyznam, że w pierwszych miesiącach wojny, oprócz monologów, nie mogłam nic pisać. Przy czym były to monologi z własnych przeżyć. A kiedy w zeszłym roku postanowiłyśmy z Maryną Smilianec stworzyć dla dzieci tę historię, to w miesiąc napisałyśmy. Pisałyśmy w swoich pokojach, a szczegóły omawiałyśmy przez telefon. To nie jest nasza jedyna wspólna sztuka. Jest jeszcze „City X” – audiospacer i jednocześnie spektakl. Napisałyśmy monolog kobiety, która mieszka w Charkowie. Nie uciekła przed wojną, a została w rodzinnym mieście. Zanurzamy widza ze Stuttgartu w ukraińskie realia. Teatr Schauspiel Stuttgart wynajął piwnicę hotelu, który jest obok. W spektaklu zaangażowano ukraińskich uchodźców. W MKiP zauważają, że strony-uczestnicy Komitetu potwierdziły swoją gotowość do udzielania pomocy Ukrainie, w szczególności na pilne potrzeby. Przy tym będą uwzględniane wcześniejsze wnioski Międzynarodowej misji eksperckiej UNESCO w sprawie oceny szkód wyrządzonych obiektom kulturalnym i religijnym w Odessie. Planowane jest także przygotowanie specjalistów w dziedzinie ochrony dóbr kultury, przeprowadzenie szkoleń dla wojskowych oraz inne działania. W wyniku posiedzenia przyjęto Deklarację o ochronie dziedzictwa kulturowego na Ukrainie, zaproponowaną przez stronę ukraińską. Na podstawie materiałów Ukrinformu
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr
Nowa inscenizacja jest pełna humoru i ciepła. Twórcy spektaklu starają się rozmawiać z dziećmi na poważne tematy w ich własnym języku. Jest tu wiele numerów muzycznych, scen, które tworzą dobry nastrój. A co najważniejsze – tradycyjny dla dziecięcego spektaklu happy end, na który wszyscy czekamy z wielką nadzieją! – Dziś przeżywamy dramatyczne czasy – zaznaczył dyrektor artystyczny Teatru na Mychajłowskiej Witalij Kino. – Nie powinniśmy tego wszystkiego przeżywać, a nasze dzieci tym bardziej. U rodziców pojawia się pytanie, jak wyjaśnić dzieciom to, co dzieje się wokół. To pytanie jest aktualne i bolesne. Jak rozmawiać z dziećmi o tym, że w Ukrainie trwa wojna, że lecą na nas bomby, że jesteśmy zmuszeni chować się w schronach. Od tych pytań nie da się uciec, one nas doganiają. Teatr proponuje porozmawiać na ten temat poprzez sztukę, poprzez widowisko sceniczne, alegoryczne postacie, poprzez zabawę. Na scenie są kotki, ale doskonale rozumiemy, że spektakl nie jest o zwierzętach, a o nas z wami, o naszych dzieciach i wnukach. Wszyscy chcą zrozumieć, jak o tym mówić. Dzieciństwo dziecka trwa przecież teraz i dzieciństwu jest wszystko jedno – wojna czy nie wojna, wszystko jedno, że szalony dyktator chce nas zniszczyć... Dziecko chce żyć teraz i mieć odpowiedzi na te pytania, które je nurtują. Dlatego tekst sztuki „Koty-uchodźcy” spodobał się wielu reżyserom i teatrom. Przeczytałem tę sztukę, gdy tylko została napisana. Utwór mi się spodobał, ale nie było go w najbliższych planach. Po pierwsze, niezwykle trudny temat, myślałem, że może trzeba poczekać, aż stanie się historią. Ale życie wprowadziło swoje korekty. Mój student Serhij Dibrow, który kończył studia reżyserskie, szukał materiału na projekt dyplomowy i przyniósł tę sztukę. „Jeśli ty jako młody reżyser uważasz, że warto o tym mówić teraz, to wystawiaj” – powiedziałem mu. W trzy miesiące praca została zakończona i wypuściliśmy ten spektakl. Początkowo pokazaliśmy go jako dyplomowy projekt twórczy, który został świetnie przyjęty przez komisję państwową. Potem nieco go dopracowaliśmy i po kilku tygodniach wypuściliśmy jako pełnowartościowy spektakl Teatru „Soneczko”. Czyli przyjęliśmy go jako rada artystyczna i włączyliśmy do repertuaru. W czasie wojny to nasza pierwsza pełnowartościowa premiera. Niektóre rzeczy podpowiadałem w trakcie przygotowań jako kierownik artystyczny projektu. Ale główną pracę wykonali młody reżyser i aktorzy. Pomogłem z rozwiązaniem scenograficznym, bo osobnego scenografa nie zapraszaliśmy. Razem z reżyserem wymyśliliśmy przestrzeń, w której istnieją postacie. W spektaklu są dwa pełne składy: jeden – aktorzy naszego teatru, których widzowie już dobrze znają, to Ołeksandra Pećko, Daniił Kino, Julija Zawalij oraz Jewhen Juszczuk. Drugi skład – moi studenci czwartego roku wydziału aktorskiego. Jestem przekonany: żeby zostać aktorem, trzeba dużo uczyć się w praktyce, wychodzić do widza, nabijać pierwsze guzy. Młodzi aktorzy to Jurij Sweć (główna rola kotka Persyka), Tetiana Mirosznyczenko (Busia), Ołeksandr Skaczedub (Mykoła) oraz Jewhenija Hilenko (Marusia). Martwiliśmy się, jak spektakl odbiorą mali widzowie, przecież to dorosły temat. Chociaż ostrzegaliśmy, że to spektakl dla nieco starszych dzieci, to i tak przyprowadzają na niego maluchy w wieku 3-4 lat. Jednak podczas spektaklu nikt ani razu nie płakał. Dzieci uważnie patrzą, słuchają, czasem dopytują, czasem padają jakieś kwestie. Okazuje się, że dla maluchów spektakl też jest interesujący. Dzieci współodczuwają razem z postaciami. Dziś nie ma połowy trupy. Nasi chłopcy i dziewczęta walczą, niektórzy przebywają za granicą. Przez rok zajmowaliśmy się odnawianiem materiału, wprowadzaniem nowych osób, w tym do dużych ról. I dopiero teraz odważyliśmy się na premierę. Obecnie trwają próby spektaklu według sztuki Maryny Smilanec „Barszcz. Przepis na przetrwanie mojej babci”. Ten tekst również został napisany w czasie wojny. Wydarzenia rozgrywają się w marcu 2022 roku na okupowanym terytorium obwodu kijowskiego. Mimo wojny teatr musi iść naprzód, rozwijać się. W tym roku kończymy 25 lat. Więc 16 września otwieramy jeszcze jedną przestrzeń teatralną w stolicy – na lewym brzegu Dniepru, a mianowicie Teatr na Trojeszczynie. Będziemy tam grać spektakle z naszego repertuaru i nie tylko. – Teatr dziecięcy w czasie wojny ma ogromne znaczenie – jest przekonana dramatopisarka Maryna Smilanec. – Przede wszystkim to terapia dla dzieci. To możliwość dla nich, by trafić do bajkowego świata. Teraz teatr pomaga im moralnie odpocząć, pomaga znaleźć odpowiedzi na pytania, które je nurtują. Jestem przekonana, że teatr dziś musi pomagać dzieciom i ich rodzicom poradzić sobie ze strachem, problemami, przeżyciami. Z Ludmyłą Tymoszenko spotkałyśmy się w Niemczech w rezydencji akademii Schloss Solitude w Stuttgarcie. Tam miałyśmy stworzyć wspólny projekt twórczy. Opowiedziałam Ludmyle, że chcę rozmawiać z dziećmi o wojnie, a ona odpowiedziała, że ma pomysł – „Koty-uchodźcy” – i mogłybyśmy to połączyć. W kocie Mykole byłam dawno zakochana dzięki Facebookowi (uśmiecha się). Widziałam na stronie Ludmyły zdjęcia i filmy tego kota, byłam jego fanką. Więc w tamtym momencie swoistą terapią dla mnie było spotkanie z Mykołą na żywo, to też nie lada zainspirowało mnie do twórczości. Zatem starałyśmy się dać odpowiedź na pytanie, jak istnieć w strasznej rzeczywistości. Oprócz tego spektakl jest skierowany na to, by dzieci i dorośli zwrócili uwagę na zwierzęta, które też potrzebują ochrony. Reżyser i aktorzy wymyślili taki ruch, że spektakl pomaga organizacji wolontariackiej „Zoopatrul”. Podczas pokazu spektaklu można zobaczyć wideo z kodem QR, a po jego zakończeniu wszystkim rozdawane są ulotki, gdzie jest informacja, jak dokładnie można pomóc zwierzętom. 10% ze sprzedaży biletów, w które wchodzi też nasz z Ludmyłą autorski honorarium, również zostanie przekazane na wsparcie naszych zwierząt. Czyli ta bajka nie tylko skłania do pomagania, ale sama czyni dobro. Początkowo spektakl według tej sztuki wystawiono w Mikołajowie. Grano w schronie przeciwbombowym teatru. Potem były inscenizacje w Równem, Czerniowcach, innych miastach Ukrainy oraz za granicą. Nowy spektakl po raz pierwszy zobaczyłam na premierze. Trudno obiektywnie oceniać pracę według własnego tekstu. Aktorzy znaleźli podejście do dzieciaczków i podoba mi się, jak to robią. Teraz mam kilka projektów w Europie – nowe ważne doświadczenie. Jeden z takich projektów będzie w Teatrze Monachijskim, współczesne przemyślenie klasyki, będę pracować w zespole z europejskimi dramaturgami. A dla Teatru Schauspiel Stuttgart piszę sztukę o miłości, jaka ona jest dzisiaj. W przyszłym sezonie planuje ją wystawić reżyser Stas Żyrkow. Nasz rodzinny Teatr na Mychajłowskiej skończył 25 lat. Rozpoczęliśmy nowy sezon, mamy wiele ciekawych planów i pomysłów. Najwspanialszym osiągnięciem jest otwarcie Teatru na Trojeszczynie. Długo o tym marzyliśmy, mamy nadzieję znaleźć tam swojego widza. – Koty to już hit. Cokolwiek byś nie napisał o kotach, to zawsze „wypala” i gra. Ale tym razem to nie komedia, a bardziej poważna historia – przyznała dramatopisarka Ludmyła Tymoszenko. Kiedy jechałam z Ukrainy do Niemiec, to był straszny ewakuacyjny czas. Obok mnie jechało wielu ludzi, którzy w transporterach swoją determinację w walce z agresorem. Nie postrzegamy wojny jako zwykłej rzeczy. Nie akceptujemy ani okupacji naszych terytoriów, ani niszczenia naszego dziedzictwa kulturowego. Niech więc to posiedzenie będzie jeszcze jednym krokiem naszej wspólnej misji – zachowania i odnowienia obiektów dziedzictwa kulturowego – zaznaczyła wiceminister kultury i polityki informacyjnej Anastasija Bondar. MKIP przy wsparciu Stałego Przedstawicielstwa Ukrainy przy UNESCO, Ministerstwa Obrony Ukrainy przygotowało wniosek do Sekretariatu Konwencji Haskiej w sprawie wpisania 20 obiektów na Międzynarodową listę dóbr kulturalnych, które znajdują się pod wzmocnioną ochroną. Podczas posiedzenia Komitet UNESCO poparł inicjatywę i podjął decyzję o wpisaniu obiektów pod wzmocnioną ochronę. Chodzi o Sobór Mądrości Bożej (Sofiję Kijowską) i powiązane z nim budowle klasztorne, Ławrę Pieczerską, zespół historycznego centrum we Lwowie, rezydencję metropolitów bukowińskich i dalmatyńskich. Wśród 20 obiektów jest sześć cerkwi regionu karpackiego, a mianowicie: Jasińska cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego, Żółkiewska cerkiew Świętej Trójcy, Matkowska cerkiew Wprowadzenia do Świątyni Przenajświętszej Bogurodzicy, Niżnowierbiżska cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, Potylicka cerkiew Zesłania Ducha Świętego.
Tłumaczenie maszynowe
Komitet UNESCO poparł inicjatywę ukraińskich resortów dotyczącą wpisania 20 obiektów położonych na terytorium Ukrainy na Międzynarodową listę dóbr kultury objętych wzmocnioną ochroną. O wynikach trzeciego nadzwyczajnego posiedzenia Komitetu Drugiego Protokołu do Konwencji haskiej o ochronie dóbr kultury w razie konfliktu zbrojnego poinformowała służba prasowa Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy. „Już ponad 500 dni naród ukraiński nieustannie wykazuje swoją odporność i demonstruje
Tłumaczenie maszynowe
Odwiedzający KyivBookFest wybierają patriotyczne ukraińskie gazety. W centrum — doktor filozofii Serhij Prysuchin. Na kilku scenach odbywały się prezentacje i dyskusje. Główne panele tematyczne to profesjonalna dyskusja o sytuacji z udziałem przedstawicieli wydawnictw, bibliotek i innych uczestników branży, wojna (książki o wojnie, psychologia wojny), budowanie państwa i wyzwania współczesności. Osobne stoisko na festiwalu było poświęcone książkom o wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Przygotowało je wydawnictwo „Biłka”, w którym często ukazuje się literatura tematyczna. Na festiwalu można było kupić książki dla naszych wojskowych i podpisać je. ustawy branży wydawniczej – o zakazie wwozu i rozpowszechniania rosyjskich książek, który obowiązuje, oraz o wsparciu państwa dla wydawania i rozpowszechniania książek, który, niestety, do tej pory nie jest wykonywany. A wiadomo, że bez książki nie będzie udanego narodu! Na pierwszym piętrze, na terenie parkingu, rozwinęła się wystawa-sprzedaż książek, na której zaprezentowano publikacje niemal 100 ukraińskich wydawnictw. Na drugim piętrze – lokalizacja programu dziecięcego, gdzie dzieci i rodzice mogli wspólnie cieszyć się ciekawymi rozrywkami, warsztatami i wesołymi grami, które wspierają rozwój ciekawości i kreatywności małych uczestników. A na trzecim piętrze odbywało się, właściwie, samo forum z tematycznymi wydarzeniami. Ołeksandr Bałabko, Switłana Koronenko i Dmytro Czystiak. Wśród książek były też książki autorów ze zrusyfikowanych miast południa i wschodu Ukrainy, którzy z zasady zaczęli pisać po ukraińsku od 2014 roku, oraz niemało popularnych zagranicznych autorów, po raz pierwszy przetłumaczonych na ukraiński. W szczególności z tematyki morskiej, które zaprezentował autor i wydawca, założyciel Konkursu prozy morskiej „Kamelot” Anton Sanczenko. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyr Wiatrowycz zaznaczył, że w ostatnich latach zostały przyjęte dwie ważne dla krajowej Książka dyscyplinuje i trochę przywraca do przytomności podczas ciężkich prób... Może upoić i dać złudzenia, albo, przeciwnie, otrzeźwić. To nie tylko źródło wiedzy, ale i emocji. Serhij Żadan W stolicy pojawiło się jeszcze jedno wielkie święto dla miłośników książek – KyivBookFest, który w tym roku trwał od 8 do 10 września w stołecznym centrum handlowym „Gorodok Gallery” i połączył wystawę-sprzedaż ukraińskich wydawnictw oraz branżowe forum z prezentacjami i dyskusjami. Przy stoiskach można było porozmawiać z przedstawicielami wydawnictw, dowiedzieć się o nowościach i planach, kupić książki i, oczywiście, spotkać popularnych autorów. Założycielem, organizatorem i pomysłodawcą festiwalu został właściciel wydawnictwa „Naszyj format” Władysław Kyryczenko, który postanowił stworzyć alternatywę dla „Książkowego Arsenału”, ale z akcentem na interesy wydawców. To profesjonalne wydarzenie, które trochę przypomina Forum Wydawców we Lwowie w pierwszych latach jego prowadzenia. Tutaj są najpiękniejsze stoiska uczestników, które zaświadczają, że rynek ukraińskiej książki nie upadł, a nawet wzrósł, bo ci, którzy czytali rosyjskojęzyczne wydania, zaczęli czytać ukraińskojęzyczne. Wśród zaprezentowanych na KyivBookFest Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OW CZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcia ze źródeł otwartych Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 „Książkowa półka” z projektem „Kolej. Nieoczekiwana historia ukraińskiego toru” Ludmyła Ilczuk; wydawnictwo „Ranok” z projektem „Historie o życiu jeszcze 50 Ukraińców i Ukrainek” Anastasija Sajenko; wydawnictwo „Samit-Knyha” z projektem „Wojna epoki postmodernizmu. Próba ogniem” Mychajło Sydorżewski; wydawnictwo „Samit-Knyha” z projektem „Rymowa. Czas wojny” opr. Julija Bereżko-Kamińska; drukarnia „Litera” z projektem „Raszyzm – to…”, kol. autorów pod red. Maksyma Majorowa; „K.I.S” z projektem „Czego Hołodomor ma nauczyć Ukraińców? Historyczne paralele między Hołodomorem a obecną rosyjską agresją i ludobójstwem” Witalij Ohiłenko; kreatywna agencja „Artil” z projektem „Pustynia. Hołodomor. Ukraińskie południe” Wira Maruszczak; kreatywna agencja „Artil” z projektem „Sława Ukrainie!”, interaktywna książka nastolatków. Opracowali: Ihor Stepurin, Wasyl Kotlarow; FOP Stepurin Ihor Mykołajowycz z projektem fotoksiążka „Bachmucka ballada. Zdjęcia z wojny” opracowała: Iryna Kocabjuk. Rada redakcyjna: Jurij Sawczuk – przewodniczący, Wołodymyr Simperowycz – redaktor naukowy, Iryna Kocabjuk – opracowanie; konsultanci – służba prasowa OTU „Chortycia”. Autor-instytucja projektu: Narodowe Muzeum Historii Ukrainy w II wojnie światowej. Kompleks memorialny; FOP Rotarczuk Iwan Serhijowycz z projektem „Bucza: Rozstrzelana wiosna” Serhij Kułida; FOP Stepurin Ihor Mykołajowycz z projektem „Bajki małych patriotów” (Bajki pod spokojnym niebem) Wołodymyr Wakulenko; FOP Stepurin Ihor Mykołajowycz z projektem „Dajcie, Mamo, gamy... Słownik Hołodomoru” Ołeksandr Riznykiw. Prezentacja i wręczenie nagrody 20 września o 16:00 w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy (m. Kijów, ul. B. Chmielnickiego, 11, st. m. „Teatralna”) odbędzie się prezentacja książki: Mychajło Słaboszpycki. Piąty „zwierciadlany” tom. Utwory niepublikowane. Wspomnienia o Mychajle Słaboszpyckim. Do udziału zaproszeni: Wołodymyr Zahorij, Taras Kremin, Mykoła Żułynski, Mychajło Sydorżewski, Wołodymyr Poliszczuk, Jurij Kowaliw, Bohdan Horyń, Łeonid Horłacz, Lubow Hołota, Pawło Mowczan, przyjaciele, koledzy. Odbędzie się również ceremonia nagrodzenia pierwszego laureata nagrody literackiej im. M. Słaboszpyckiego oraz laureata nagrody literackiej im. W. Swidzinskiego. Moderator – dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko. Wstęp wolny.
Tłumaczenie maszynowe
9 sierpnia odbyło się posiedzenie Konkursowej komisji Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy ds. organizacji i przeprowadzania konkursów artystycznych w konkursie artystycznym na opracowanie modelu produktu informacyjnego o charakterze graficznym oraz produkcji materiałów poligraficznych na temat: „Książka na rzecz umacniania narodowej jedności”. Zwycięzcami konkursu artystycznego zostały wyłonione następujące wydawnictwa i książki: „Bibkolektor” z projektem „Dziennik agresji. Cz. 2” Kurkow A.; „Wasz autograf” z projektem „Brawo. Najodważniejsze króliczątko na świecie (seria „Niezłomne zwierzęta”)” Wadym Worotyński; wydawnictwo „Moja książ-
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe