Na małej ojczyźnie naszego sławnego rodaka Pawła Tyczyny odbyło się prawdziwe święto sztuki – Ogólnoukraiński konkurs literacko-artystyczny „Dzień dobry tobie, Ukraino moja!”. Ten dzień stał się wydarzeniem, które połączyło poezję, muzykę, śpiew, żywe słowo oraz szczerą miłość do Ukrainy. Uczestnicy i goście wydarzenia stworzyli niepowtarzalną atmosferę duchowego uniesienia i twórczego zjednoczenia. Wśród honorowych gości znaleźli się: utalentowana poetka, prozaiczka, dramatopisarka i wolontariuszka Tetiana Czerep-Perohanycz; działacz społeczny i założyciel organizacji pozarządowej „Wikimedia Ukraina” Jurij Perohanycz; członkowie towarzystwa „Czernihowskie Ziemiaństwo” w Kijowie na czele z Wałerijem Demczenkiem; ukraińska piosenkarka i wykładowczyni szkoły wokalnej „Muza” Ella Jefimczuk; krajoznawca i dziennikarz Jewhen Buket; doradca przewodniczącego rady spółki z o.o. „AST AGRO” Wiktor Skorenko oraz inżynier-geodeta tej samej spółki Tetiana Dereka. Z ciepłymi słowami podziękowania do gości, mecenasów i uczestników zwróciła się zastępczyni mera miasta Julija Petrenko. Podkreśliła ona, że każdy wkład w przeprowadzenie konkursu jest wkładem w zachowanie ukraińskiej kultury oraz naszego wspólnego dziedzictwa duchowego. Do Prezydenta Ukrainy Do Rady Najwyższej Ukrainy Do Gabinetu Ministrów Ukrainy Do Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy od zgromadzenia stowarzyszeń społecznych pod egidą Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Konkurs stał się areną dla błyskotliwych występów – brzmiały ukraińskie pieśni, poezja, szczere słowa powitań. Zwycięzcy otrzymali nagrody, uczestnicy – upominki i podziękowania, a widzowie – niezapomniane emocje. Konkurs „Dzień dobry tobie, Ukraino moja!” po raz kolejny udowodnił, że siła sztuki jest zdolna jednoczyć serca, zachowywać pamięć narodową i inspirować do nowych twórczych szczytów. krzewiąc język ukraiński, kulturę i tożsamość. 4. W ciągu XX–XXI wieków Rosyjska Cerkiew Prawosławna stale współpracowała z moskiewskimi (rosyjskimi) okupantami, błogosławiąc zagarnięcie cudzych terytoriów. I obecnie nie tylko błogosławi, ale także bierze aktywny udział w wojnie Moskwii (Rosji) przeciwko Ukrainie oraz wspiera kremlowską propagandę. 5. Współczesna wojna rosyjsko-ukraińska dowiodła, że Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Moskiewskiego jest raczej nie instytucją duchową, a siecią, która szerzy wrogie Ukrainie wpływy ideologiczne, demoralizuje społeczeństwo, usprawiedliwia kolaborantów i działa jako agentura państwa-agresora. W ten sposób cerkiew moskiewska nie ma ani historycznego, ani duchowego prawa do istnienia na Ukrainie. Wychodząc z tego, żądamy: 1. Przeprowadzenia szeregu praktycznych działań na rzecz depolityzacji UCP PM. A mianowicie: - przeprowadzenia kontroli programów nauczania w duchownych placówkach oświatowych UCP PM pod kątem obecności w kursach, które studiują studenci, antyukraińskich idei i sensów, gloryfikowania osób politycznych i duchownych, które niszczyły lub niszczą ukraińską kulturę i duchowość, znajdują się pod sankcjami Ukrainy, propagowania rosyjskiej historiografii itp.; - deportowania z Ukrainy wszystkich hierarchów UCP PM, którzy posiadają rosyjskie obywatelstwo lub zostali pozbawieni ukraińskiego, a także zaprzestania polityki „podwójnych standardów” wobec ich pobytu na Ukrainie; - wyrejestrowania państwowego (jeśli takie istnieje) i zakończenia działalności wszystkich struktur paramilitarnych (organizacje kozackie, tzw. „struktury ochronne” itp.), które zostały utworzone przy organizacjach religijnych UCP PM i faktycznie przeprowadzają akcje siłowe w celu destabilizacji stosunków międzycerkiewnych oraz państwowo-cerkiewnych. Zdjęcia i tekst ze strony Rady Miejskiej Bobrowicy WAŁERIJ FRANCZUK KOSTIANTYN SUSZKO
Tłumaczenie maszynowe
Szanowni przywódcy państwa ukraińskiego! My, przedstawiciele stowarzyszeń społecznych działających pod egidą Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zwracamy się do Państwa z zdecydowanym żądaniem depolityzacji działalności struktur Patriarchatu Moskiewskiego na Ukrainie, które pod przykrywką form religijnych przez wieki były narzędziem moskiewskiego (rosyjskiego) imperializmu, duchowego zniewolenia i ucisku narodowego Ukraińców. Fakty historyczne niezaprzeczalnie świadczą: 1. Od czasu założenia metropolia kijowska była duchowym i kanonicznym centrum Rusi-Ukrainy. Pozostając w jurysdykcji Patriarchatu Ekumenicznego, metropolia posiadała szerokie prawa i swobody, co pozwalało jej zachować ukraińską tożsamość swoich wiernych. 2. W 1686 r. Patriarchat Moskiewski w sposób rajdowy, poprzez przekupstwo i nacisk polityczny, podporządkował sobie metropolię kijowską. Patriarchat Ekumeniczny nigdy nie uznał tego aktu. 3. Od czasu pojawienia się na Ukrainie Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego stał się przewodnikiem polityki carskiej i imperialnej, zażarcie PRENUMERATA—2025
Tłumaczenie maszynowe
- zaprzestać działalności wszystkich organizacji społecznych, które działają przy instytucjach religijnych UCP PM lub na ich korzyść, i które wykazały swoją antyukraińską istotę; - uniemożliwić wpływ na ukraińskie organizacje religijne zagranicznych struktur i agentów, przede wszystkim w kwestiach finansowania struktur religijnych i okołoreligijnych. 2. W celu uniemożliwienia spekulacji i uniknięcia wykonywania ustawodawstwa trzymać pod stałą kontrolą proces zwrotu ukraińskiemu narodowi zagarniętego majątku religijnego, przede wszystkim ukraińskich świętości. 3. Sprzyjać rozwojowi i utwierdzeniu Prawosławnej Cerkwi Ukrainy jako jedynej kanonicznej spadkobierczyni Metropolii Kijowskiej. 4. Na stałej podstawie prowadzić szerokie kampanie informacyjne dla ludności kraju w celu przekazania prawdy o sfałszowanej historii Patriarchatu Moskiewskiego i jego zbrodniczej roli w zniewoleniu Ukrainy. 5. Przywrócić nauczanie oddzielnych kursów „religioznawstwa” w zakładach wyższego wykształcenia, liceach i kolegiach Ukrainy. Jesteśmy przekonani, że duchowa niezależność jest tak samo ważna dla Ukrainy, jak i wojskowa oraz polityczna. Jedynie oczyściwszy się od wielowiekowej moskiewskiej obłudy, którą narzucali i do dziś narzucają klerycy Patriarchatu Moskiewskiego na Ukrainie, ukraiński naród będzie mógł rozwijać się we własnej wierze, kulturze i tradycji. Z poważaniem w imieniu stowarzyszeń społecznych, działających pod egidą Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” — Prezes OT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Pawło MOWCZAN 9 września 2025 r. Koszt jest następujący: 1 mies. — 65 UAH. 3 mies. — 195 UAH. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
które wymagają szczególnej ochrony międzynarodowej. Jesteśmy przekonani, że połączenie wysiłków państwa ukraińskiego oraz ukraińskich wspólnot zagranicznych pozwoli zachować „Ukraińską Jerozolimę” w Bound Brook jako nienaruszalny symbol ukraińskiej pamięci, jedności i godności. Stanie się to potężnym sygnałem nie tylko dla Ukraińców na świecie, ale także dla społeczności międzynarodowej: Ukraina potrafi chronić swoje korzenie i swoją historię. Apel podpisali: Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Kyryło Stecenko, przewodniczący Kijowskiej „Proświty”, artysta ludowy Ukrainy, Mykoła Hołomsza, profesor prawa, polityk, Heorhij Filipczuk, pierwszy zastępca przewodniczącego OT „Proświta”, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Wałerij Franczuk, artysta ludowy Ukrainy, Ferhad Turanły, doktor nauk historycznych, profesor, Iwan Zajeć, deputowany ludowy Ukrainy pięciu kadencji, działacz społeczny,
Tłumaczenie maszynowe
Prezydentowi Ukrainy Ministrowi Spraw Zagranicznych Ukrainy Ministrowi Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy Szanowny Panie Prezydencie, Szanowni Panowie Ministrowie! My, przedstawiciele ukraińskich organizacji społecznych, kulturalnych, naukowych i religijnych, zwracamy się do Państwa w związku z krytycznie ważną dla naszego narodu sprawą – zachowaniem ukraińskiego dziedzictwa duchowego i historycznego w Bound Brook (USA). Ukraiński kompleks kulturalno-memorialny w Bound Brook jest znany jako najważniejsze w Ameryce Północnej centrum duchowe ukraińskiej emigracji oraz największa ukraińska nekropolia na półkuli zachodniej. Jest on unikalnym symbolem walki i niezłomności narodu ukraińskiego. Spoczywają tu wybitni działacze ruchu wyzwoleńczego, przywódcy Ukraińskiej Republiki Ludowej, wybitni artyści i naukowcy, twórcy ukraińskiego wojska i kościoła narodowego. Całościowy zespół kompleksu łączy budynki, placówki i instytucje, w których skupione jest życie kulturalne, oświatowe i duchowe Ukraińców współczesnej Ameryki. Jednak w ostatnim czasie pojawiły się niepokojące sygnały dotyczące możliwej utraty lub wywłaszczenia części tego niezwykle ważnego obiektu dziedzictwa. Nie chodzi tylko o ziemię i budynek Ukraińskiego Centrum Kultury – mowa o symbolach ukraińskiej pamięci historycznej, które muszą zostać zachowane i przekazane następnym pokoleniom. W obecnych warunkach wojny i walki o ukraińską tożsamość narodową zachowanie takich ośrodków ma znaczenie nie tylko kulturalne, ale i państwowotwórcze. Bound Brook to duchowy most między Ukrainą, USA a Ukraińcami diaspory, którego nie można stracić. W związku z tym wzywamy: Prezydenta Ukrainy - Do wzięcia kwestii zachowania całości kompleksu w Bound Brook pod osobistą kontrolę. - Do zainicjowania konsultacji międzypaństwowych z rządem USA oraz ukraińskimi organizacjami diaspory w sprawie gwarancji zachowania ukraińskiego dziedzictwa. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy - Do niezwłocznego rozpoczęcia działań dyplomatycznych we współpracy z Ambasadą Ukrainy w USA oraz ukraińską społecznością Ameryki w celu niedopuszczenia do wywłaszczenia i zniszczenia kompleksu. - Do poruszenia kwestii Bound Brook w formacie dwustronnego dialogu z rządem USA. Ministerstwo Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy - Do opracowania planu wsparcia państwowego i opieki nad ukraińskim dziedzictwem w diasporze, poczynając od Bound Brook. - Do zainicjowania utworzenia specjalnego funduszu na rzecz zachowania zabytków kultury ukraińskiej za granicą. - Do włączenia Bound Brook do oficjalnego wykazu obiektów ukraińskiego dziedzictwa kulturowego. Kyryło STECENKO, przewodniczący Kijowskiej „Proświty”, kompozytor i skrzypek, artysta ludowy Ukrainy, wnuk współpracownika Metropolity UAOC Wasyla Łypkiwskiego, protojereja UAOC, kompozytora i urzędnika URL Kyryła Hryhorowycza Stecenki. Dowiedziawszy się z mediów społecznościowych o zamiarze kierownictwa Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w USA sprzedaży lub nawet zezwolenia na zburzenie budynku Ukraińskiego Centrum Kultury, które jest nieodłączną częścią Ukraińskiego kompleksu duchowo-memorialnego w South Bound Brook (stan New Jersey), byłem po prostu zszokowany, bo w coś takiego nie sposób uwierzyć. Od razu przypomniało mi się, że miałem szczęście odwiedzić to miejsce w 1990 r. – zwiedzałem legendarny cmentarz, cerkiew św. Andrzeja i właśnie to, tak niespodziewanie zagrożone, Ukraińskie Centrum Kultury. A jeszcze jestem dumny, że miałem audiencję u Świątobliwego Patriarchy Mstysława i otrzymałem pobłogosławioną przez niego monumentalną księgę „Ukraińskie kolędy i szczedriwki” z jego dedykacją. Więc teraz, zapoznawszy się z dostępnymi materiałami, chciałbym podzielić się swoimi wrażeniami z rodakami „na Ukrainie i nie na Ukrainie będącymi”. Ale najpierw i pilnie – to, że już 18.09.25 o godz. 19.00 czasu lokalnego w Urzędzie Miasta Franklin Township, w hrabstwie Somerset (NJ), odbędzie się pierwsze przesłuchanie w tej sprawie z udziałem władz lokalnych i przedstawicieli ukraińskiej społeczności. Liderami ruchu społecznego, który stanął w obronie naszej ogólnonarodowej świętości, naszego dziedzictwa historyczno-kulturowego na terytorium USA, okazali się niezłomna Halyna Jasinska (Halyna Jasinska) oraz prezes organizacji młodzieżowej SVITANOK NYC Ołeksandr Taran (Oleks Taran). Błagam, póki nie jest za późno, przyłączmy się do walki! Chrońmy globalne świętości Ukrainy! Jurij Nahułko, zasłużony artysta Ukrainy, Dmytro Czystiak, pisarz, doktor nauk filologicznych, Dmytro Łomaczuk, reżyser filmowy, doktor nauk o sztuce, Petro Juszczenko, deputowany ludowy Ukrainy trzech kadencji, działacz społeczny, Tetiana Nehrij, piosenkarka, reżyser, zasłużona artystka Ukrainy, Ołeksandr Sahan, religioznawca, doktor nauk filozoficznych, Ołeksandr Kowaliw, doktor nauk ekonomicznych, Halyna Daciuk, dziennikarka, pisarka, członkini rady głównej WUT „Proświta”, Petro Czerneha, doktor nauk historycznych, profesor, Witalij Melnyczuk, deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji, kandydat nauk ekonomicznych, Serhij Prysuchin, doktor filozofii, profesor, Roman Kucharuk, dziennikarz, działacz społeczny, Mykoła Waskiw, doktor nauk filologicznych, profesor, Ihor Zoc, redaktor naczelny tygodnika „Słowo Proświty”. 8 września 2025 r., Kijów. Kolędy i szczedriwki Metropolity Mstysława i dzięki ofiarności wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w USA i diasporze, zbudowany ten dom ukraińskiej kultury i poświęcony 16 sierpnia roku bożego 1987 dla uczczenia tysiąclecia Chrztu Rusi-Ukrainy, wzniesiony ku pamięci zburzonych świątyń oraz spalonych księgozbiorów i archiwów na Ukrainie, będzie przechowywał w swoich murach chrześcijańskie skarby narodu ukraińskiego”. Ten proroczy napis brzmi jak list żelazny, jak bezpośrednie ostrzeżenie, jak oszałamiający niebiański wyrok dla wszystkich bezdusznych niszczycieli ukraińskiego dziedzictwa duchowego, pamięci historycznej i godności narodowej. Sądzę, że Taras Szewczenko już przewidywał podobne sytuacje, gdy pisał: „A na straży postawię słowo!”. Nawiasem mówiąc, właśnie w tym zagrożonym Centrum Kultury pracuje i szybko się rozwija Ukraińska szkoła. Tak, ale pracowała!.. Niestety, Konsystorz właśnie tej jesieni bez żadnych wyjaśnień przerwał jej pracę w murach Centrum. Takie wrażenie, że nad Centrum – nad ostatnim testamentowym dziełem Patriarchy – już zawisł miecz Damoklesa. Cui prodest? Niewiarygodnie chce się wierzyć, że w Konsystorzu, w Radzie Metropolii, w Soborze Cerkiewnym UKP w USA po prostu „nie wiedzą, co czynią!..” Czy wiedzą?..
Tłumaczenie maszynowe
W latach największych prób, w czasach śmiertelnego zagrożenia każdy naród, każda wspólnota jednoczy się wokół bliskich symboli, znaków, idei i obrazów, które nie tylko łączą miliony ludzkich dusz, ale też napełniają je niezwyciężoną energią wiary we własne siły, radością przynależności do nadchodzącego wspólnego i wymarzonego Zwycięstwa. W Konstytucji Ukrainy wskazano, że naszymi symbolami narodowymi są niebiesko-złota flaga, odwiecznie sakralny herb trójzębu, a także potężny i jednocześnie czule przejmujący hymn, w którym zakodowane jest dla nas prorocze przykazanie: „Zapanujemy i my, bracia, w swojej stronie”. Właśnie po to nasi najlepsi synowie i córki znowu i znowu „zdobywają własne państwo”. Zachować naród Chcemy tego czy nie, ale przyszłość już nadeszła. Zachowają się tylko te narody i wspólnoty, które zdążą przekształcić się w „globalne”. Temu może sprzyjać (lub przeszkadzać) światowa pajęczyna informacyjna. Wszystko zależy od naszego wspólnego nastawienia, od przedsiębiorczej kreatywności, aktywności i zdolności do współpracy. Poprzez ogromne straty i tragedie sam Bóg prowadzi Ukraińców do takiego rozumienia przyszłości i działań ofensywnych. Regularne fale naszej emigracji i przekształcenie Ukrainy w światowego darczyńcę humanitarnego mogą doprowadzić do tego, że nas, „nie w Ukrainie będących”, okaże się więcej, niż pozostanie w Ojczyźnie. Główne pytania: „Czy zdołamy zachować w sobie i szerzyć w świecie naszą narodową tożsamość kulturową? Czy będziemy dalej postrzegać własny język, tradycje, sztukę i wartości duchowe jako coś dla nas żywotnie niezbędnego? Czy nasi potomkowie i my sami zechcemy nadal pozostawać Ukraińcami, gdziekolwiek rzuci nas los?”. Filozofia przetrwania jedynie dla fizycznego i materialnego dobrobytu zmusza do obojętności, społecznej mimikry, duchowego samookaleczenia i wreszcie do moralnej degradacji. Właśnie takie niepocieszające wnioski przychodzą, gdy zastanawiasz się nad prawdopodobnymi motywami organizatorów operacji wyobcowania (ruinacji, strefowania, przekształcenia) Ukraińskiego Centrum Kulturowego i ziemi pod nim. Centrum Kulturowe Ukraińska Jerozolima na obczyźnie Właśnie tak mówił o Bound Brook Patriarcha UAOC Mścisław, który osobiście wymarzył, wycierpiał, zjednoczył wiernych i włożył niemałe środki, aby wykupić ziemię, uporządkować stary cmentarz wojskowy i w ciągu lat 1950–1980 zbudować tu największy duchowy i kulturowo-memorialny kompleks Ukraińców w Ameryce Północnej, przekształcić cmentarz w narodową legendę – w najpoważniejszą na półkuli zachodniej nekropolię narodu ukraińskiego. Analizując informacje o tym unikalnym, objętym ochroną kompleksie ukraińskiego prawosławia, zauważyłem, że oprócz legendarnego cmentarza należy do niego nie mniej niż 12 budowli i instytucji o przeznaczeniu edukacyjnym, duchowym, naukowym i kulturowym. Poniżej podaję listę najważniejszych obiektów. Zatem architektoniczną i duchową dominantą kompleksu jest Sobór Świętego Andrzeja Pierwszego Powołanego – sobór katedralny i symbol UPC w USA, wzniesiony (w latach 1955–1965) ku pamięci ofiar Hołodomoru 1932–1933. W Krypcie (pomieszczeniu piwnicznym), pod ołtarzem Świątyni znajduje się Mauzoleum Św. Zmartwychwstania Chrystusa, gdzie mieści się krypta grobowa i muzeum Patriarchy Mścisława, a także 276 krypt wybitnych Ukraińców. Niedaleko od Świątyni znajduje się Konsystorz (zarząd UPC), Seminarium Św. Zofii, Muzeum Świętości Cerkiewnych, Biblioteka Ukraińska, Archiwum Naukowe, Drukarnia oraz Hotel dla osób starszych. Dzięki ofiarności ukraińskiej społeczności i za błogosławieństwem Patriarchy Mścisława w 1987 r. zbudowano tu kapitałową budowlę Ukraińskiego Prawosławnego Centrum Kulturowego. Oto co napisano na tablicy pamiątkowej na fasadzie Centrum: „Z inicjatywy Błogosławionego „Kochanemu Kyryłowi Stecence na dobrą pamiątkę o jedynym spotkaniu w Ukraińskiej Jerozolimie na obczyźnie”
Tłumaczenie maszynowe
Przebywając w Kijowie, specjalny przedstawiciel prezydenta USA Keith Kellogg oświadczył, że Federacja Rosyjska przegrywa wojnę przeciwko Ukrainie, pomimo agresywnej retoryki Kremla. Według niego, gdyby Putin wygrywał, „byłby w Kijowie, Odessie, pod Dnieprem”, cytuje wydanie Clash. „Gdyby Putin wygrywał, byłby w Kijowie, Odessie, pod Dnieprem i zmieniłby rząd. W rzeczywistości Rosja przegrywa tę wojnę” – oświadczył Kellogg. Kellogg stwierdził również, że współczesna Rosja znacząco różni się od tej, którą była w ZSRR. Zwrócił także uwagę na nuklearną retorykę Kremla, zauważając, że oprócz Rosji broń jądrową posiadają także USA, Wielka Brytania i Francja. „To nie ta Rosja, nie ten Związek Radziecki, który znałem w szczytowym momencie zimnej wojny. To inna Rosja. Oni dużo mówią, ale gdybym był Putinem, bardzo bym się martwił. Putin czasami wymachuje swoim arsenałem nuklearnym, ale USA, Wielka Brytania i Francja również są mocarstwami jądrowymi” – podkreślił Kellogg. Profesor prawa Mykoła Hołomsza w swoim apelu od narodu ukraińskiego do wszystkich krajów wolnego świata, krajów dobrej woli, do koalicji zdecydowanych, w szczególności na swojej stronie na Facebooku napisał: „Póki wstydzimy się mówić o realnej, efektywnej pomocy wojskowej – wróg nie śpi. Póki wyczekujemy „stopniowości”, „etapowości”, „uzgodnień” – Putin i jego poplecznicy otrzymują niekończący się strumień amunicji, dronów, rakiet i systemów, które dają im możliwość zabijania, niszczenia, deptania naszych miast i losów, a już nawet strzelania w stronę Europy. Oni działają szybko, starannie i bez wahania. A to oznacza, że musimy działać tak samo. Nie jutro. Nie po uzgodnieniach. Teraz”. Pisarz i bloger Dmytro „Kałynczuk” Wownianko na swojej stronie na Facebooku pisze o skandalu wokół fabryki amunicji firmy „Rheinmetall”: „Przypomnę istotę historii, aby stała się zrozumiała cała głębia głębi. W lutym 2024 r. „Rheinmetall” ogłosił projekt budowy na Ukrainie fabryki produkującej amunicję – pociski 155 mm, których szalone zapotrzebowanie odczuwa front. I oto w sierpniu 2025 r. (po półtora roku!) „Rheinmetall” poinformował, że tempo prac na Ukrainie firmy nie zadowala, bo na razie przydzielono im tylko działkę. Niemcy otwarcie narzekają na nadmierną biurokrację i złożoność procedur – przez te same 1,5 roku taka sama fabryka w Niemczech już zaczęła wydawać produkty. Reakcja znajomych biznesmenów na tę wiadomość była niepowtarzalna: „To Niemcy jeszcze nie widzieli piekła – przeciwko nim jeszcze nie wszczynano spraw karnych. Oto kiedy wszczynają i jak zaczną ciągać na przesłuchania!..” Minister edukacji i nauki Oksen Lisowyj poinformował, że około 300 tysięcy ukraińskich dzieci za granicą kontynuuje naukę w ukraińskim systemie edukacji. Ukraina robi wszystko, co możliwe, dla ich nauki według programów ukrainoznawczych, zaliczając dyscypliny zdobyte w narodowych systemach edukacji innych krajów, podaje UNN. Najwięcej absolwentów, którzy otrzymali 100-120 punktów z języka ukraińskiego na narodowym teście wieloprzedmiotowym, jest w obwodzie zakarpackim. Takich kandydatów jest 6,7%. W obwodzie odeskim takie wyniki ma 5% abiturientów. W ługańskim – 4,9%. O tym informuje strona OBOZ.UA, powołując się na raport Ukraińskiego Centrum Oceny Jakości Edukacji. Jednocześnie najlepiej z testowaniem poradzono sobie w obwodzie lwowskim, gdzie 8,1% kandydatów ma najwyższe 200 punktów z tego przedmiotu. Dalej uplasował się Kijów – 7,1% abiturientów. Trzecie miejsce podzieliły między sobą obwody iwanofrankiwski i sumski, które mają 5,2% osób z 200 punktami. Kijowska Rada Miejska dodatkowo przeznaczyła jeszcze 4 mld hrywien na wsparcie wojskowych, wbrew odebraniu przez władze centralne z budżetu stolicy znacznych środków, poinformował mer ukraińskiej stolicy Witalij Kliczko. „Dzisiaj Rada Kijowska musi zwiększyć wsparcie naszych obrońców. Aby Kijów mógł nadal pomagać wojskowym. Dlatego rozpatrzymy projekt decyzji o wprowadzeniu zmian do miejskiego programu celowego „Obrońca Kijowa”. Chodzi o zwiększenie finansowania potrzeb sił obrony i bezpieczeństwa o 4 mld hrywien. W ten sposób finansowanie programu „Obrońca Kijowa” w 2025 roku wzrośnie prawie do 11 miliardów” – napisał Kliczko na Telegramie. Jednocześnie nazwał odebranie 8 mld hrywien z budżetu miasta „rabunkiem Kijowa”. Szef aparatu Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Dmytro Zahumenny ze swojej strony poinformował, że ustawa o odebraniu Kijowowi 8 mld hrywien weszła w życie, pomimo tego, że została uznana za niekonstytucyjną, podaje „Interfax-Ukraina”. Ukraiński działacz społeczny i polityczny, współorganizator pierwszej współczesnej ukraińskiej rewolucji (Rewolucji na Granicie), historyk z wykształcenia Ołeś Donij obliczył, ile jeszcze może przeżyć rosyjski dyktator Władimir Putin. O tym opowiedział w wywiadzie dla „Apostrofu”. „Scenariusz średnioważony to jeszcze 13 lat” – zaznaczył Donij. Czyli Putin, jego zdaniem, jest w stanie przeżyć do 2038 roku. Wojna rosyjsko-ukraińska zaś będzie trwać, dopóki trwać będzie życie Putina i jego dożywotnie rządy, uważa polityk. Bazowo we wszystkich uniwersytetach Ukrainy profesor otrzymuje 17-20 tysięcy hrywien. Tymczasem pensje wykładowcom trzeba podnosić. O tym informuje 24 Kanał, powołując się na oświadczenie rektor Kijowskiego Instytutu Lotniczego Ksenii Semenowej dla „RBK-Ukraina”. Oświadczyła, że to nie jest śmieszne. My tak kraju nie zbudujemy. Wołodymyr Mykołajenko, który kierował Chersoniem podczas rosyjskiej pełnoskalowej inwazji, opowiedział o ucieczce z miasta służb siłowych i specjalnych, włącznie z ratownikami. O tym uwolniony z niewoli były mer Chersonia powiedział w wywiadzie dla BBC News Ukraina. „Bardzo duża liczba ludzi przyszła do komisji wojskowych (obecnie to TCK i SP. – Red.). To działo się na moich oczach. Po prostu szturmowali komisję wojskową: dajcie nam możliwość bronić Ojczyzny. W Chersoniu została stworzona obrona terytorialna, bo w wielkim rozrachunku jednostek wojskowych jako takich w Chersoniu nie ma. Mamy tam największą jednostkę wojskową i ona nawet nie jest w Chersoniu, a w Czornobajiwce – to wojskowi ze śmigłowcami, ale śmigłowce były albo na Wschodzie, albo na misji pokojowej w Afryce. Tak więc Chersoń został, w wielkim rozrachunku, bez tych ludzi, którzy powinni byli bronić” – zaznaczył Mykołajenko. Ale w odróżnieniu od zwykłych chersończyków, oświadczył on, pracownicy i kierownicy struktur ochrony porządku i ratowniczych opuścili miasto. Przy tym na miesiąc-półtora przed rosyjską inwazją, dodał Mykołajenko, kierownictwo administracji obwodowej raportowało o zaminowaniu mostów i stworzeniu sprawnego („sformowanego, we wszystko zaopatrzonego” pod kierownictwem doświadczonych uczestników ATO) systemu Obrony Terytorialnej i zapewniało najwyższego głównodowodzącego Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o rzekomej pełnej gotowości do obrony obwodu, włącznie z zaminowaniem mostów przez Dniepr i kanały irygacyjne. W praktyce zaś, podsumował Mykołajenko, szeregowi bojownicy Obrony Terytorialnej zostali zebrani „z ulicy” już po 24 lutego.
Sąd miejski w Chersoniu ogłosił zaoczny wyrok wobec okupacyjnego ministra kultury obwodu chersońskiego Artema Łahojskiego, znanego pod pseudonimem „Bydło” – 10 lat pozbawienia wolności z konfiskatą całego mienia. Informuje o tym Centrum Dziennikarstwa Śledczego, powołując się na wyrok sądu. Sąd uznał go za winnego działalności kolaboracyjnej (cz. 5 art. 111-1 Kodeksu karnego Ukrainy). Jak informował IMI, chersoński bloger o pseudonimie „Bydło”, okupacyjny „minister kultury obwodu chersońskiego” Artem Łahojski, wraz z rosyjskim oficerem ukradł prochy rosyjskiego męża stanu, dyplomaty Grigorija Potiomkina przed ucieczką z Chersonia. Na ceremonii IX Narodowej Nagrody Filmowej „Złoty Dzyga” wśród głównych zwycięzców wyróżniono pochodzącą z obwodu ługańskiego poetkę i scenarzystkę Lubow Jakymczuk. Wraz z reżyserem Tarasem Tomenką zdobyła nagrodę w kategorii „Najlepszy scenariusz” za film „Dom »Słowo«. Nieskończony romans”. Poinformowano o tym w mediach społecznościowych nagrody. Film otrzymał również wyróżnienie jako najlepszy film pełnometrażowy roku, a Taras Tomenko został laureatem w kategorii „Najlepsza praca reżyserska”. Aktywiści domagają się usunięcia wizerunku pomnika Aleksandra Newskiego w pomieszczeniu administracji rejonu sałtiwskiego w Charkowie. W sali sesyjnej do tej pory wisi fotografia z wizerunkiem rosyjskiego zdobywcy Aleksandra Newskiego, czytamy w komunikacie organizacji społecznej Dekolonizacja Ukraina. „Oni do tej pory nie wpadli na to, by usunąć wizerunek. Zwróciliśmy się do mera miasta w sprawie demontażu” – napisali aktywiści ruchu Dekolonizacja. Ukraina. Dodajmy, że historyczny obraz Aleksandra Newskiego jest mitem stworzonym przez rosyjską propagandę w celu wykorzystania do celów politycznych, a jego kanonizacja przez RKP oraz czczenie w FR jest częścią tej machiny propagandowej. Obecnie Kreml wykorzystuje wizerunek Newskiego jako „obrońcy Rusi” przed Zachodem, chociaż historycznie nie był on takim, a raczej zdobywcą. Ukraińska muzyka gwałtownie zdobywa słuchaczy zarówno w kraju, jak i za granicą. Według wyników ogólnoukraińskiego badania „Muzyka ma moc”, przeprowadzonego przez wytwórnię Pomitni wspólnie z partnerami, udział piosenek w języku ukraińskim w playlistach słuchaczy w 2025 r. wzrósł do 57%. Dla porównania: w 2022 roku wskaźnik ten wynosił zaledwie 34%, podaje wydanie „MIS”. Kto słucha ukraińskiego najwięcej? Analitycy agencji Dive and Discovery Research wykryli, że kobiety częściej preferują ukraińską muzykę (68% wobec 41% u mężczyzn). Za granicą zainteresowanie również rośnie: w 2022 roku ukraińskie utwory stanowiły 27% playlist, w 2025 – już 53%. Ojcu zamordowanej w Stanach Zjednoczonych Ameryki Ukrainki Iryny Zaruckiej odmówiono wyjazdu z Ukrainy na pogrzeb własnej córki. Stanisław Zarucki planował polecieć do USA, aby pożegnać się z Iryną, ale z powodu ograniczeń stanu wojennego nie wypuszczono go z kraju. Informuje o tym wydanie Daily Mail, przekazuje UNN. Zaznaczono, że ojciec Stanisław przed wojną pracował jako budowlaniec, a matka była gospodynią domową z talentem do robótek ręcznych i szydełkowania. Z powodu wojny córka i matka musiały wyjechać do USA, a ojciec pozostał na Ukrainie. 23-letnia Ukrainka Iryna Zarucka, która uciekła przed wojną, zginęła od ran kłutych na stacji kolejowej w Charlotte. Policja aresztowała 34-letniego Decarlosa Browna, któremu postawiono zarzut morderstwa pierwszego stopnia. Prokuratorzy będą domagać się kary śmierci. Z okazji 150. rocznicy urodzin Ołeksandra Koszycia Narodowy Bank poświęcił mu monetę okolicznościową o nominale 2 hrywien. Kontynuuje ona serię „Wybitne osobistości Ukrainy”. Dzięki wybitnemu ukraińskiemu dyrygentowi chóralnemu Ołeksandrowi Koszyciowi świat po raz pierwszy usłyszał „Szczedryka” – utwór, który z czasem stał się znany na całym świecie jako „Carol of the Bells”. Informuje o tym NBU. Ukazała się drukowana książka „Narodowy Park Przyrodniczy »Kamianska Sicz«: wojna przeciwko przyrodzie”. Opowiada ona o tym, jak na rezerwat z prawobrzeża Chersońszczyzny wpłynęła wojna. Poinformowano o tym na stronie na Facebooku Biosferycznego Rezerwatu „Askania-Nowa” im. Falz-Feina. Książka napisana jest w stylu popularnonaukowym. Wśród autorów wydania są pracownicy „Askanii-Nowej”, profesorowie wydziału biologii, geografii i ekologii ChDU Ołeksandr Chodosowcew oraz Iwan Mojsijenko, adwokat i dyrektor „Kamianskiej Siczy” Serhij Skoryk. „To dokumentalna historia o przeszłości i teraźniejszości terenu ochrony przyrody na prawobrzeżu Chersońszczyzny. Park prawie siedem miesięcy był pod okupacją i obecnie cierpi z powodu wrogich ostrzałów. W książce staraliśmy się maksymalnie pełno naświetlić wszystkie wpływy działań wojennych na biotopy parku” – napisał na osobistej stronie w mediach społecznościowych Ołeksandr Chodosowcew. W Świątyni świętych Borysa i Gleba pracownicy rezerwatu zainstalowali banery informacyjne, które opowiadają o historii powstania świątyni z XI–XIII wieku. O tym wydaniu „Kyjiwszczyna 24/7” opowiedzieli w Wyszhorodzkim Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym. Cerkiew Borysa i Gleba jest jedną z pierwszych murowanych świątyń Rusi Kijowskiej, symbolem duchowej siły i dawnej tradycji architektonicznej. Od teraz każdy odwiedzający może zapoznać się z materiałami historycznymi, odkryciami archeologicznymi i naukowymi rekonstrukcjami, które pozwalają głębiej odczuć wielkość zabytku, który przez wieki był ostoją wiary i pamięci narodu ukraińskiego. Wydanie „Nowyny Donbasu” pisze, że rodziny poległych na wojnie ukraińskich obrońców martwią się, że wkrótce mogą stracić dostęp do grobów bliskich w przyfrontowych miastach obwodu donieckiego. Tak więc już troje z Kramatorska przeniosło trzy groby ukraińskich wojskowych z Alei Bohaterów po ewakuacji rodziny lub po prostu w bezpieczniejsze miejsce. Obecnie w Kramatorsku trwają pochówki na Alei Bohaterów, oficjalnie założonej 21 sierpnia 2024 roku. Według stanu na dzisiaj na alei pochowano 143 obrońców. Ogółem w mieście pochowano 249 wojskowych, gdyż część na życzenie rodzin chowano na innych cmentarzach. W 89. roku życia odeszła w zaświaty aktywna działaczka społeczna, była szefowa Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Oksana Biłozir. Poinformowało o tym wydanie „Wgołos”, powołując się na Radę Miejską Szeptycka na Lwowszczyźnie. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...możliwości przeprowadzania rotacji w swoim pasie odpowiedzialności dzięki temu, że istnieje cała seria podrozdziałów i istnieje poczucie pasa. Oznacza to, że ty jako dowódca rozumiesz, iż w danym miejscu w tej chwili możesz nieco zmniejszyć liczbę personelu – wycofać, dać odpocząć, przeszkolić itd. Albo odwrotnie – przerzucić ich na inny kierunek i tam dać ludziom odpocząć. Oznacza to, że narzędzi i możliwości przy systemie korpusowym pojawia się więcej, chociaż dynamika nie zawsze pozwala zrealizować je w pełnym zakresie.
Sprzeciw narodowy, militaryzacja i zaangażowanie cudzoziemców: od romantyki wojny do prawdziwej służby – Czy żołnierze chodzą na urlopy bez problemów? – Jeśli między dowódcą a składem osobowym istnieje wzajemne zaufanie, to bezpośrednio wpływa to na wykonywanie zadań bojowych i stan moralno-psychologiczny wewnątrz oddziału. Każdy normalny dowódca dziś, w razie potrzeby i możliwości, puszcza żołnierza, jeśli ten potrzebuje dzień-dwa na krótki urlop – żeby zobaczyć się z najbliższymi, jeśli ktoś zachorował, albo jeśli z żoną czy dziećmi trzeba załatwić jakieś sprawy rodzinne, albo jakiś problem biurokratyczny. Żołnierz rozumie, że jeśli zdradzi zaufanie dowódcy, zostanie za to ukarany. A dowódca rozumie, że z personelem łączy go zaufanie i jeśli to naprawdę potrzebne, może go puścić.
– Czym jest, Pana zdaniem, narodowy sprzeciw i jak ważne jest rozwijanie tego kierunku?
– To coś, od czego zależy nasza przyszłość. Trzecia Brygada Szturmowa przyczyniła się do utworzenia Kijowskiego Obwodowego Centrum Przygotowania do Sprzeciwu Narodowego. Działa ono już półtora roku, skutecznie szkoląc ludność cywilną w zakresie przedmedycznej pomocy, budowy inżynieryjno-fortyfikacyjnych obiektów, szkolenia ogniowego, taktycznego itd. Oczywiście są to podstawowe umiejętności, nie robią z cywilów żołnierzy, ale jest to niezwykle ważne z dwóch głównych powodów. Pierwszy – to dzisiejsze realia, moment praktyczny. Jeśli jesteś cywilem, nie oznacza to, że te umiejętności nie przydadzą ci się dziś lub jutro ani twojej bliskiej osobie. Niestety, dziś nawet cywile w spokojnych miastach mogą każdego dnia znaleźć się w sytuacji, w której wszystkie te umiejętności będą potrzebne.
Tłumaczenie maszynowe
14 marca 2025 roku stało się wiadomo, że na bazie 3. OszBr (Oddzielnej Brygady Szturmowej) tworzony jest Trzeci Korpus Armijny. O tym, jak przebiega przejście na system korpuśny, o aktualnej sytuacji na linii bojowego starcia, o mobilizacji i rekrutacji w ekskluzywnym wywiadzie dla ArmijaInform opowiedział zastępca dowódcy 3. Korpusu Armijnego, podpułkownik Sił Zbrojnych Ukrainy Maksym Żorin.
“Musimy skoncentrować się na kompleksie wojskowo-przemysłowym, na reformowaniu wojska, w żadnym wypadku nie zapominać o produkcji i zaopatrzeniu, musimy pracować nad stanem mobilizacyjnym społeczeństwa. Jeśli nastąpi przerwa w wojnie (rozejm), to od razu pojawi się bardzo wiele pokus, by pobawić się z ludnością w jakąś uspokajającą historię. Ale tego nie można robić w żadnym wypadku. Trzeba rozumieć, że to tylko przerwa i musimy wykorzystać ten czas maksymalnie efektywnie. Musimy zjednoczyć wszystkich i skoncentrować się na tym, abyśmy w kolejną rundę wojny weszli z nowymi siłami, z bardziej twardą pozycją, z większą siłą niż w 2014 czy 2022 roku. Ta runda na 100% będzie, jeśli będzie istnieć Rosja” – zaznaczył podczas rozmowy Maksym Żorin, pochodzący z Rubiżnego w obwodzie ługańskim.
Recepta na sukces “Trójki”: braterstwo, przygotowanie i wpływowość dowódców – Jak urządzona jest struktura Trzeciego Korpusu Armijnego, czym korpus różni się od brygady? – My jako brygada otrzymaliśmy szansę skalowania się do korpusu: skalowania swojego doświadczenia, skalowania umiejętności, zdolności, które mieliśmy, na poziom znacznie wyższy. Czasu wiele na rozwijanie i formowanie w czasie pokoju nie mieliśmy. Front jest dynamiczny, w związku z czym musieliśmy robić to wszystko w dość krótkich terminach i w trybie pilnym. Ponieważ była potrzeba na linii frontu i było zadanie od Naczelnego Dowódcy, by przejmować pod kierownictwo pododdziały i stabilizować przyszłą linię korpuśną, którą potem my, jako korpus, otrzymaliśmy w odpowiedzialność. Część oficerów wzięliśmy z Trzeciej Brygady Szturmowej, w szczególności dowódca Trzeciej Brygady Szturmowej został dowódcą Trzeciego Korpusu Armijnego. Również do naszego zespołu wzięliśmy wielu oficerów i sierżantów z innych pododdziałów. Trzeci Korpus Armijny na dzień dzisiejszy przyjął już w swój skład szereg pododdziałów liniowych, czyli brygad, które bezpośrednio na linii bojowego starcia wykonują zadania bojowe. Posiada również tak zwany komplet korpuśny pododdziałów. Są to pododdziały, które wykonują funkcję zabezpieczenia, wsparcia i wzmocnienia głównych pododdziałów. To bataliony obrony przeciwlotniczej, pułk systemów bezzałogowych, batalion medyczny, batalion rozpoznawczy. – Czy udaje się Trzeciej Szturmowej skalować swoje doświadczenie na inne pododdziały korpusu, jak planowano? – Udaje się, choć jest to proces nie szybki. Mogę od razu powiedzieć, że niektóre z pododdziałów, które do nas weszły, są na dość wysokim poziomie. Co więcej, absolutnie nie wstydzimy się tego, by przejmować doświadczenie tych pododdziałów. Czyli nie ma tak, że jest “prawo Trzeciej Szturmowej” i wszystko, więcej nic. Wręcz przeciwnie, jesteśmy otwarci na przyjmowanie i wymianę doświadczeń z innymi pododdziałami, ponieważ one również przeszły swoją drogę, zdobyły swoje doświadczenie. Jeśli chodzi o doświadczenie, które zdobyliśmy w Trzeciej Szturmowej, to na dziś dotyczy to szkolenia bojowego. Jest to coś, co jest dla nas niezwykle ważne i co stawiamy jako jedno z głównych zadań – wyjść na jeden poziom szkolenia bojowego wśród personelu. Dotyczy to zarówno bezpośrednio szkolenia bojowego, jak i zasad, według których pracuje sierżant i oficer w pododdziałach. Właśnie to doświadczenie już skalujemy i z tym pracujemy. Również mamy stałą pracę nad błędami. Jest to coś, co teraz wdrażamy w nowych pododdziałach, gdzie obowiązkowo wszyscy dowódcy między sobą po operacji wymieniają się doświadczeniami: co się udało, co się nie udało, dlaczego tak się stało i jakie z tego wyciągnięto wnioski. Po to, aby w przyszłości albo powtórzyć to efektywne doświadczenie, albo naprawić błędy, które miały miejsce. – Na czym polega “recepta na sukces” Trójki? – To wielki kompleks wielu aspektów. Obejmuje on szkolenie bojowe, autorytet dowódców, pion sierżancki i wewnętrzne zasady braterstwa.
Rosyjska ofensywa zwolniła, ale nie zatrzymała się – Jaka jest obecnie aktualna sytuacja na linii bojowego starcia, w szczególności na kierunku, gdzie stoją pododdziały Trzeciego Korpusu Armijnego? – Sytuacja jest, delikatnie mówiąc, skomplikowana, jednak udało nam się siłami Trzeciej Szturmowej i innych pododdziałów, które są w składzie korpusu, ją ustabilizować. Co więcej, udają nam się niewielkie działania ofensywne z naszej strony na poziomie taktycznym. Czyli poprawa położenia taktycznego, posuwanie się naprzód, tam, gdzie jest to możliwe i tam, gdzie jest to celowe. Niedawno mogliście widzieć w wiadomościach informację o wyzwolonych miejscowościach. Zostało to zrealizowane właśnie siłami Trzeciego Korpusu Armijnego. – Jakie, Pana zdaniem, są podsumowania letniej ofensywy Federacji Rosyjskiej i perspektywy na jesień-zimę? – Widziałem bardzo wiele radosnych wiadomości o tym, że rosyjska ofensywa się załamała, że niczego nie osiągnęli. Ale ja nie do końca tak patrzę na tę historię. Uważam, że nie osiągnęli tego zakresu sukcesu, na który liczyli. Bez wątpienia i absolutnie oczywiste jest, że ponieśli po raz kolejny po prostu szalone straty. Obniżenie tempa i dynamiki jest teraz związane z tym, że nie są w stanie ignorować tych strat. Dlatego potrzebują uzupełnień, wymiany pododdziałów i rotacji. Ale nie można ignorować faktu, że pewne sukcesy mieli. I absolutnie wszystkie czynniki wskazują na to, że nie zamierzają się zatrzymywać. Czyli nawet te straty, które ponieśli, tylko tymczasowo ich wstrzymały, spowolniły, ale absolutnie jasno stawiają sobie zadanie posuwania się dalej. Przede wszystkim dotyczy to kierunku donieckiego, wyjścia na rzekę Oskoł i, w miarę możliwości, posuwania się na kierunku zaporoskim. – Na ile mogą wpłynąć na sytuację rakiety dalekiego zasięgu produkcji ukraińskiej? – Bez wątpienia to plus, jeszcze jeden atut w naszym rękawie. Nie będzie to historia przełomowa, znacząco nie zmieni biegu wydarzeń, ale na 100% nas wzmocni. Nie do końca podzielam stanowisko, że zanim zaczniemy strzelać, zaczynamy o tym opowiadać. Wydaje mi się, że w innej kolejności trzeba to robić. Czyli, jeśli już coś produkujemy, to lepiej niech wróg sam się domyśla – co dokładnie, w jakiej ilości, jak to działa i gdzie jest produkowane.
– Proszę opowiedzieć o „Kontrakcie 18-24” i innych rodzajach motywacji młodzieży. – Żartujemy z tego powodu, że u nas służą milionerzy. Co więcej, obecnie przedstawiamy nasze propozycje dotyczące wykazu stanowisk, które podlegają pod ten program. Na początku byli to tylko piechurzy, potem dodano tam jeszcze BSP, a na chwilę obecną proponujemy, aby dodano tam saperów. Ponieważ saperzy to ludzie, którzy muszą się wiele nauczyć i od nich wiele zależy. Pracują oni z reguły albo na „zerze”, albo w nadzwyczaj niebezpiecznych warunkach. Dlatego oni też muszą podlegać pod ten program. Mamy dużo młodzieży. Myślę, że Trzecia Szturmowa to jedna z najmłodszych brygad w Siłach Zbrojnych Ukrainy. W innych pododdziałach, które weszły w skład korpusu, wiek bez wątpienia różni się w górę. Ale młodzież do nas idzie i na poziomie korpusu w pełni przenosimy swoje doświadczenie z rekrutacją na inne pododdziały. Myślę, że młodzież tak samo będzie teraz wchodzić i tam. Młodzież przychodzi, młodzież jest zmotywowana, jest jej dość dużo. To zupełnie inni ludzie w sensie energii, w kwestii inicjatywy. Mogę powiedzieć, że większość naszych udanych i znanych projektów to przede wszystkim inicjatywa młodych ludzi, którzy jeszcze wczoraj byli cywilami. Przychodzą, proponują, mają szersze spojrzenie. My, jako kierownictwo, słyszymy to i pomagamy zrealizować. W rezultacie daje to efekt. Na przykład u nas działa pierwsza na Ukrainie szkoła NRK. Akademia Killhouse zaczynała się jako szkoła FPV, a dziś to już ogromny kompleks szkoleniowy, w skład którego wchodzi praca z FPV, ze „skrzydłami” i z NRK. Mamy już otwarte szkoły w Dnieprze, w Kijowie, we Lwowie i w Czerkasach. Mamy najszerszą sieć placówek szkoleniowych z FPV, przy czym szkolimy i cywilów (dla nich jest osobny kurs), i pogłębienie wojskowych, którzy w innych pododdziałach pracują w kierunku BSP. Mogą oni zwracać się do naszej szkoły i zdobywać wiedzę, poprawiać fach lub specjalizację, albo zmieniać profil (na przykład latał na „Mavicach”, a chce latać na FPV lub na „skrzydłach”). – Czy są jakieś problemy z mobilizacją i rekrutacją? – Chyba mamy mniej problemów niż w innych pododdziałach, ale kwestia mobilizacji mimo wszystko pozostaje jednym z najtrudniejszych problemów w armii. Nadal możemy pozwolić sobie na opieranie się na ochotnikach dzięki własnej reputacji, dzięki temu, że ludzie ufają naszemu szkoleniu, podejściu do użycia wojsk, dowódcom i tak dalej. Ale oczywiste jest, że w armii są z tym problemy. Ludzi brakuje, nie widzę pełnego zrozumienia ukraińskiego społeczeństwa w tym, że jest to konieczne. Na to nakładają się rosyjskie operacje informacyjno-psychologiczne, co w kompleksie przeszkadza absolutnie organicznemu procesowi mobilizacji. Ale błędnie jest myśleć, że istnieje jakieś jedno rozwiązanie kwestii mobilizacji. Nad tą kwestią trzeba bardzo dużo pracować. To i praca informacyjna ze społeczeństwem, i militaryzacja społeczeństwa, i zaufanie do wojska, do dowództwa, do kierownictwa państwa. To nawet kwestie polityczne z korupcją itd. Wszystko to jest kompleksem wewnętrznego stanu mobilizacyjnego i zaufania do tych procesów oraz do tych struktur, które dziś się tym zajmują. My na swoim poziomie, na poziomie Trzeciej Szturmowej, a teraz i na poziomie Trzeciego Korpusu Armijnego, samodzielnie z tym pracujemy. Dzięki temu jest napływ ludzi, którzy dobrowolnie chcą u nas odbywać służbę. Co więcej – nawet wśród zmobilizowanych. A mamy ich bardzo wielu, większość ludzi, którzy uświadamiają sobie swoje miejsce, swoje zadanie i nałożoną na nich odpowiedzialność. Większość zmobilizowanych to ludzie, którzy doczekali się, kiedy przyszła na nich kolej, i poszli całkowicie świadomie, wykonują zadania, przechodzą szkolenie i pokazują się bardzo efektywnie na polu walki. W okopie kontraktowcy i zmobilizowani stoją obok siebie i jednakowo wykonują zadania bojowe. – Jak odbywa się rotacja i jak będzie odbywać się potem demobilizacja? – Nikt na razie nie może odpowiedzieć, kiedy będziemy mogli zrealizować demobilizację. Bo nie ma ani jednego człowieka na świecie, który zna datę zakończenia wojny. Co więcej, nawet jeśli umownie zbliżymy się do jakiejś pauzy, to nie da nam możliwości zdemobilizowania wojska. To, przeciwnie, będzie okres, w którym będziemy musieli skoncentrować się na wzmocnieniu wojska, na jego modernizacji, na przyspieszeniu wszystkich procesów, które obecnie zachodzą, na przejściu na nowe zasady, standardy i filozofię w wojsku. Czyli będzie to okres, kiedy wojsko będzie pracować jeszcze bardziej dzięki temu, że będzie mniej zaangażowane w działania bojowe, ale bardziej będzie zaangażowane w swoje przeformatowanie oraz modernizację. Jeśli chodzi o rotację, to w formacie korpusu staje się to nieco łatwiejsze, ponieważ pojawia się wię-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ukrainy. Teraz obcokrajowiec może podpisać kontrakt z każdą brygadą, w której zdecyduje się pełnić służbę. Jego kontrakt jest prawie taki sam, jak u Ukraińca, różni się tylko tym, że nie ma w nim konsekwencji za zerwanie kontraktu. Zechciał – broni nas. Odszedł – zrywa kontrakt i wraca do swojego kraju. Jedyna różnica polega na tym, że w odróżnieniu od Ukraińca, może on na ten proces wpływać. A wszystko inne, w szczególności zabezpieczenie finansowe, warunki, mają takie same jak Ukraińcy. W trzecim korpusie armijnym są Finowie, Polacy, Kolumbijczycy, Amerykanie. Wielu z nich trochę romantyzuje tę wojnę. Ponieważ z ekranów wygląda ona jak film akcji. Wydaje się, że to jest super, że to frajda. A kiedy realnie trafiają na wojnę, a tym bardziej na taką, która dzieje się u nas, to ta romantyka w czasie rzeczywistym bardzo szybko znika. Najprawdopodobniej pojawi się ona później u tych, którzy przeżyją tę wojnę. Ale obecnie na początku wielu obcokrajowców wyobraża ją sobie nieco inaczej. Mimo to większa część jednak kontynuuje służbę, wykonuje zadania bojowe. Są na przykład poszczególni specjaliści, którzy w krajach NATO pełnili służbę przy jakimś uzbrojeniu, które nam przekazują. Więc oczywiście takich ludzi bardzo ważne jest wykorzystywać właśnie w tym kierunku, ponieważ wiedzą, jak to uzbrojenie jest naprawiane, jak jest eksploatowane, wiedzą, jak z nim pracować. Ukraiński nacjonalizm w wojnie: realizacja idei, na którą nadszedł czas – Jak zabezpieczana jest Trzecia
Tłumaczenie maszynowe
Drugi moment – moralno-psychologiczny. To zmienia u ludzi stosunek do tego, co dzieje się w kraju, kim oni są w tym kraju i co powinni robić. Czyli po zakończeniu kursu człowiekowi już nie trzeba wyjaśniać, że w kraju jest wojna, że trzeba go bronić, człowiek już to rozumie. I niemal z każdego naboru po tych kursach ludzie świadomie dołączają do wojska. Znajdują dla siebie odpowiedzi i potwierdzenie tego, że są na właściwej drodze. Gdyby u nas doszło do pełnej militaryzacji społeczeństwa, to każdy, kto jest obok ciebie, w potrzebnym momencie mógłby udzielić ci pomocy lub sobie pomocy, jeśli zajdzie taka potrzeba, bo żyjemy w takich realiach. Również tym ludziom nie trzeba będzie już wyjaśniać, dlaczego nie warto czytać rosyjskich wiadomości i im ufać. Nie trzeba będzie im wyjaśniać, dlaczego ukraińskiej armii trzeba pomagać. Czyli jest to niezwykle ważne, bo zmienia światopogląd społeczeństwa, i w tym leży przyszłość naszego kraju. Jeśli na tę drogę nie wstąpimy, to niestety będzie nam niezwykle ciężko. – Czy wielu macie w brygadzie obcokrajowców? Jak oni do was trafiają, kim są ci ludzie? – Tak naprawdę obcokrajowców w ukraińskiej armii jest nieco mniej, niż opowiadają o tym w rosyjskich mediach, ale mimo to są. Pokazują się nieźle. Na początku pełnoskalowej wojny byli skoncentrowani w oddzielnych pododdziałach, głównie w Głównym Zarządzie Wywiadu. Ale z czasem ten kontrakt stał się dostępny również dla Sił Zbrojnych. Tak wyglądała zbudowana w 1883 roku staraniem ks. Piotra Skoryny danińska pięciokopułowa cerkiew Świętej Trójcy. Mykoła TYMOSZYK. 2 kwietnia br. w mojej rodzinnej Danynie koło Nieżyna doszło do długo oczekiwanego zebrania z nieoczekiwanym dla samych organizatorów wynikiem: z 98 zarejestrowanych na sali na zebraniu w domu kultury – wszyscy „za”. Cena pytania: wyprowadzenie słynnej cerkwi Świętej Trójcy z łap moskiewskich popów. To było niedługo po tym, jak zmarł daniński duchowny. Mieszkańcy ze zwożonych przymusowo przez władze jeszcze w latach 30. z dawnych danińskich chutorów do pokazowego radzieckiego Szlaku Iljicza (obecnie Jabłuniwka), gdzie nieżyjący już ojciec Mykoła dodatkowo miał parafię, zainicjowali to przejście. I tę inicjatywę od razu masowo poparli mieszkańcy Danyny. Od tego czasu minęło prawie pół roku. W tym czasie opublikowałem kilka materiałów na ten temat, przy czym na różnych platformach sieciowych i w wydawnictwach drukowanych. Szczególnie: w czernihowskiej „Siwerszczynie”, „Encyklopedii Nosiwszczyny”. Treść nagłówków tych publikacji mówi sama za siebie: „Jak i dlaczego nosiwśka Jabłuniwka pozbyła się „opieki” moskiewskich duchownych”, „Sensacja z rodzinnej Danyny: słynna cerkiew Świętej Trójcy teraz znów jest ukraińska”, „Cerkiew Świętej Trójcy w Danynie po raz trzeci stała się ukraińska”, „Dlaczego Danyna stała się „bombą” dla odmoskwienia cerkwi w czernihowskim kraju?”. I co z tego? Jak mówią starzy ludzie – a wóz stoi tam, gdzie stał… Mieszkańcy Danyny już nawet znaleźli mieszkanie dla nowego księdza. Miejscowy chór nie raz zbierał się na naukę prowadzenia śpiewów, jak było za czasów autokefalicznych – z moskiewskiego na ukraiński. I w tym nie okazało się problemu: swoje, genetyczne, wraca do serca i utwierdza się szybko. Nowy ksiądz Prawosławnej Cerkwi Ukrainy ojciec Ołeksandr stale przyjeżdża w szturmowe? – Staramy się minimalizować udział właśnie państwowego zaopatrzenia w pododdziałach. Większość naszego zaopatrzenia to pomoc lokalnych wspólnot z różnych zakątków Ukrainy, zaczynając od zachodniej granicy, a kończąc na wschodnich regionach. Jest oficjalna procedura, kiedy wspólnota przekazuje na część finansową pododdziału środki na konkretną potrzebę. Umownie, piszemy pismo do jakiejś wspólnoty w obwodzie lwowskim, że musimy kupić opancerzony pojazd M113 w Brytanii. Oni wydzielają środki na to, konkretnie pod ten przypadek. Ministerstwo Obrony Ukrainy podpisuje trójstronną umowę z tymi, którzy sprzedają ten pojazd, i my za środki tej wspólnoty pod kontrolą Ministerstwa Obrony kupujemy potrzebne nam uzbrojenie, amunicję, zaopatrzenie, ekwipunek. Nawet wyżywienie dodatkowo kupujemy za te środki, które otrzymujemy w ramach pomocy. Również pomaga nam średni i mały biznes. Ktoś bezpośrednio kupuje i przekazuje na podstawie protokołów przekazania, a ktoś, jeśli potrzeba, przekazuje środki na konkretny przypadek. – Czy państwo jest gotowe do rozwiązywania problemów weteranów? – Póki co większość z nas to jeszcze nie weterani, a żołnierze. Ale weterani powoli się pojawiają. Do tej kategorii w większości trafiają ludzie, którzy ze względu na stan zdrowia nie mogą wykonywać zadań bojowych. Szczerze mówiąc, nie widzę pełnej gotowości państwa na dzień dzisiejszy do rozwiązywania problemów weteranów. Co więcej,
Danyna na święta. Ale nabożeństwa odprawia… pod cerkwią. Bo klucze do świątyni do dziś… są w rękach moskali. Konkretnie – u przedstawiciela RPC z sąsiedniej Szatury, batiuszki Wasyla. On również stale przyjeżdża do Danyny, demonstracyjnie otwiera świątynię, nie ukrywając swojego lekceważącego uśmiechu w stronę miejscowych “patriotów”. Jednomyślne wyjście znaczącej w historii czernihowskiego kraju wsi Danyna na prawdziwą drogę do wiary swoich przodków nie stało się “bombą”, jak mi się na początku wydawało – ani dla sąsiadów, ani dla innych ukraińskich terenów. Konserwatywna ukraińska wieś, nauczona historią, zajęła pozycję wyczekującą: mówiąc, zobaczymy, co z tego będzie. A wyszło to, czego nikt się nie spodziewał. W 35. roku państwowości ukraińskiej aparat państwowy na miejscach pracuje jak za starych sowieckich czasów: biurokracja, pozory reform, lekceważenie interesów wspólnoty, od-nie jest dla mnie do końca zrozumiałe, dlaczego polityką weteranów często zajmują się nie weterani, przynajmniej na niektórych stanowiskach kierowniczych. Oczywiste jest, że nie-weteran nie zrozumie głębi i całej problematyki, z którą styka się weteran po powrocie. Dzisiaj my, jako Trzecia Szturmowa – i to doświadczenie również będzie skalowane na Trzeci Korpus Armijny – nie przerzucamy odpowiedzialności na państwo, a po prostu sami zajmujemy się tą kwestią. U nas, jeśli człowiek doznał rany, nie wypada z pododdziału, a trafia w ręce służby patronackiej, która w pełni towarzyszy całemu procesowi leczenia. Jeśli, niestety, tak się stało, że wojskowy zginął, to służba patronacka bierze na siebie wszystkie problemy, z którymi zetknęła się rodzina poległego. Mamy najwyższy odsetek powrotów po ranach z powrotem do służby. Nawet kiedy wojskowi tracą kończyny lub możliwość wykonywania zadań bojowych, bezpośrednio związanych z linią frontu, znajdujemy im stanowiska, gdzie mogą dalej kontynuować służbę i być użyteczni. Ale jeśli już tak się stało, że ze względu na stan zdrowia człowiek nie może wykonywać żadnego zadania, to nawet w tym przypadku nie wypada, a pozostaje w orbicie pododdziału, w orbicie służby patronackiej, naszych projektów cywilnych. Szukamy możliwości zatrudnienia, rozwiązujemy problemy z mieszkaniem itd. Czyli człowiek nie zostaje sam, pozostaje w bojowej rodzinie. I tak powinno pracować-istota patriotyzmu i woli reform. Czepialstwo, i to po kilka razy, do czegokolwiek: nie tak sporządzone listy uczestników zgromadzeń, nie taki protokół, nie takie biuletyny. Czepialstwo także do kompletu dokumentów: nie te odpisy, nie te kopie. I to – przez sześć miesięcy?! Ciekawe, że kiedy za czasów prezydentury Kuczmy miejscowe świątynie masowo i szybko przekazywano pod podporządkowanie Moskwy, nikt do podobnych dokumentów się nie czepiał. O bezpośrednim i ukrytym oporze wobec ukraińskiego odrodzenia, dążeniu milionów prostych Ukraińców do życia w sprawiedliwym kraju, budowania prawdziwego państwa – napisano i powiedziano niemało. Brakuje najważniejszego: zdecydowanych, wyważonych i profesjonalnych działań kierownictwa państwowego, brakuje woli politycznej. Szczególnie na miejscach. A to prowokuje w społeczeństwie wzmocnienie zwątpienia, rozczarowania, apatii, niezdolności czy niechęci władz na miejscach do rozwiązywania pilnych kwestii wspólnot. Analiza problemu dotyczącego hamowania obiegu dokumentów w korytarzach władzy od wspólnot, gdzie na prawnych podstawach podjęto decyzje o przejściach świątyń spod moskiewskiego podporządkowania, uważam, jest na czasie. A póki co z tej publikacji wynikają pytania, na które od dawna oczekuje odpowiedź wspólnota. Ponieważ ten tekst będzie rozpowszechniony publicznie, w tym wysłany do mediów oraz do czernihowskiej władzy krajowej, wyróżniam tylko trzy pytania: 1. Czy kierownictwu obwodu znana jest kilkumiesięczna historia z wszędzie, ponieważ to bardzo ważne. To minimalizuje skutki tego, kiedy wojskowy nie może się uspołecznić i zaadaptować po powrocie ze służby. A z tym problemem jeszcze się zetkniemy, choć na dzisiaj jeszcze nie stoi on tak ostro. – Jak pokazał się podczas szerokiej wojny ruch prawy i nacjonalistyczny oraz jakie jest jego miejsce w Ukrainie przyszłości? – Wydaje mi się, że odpowiedź na to pytanie jest absolutnie oczywista. Ukraiński nacjonalizm pokazał się jako jedyny ideologicznie ukierunkowany ruch, który w pełni odpowiadał tym zasadom, o których mówił, i robił to, co obiecywał. Czyli słowa ukraińskich nacjonalistów w pełni zbiegły się z ich działaniami. Nacjonalizm – to wewnętrzny ideologiczny kręgosłup Ukraińców. Ukraińscy nacjonaliści – to ci, którzy bezpośrednio wzięli do rąk broń i bronią dzisiaj Ukrainy nie tylko w Trzeciej Szturmowej, a w absolutnie różnych pododdziałach. Oni są wśród desantowców, i w piechocie morskiej, i w Obronie Terytorialnej, i w Siłach Operacji Specjalnych, i w Głównym Zarządzie Wywiadu. To ci ludzie, którzy jeszcze przed rozpoczęciem wojny wewnętrznie byli gotowi na to, że ten moment nadejdzie. I dzięki temu, że ta warstwa w Ukrainie istniała, wytrzymaliśmy pierwsze trudne czasy, kiedy mieliśmy pewien kryzys zarządzania i reagowania. Właśnie w tym czasie ukraińscy nacjonaliści stanęli na czele pododdziałów, stanęli na czele Sił Obrony Terytorialnej, ochotniczych formacji na poziomie lokalnym. I wszystko to zadziałało. Rozmawiał Jewhen BUKET Obecny opiekun świątyni w Danynie z Cerkwi Prawosławnej Ukrainy – były mnich Ławry Pieczerskiej, a obecnie proboszcz świątyni św. Jana Teologa w Nieżynie hieromnich Petro Ciura z autorem tekstu ciągłym przeciąganiem rejestracji dokumentów nowej wspólnoty CPU Danyńskiej Świątyni Świętej Trójcy, która jest w rejonie nieżyńskim? 2. Z jakich powodów mieszkańcy wsi przez pół roku nie mogą otrzymać prawnego prawa wejścia do swojej świątyni, aby modlić się w swoim ojczystym języku, przy założeniu, że wszystkie dokumenty zostały złożone do organu państwowego zgodnie z ustalonym porządkiem? 3. Czy można dowiedzieć się publicznie nazwisk konkretnych wykonawców, którzy ze względu na zajmowane stanowisko powołani byli do terminowego rozpatrzenia sprawy i podjęcia odpowiedniej decyzji? Znowu o niewidzialnej i nie nazwanej w przestrzeni publicznej sile, która niweczy przelaną krew bojowników o ukraińską Ukrainę w przeszłości i teraz Tak wygląda świątynia w Danynie dzisiaj. Kopuły zniszczone na polecenie władzy w 1962 roku w celu przekształcenia jej w radziecki kołchoz
Tłumaczenie maszynowe
Jurij RUDENKO, doktor nauk pedagogicznych, profesor, kierownik laboratorium pedagogiki kozackiej Naukowo-Badawczego Instytutu Kozactwa Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Wasyl RUDENKO, sekretarz odpowiedzialny projektu encyklopedycznego „Ukraiński świat” Uniwersytetu „Ukraina”. Obchodzenie dat historycznych i jubileuszy to nie zwykłe wydarzenia życia społecznego, lecz wielka konieczność, oznaka europejskiej cywilizacyjności, postępu narodu, transformacji go w Naród. Głębokie przemyślenie przeszłości, przeżycia i rozważania nowych pokoleń rodzimego narodu nad ważnymi, brzemiennymi w skutki faktami, wydarzeniami, zjawiskami etnonarodowego bytu sprzyjają doskonaleniu życia, rozwojowi go na wyższym poziomie, włączaniu młodzieży do rozwiązywania najaktualniejszych zadań i problemów, osiąganiu nowych celów. Obchody 125. rocznicy założenia przez znanego polityka, ideologa, oświeceniowca, współpracownika M. Drahomanowa i I. Franki, Kyryła Trylowskiego, 5 maja 1900 r. pierwszej „Siczy” we wsi Zawalje w powiecie śniatyńskim w Galicji, są wydarzeniem nadzwyczajnym. Przecież po kilku latach „Sicze” jako dobrowolne młodzieżowe towarzystwa gimnastyczno-pożarnicze zaczęły szybko rozprzestrzeniać się nie tylko w Galicji i na Bukowinie, ale także w wielu innych regionach Ukrainy i za granicą, gdzie mieszkali Ukraińcy. Wkrótce liczono już około 1500 „Sicz” (według innych danych na 1914 r. – 1056, tworzyły się one i działały głównie w pierwszej połowie XX w.), których głównym zadaniem było faktycznie przygotowywanie na kozacko-rycerskich ideach i tradycjach dorastających pokoleń do narodowowyzwoleńczej walki z obcymi reżimami okupacyjnymi oraz budowy niepodległego Państwa Ukraińskiego. W warunkach krwawej wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko miłującej wolność Ukrainie, podstępnie rozpoczętej jeszcze w 2014 r., każdy nasz obywatel, w szczególności uczeń starszych klas i student, musi głęboko wiedzieć, że na bazie „Sicz” Kyryła Trylowskiego, które liczyły w swoich szeregach setki tysięcy młodzieńców i dziewcząt, w przededniu i w latach I wojny światowej (1914–1918) utworzono z inicjatywy ich założyciela 96 bojowych towarzystw wojskowych „Ukraińscy Strzelcy Siczowi” (USS) – poprzedników przyszłej Armii Ukraińskiej. Za zgodą władz sformowano Legion Ukraińskich Strzelców Siczowych w składzie 2500 żołnierzy, choć wnioski złożyło około 30 tys. strzelców. Legion USS heroicznie walczył na frontach wojny z najeźdźczymi wojskami moskiewsko-rosyjskimi. Z czasem, w samym środku wydarzeń rewolucyjnych, utworzono Ukraińską Armię Halicką (UHA), pod której ochroną powstała Zachodnioukraińska Republika Ludowa (ZURL). 22 stycznia 1919 r. w Kijowie zjednoczyły się Ukraińska Republika Ludowa i Zachodnioukraińska Republika Ludowa w jedno demokratyczne, soborne Państwo Ukraińskie. Korpus Strzelców Siczowych na czele z wybitnym pułkownikiem J. Konowalcem, stacjonując w Fastowie, zapewniał ochronę Centralnej Rady, którą kierował M. Hruszewski. Strzelcy Siczowi brali najaktywniejszy udział w walkach z moskiewsko-bolszewickimi i innymi wrogami w Ukraińskiej rewolucji narodowowyzwoleńczej 1917–1921 r. Wychowankowie „Sicz” brali aktywny udział w tworzeniu samodzielnej Ukrainy, byli ministrami, generałami, zajmowali inne kierownicze stanowiska. Część z nich była w szeregach UPA. Z przytoczonych faktów historycznych jasno wynika, że to właśnie na „Sicze” K. Trylowskiego przypadły tak wielkie sukcesy w hartowaniu rodzimych wojsk i ukraińskim państwowotwórstwie na początku XX w. Głęboko studiując historię powstania i działalności organizacji młodzieżowych „Sicz”, współczesna młodzież i dorośli obywatele gruntowniej uświadomią sobie ideologię oraz wartości duchowe ukraińskiego kozactwa, naszej narodowej elity rycerskiej, które z powodzeniem kształtowali w siczownikach i siczowniczkach K. Trylowski, jego polityczni współpracownicy, współmyśliciele i zwolennicy masowego ruchu siczowego z praktycznym, codziennym zastosowaniem idei i wskazań T. Szewczenki oraz M. Drahomanowa. K. Trylowski całe życie uważał się za naśladowcę wielkich idei T. Szewczenki i M. Drahomanowa, którego S. Rusowa, klasyk ukraińskiej pedagogiki (znała 10 języków europejskich), nazywała „Szewczenką w polityce”. K. Trylowski od pierwszych lat nauki w polskim gimnazjum (ukraińskich jeszcze nie było) odczuwał siłę i wagę czynnika narodowego w życiu i rozwoju każdej osobowości. Poznając nauki i prawo na uniwersytecie w Czerniowcach, a potem we Lwowie, przekonał się, że rodzimy naród ukraiński znajduje się pod uciskiem austriackich i polskich okupantów. Głęboko chłonąc ducha narodu, opanował ukraińskie postrzeganie świata, dlatego łatwo i swobodnie komunikował się oraz znajdował wspólny język z przedstawicielami różnych regionów Ukrainy. Kierując się synowską miłością do rodzinnej ziemi i swojego narodu, K. Trylowski pracował jako adwokat w Kołomyi, aktywnie włączając się w działalność kulturalną, polityczną i społeczną.
Nadając priorytet w walce z obcym narodowi ustrojem, bierze on najaktywniejszy udział w organizacji jednej z pierwszych postępowych partii – radykalnej, której działalność aprobował M. Drahomanow. Jej członkami byli I. Franko, J. Baczyński (autor słynnego manifestu politycznego „Ukraina ujarzmiona”), M. Pawłyk, M. Hankewycz oraz inni znani, pełni pasji działacze Zachodniej Ukrainy. Pod koniec XIX i na początku XX wieku, jak podkreślają badacze, pojęcia „radykał”, „partia radykalna” oznaczały „świadomy Ukrainiec”, „niezłomny patriota Ukrainy”. K. Trylowski, wiedząc o głębokiej miłości Ukraińców do kozaków, którzy heroicznie, po rycersku walczyli przez kilka stuleci z wrogami wolności narodu ukraińskiego i zbudowali dwie formy państwowości narodowej – Ziemie Wolności Wojska Zaporoskiego, czyli Sicz Zaporoską i Hetmańszczyznę, postanowił ideowo i duchowo hartować młodzież, kształtować jej gotowość do obrony interesów narodowych drogami demokratycznymi, a w razie potrzeby – z bronią w ręku. Organy władzy Imperium Austro-Węgierskiego, reakcyjne urzędnictwo, polscy dziedzice (ziemianie) i szowiniści zajmowali się intrygami i oszczerstwami zarówno wobec samego K. Trylowskiego, jak i atamanów koszowych oraz innych członków „Sicz”. Statut Towarzystwa „Sicz” wymagał, aby jego członkami zostawali młodzieńcy i dziewczęta narodowości ukraińskiej, co sprzyjało ścisłemu zjednoczeniu, jedności młodzieży ukraińskiej, rozwojowi jej świadomości politycznej, kształtowaniu interesów narodowych i światopoglądu narodowo-państwowego. Na czele każdej „Sicz” stał ataman koszowy, który miał swojego zastępcę – osauła. Oprócz nich do „Sicz” należeli pisarz, chorąży, oboźny, skarbnik, trębacz, dobosz, czterech czetników (strażników) oraz inni członkowie. Chłopom, mieszkańcom miast, inteligencji i innym podobały się piękne, kolorowe mundury kozackie oraz odznaki członków Towarzystwa. Młodzieńcy i dziewczęta byli dumni z tego, że są kozakami, często nazywali siebie siczo-wikami i siczo-wiczkami. Każda „Sicz” miała swój sztandar siczo-wy, początkowo malinowy, później niebiesko-żółty. Każdy członek „Sicz” nosił na piersi szeroką wstążkę (nazywali ją „lenta”) w kolorze malinowym lub niebiesko-żółtym. Na sztandarze „Sicz” wypisana była jej nazwa (od nazwy miejscowości), a z drugiej strony sztandaru znajdował się portret wybitnych hetmanów (Sahajdacznego, Chmielnickiego, Doroszenki, Mazepy, Połubotka i in.), kozaków-bohaterów lub wielkich Ukraińców (T. Szewczenki, M. Drahomanowa, I. Franki, Łesi Ukrainki i in.). Na kapeluszu lub czapce członków „Sicz” przypinano pięknym metalowym ośmioramiennym gwiazdami kolorowe pawie pióro. W kwestiach samoorganizacji młodzieży „Sicz” w miejscach zamieszkania lub nauki pomagali patriotycznie nastawieni przedstawiciele inteligencji i społeczeństwa (nauczyciele, profesorowie gimnazjów i innych placówek oświatowych, lekarze, prawnicy, politycy, działacze społeczni itp.). Pomagali oni siczo-wikom i siczo-wiczkom zdobywać literaturę naukową, artystyczną i polityczną w celu rozpowszechniania jej wśród ludu, a także inne środki do prowadzenia pracy oświatowej, kulturalno-masowej oraz agitacji narodowowyzwoleńczej. Członkowie „Sicz” prowadzili uporczywą walkę z analfabetyzmem, szkodliwymi nawykami palenia tytoniu i nadmiernego spożywania alkoholu, podnosili moralność oraz kulturę życia codziennego i zachowania w rodzinie oraz miejscach publicznych. Otwierali czytelnie, biblioteki, organizowali kasy wzajemnej pomocy, Domy Ludowe (centra kultury i samokształcenia), rozwijali amatorski ruch artystyczny, relacje gospodarcze na wsi, krótkoterminowe kursy itp. Dużą uwagę poświęcano organizowaniu wieców, demonstracji, strajków, pochodów, szkoleń, organizowano protesty przeciwko łamaniu prawa i przestępczym działaniom władz cesarskich, zakładano sklepy itp. Ważne jest, że rozwijała się twórcza praca i działalność członków „Sicz” oraz ich zwolenników, ponieważ sprzyjało to podnoszeniu świadomości historycznej i narodowej oraz aktywności w działaniach politycznych – wiecach ludowych, demonstracjach, pochodach, strajkach, masowych protestach przeciwko niesprawiedliwym działaniom władz lokalnych i sędziów, a także rozszerzaniu sfer użycia języka ukraińskiego oraz tworzeniu warunków do rozwoju kultury ojczystej. Członkowie „Sicz”, ich sympatycy i ideowi naśladowcy z duchowym uniesieniem tworzyli własne wiersze, układali pieśni o tematyce społeczno-politycznej i obywatelskiej, w których utwierdzali prawdę ludową, ukraińskie ideały człowieka – kozaka, rycerza, bojownika o wolność i swobodę własnego narodu, potwierdzali praktyczne działania mające na celu osiągnięcie demokratycznymi, konstytucyjnymi środkami i drogami sprawiedliwego ustroju oraz zbudowanie niepodległej Ukrainy. Wielką popularnością i miłością wielu Ukraińców, przede wszystkim członków „Sicz”, cieszyły się wiersze i pieśni poetów amatorów: Iwana Petryszyna, Wiry Lebedowej, Sylwestra Jaryczewskiego, Dmytra Makohona, Iwana Sandulaka, Pawła Dumki i in. Do dziś dumą dziedzictwa pieśniarskiego siczo-wików, Ukraińskich Strzelców Siczowych i ich przywódców są pieśni do słów K. Trylowskiego „Hej, tam na górze Sicz idzie!”, „O Siczy sławnej – Zaporożu”, I. Franki „Hej, Sicz idzie!”, słynna pieśń-hymn Strzelców Siczowych „Oj, na łące czerwona kalina się pochyliła” (sł. S. Czarneckiego, muz. M. Hajworonskiego) i in. Siczo-wicy i siczo-wiczki, ich zwolennicy i sympatycy, którzy przygotowywali się do wstąpienia do „Sicz”, byli celowo wychowywani przez K. Trylowskiego i jego współpracowników w duchu heroicznych tradycji kozactwa ukraińskiego oraz idei T. Szewczenki i M. Drahomanowa. Znaczna część współczesnej młodzieży, niedostatecznie wychowana ideowo i moralnie, ma wiele do nauczenia się z dziedzictwa narodowo-duchowego ruchu siczo-wego. W obecnych surowych warunkach agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie bardzo pouczające są takie idee i zasady „Sicz”: „Wola ludu – najwyższym prawem!”, „Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego”, „Jednoczmy się, w jedności siła!”, „Kochajmy, brońmy Matkę-Ukrainę, bądźmy jej wierni aż do końca!”, „Kozacka sława i zwycięstwo – nasza duma!” i in. W celu podniesienia świadomości narodowej i politycznej uczestników ruchu siczo-wego, wzmocnienia jedności „Sicz”, kształtowania u siczo-wików i siczo-wiczek oraz ich naśladowców światopoglądu ideowo-politycznego, narodowo-patriotycznego i państwowego, już 2 lata po założeniu pierwszej „Sicz”, gdy liczono setki ognisk, istniały powiaty, gdzie „Sicz” działała niemal w każdej wsi. K. Trylowski postanowił organizować zjazdy i święta siczo-we, które przebiegały w atmosferze wysokiego uniesienia ideowego i politycznego. Członkowie wielu „Sicz” w pięknych, zorganizowanych kolumnach, we wspaniałych mundurach, pod sztandarami narodowymi, z pieśniami bojowymi, muzyką orkiestr i śpiewem chórów przechodzili ulicami i placami miast, miasteczek i wsi. Przy tym organizowano demonstracje, wiece, ćwiczenia sportowe i zawody. Na takich świętach, festynach i innych uroczystościach z płomiennymi, pełnymi pasji przemówieniami występowali znani ukraińscy działacze polityczni i kulturalni, posłowie do Parlamentu Austro-Węgierskiego i Sejmu Galicyjskiego: K. Trylowski, W. Stefanyk, J. Ołesnycki, M. Łahodynski, M. Łewycki oraz inni zaproszeni wysocy goście. W przededniu I wojny światowej K. Trylowski dopiął swego wobec władz austro-węgierskich i polskich. Towarzystwo „Sicz”. Kyryło Trylowski w centrum. Kołomyja, 1910 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
władzy utworzenia wojskowego towarzystwa „Ukraińscy Strzelcy Siczowi” na bazie 96 „Siczy”. Tym samym zaczął praktycznie realizować swoje dawne marzenie – przygotowywać młodzież do przyszłych bitew, do walki z bronią w ręku o Samodzielną Ukrainę. Majestatyczny szewczenkowski zjazd „Siczy” i „Sokołów” odbył się we Lwowie 27-28 czerwca 1914 r. – w 100. rocznicę jubileuszu T. Szewczenki. Na nim Tryłowski podkreślił, że „naszym świętym obowiązkiem jest wyzwolić Kobzarzową mogiłę i cały naród ukraiński spod carskiego knuta” despotycznej Rosji. A w niedzielę ulicami Lwowa maszerowały nie tylko sportowo-gimnastyczne towarzystwa „Sicz” i „Sokoły”, lecz także najnowsze ukraińskie wojsko – „Ukraińscy Strzelcy Siczowi” z bronią w ręku. Było to wielkie wydarzenie historyczne, które inspirowało Ukraińców do walki o własną armię narodową, własne państwo. Austro-węgierscy urzędnicy, polscy panowie i panki, szynkarze i lichwiarze, „chruni” (odstępcy od ukraińskości, zdrajcy) byli przerażeni podniesieniem świadomości narodowej i politycznej członków „Siczy”. Wrogowie, wrogo nastawieni przedstawiciele i zwolennicy władzy pisali donosy na siczowców do organów państwowych, różnego rodzaju fałszywki, rozpowszechniali oszczerstwa, organizowali niesprawiedliwe wyroki sądów. W 1907 r. adwokat K. Tryłowski dzięki szerokiemu poparciu narodu w wyborach do austro-węgierskiego parlamentu zwyciężył i został jego posłem (deputowanym). Z rycerską odwagą z trybuny stolicy cesarstwa, w prasie, często publicznie i wytrwale demaskował zbrodnie władzy, bronił narodowych, politycznych i społeczno-ekonomicznych interesów Ukraińców, ich praw i wolności. My, pedagodzy, musimy samokrytycznie przyznać, że przeważająca część współczesnej młodzieży, absolwentów szkół i uczelni, głęboko nie zna na przykład ani dorobku hetmana Kyryła Rozumowskiego (1750-1764), ani masowego pokozaczenia na Kijowszczyźnie w połowie XIX w., ani bohaterskiej działalności koszowego otamana Zadunajskiej Siczy Mychajła Czajkowskiego i jego zbrojnej walki o samodzielną kozacką Ukrainę z moskiewsko-rosyjskimi wojskami podczas wojny krymskiej 1853-1856 rr. i innych. Ku ogromnemu żalowi, dorobek wielu pedagogów-entuzjastów placówek oświatowo-wychowawczych w zakresie kozackiej pedagogiki, rycerskiego hartowania młodzieży pozostaje często przemilczany, niezauważany przez wysokie stanowiska administracyjne i naukowe państwa. Cenne doświadczenie rozwoju kozackiej pedagogiki, zwłaszcza dorobek K. Tryłowskiego w zakresie wojskowo-patriotycznego hartowania młodzieży, zasługuje na znacznie większą uwagę w warunkach agresji rf. Jako gorącego patrioty Ukrainy, wybitnego polityka, ideologa, oświatowca, działacza społecznego, założyciela młodzieżowych towarzystw „Sicze” i „Ukraińskich Strzelców Siczowych”, które stały się „jądrem”, „sercem” ukraińskich wojsk w Narodowo-Wyzwoleńczej Rewolucji 1917-1921 rr., K. Tryłowskiego szanowali I. Franko, Lesia Ukrainka, O. Kobyljanska, M. Kociubynski, W. Stefanyk, M. Pawlyk i inni wielcy Ukraińcy. Czołowi politycy, kulturalni i społeczni działacze krajów Europy, przede wszystkim Środkowej i Wschodniej, cenili K. Tryłowskiego jako przedstawiciela narodu ukraińskiego, który dzielnie walczył o jego interesy, dwukrotnie (1907, 1911) był wybierany posłem austro-węgierskiego parlamentu, posłem Sejmu Galicyjskiego (1913). Z dumą zaznaczymy, że w dokumentach podkreśla się: Kyryło Tryłowski jako poseł do wiedeńskiego parlamentu zdobywa najwięcej głosów (44 tys.) spośród wszystkich 516 posłów w 1907 r. W pieśniach siczowych, które śpiewano często w rodzinach, na ulicach i placach, w Domach Ludowych, podczas demonstracji i mitingów rozlegały się wezwania do walki ze szkodliwymi nawykami, przeciwko wszystkiemu konserwatywnemu i reakcyjnemu w życiu, co „szło od władzy”, co „hamowało rozwój potężnych sił, które drzemały w tych masach” (K. Tryłowski). Jak nikt inny spośród ówczesnych przywódców, K. Tryłowski posiadał czar wpływu na serca i dusze setek i tysięcy Ukraińców: jako niezwykły mówca, kozacki charakternik swoją charyzmą, jakąś wewnętrzną energetyką zapalał słuchaczy i widzów, dążył do postawionych celów. Wraz z przywódcami mas ludowych krajów Europy Środkowej i Wschodniej T. Masarykiem, J. Piłsudskim, posłami wiedeńskiego parlamentu K. Tryłowski występował na mitingach, wiecach, demonstracjach, festynach, innych licznych uroczystych zgromadzeniach, umacniał solidarność obywateli Austrii, Polski, Czech, Słowacji, Serbii, Chorwacji i Ukrainy w walce o prawa i wolności, pokój w Europie. Inicjatywnego, energicznego i niestrudzonego w narodowo-wyzwoleńczej działalności K. Tryłowskiego stale wybierano na pierwsze stanowiska kierownicze w działalności politycznej, państwotwórczej i społecznej. Na przykład w 1912 r. wybrano go generalnym otamanem Ukraińskiego Związku Siczowego, gdzie zjednoczyły się wszystkie „Sicze”. W 1914 roku został przewodniczącym Bojowego Zarządu Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych. Tegoż roku wybrano go członkiem Głównej Rady Ukraińskiej, a w 1915 – Powszechnej Rady Ukraińskiej w Wiedniu. W 1919 roku K. Tryłowski został członkiem Ukraińskiej Rady Narodowej (parlamentu) Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. K. Tryłowski prowadził stałą pracę oświatową wśród rodzimego narodu, młodzieży. Wydawał książki, broszury (około 80), gazety, czasopisma, kalendarze „Otaman”, „Zaporożec”, „Siczowe śpiewniki”, miesięcznik „Zorja”, dwutygodnik „Chłopska prawda”, aktywnie drukował artykuły, inne materiały (badacze liczą do 1800 publikacji w języku ojczystym i innych językach europejskich). K. Tryłowski badał i upowszechniał wśród Ukraińców wiedzę naukową i polityczną o ruchu narodowo-wyzwoleńczym w krajach europejskich, na przykład we Włoszech, w Polsce. Kyryła Tryłowskiego członkowie „Siczy”, „Ukraińskich Strzelców Siczowych”, zwolennicy i sympatycy ruchu siczowego z miłością i szacunkiem nazywali często „Ojcem Siczy”, „Naszym Ojcem Kyryłem”, „Naszym Tatusiem Kyryłem”, „Ojcem ruchu siczowego” i innymi. Historia „Siczy” K. Tryłowskiego to jedna ze wspaniałych i cennych części historii bohaterskiego ukraińskiego kozactwa i siczowego strzelectwa, ich działalności wojskowej, politycznej, państwowo- i narodotwórczej. To historia po raz pierwszy praktycznie zrealizowanej, oryginalnej kozackiej pedagogiki, rycerskiego hartowania młodzieży, kształtowania w niej gotowości, zdolności do bohaterskiego życia, do obrony z bronią w ręku ojczystej ziemi przed wrogami i budowania silnej niepodległej Ukrainy. Każdemu z nas, współczesnych, jest pożytecznie i pouczająco rozważać i pamiętać proroczych słów Antona Czernieckiego, napisanych w 1962 roku w Szwajcarii, o twórcy „potężnego masowego ruchu młodego pokolenia Ukraińców” K. Tryłowskim i jego wybitnych zasługach: „Bez „Sicz” nie byłoby USS (Ukraińskich Strzelców Siczowych), ani UGA (Ukraińskiej Armii Galicyjskiej), nie byłoby też 1 listopada 1918 (zwycięstwa rewolucyjnych Strzelców Siczowych we Lwowie. – Autorzy), ani Aktu 22 stycznia 1919 roku! Bez „Sicz” nie byłoby tego ideowego związku walczącej Naddnieprzańskiej i Naddniestrzańskiej Ukrainy, który tak wyraźnie zadokumentował się w czasie naszej Rewolucji Narodowej i w czasie naszych walk o wyzwolenie – żywą tradycją, z którą żyjemy i z którą idziemy w przyszłe walki!” Naszym zdaniem w sieci Internet w znacznym stopniu nie są naświetlone ogromne zasługi Kyryła Tryłowskiego jako jednego z najwybitniejszych oświatowców, polityków, ideologów, pedagogów, publicystów i działaczy społecznych Ukrainy. W procesie prowadzenia naukowych i naukowo-praktycznych konferencji w zakresie kozackiej pedagogiki, rycerskiego hartowania młodzieży na bazie Uniwersytetu „Ukraina” stawiano i omawiano kwestie przygotowania do utworzenia Ogólnoukraińskiej ochotniczej dziecięco-młodzieżowej organizacji „Rycerska Młoda Sicz” (nazwa orientacyjna), w skład której wejdą liczne oddziały, zrzeszenia, ogniwa, zjednoczone w jedną potężną ogólnoukraińską organizację dzieci w wieku przedszkolnym, uczniów i studentów, pracującej młodzieży. Wielu chłopców i dziewcząt – członków licznych lokalnych młodzieżowych „Siczy”, „Republik Kozackich”, koszy, kurenów i rojów dżur, innych ogniw młodych kozaków w warunkach krwawej wojny rf, „russkiego miru” przeciwko Ukrainie dąży do zjednoczenia się, połączenia w jedną ogólnoukraińską organizację, by poczuć siłę, niezwyciężoną energię jedności w skali całego naszego państwa, i udzielać jeszcze większej pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy, wspólnym wysiłkiem wnieść wielki wkład w przyszłe Zwycięstwo, umocnienie niepodległej Ukrainy i odbudowę zniszczonych miast i wsi. W szeregach takiej ogólnoukraińskiej organizacji, która twórczo będzie kontynuować idee, tradycje ukraińskiego kozactwa, „Sicz” K. Tryłowskiego, jego „Ukraińskich Strzelców Siczowych”, przygotowywać dzieci i młodzież do służby w SZU, innych strukturach siłowych państwa, by z bronią w ręku bronić ojczystej ziemi, narodu przed wszelkimi najeźdźcami, okupantami. Taka organizacja, której wiele ogniw faktycznie już działa we wszystkich regionach Ukrainy, będzie utrzymywać twórcze związki z młodzieżą krajów europejskich. Szereg naukowców, zwłaszcza pedagogów i psychologów Uniwersytetu „Ukraina” i innych uczelni, już przygotowało wiele materiałów naukowych i naukowo-metodycznych, aby taka młodzieżowa organizacja narodowo-patriotyczna zaczęła aktywnie realizować postanowienia swojego statutu i programu.
Tłumaczenie maszynowe
Aleksander SEREDIUK, pisarz, dziennikarz
Właśnie to ukraińskie ludowe przysłowie odnosi się do mojego pobratymca, ataman organizacji pozarządowej „Zwyczajowe kozactwo” Wiktora Waszczenki.
W chłopskiej rodzinie (dawni kozacy bracławscy) we wsi Hončycia w rejonie pohrebyszczeńskim na Winnicczyźnie urodził się trzeci krzepki chłopiec. Dzieciństwo upłynęło nad brzegiem rzeki Ros, która hartowała go przed dalszymi próbami. Po ukończeniu szkoły średniej pojechał do stolicy uczyć się na mechanika samochodowego, bo od dzieciństwa lubił mechanikę. Później jednak przeszedł do brygady budowlanej. Wysoki i muskularny, od razu zdobył autorytet na budowie. Wkrótce został majstrem na budowie, potem była armia. Po ukończeniu studiów (1981) w Kijowskim Instytucie Inżynierii Budowlanej pracował na kijowskich nowych budowach aż do chwili, gdy dzika gospodarka rynkowa opanowała całą przestrzeń Ukrainy. Wtedy wraz z przyjacielem założyli gospodarstwa rolne „Kijowska Ruś” i „Eneasz” i zaczęli hodować owce, świnie, kury, indyki, a nawet strusie. Wkrótce jednak zrozumieli, że bez własnej ziemi taka produkcja staje się nierentowna. Ziemię parcelowano, a chłopi wydzierżawiali ją tym, którzy płacili więcej. Dlatego musieli zwinąć biznes rolny i powrócić do swojego fachu – budowlańca. Wydzierżawili sprzęt budowlany: dźwigi, koparki, ciągniki i ponownie uruchomili swój biznes budowlany. Ale wybuchło Majdan, Rewolucja Godności, więc z nakazu serca w listopadzie 2013 roku Wiktor Waszczenko ze swoimi kozakami z organizacji społecznej „Zwyczajowe Kozactwo” znalazł się w pierwszych szeregach Majdanu, wstępując do 4. kozackiej sotni. Putin rozpoczyna powolną agresję: zajmuje Krym, część obwodu donieckiego i ławeńskiego. Majdanowcy zaczęli formować swoje ochotnicze bataliony w obronie Ojczyzny. Jednym z pierwszych w batalionie „Złote Bramy” zgłasza się Wiktor wraz ze swoimi współtowarzyszami broni. Po reorganizacji batalionów ochotniczych w 2015 roku Wiktor przechodzi do batalionu „Azow”, do grupy rozpoznawczej specjalnego przeznaczenia. Pracowali w rejonie mariupolskim. Współpracowali z „Prawym Sektorem” we wsi Kominternowe. W latach 2015–2019 był żołnierzem pozastatutowym, któremu nie płacono za walki.
– Dlaczego? – pytam go.
– Bo miałem już wtedy 61 lat. „Idź na dembel – mówili dowódcy. – Jesteś już stary i według prawa nie wolno ci służyć w SZU”.
– Przecież Ukraina stoi w ogniu! – mówię im. – Trzeba bronić naszej matuchny. Mam jeszcze proch w prochowni – odpowiadam im. – Kozacy w wieku 60 lat dopiero się ubierają w zbroję! Zostaję ze swoimi współtowarzyszami, bo mam doświadczenie kierowcy pojazdów każdej modyfikacji.
– O, to jesteś nam bardzo potrzebny – odpowiedział dowódca. – Mianujemy cię dowódcą plutonu kierowców.
– Ale w sztabie finansowi biurokraci nie mogą przekroczyć paragrafów prawa. I walczę jako żołnierz pozastatutowy – opowiada Wiktor. – Chłopcy zrzucali się dla mnie po sto hrywien na drobne wydatki. I tak trwało to do 2022 roku, do pełnoskalowej wojny z rashistami.
– Ten człowiek jest mi potrzebny – powiedział kapitan, jego dowódca o pseudonimie „Rapid”.
24 lutego 2022 roku przebywał w SSO pułku „Azow”. Potem przeszedł do 3. brygady szturmowej. Komendant batalionu Biłecki napisał raport do Głównodowodzącego generała Załużnego z prośbą o pozostawienie Wiktora Waszczenki w szeregach SZU. Odpowiedź nie zwlekała. „Pozostawić do obrony Ojczyzny” – zrobił rezolucję Główny Dowódca. Tak stary żołnierz o pseudonimie „Witan” znalazł się w artylerii SSO w podporządkowaniu 8. Chmielnickiego pułku specjalnego plutonu. Walczył na kierunku południowym. W ostatnich latach na froncie, do grudnia 2024 roku, był już zastępcą dowódcy baterii ds. techniki i uzbrojenia. Potem – w obronie przeciwlotniczej. Gdy zakończył służbę, miał już 70 lat.
– Nie żałujesz, że przez 11 lat byłeś to na Majdanie, to na wojnie z rashistami, nie w sztabie czy na tyłach, lecz na linii frontu?
– Nigdy – odpowiedział stanowczo weteran, kozacki hetman. – Gdyby wszystko się powtórzyło, bez wahania poszedłbym znowu na pierwszą linię – i na Majdan, i na front.
– Który anioł strzegł cię przez te wszystkie lata, że nie miałeś ani jednej rany, tylko kilka nieznacznych kontuzji?
– Bardzo mi pomogły seminaria kozackiego uzdrowiciela-charakternika Wołodymyra Chołoszni, które prowadził w Centrum Kozackiego Charakternictwa we wsi Kozyn w rejonie obuchowskim. Przeszedłem wszystkie pięć stopni razem z tobą. W gorących i strasznych chwilach czułem niezwykłą siłę, która mnie otaczała jak omofor, nie pozwalając trafić kulom i odłamkom. Bezgranicznie dziękuję naszemu nauczycielowi. A ja bezgranicznie dziękuję tobie, mój hetmanie i współtowarzyszu broni, za twoją odwagę i męstwo, za wytrwałość i śmiałość, bo swoim przykładem dowiodłeś, że „kozacy w 60 lat dopiero się ubierają w zbroję!”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
honoru, samoszacunku i szacunku dla suwerennego prawa drugiego. Trudna życiowa droga jego represjonowanej rodziny nauczyła, dzięki Bogu, pokonywać cierniste przeszkody i kształtować siebie poprzez „nie mogę”. Dopiero za siódmym razem Franczuk pokonał „poprzeczkę” wysokiego (jak na tamte czasy!) wyróżnienia im. Szewczenki, nie stając – ku jego czci – gorliwym sługą „artystycznej” akademickiej biurokracji. Dziś słusznie należy do tej pasjonarnej kategorii artystów, którzy dążą do ciągłego „wychodzenia” poza granice środowiska zawodowego, potwierdzając etyczne powołanie Muzy – „uczłowieczanie” ukraińskiego Serca. Łącząc swoje twórcze dzieła z przeszłością, teraźniejszością i przyszłością Ukrainy, losem, pięknem, tragedią i walecznością rodzimego Narodu, Artysta przepuszcza te warstwy cnót przez emocję serca i kryteria wzniosłości narodowej Idei. Zawsze fascynuje go niepohamowana energia czynienia Dobra, niesienia światła i nadziei w każde ludzkie serce. To Człowiek, który pisze historię, tworzy muzę duszą swojego Narodu. Szczera radość,
szatach, które zawsze i niezmiennie – obok miejsca pracy Mistrza… Berehynia. Przejrzawszy i przeczytawszy dziesiątki materiałów, natrafiam na takie wyznanie W. O. Franczuka: „Istnieje stereotyp, że artysta a priori musi malować pędzlem. Właśnie nim stworzyłem cykl prac „Źródło” na początku lat 90., jednak później los włożył mi w ręce szpachlę. Nią odzwierciedlam życie w swojej twórczości. Jednak poszukiwania trwają – nie tylko maluję obrazy, ale też tworzę rzeźby. Interesuje mnie to. Mam nadzieję, że także miłośnikom mojej twórczości“. Ten zachwyt, wysokie estetyczne uniesienie – są nieprzemijające, trwają całe życie. Zaraz po nas spod ręki artysty spoglądają obrazy Ukraińców, ich uduchowione dusze… Patrzą Skoworoda, Szewczenko, wybitni książęta i hetmani, którzy tworzyli ukraińską istotę… Kwitnie ziemia makami, malwami, liliami i mleczami… Błogosławią cerkwie i katedry, utalentowanie odtworzone na płótnach mistrza… W 2008 roku W. O. Franczukowi przyznano Narodową Nagrodę im. T. H. Szewczenki za serię obrazów „Rozkołysane dzwony pamięci”,
obowiązek etyczny, „błogosławieństwo” wobec życia – to, co bezustannie promieniuje od tego pięknego i szlachetnego Człowieka. To właśnie tacy ludzie są zdolni i mają moralne prawo wychowywać Naród, tworzyć nie polityczne łajdactwo, lecz budującą naród „politykę”, ponieważ ich życiowy czyn jest godnym przykładem do naśladowania dla żyjących i dla następnych pokoleń. Franczuk jakościowo różni się od części „oswojonej” inteligencji, która zazwyczaj zostaje wyrzucona przez życie na margines procesów społecznych i państwowych. W przemówieniach wielu gratulantów Jubilata od czasu do czasu pobrzmiewał „żal”, że w tej świątynnej, nadzwyczaj ozdobionej dziełami Walerego Franczuka sali brakuje przedstawicielstwa władz kultury. „Nie gniewajcie się o to”, mawiał kiedyś mój dziadek. Przypomina się bowiem znane powiedzenie: „nie boję się ministra kultury, lecz boję się kultury ministra”. Bardzo trafnie brzmiałby tu w tłumaczeniu Dmytra Pawłyczki ostrzegawczy sonet Szekspira: „Przed siłą sztuka zamiera, a głupiec mędrcowi odmierza prawa…”. Ale Franczuk ma swoje do zrobienia, kształtując przez Muzę światopogląd i stosunek do siebie oraz świata na podstawie samoszacunku, honoru państwowego i narodowego, nieustannie zmierzając ku jeszcze nieznanym szczytom swojej twórczości życiowej, pomagając ludziom poznać i uświadomić sobie, kim jesteśmy (Tożsamość), jacy jesteśmy (Wartości), po co jesteśmy (Budowanie narodowości i państwowości), dzięki czemu jesteśmy (Zgodność narodu z kulturą), komu służymy (Człowiek i Naród). Więc mnogaja litā, wysokiego wzlotu Tobie, Przyjacielu Walerym!
Na zdjęciu: Chwile jubileuszu Artysty 10 września 2025 r.
która wstrząsała obrazami artystycznymi przedstawiającymi narodową tragedię i stała się jednym z argumentów za tym, by świat (nie tylko Ukraina!) głośno zaczął mówić o ludobójstwie Ukraińców jako narodu… Ponad 200 prac – obrazy-portrety, obrazy-przypowieści, obrazy-świadectwa… Przyszły one do świadomości artysty z opowiadań matki Marii, która sama była świadkiem ludobójstwa. Wasyl Wasylaszko nazwał je „najgłośniejszym milczeniem zmarłych w wyniku Hołodomorów”. Walerij Franczuk dla wołyniaków jest bliskim człowiekiem, choć urodził się na Chmielnicczyźnie. Jego żona Apollinaria, utalentowana artystka, współpracowniczka i pomocnica – pochodzi z Lubitowa koło Kowla, z rodziny Kulbów, która doznała straszliwych prześladowań za czasów sowieckich. Obrazy artysty w swoim czasie były wystawiane także na Wołyniu, w Kołodiażnem. Szczególny ukraiński świat artysty Walerija Franczuka – przekonująco afirmujący życie i dający życie w czasie prób. To modlitwa nieśmiertelnej duszy do nieba, do Boga, to wiara w nieśmiertelność duszy i Ukraińców jako narodu, który tworzy się codziennie, z poświęceniem i ofiarnością. Pokłon i wdzięczność, Mistrzu!
Tłumaczenie maszynowe
Jerzy FILIPCZUK
Jubileuszową wystawę wybitnego ukraińskiego artysty, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wałerego Frančuka z radością przyjmowało Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu. Oryginalny w swoim talencie, nieobojętny wobec spraw społecznych idol Ukrainy, ukazał się jako autor unikatowej szewczenkiany, tragicznej historiozoficznej serii obrazów o ukraińskim Hołodomorze-ludobójstwie, a także porywających, marzycielskich pejzaży ojczystego kraju, Ukrainy, przepojonych liryczną poezją. 213 edukacyjnych wystaw-prezentacji na całym świecie, począwszy od Czernieczej Góry w Kanewie. Jego niezrównane cykle dzieł: „Modlę się za ciebie, Ukraino” (historia epoki kozackiej, Taras Szewczenko); „Rozkołysane dzwony pamięci” (pamięć ofiar ludobójstwa-hołodomoru); „Oda do Stwórcy świata” (cuda przyrody ukraińskiej ziemi); „Poznanie prawdy” i „Owoce ludzkiego ogrodu” (o wiecznych pytaniach ludzkiego życia); tematy biblijne z serii „Pokój wam!”; „Cisza starego miasta” (poświęcenie Kijowowi); „Czarnobyl”; „Źródła” (na motywach ukraińskich pieśni ludowych) i inne świadczą o tym, że w ukraińskim Świecie tworzy i wrze wysokiego lotu Artysta-obywatel,
Szewczenkiana – 250 dzieł! Franczuk – Światło mimo wszystkich prób. Historia Ukrainy, którą odtwarza i tworzy. Talent od Boga i ojczystej ziemi. Święty człowiek dla rodziny i Ukrainy. Artysta światowego formatu. Oczywiście artysta światowego formatu powinien żyć zamożniej, mieć drogie katalogi ze swoich wystaw indywidualnych, bogate zakupy państwowe, dobre państwowe stypendium na twórczość. Ale to na razie nasze życzenia. Niestety, tylko jeden raz Narodowe Muzeum Sztuki nabyło dwa obrazy Franczuka – w 1993 r. Taras Marusyk obdarował współbrata i życzył mu wystawy w Paryżu. Żona Apolinaria Franczuk powiedziała: „Podarowałam ci swój czas”. I serdecznie objęła ukochanego męża, jak skrzydłami. I my obejmujemy was całym sercem, szanowny Walerij Ołeksandrowycz, i dziękujemy za twórczość o wysokim ukraińskim duchu, za złoty czas, podarowany nam i przeżyty razem, jak jedna chwila. Życzymy, aby wszystkie zamierzenia wypowiedziane podczas święta się spełniły. Dziękuję za zaproszenie i za „Lisie ślady”, które każdego ranka wprowadzają mnie do Ukraińskiego Złotego. Jak choćby wczoraj. Jubileusz Artysty, rozjaśniony miłością do Ukrainy, kopułami Soboru i życzeniami tysięcy szczęśliwych wielbicieli jego talentu, trwa. A źródła jego mocnego ducha, oddania Ukrainie – z „grodu Połonnego i rzeki Chomory” – małej ojczyzny, którą Franczuk będzie wielbił, dopóki będzie żył.
godny syn swojego Rodu i Narodu. Obecnie zajmuje on wysoko zaszczytne miejsce w gwiazdozbiorze tej wysokiej ukraińskiej inteligencji, która krzesze ogień szlachetnych sensów służenia swojemu ukraińskiemu narodowi i kulturze narodowej. Nie stanąwszy z boku na drodze ciężkiej walki o lepszy los Ukrainy, jest on tym, kto dowodzi prawdziwości słynnej arystotelesowskiej tezy, że „wszystko, co ludzkie, jest polityczne”. Miejscem walki dla artysty stała się jego twórcza pracownia, aktywne „chodzenie w lud” jako budziciela i buntownika ducha ukraińskiego, a także wolontariacka niwa Szewczenkowskiej „Proświty” (odznaczony orderem Nestora Kronikarza). Zawsze był i pozostaje sumiennym, skromnym, wewnętrznie schludnym, a zarazem niewygodnym Człowiekiem, bo w nim nigdy nie gasł promień ludzkiej dobroci,
Tłumaczenie maszynowe
Galina DACIUK, dziennikarka, Kijów
10 września Ukraina świętowała 75. rocznicę urodzin jednego z najlepszych swoich synów – Narodowego Artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. Szewczenki Walerija Ołeksandrowycza Franczuka. Obok Ławry, w bogatej i starożytnej sali Muzeum Książki i Drukarstwa usłyszał o sobie najprawdziwsze słowa powitania. Mówiono: Anteusz, zakorzeniony w rodzinnej ziemi! Człowiek-Uśmiech! Budowniczy Ukrainy, który położył w jej nowożytnej Świątyni najmocniejszy kamień. Najwierniejszy Przyjaciel, z którym miło się znać. Łagodny i pogodny, ale stalowy, gdy broni ukraińskich interesów. Zwycięzca, bo w długiej walce doprowadził do otwarcia na Lewym Brzegu Miejskiej Galerii Obrazów. Dzwonnik, który głośno mówi prawdę o Hołodomorach-ludobójstwach. Autor 280 obrazów na temat represjonowanej pamięci „Rozkołysane dzwony...”, 70 z których podarował Muzeum. Podżegacz do dobrego, który stworzył ponad 3000 obrazów. Mediator między minionymi a obecnymi pokoleniami – buduje i łączy mosty. Ofiarodawca, jakiego świat dotąd nie widział. Dlatego jego podarowane obrazy są jak skarb w wielu, wielu domach i muzeach. Artysta, którego obrazy są Głosem Kobzarza. Jego
Tłumaczenie maszynowe
Nina HORYK, członkini NSPU, miasto Łuck
Narodowy artysta Ukrainy Walerij Franczuk obchodzi jubileusz. Jestem szczęśliwa, że w listopadzie ubiegłego roku mogłam odwiedzić pracownię artystyczną Walerija Ołeksandrowycza. Szczerość i serdeczność artysty są bezdenne. Jego słowo jest równie wspaniałe w wyrażaniu emocji, w bezmiarze ukraińskości światopoglądu i obywatelskiej postawy, jak obrazy, które zachwycają, budzą zachwyt, podnoszą ducha! Dwanaście cykli tematycznych, bogata stylistyka – od symbolizmu do modernizmu. Wzruszająca opowieść artysty o rodzinnej wsi, o rzeczce Chomorze, o matce, ojcu i braciach… Drogie fotografie – obok portretu matki, stworzonego ręką syna… Głęboka wiedza z historii Ukrainy, rozmowa o roli osobistości, które poruszyły duszę artysty i pojawiły się na płótnach… Poezja, która tak hojnie wylała się w barwy i artystyczne wizje… Obraz Matki Bożej z małym Jezusem w żółto-błękitnych
Tłumaczenie maszynowe
Tej dacie towarzyszyło 60 odcinków z historii słynnego ośrodka, które autor publikował na Facebooku. Niestety, w ostatnich prawie dwóch dekadach los rezerwatu potoczył się w taki sposób, że nie ma czym się cieszyć z okazji tej rocznicy. Świadczy o tym treść ostatniego odcinka z cyklu, a zwłaszcza załącznik do niego.
Kostiantyn SUSZKO, Przyfrontowe Zaporoże
Najpierw – treść epizodu, który rozpoczyna się autorską uwagą: „Szanowni przyjaciele, rozumiem, że pod takim wpisem niewygodnie stawiać „polubienia”, więc nawet nie liczę na obfitość odzewów, proszę tylko, byście doczytali do końca. Być może komuś zajeżdża subiektywizmem autora (rzekomo mści się za to, że kiedyś...) Ale tak nie jest. Żadnych rachunków nie wyrównuję – z kim trzeba, tych rozliczy sam Bóg. Spójrzcie na zdjęcia, stuprocentowe dowody niedbalstwa. Nie są to odblaski czyjejś zemsty, lecz straszliwe świadectwa bezczelnego znęcania się nad Świętością Narodową na oczach nas wszystkich. Nasza bierność, nasza małoduszna ostrożność jeszcze drogo nas wszystkich kosztują. Pożyjecie – zobaczycie. Opatrzność nie sprzyja narodowi, który nie umie (czasem i nie chce!) strzec i bronić swoich świętości”. Mój powieściowy apel „Niespokojna Chortycja” (2008 r.) kończy się tak: „Środowisko naturalne tej unikalnej wyspy (w miniaturze są tu przedstawione okazy wszystkich stref krajobrazowych Ukrainy) – potężny wskaźnik Życia. Otóż zaledwie jeden hektar odtworzonego stepu czy lasu Chortycji waży nieporównanie więcej niż armada „mew-kaczek”, łącznie z całą dzielnicą nowego budownictwa, w rodzaju „muzeów”, „zalog”, „podwórzy”, „teatrów itd. Nieurządziwszy Chortycji po ukraińsku, nigdy nie podniesiemy samej Ukrainy. Śledźcie rozwój wydarzeń, drodzy współrodacy, a zobaczycie, że mam rację. Czas minął. On pracuje. Na kogo? 7 czerwca 2008 roku, godzina 17 minut 31”. Minęło 17 lat. Co się w Ukrainie zmieniło na lepsze? Spójrzmy, do jakiego stanu doprowadzono Chortycję, a w tym znajdziemy odpowiedź na pytanie. A oto podstawy tych odpowiedzi (cytuję je w swojej powieści), od byłego Głównego specjalisty Państwowej Służby Ochrony Rezerwatów Ministerstwa Środowiska Ukrainy, obecnie wykładowcy Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Wołodymyra Hetmana: „Rozwój narodu określa potencjał energetyczny, który otrzymuje on genetycznie od przyrody”. „Jedność etnosu i środowiska naturalnego jest fundamentalną właściwością biosfery”. „…zanieczyszczone, głuchonieme środowisko wprowadza korekty także do narodowej mentalności”. „Nasz talent, nasz Duch ziemi wciąż żyją w zachowanych, przyrodniczych i kulturowych skarbach, narodowym krajobrazie. Wciąż wołają o ratunek. Tylko nie wszyscy, którzy chodzą po ukraińskiej praziemi, przykładają do niej ucho, słyszą ją…” Hej, pracownicy Narodowego Rezerwatu „Chortycja” na czele ze swoim kierownictwem, czy słuchacie głosu ziemi, którą wzięliście pod opiekę? Czy słyszycie, o czym ta ziemia woła, zwłaszcza w ciągu ostatnich półtora dziesięciolecia? Jeśli nie słyszycie,
...to proszę zobaczyć, organizując sobie wycieczkę, choćby na początek północnym kącikiem Wyspy, otoczonej Dnieprem i trasą „na Babурkę”… To, co się zobaczy, stanie się osobistym prezentem dla każdego z was z okazji „chwalebnego jubileuszu rezerwatu”. Oczywiście tuż przed „wyznaczoną datą” (18.09) Rezerwat Chortycki może się przyozdobić, ale 11.09 narodowa świętość tradycyjnie prezentowała siebie przeważnie właśnie tak… Wszystkie zdjęcia mówią same za siebie, zwłaszcza tam, gdzie w tym roku znów odnowiły się (!) zjazdy aż do samego Dniepru w wąwozie Hromuszyny (nawet w dzień roboczy zastaliśmy tam więcej niż tuzin samochodów), a na stepowy odcinek przylegający do wąwozu Naumowej zjeżdżają się one ze wszystkich stron. Taka sytuacja panuje na całej Chortycy, aż po Protowcze. (Skutki pożarów nie zostały poruszone – to osobny temat). Straszliwym symbolem bałaganu są oszpecone, nieuporządkowane, porzucone kopie kozackich bekietów, które jak szkielety sterczą w siedmiu zakątkach Wyspy.Takim samym symbolem może być góra ziemi, która w zeszłym roku pojawiła się na działce, gdzie odtwarza się Step. Pochodzenie i przeznaczenie ziemnej stogu jest nieznane. Taka oto dziś jest Chortyca – i legendarna, i śpiewna, i oczywiście bohaterska! Otóż na tym tle słodkogłosie gadaniny pracowników naukowych rezerwatu o duchowym wpływie dnieprowych progów na kształtowanie się kozactwa (!!!) oraz wokół tych samych „kozackich łodzi”, za którymi stoją środki pływające zachodnioeuropejskiego pochodzenia, a mianowicie brygantyny, pramy, dubel-szlupy, konczebasy, płaskodenne barki, galery, weneckie boty, szkunery i inne, i inne, pozostałości moskiewskiej flotylli z pierwszej połowy XVIII wieku, którymi zaśmiecone jest dno Dniepru koło Chortycy, nieustannie wywołują niezniszczalny patriotyczny zachwyt. Jednocześnie ogarnia podstępne osłupienie, że pracownicy Rezerwatu Chortyckiego po prostu nie znają, a zatem i nie uświadamiają sobie, dzięki jakiej ziemi każdy z nich zarabia na swój chleb powszedni. A szkoda. Nie tylko Chortycy, ale i samych tych ludzi.
Epilog
5 kwietnia 2005 roku, w piątym dniu mojego dyrektorowania, Chortycę odwiedziła ówczesna minister kultury Ukrainy, znana piosenkarka Oksana Biłozir. Po kilkugodzinnej wycieczce po Wyspie usiedliśmy do obiadu. Oksana Wołodymyriwna nagle wykrzykuje, i to tak namiętnie: – Kostiantynie Iwanowiczu, jak Pan odważył się stanąć na czele takiego rezerwatu? Przecież to ruina! Czy Pan chociaż wie, od czego zacznie Pan? – Wiem – odpowiedziałem. Gdyby ta nasza wycieczka powtórzyła się dziś, dwadzieścia lat później, rozmowa byłaby taka sama.
„Czajka” wraca. A za nią i kaczka… Odpowiednia służba Narodowego Rezerwatu „Chortycja” niedawno rozpowszechniła komunikat: „W dawnym korycie Dniepru, w pobliżu wyspy Chortycja, znajdują się setki statków. Pod wodą i warstwami piasku przechowywane jest półtora tysiąca lat historii budowy łodzi rzecznych i morskich, dzięki którym nasi przodkowie pokonywali szlaki handlowe oraz tych, którymi zasłynęli w wyprawach wojennych od czasów Ukrainy-Rusi. A w latach 1730. na wyspie Bajda, czyli Mała Chortycja, istniała Zaporoska stocznia. Do budowy statków wykorzystywano tu ponad 200-letnią tradycję kozackiego okrętownictwa i żeglugi. Dziś, badając te statki, nie tylko odtwarzamy historyczną prawdę. Znaczenie odnalezionych zabytków wykracza poza archeologię. Obalają one imperialne mity i świadczą o tym, że Ukraina ma głęboką historię morską, która staje przed nami w materialnych znaleziskach”. Nie zwracajmy uwagi na styl i merytoryczną zawartość tekstu, najważniejsze, że wśród 1,8 tysiąca komentujących jest G. Szapowałow, były dyrektor Zaporoskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego i niemal główny założyciel ruchu nurkowego na Zaporożu. Oto jak ocenił komunikat służby informacyjnej rezerwatu: „Dobry i dziś bardzo potrzebny wpis!” Przyjrzyjmy się więc, czym to właściwie jest. 1. Tak zwana Zaporoska stocznia istniała w pobliżu Małej Chortycy i Naumowej Bałki (Wielka Chortycja) w ramach kampanii moskiewsko-tureckiej 1735–1739 i była przez nią uwarunkowana. Nie statki (!), a niewielkie jednostki nie były tu budowane „od zera”, lecz składane z gotowych części, wykonanych na stoczniach Briańskiej i Tawriańskiej (Moskiewia). Jaki status miała stocznia, widać z tego cytatu z książki dwóch głównych organizatorów i aktywnych uczestników badania łodzi „kozackiego kroju”, D. Kobalii i W. Niefiodowa, „Zaporoska czajka” (Dyke Pole, 2005):
„W wojnie 1735–1739 roku Zaporoska stocznia nigdy nie zdołała odegrać decydującej roli. Jej budowa i początek działalności przypadły na drugą połowę kampanii, czas nędzy i opłakanego stanu armii”. 2. Co dokładnie z „tradycji kozackiego okrętownictwa”, które rzekomo wykorzystywano przy tworzeniu „okrętów”, zostało odnotowane w rodzajach samych jednostek, przedstawionych w moskiewskim „Tabelu niżej wymienionych statków”: 3 galery, 3 pramy, 12 brygantyn, 27 okrętów liniowych, 134 dubel-szlupy, 16 płaskodennych barek, 13 weneckich botów, 21 kończebasów, 92 małe jednostki wiosłowe. Na czym polega osobliwość wymienionych rodzajów statków? Po pierwsze, wszystkie one są zachodnioeuropejskiego pochodzenia (technologia wykonania). Po drugie, jakiego typu pływających środków nie ma na przytoczonej liście? Słusznie: ani kozackich „czajek”, ani nawet kozackich łodzi. I nie dziwi to, bo wszystko odbywało się pod kontrolą feldmarszałka Miniecha, pod bezpośrednim kierownictwem wyłącznie moskiewskich mistrzów Browna, Dmitrijewa, Mamonowa, Charlamowa, Tołbuchina, Zibina, Alaczanina. Byli też siczowcy koszowego otamana Iwana Małaszewicza, ale jako siła robocza, bo w owym czasie innych rąk wokoło nie było (ponieważ nie istniała jeszcze ani Twierdza Aleksandrowska, ani sam Aleksandrowsk). A Zaporoska Sicz (nazywana Podpilnieńską) w owym czasie (od 1734 roku aż do roku 1775, do jej zniesienia) znajdowała się pod surową, nawet okrutną kontrolą Moskwy i na jej finansowym utrzymaniu. …Wiosną 1739 roku, w wyniku silnego spływu lodu, cała tak zwana moskiewska flotylla (jak napisano „setki okrętów”) znalazła się na Dnieprze. Setki! Stąd też wyjątkowość każdego pramu, kończebasa, brygantyny czy weneckiego bota, ponieważ wyjątkowość określa się nie mnogością, jakby z taśmy, lecz wy-jąt-ko-wo-ścią, niepowtarzalnością, o-ryginal-no-ścią! Więc czym zajmują się obecnie nurkowie Chortyckiego rezerwatu? Poważną i przemyślaną pracę badawczą towarzyszy kolejna akcja PR, z wykorzystaniem „bezcennego” dziedzictwa państwowego zgrupowania, którego kierowniczy spadkobiercy prowadzą dziś „akcję” zmierzającą do zniszczenia Ukrainy. Na koniec jeden z wymownych cytatów z książki D. Kobalii i W. Niefiodowa „Zaporoska czajka”: „W tym samym czasie podobne eksperymenty (w kwestiach okrętownictwa. – K. S.) pomagały wcielać i rozwijać postępowe idee okrętowe, które stały się podstawą dalszego rozwoju floty rzecznej Cesarstwa Rosyjskiego”.
A zaczęło się w październiku 1999 roku, kiedy nasi nurkowie, wydobywszy z dna Starego Dniepru moskiewski statek z czasów tej samej wojny 1735–1739 r., przez długi czas bezapelacyjnie przedstawiali go społeczeństwu jako zaporoską „czajkę”. Bo tak było i patriotycznie, i prestiżowo, i w ogóle fajnie. Wszyscy byli zachwyceni, i ja także. Jednak z czasem okazało się, że wszystko jest zupełnie nie tak! W związku z tym wydałem obszerny artykuł „Ile w „czajce” z kaczki?” Nie wiem, czy to dzięki niemu, czy też zadziałały inne trzeźwo wyjaśniające czynniki, ale wkrótce „zaporoska czajka” zniknęła z widnokręgu publicznego, przeobrażając się w „kozacką łódź”. Rzekomo łagodniej, lecz również daleko od prawdy, bo w rzeczywistości okazał się to eksperymentalny wariant dubelszlupki. Nawet jeśli założyć, że przy wytwarzaniu tak zwanych statków Zaporoskiej Stoczni przyłożyli rękę zaporożcy Iwana Małaszewycza (najpierw trzeba udowodnić, że na Siczy byli mistrzowie od spraw okrętowych!), to w rezultacie wyszły z tego nie kozackie łodzie, lecz środki pływające moskiewskiej flotylli! Prawdziwe zaporoskie łodzie – a) wykonane przez zaporoskich rzemieślników (pod warunkiem, że tacy na Siczy rzeczywiście istnieli!); b) zgodnie z zaporoską technologią; c) do użytku zaporożców w ich niezależnych wyprawach – trzeba dopiero szukać. Uwaga. W komentarzu wykorzystano fakty z wymienionego artykułu, który wszedł do mojej książki „Niespokojna Chortycja” (2008). Ponadto artykuł „Ile w „czajce” z kaczki?” drukowano również w tygodnikach „Дзеркало тижня” i „Українська літературна газета”. Podsumowując oba komunikaty, nasuwa się jedno pytanie. Jedno jedyne i najprostsze: co się dzieje? W różnych zakątkach Ukrainy organizujemy rozmaite „festiwale” (na zdrowie!), a w tym czasie cała Chortycja płonie od podpalonych pożarów i nikt nawet słowem publicznego współczucia się nie zdobywa. Nie mówiąc już o braku niezbędnej interwencji społecznej w ten zgubny proces. Moje krzyki rozpaczy rozpowszechnia Facebook, aktywnie (po kilka stron w jednym numerze, i to kilkakrotnie!) drukuje je „Українська літературна газета”, piszę listy do ministra kultury – i ani jednej reakcji! Czy naprawdę nie dociera: Chortycja jest w niebezpieczeństwie! Kamienną Mogiłę pod koniec lutego 2022 roku oddano bez jednego strzału, a biedny Dniprowy Materyk dobijamy sami.
Na zdjęciu: Taka oto dzisiejsza Chortycja
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych
Dziś zespół różnych nauk pozwala zaproponować współczesną naukową interpretację legendy o powstaniu Kijowa. Imiona trzech braci – Kija-Kuara, Szczeka-Meltaja i Chorywa-Choreana – znajdują wspólne wyjaśnienie w językach irańskich, co może wskazywać na pierwotnie sarmackie środowisko ich funkcjonowania. Prawdopodobny jest głębszy związek z trzema scytyjskimi braćmi Herodota – tam chodzi o założenie dynastii królewskiej. Pierwotnie mit mógł istnieć poza powiązaniem z górami, w tym z górami kijowskimi. Braci uważano za Sarmatów już w XVIII wieku (choć błędnie opierano się na „sarmackim” – w rzeczywistości fińskim – słowie kivi „góra”, którego zgodnie z prawami językoznawstwa w żaden sposób nie da się powiązać z nazwą Kijowa). Wśród archeologów i historyków istnieje przypuszczenie, że Polanie wraz z Tiwercami, Ulicami i Chorwatami sięgali wspólnoty Antów, na którą znaczny wpływ wywarli Sarmaci. Siwierzan i Czernihów wiąże się również z irańskim rdzeniem šaw- „czarny”. Sarmacki mit o trzech braciach mógł połączyć się ze słowiańskimi wyobrażeniami świętego kowala (*kovarĭ) i wodnego ptaka (baśniowo-bylinny biały łabędź). Archeologicznie może to być kontakt praslowiańskiej kultury zarubienieckiej i irańskojęzycznej sarmackiej kultury archeologicznej (od II wieku). Jednak jeśli imię Kija-Kuara można wyjaśnić na podstawie zarówno języków słowiańskich, jak i irańskich, a imiona dwóch pozostałych braci – na podstawie języków irańskich, lecz nie słowiańskich, to imię Lybedi nie poddaje się wyjaśnieniu irańskiemu i wygląda czysto słowiańsko. Zatem w imionach i wyobrażeniach trzech braci oraz siostry najprawdopodobniej należy dostrzegać syntezę komponentów słowiańskich (późnoprasłowiańsko-protoukraińskich) i sarmackich (staroirańskich). Mit o trzech braciach i siostrze został przetłumaczony na język germański (Kyj-młot – Hamdir, hammer „młot”; Lybid-łabędź – Svanhilda, swan „łabędź”). Archeologicznie może to być kontakt kultury kijowskiej i czerniachowskiej (od III wieku) – pierwszą tradycyjnie uważa się za praslowiańską, a drugą – za wieloetniczną, zawierającą komponent germański (a mianowicie gocki). Wyobrażenie kowala Peruna mogło zostać zapożyczone również przez Hunów (hunnijski bóg gromu i błyskawic Kuar od *kovarĭ, *kuarĭ „kowal”). Przyswojenie kijowskiej legendy przez dawnych Germanów poświadczają źródła pisane – gocki historyk Jordanes (VI wiek) oraz staronordyckie sagi. Sądząc po wszystkim, w odróżnieniu od nosicieli języków słowiańskich (praslowiańskiego) i irańskich (sarmackiego), nosiciele języków germańskich nie brali udziału w kształtowaniu kijowskiego mitu, a jedynie go zapożyczyli, przekładając imiona bohaterów i wiążąc je z postaciami własnej legendarnej historii (zwłaszcza z gockim królem Ermanarychem). Mit o trzech braciach istnieje również w wariancie ormiańskim, gdzie mowa o założeniu przez każdego z braci miasta. Nie wspomina się tam o siostrze, lecz nazwa klasztoru Karapet „prekursor” może nawiązywać do ormiańskiego karap „łabędź”. Wariant ormiański mógł pochodzić ze źródła irańskojęzycznego, a ogniwem łączącym z Ormianami mogli być irańskojęzyczni Alanowie (przodkowie Osetyjczyków). Idea znanego ukrainoznawcy Nico Marra (Marry) o wspólnych scytyjskich korzeniach legend kijowskiej i ormiańskiej przetrwała próbę czasu. Jednak opisy przyrody w wariancie ormiańskim i w kijowskim kronikarstwie są bliskie, co może świadczyć o literackim (albo ustno-epickim?) komponencie legendy obok folklorystycznego. Forma nazwy miasta Kijowa Kuiawa (źródła arabskie, perskie, cesarz bizantyjski Konstantyn Porfirogeneta) odzwierciedla słowiańskie kuiawa „pagórek”. Oznaczenie kijowskiej twierdzy Samwatas może wskazywać na charakterystykę ufortyfikowanej góry (zębata, dawniej zombata, czyli otoczona palisadą). Postrzeganie Kijowa jako matki grodów ruskich może być zainspirowane nie tylko językiem greckim (dziwnym w myśleniu Waregi Olega), ale i rodzajem żeńskim nazwy Kuiawa. Kijowskie pagórki znacznie naturalniej nazywać „pagórkami” (kUiawa), niż wiązać je z kijem-młotem (kij, dawniej *kuj, wspólny rdzeń z kuć, litewskie kujus „młot”). Skojarzenie kuiawy z kuciem mogło być późniejsze: Kuiawa, Kujewa > *Kijawa, Kijewa góra > Kijów gród. Biorąc pod uwagę dawny akcent korzeniowy (gÓra), wyrażenie Kijewa góra łatwo mogło przekształcić się w Kijów gród (dawny zapis „Kijów gród”). Tak więc legenda kijowska zawiera wiele wiadomości cennych dla różnych nauk i przydatnych do budowy współczesnego modelu powstania Kijowa.
ej Leontowycza, który stał się jednym z symboli ukraińskiej kultury narodowej. A opracowanie przez Koszyca kołysanki „Ej, chodzi sen pod oknami” stało się podstawą jazzowego standardu „Summertime” kultowego amerykańskiego kompozytora z Broadwayu, George’a Gershwina. Unikatowe, prastare dziedzictwo muzyczne Ukrainy miało pomóc stworzyć za granicą wizerunek nowego państwa. Kapela z ogromnym powodzeniem koncertowała we wszystkich krajach Europy Zachodniej, a także w USA, Brazylii, Argentynie i na Kubie. Repertuar składał się wyłącznie z ukraińskich pieśni ludowych”. Program zebrania oświatowego połączył opowieści historyczne, sztukę śpiewu chóralnego oraz wykonanie pieśni w opracowaniu Koszyca. Akademicki chór Połtawskiego Kolegium Sztuki im. Lysenki pod dyrekcją Hanny Oksenyczenko wykonał duchowy hymn Ukrainy „Boże Wielki, Jedyny, Ukrainę nam chroń”. Opracowanie chóralne tego utworu wykonał właśnie Ołeksandr Koszyc. Z inicjatywy Ołega Pustowhara odbyła się także projekcja filmu dokumentalnego produkcji „Suspilne. Kultura” „Szczedryk kontra rosyjski świat”. Seans filmu w Kolegium Sztuki im. Lysenki uaktualnił dla obecnych wiedzę historyczną, która mimo dziesięcioleci rosyjsko-komunistycznych zakazów odrodziła się w pamięci Ukraińców. Chodzi o wkład Republikańskiej Kapeli UNR w międzynarodowe uznanie ukraińskiej muzyki oraz o wyrazisty przykład dyplomacji kulturalnej Symona Petlury i Ołeksandra Koszyca w okresie agresji leninowskiej Rosji przeciwko UNR. Podobnie jak podczas obecnej Wojny o Niepodległość, także wtedy broń i kultura były formami oporu wobec rosyjskiego imperializmu.
Przedstawicielstwo UINP w Połtawie Zdjęcia Departamentu Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołesia Honczara
Kijów – starożytny symbol Ukrainy, jej narodu, państwa, historii, kultury i świętości. Początki jego wielowiekowego istnienia giną w głębinach przedpiśmiennego praslowiańskiego okresu. Każdemu Ukraińcowi od dzieciństwa znana jest legenda o trzech braciach i siostrze, którzy osiedlili się na kijowskich wzgórzach (które staroukraiński latopis nazywa górami) i założyli miasto, nazwane na cześć starszego brata Kija. Ściślej mówiąc, nie miasto, lecz umocnioną osadę, fortecę – takie właśnie znaczenie ma słowo град. Pochodzenie Kijowa i pochodzenie legendy o powstaniu Kijowa to nie są tożsame kwestie. Pierwsza – to przedmiot historii i archeologii, druga – językoznawstwa i mitoznawstwa. Nowy owocny rezultat można uzyskać na przecięciu tych nauk, syntetyzując ich świadectwa i poddając je współczesnemu krytycznemu namysłowi. Latopis przedstawia legendę o narodzinach Kijowa we fragmencie niedatowanym, tak że historia nie daje dokładnej wskazówki ani co do czasu założenia miasta, ani nawet co do czasów życia i panowania Kija. Pozostaje dyskusyjne, na ile Kij był postacią historyczną, a na ile legendarno-mityczną postacią. Ale wiarygodne odpowiedzi na te pytania mogą dać językoznawstwo porównawcze, mitoznawstwo porównawcze i archeologia – jeśli odpowiednio połączy się ich dane. W ciągu ostatnich dziesięcioleci, a nawet stuleci (legendę o Kiju badają już dość długo!) zgromadzono liczne warianty opowieści – oprócz staroukraińskiej także staronordycką, gocką i ormiańską. Ich zestawienie pozwoliło doprecyzować znaczenie imion braci i siostry oraz zrekonstruować dawny mit o nich w porównaniu z innymi mitami. Okazało się, że postacie trzech braci reprezentują trzy poziomy pogańskiego wszechświata – górny, środkowy i dolny, i mają paralele zarówno w wizerunkach praslowiańskich, jak i scytyjskich (skifskich) bogów. Ponieważ „scytów-oraczy” Herodota od dawna uważa się za Praslowian, można mówić o powstaniu legendy w środowisku słowiańsko-scytyjskim. Nie wykluczono również, że w najdawniejszej wersji mitu były tylko dwie postacie – Kij (symbol słońca, później grzmotu) jako przedstawiciel górnego świata oraz Lebiedź (ptak wodny) jako przedstawiciel dolnego świata. W dawnych źródłach arabskich Kijów nosi nazwę Kuiaba lub Kuiawa, co może odzwierciedlać staroukraińskie słowo kuiawa „wzgórze”. Z kolei tajemnicza nazwa kijowskiej fortecy Samwatas, wspomniana przez bizantyjskiego cesarza w połowie X wieku, może przekazywać słowo zubata (dawniejsza forma zombata) – obrazowe określenie ostro zakończonych pali zamku jako „zębów”. Szczegółowe omówienie tych oraz wielu innych kwestii można znaleźć w przygotowanej do druku książce „Legendarne narodziny Kijowa”, która czeka na swojego czytelnika.
Tłumaczenie maszynowe
Z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) oraz przy wsparciu Departamentu Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Połtawskie Profesjonalne Kolegium Sztuk im. M. W. Łysenki zorganizowało spotkanie edukacyjne upamiętniające chóralnego dyrygenta, kompozytora, dyplomatę kulturalnego Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), jednego z założycieli Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli Chóralnej Ołeksandra Koszyca. Wydarzenie poświęcono 150. rocznicy urodzin wybitnego artysty.
Do zebranych przemawiał przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim Oleh Pustowhar. Podkreślił, że zgodnie z Uchwałą Rady Najwyższej „O pamiętnych datach i jubileuszach” oraz z inicjatywy UINP 150. rocznica urodzin Koszyca jest obchodzona na szczeblu państwowym. Zaakcentował znaczenie popularyzowania takich postaci, jak Ołeksandr Koszyc, dla odbudowy pamięci narodowej. „Orkiestrowe aranżacje pieśni „Szcze ne wmerła Ukraina” napisał właśnie Koszyc. W czasach URL, zwłaszcza w okresie Centralnej Rady, kierował wydziałem muzycznym ministerstwa oświaty. W styczniu 1919 roku Przewodniczący Dyrektoriatu URL, połtawczyk Symon Petlura, zlecił Ołeksandrowi Koszycowi zorganizowanie kapeli i wyruszenie w światowe tournée w celu popularyzacji naszej kultury”, – relacjonował Pustowhar.
Według słów dyrektora kolegium Mykoły Demczenki działalność kompozytora znacząco wpłynęła na popularyzację ukraińskiej muzyki na całym świecie. Pan Mykoła podkreślił: dziedzictwo Ołeksandra Koszyca jest nieodłączną częścią ukraińskiej tożsamości narodowej. Prowadząca spotkanie, muzykolog i wykładowczyni kolegium Sofia Kit zauważyła: „Koszyc przedstawił światu „Szczedryka” Myko-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
minimum. A może i wiedzy, którą chciało się zdobyć, a której nie dali. „Nie nauczyli”. Chociaż tu jest taka sprawa, że wiedzę można (trzeba!) zdobywać przede wszystkim samemu. Przychodzę. W pierwsze jubileusze nie wychodziło, a potem pojawiło się przekonanie: trzeba iść. Wziąć stamtąd choć okruch tego, czego nie otrzymało się w latach nastoletnich. I gnać precz od siebie kompleksy. A są, przeciwnie, przypadki, kiedy młodego człowieka ciągnie do szkoły, która nie stała się jeszcze byłą. To znaczy, że dusza jeszcze nie oderwała się od szkoły, której może i nie kochała, ale bez której siebie nie wyobrażała. I spodziewa się chociażby takiego samego zewnętrznie życzliwego stosunku i chwili uwagi. Ale zdarzyło się kiedyś zobaczyć taki przypadek. Młodzieniec zaszedł do szkoły, aby po lekcjach spotkać swojego młodszego kolegę i razem iść do domu. Przy planie lekcji na ścianie na korytarzu zobaczył go dyrektor i niezadowolony wypowiedział się co do tego, że, powiedzmy, nie trzeba tutaj przychodzić. Tutaj, jak to mówią, nawet skórą czuje się negatyw, który bił od tego niemłodego mężczyzny. Dyrektor wiedział, że ci dwaj koledzy należą do niezbyt zamożnego towarzystwa, skłonnego do naruszeń prawa. Ale takie bezmyślne słowa nie mogły sprzyjać temu, aby i były, i obecny uczeń stanęli na drodze prawdy. W tym to i rzecz, przyjaciele, że szkoła odpowiada za swojego ucznia nie tylko w latach nauki. I rok śledzi po klasie maturalnej. Nie, modele w różnych dziedzinach techniki. Wydano podręcznik „Analiza biegunowa. Rozwiązywanie zadań wynalazczych”. Pomoże on kształtować umiejętności i nawyki badacza-wynalazcy. „Narodowe centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” oraz Europejski Ośrodek Badań Jądrowych zorganizowały szkoły dla uczniów i pracowników pedagogicznych MAN Ukrainy, gdzie z RMANUM brało udział 6 pedagogów i 4 uczniów. Taka tendencja świadczy o tym, że ścisła współpraca CERN, NC MANU oraz obwodowych MAN daje jakościowo nowe systemowe możliwości dla młodzieży uczniowskiej. Pewnie idziemy naprzeciw europejskim osiągnięciom naukowym, dołączamy do przodujących szkół naukowych Europy i jesteśmy szczerze wdzięczni Małej Akademii Nauk Ukrainy za zapewnienie takich możliwości. Główny referat podczas telemostu wygłosił młody naukowiec z Ukrainy Wałerij Chołojimow, pracownik Instytutu Fizyki Cząstek Uniwersytetu w Walencji, fizyk-eksperymentator w eksperymencie LHCb, CERN, wolontariusz-prelegent szkoły online CERN dla pedagogów Ukrainy 2024. Fascynująca opowieść zanurzyła uczestników telemostu w świat badań na Wielkim Zderzaczu Hadronów, złożony system interakcji, analizy, przetwarzania danych, które otrzymują w rezultacie ona jest odpowiedzialna przed Bogiem i ludźmi za niego zawsze, póki żyje. Bo to ona wychowała nie tylko tych, których portrety dla pokazówki umieszczają na tablicy na korytarzu, ale i złodziei, i maniaków. I po prostu tych, którzy nie czynią nic złego, ale nie zrealizowali swojego, może i dobrego potencjału, swoich zdolności, których nauczyciele nie to że nie rozwinęli, ale i nie dostrzegli. A beztalenci nie ma. Ale iluż uczniów i uczennic nie staje się nikim i niczym. Chyba że życiowymi nieudacznikami. Zwróćmy się do początku tematu. Coż tam jeszcze może zostawać u uczniów po szkole? Proste wyroby artystyczne z lekcji zajęć technicznych, wykonane razem z nauczycielami. Kto co umiał robić. To nie są rzeczy użytkowe, w domu trochę nawet przeszkadzają, trzeba je przestawiać i wycierać kurz, ale wyrzucić – niech Bóg broni! Bo to świadectwo osobistej uwagi i pamięć o niej. To artefakty. Jeśli i je wyrzucić z życia, co w nim zostanie? Nauczyciele też, nawiasem mówiąc, mogą nie rozwinąć swoich zdolności, które mieli w młodości z ambitnymi marzeniami. Nierzadko to stworzenie, zaszczute planami lekcji, świata białego nie widzi za komputerem, na lekcjach tak samo, i chce się pójść precz ze szkoły, ale nie ma dokąd… I oto teraz przejdziemy do wizji prawdziwej szkoły przyszłości, po zwycięstwie w wojnie. Kierownictwo oświatowe prowadzi ewidencję budynków szkolnych, zniszczonych lub silnie uszkodzonych podczas działań wojennych lub ataków terrorystycznych. Czy szkoda właśnie ich (oprócz innego mienia i wyposażenia)? Tak, bez wątpienia. Od ojca-budowniczego przeszedł mi stosunek do czegoś raz kiedyś wzniesionego i postawionego na ziemi jako do czegoś, co ma stać i służyć ludziom zawsze. Zniszczeniu nie podlega w ogóle nic. Ale przecież budynek trzeba w tym celu doglądać i utrzymywać. A oto teraz można z pewnością powiedzieć, że zniszczonych budynków szkolnych nikt już odbudowywać nie będzie. Nie ma dla kogo, dzieci wywieziono. W tym właśnie zawiera się jedno z wstępnych podsumowań tej wojny. Czyli koniec starej ukraińskiej szkoły. prowadzenia eksperymentów na najnowocześniejszym instrumencie do badań w dziedzinie fizyki wysokich energii. Słuchacze dowiedzieli się o 4 wielkich eksperymentach na LHC, zobaczyli wykresy rekonstrukcji rozpadu cząstek, problemy identyfikacji cząstek, związane z tłem, działanie tak zwanego modelowania Monte Carlo. Prelegent wyjaśnił, na jakim etapie pracy badacze wykorzystują sztuczną inteligencję dla oszczędności czasu i zasobów. Telemost w formie webinaru ożywiły też pytania zadane naukowcowi. Odczuwalny entuzjazm badacza świadczy o tym, że ukraińscy naukowcy są zaangażowani w grandiozny projekt i czują się pewnie, posiadając niezbędną wiedzę i umiejętności. Moderatorem i organizatorem telemostu wystąpił Ołeksandr Juriw – honorowy ambasador oświatowców niepokonanych miast Ukrainy, wiodący specjalista NC „MAN Ukrainy”, przewodniczący Ogólnoukraińskiego klubu honorowych ambasadorów nauki CERN na Ukrainie. Jestem pewien, że przed młodzieżą uczniowską Rówieńszczyzny czekają nowe poszukiwania, odkrycia i osiągnięcia na niwie naukowej. Mimo trudności i tragedii wojny, będziemy kontynuować wspieranie młodzieży, która pragnie uczynić świat doskonalszym, człowieka – bliższym prawdziwemu dobru!
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Володимир ВАКУЛЕНКО, Харківщина
Насправді закінчення загальноосвітньої школи може бути великим стресом для випускника, що за кілька років призвичаївся до того середовища, яке стало вже більш-менш своїм. А тут раптом це середовище треба змінювати повністю. Але не кожен готовий навіть у 17 років вийти в широкий світ. Що вже говорити про 15 років. А що залишається молодій людині (частіше – її рідним) на згадку про школу? Ні, не фотоальбоми, які з кожним поколінням стають дорожчими – за їх виготовлення платити треба все більше. Лишається інше. Несписані кольорові олівчики. Щось би ними малювати, та хто вже займатиметься цим? Фломастерів не так шкода, бо то річ недовговічна – як пересохли, то викидай. Колись, пригадую ще свої, доводилось капати в них одеколон, але-то на один раз. А олівці лежатимуть, чекатимуть, поки хтось візьме їх до рук. Пам’ятаю, колись довелося знаходити в шухлядах не тільки свої, а навіть материні, але вже, мабуть, не шкільні, а з часу навчання в технікумі, так звані хімічні. Коли стрижень трохи занурити у воду, він змінює колір. Молодші за мене, може, й не застали вже таких. А в матері, видно, не вистачало духу викинути згадку про юність. Мої роди – і материн-
Олександр АНДРЄЄВ, директор обласного комунального позашкільного навчального закладу “Рівненська Мала академія наук учнівської молоді”
23 телемости “Київ – Європейський Центр ядерних досліджень (ЦЕРН, м. Женева, Швейцарія) – обласні Малі академії наук України” — це унікальні можливості не просто доторкнутися до наукових відкриттів у галузі фізики високих енергій, а й наживо поспілкуватися з носіями знань, які впевнено дивляться в очі майбутнього, висувають сміливі гіпотези, роблять неймовірні дослідження для того, щоб пізнати світ, закони його існування. 21 серпня 2025 року такий захід, темою якого був “Аналіз даних експериментів на Великому адронному колайдері, експеримент ський, і батьківський – десятиліттями жили за принципом “хай буде”. Все може стати в нагоді. Вони несли на собі тягар воєн і голодоморів, а дехто й репресій. Лишаються шматочки пластиліну, де один колір назавжди зліплений з іншим, як барви життя. Іна тих шматочках також ніби назавше зберігається тепло дитячих пальчиків. Що з тим пластиліном і олівцями робити – викинути? А чим вони завинили, за що заслуговують смертної кари? Ліплення розвивало дрібну моторику пальців (за педагогічною термінологією). Та й творчі здібності, може. А вони є у всіх. Але старші здебільшого не помічають їх у молодших і не дають імпульсу до розвитку, не скеровують дитину чи учня на шлях істинний. Лишаються несписані зошити, ледве початі. Я довший час не думав про етимологію слова “зошит”, поки не натрапив на його напівзабутий синонім “зшиток”. І згадалися розповіді батька про те, як він у 1940-х, будучи учнем сільської школи, власноруч робив собі зошити для шкільних предметів, обрізаючи й зшиваючи білі поля з радянських газет. Тоді газети були великоформатні, тож поля були відносно широкими. На отакому й навчалися школярі. А мої шкільні роки всі минули за брежнівських часів, коли-то одні, то інші товари час від часу ставали дефіцитом. Шкільні зошити не виняток. І не забулося, як класний керівник періодично дає вказівку своїм: принести на завтра гроші на певну кількість зошитів. У клітинку, в лінію, а для молодших – в косу лінію. Отак і постачалися зошити – через школи, бо у вільному продажу вони були зрідка. Тож учням під час купівлі в класі говорилося (як голос волаючого в пустелі): “Ви ж дивіться – не псуйте, не обмальовуйте, бо в спекулянтів купуватимете”. (Ще одне напівзабуте слово радянської доби).
А несписаний зошит – це нездобуті знання, невиконані завдання. Багато років з них не пропадало жодного аркушика, бо вони використовувалися якщо не самими школярами, то їхніми батьками, щоб писати листи рідним чи друзям. Це був стиль і спосіб життя, без якого люди не уявляли себе. Ті листи залишалися як пам’ять про них. Що залишиться після теперішніх – шкода говорити. Тепер же куди їх, ті зошити? Мемуари про своє минуле люди не писатимуть. І пиріжки не загортатимуть. У мене рука не піднялася б використати таке добро “на розпалку”, пам’ятаючи, як складно було з цим ще в мої шкільні роки. А чи помітили ви таке явище, коли по тому, як людина закінчує школу – байдуже, чи живе вона там же, чи далеко, – десятиліттями не приходить на ювілейні зустрічі однокласників? Не хоче. Не лише тому, що, можливо, там треба давати певну суму на застілля. Це необов’язково. Але і це непоодиноке явище – у них не минає неприхована чи неусвідомлена образа на цю школу як людське середовище, й навіть на будівлю за те, що не отримав там належної позитивної уваги. Це як
„LHCb (Large Hadron Collider beauty)”, zorganizowane na bazie Równeńskiej Małej Akademii Nauk we współpracy ze Wspólnotą Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” z ukraińskimi naukowcami, którzy biorą udział w badaniach CERN. Uczestników wydarzenia ciepło przywitał Serhij Swystalniuk, zastępca przewodniczącego Równeńskiej Rady Obwodowej, podkreślając znaczenie wspierania młodzieży w nauce. W tym trudnym dla kraju czasie młodzi naukowcy Równeńszczyzny wytrwale się uczą i prowadzą swoje badania. Z dumą stwierdzam, że Równeńska ODA, Równeńska Rada Obwodowa, departament edukacji i nauki Równeńskiej ODA oraz Równeńska MAN wspólnymi siłami, mimo czasu wojny, zapewniają możliwości prowadzenia poszukiwań naukowych przez młodzież uczniowską. Od dziewiętnastu lat od czasu założenia RMANUM młodzi naukowcy regionu przygotowali i obronili 13810 prac badawczo-naukowych. Proces edukacyjny dał możliwość pogłębienia wiedzy w wybranym kierunku prawie dwudziestu sześciu tysiącom uzdolnionych uczniów starszych klas. W Równeńskiej MAN działa multimedialny gabinet nauczania na odległość, laboratoria (chemiczno-biologiczne, fizyczno-technologiczne, badań humanitarnych, selekcji i genetyki, badań kosmicznych), zainstalowano krótkofalową klubową radiostację UT1KWA oraz obserwatorium astrofizyczne z teleskopem o średnicy 305 mm, co sprzyja prowadzeniu badań i poznawaniu właściwości elektrycznych, termicznych, optycznych, elektromagnetycznych i chemicznych materiałów oraz obiektów. Laboratorium fizyczno-technologiczne wyposażono w radiometr radonu i toronu, co dało możliwość prowadzenia badań aktywności objętościowej gazów promieniotwórczych. Na podstawie wyników badań wydano monografię. O osiągnięciach Równeńskiej MAN świadczą jej członkowie kółek, którzy biorą udział w ogólnoukraińskich i międzynarodowych wydarzeniach oraz konkursach. Przykładowo, NC MAN wspólnie z Równeńską MAN przeprowadziło I Ogólnoukraiński Inżynieryjno-Technologiczny Hackathon „Engineering HackFest 2024”, w którym uczestniczyło 42 uczniów starszych klas z 9 obwodów Ukrainy. Wśród zwycięzców Olimpiady Geniuszy Ukrainy 2025 znalazło się 16 przedstawicieli Równeńszczyzny. Równeńska Mała Akademia Nauk młodzieży uczniowskiej posiada 70 patentów na użyteczne
Tłumaczenie maszynowe
Olha KOBEC
Wyszła długo oczekiwana w kręgach literackich monografia Wiaczesława Briuchoweckiego o jednym z najbardziej zagadkowych ukraińskich pisarzy ubiegłego stulecia Wiktorze Petrowie, onże W. Domontowycz, onże Wiktor Ber, Wiktor Petrenko oraz Borys Weryho, a także, jak zaznacza W. Briuchowecki, W. Iwanow. Wszyscy, którzy mieli szczęście obcować z Wiaczesławem Stepanowyczem przez ostatnie 15 lat, bez wątpienia są świadomi jego życiowej pasji i najbardziej wnikliwych, czasem wręcz detektywistycznych poszukiwań materiałów o tym pisarzu, filozofie, archeologu, lingwiście, etnografie i etnologu, badaczu języków starożytnych, wreszcie – radzieckim wywiadzie, który pracował w samym Berlinie, w Monachium i innych miastach hitlerowskiej Rzeszy w czasach II wojny światowej, a potem niespodziewanie zniknął i objawił się w Moskwie na stanowisku zwykłego radzieckiego naukowca w Instytucie Historii Kultury Materialnej. Jednak w 1956 r. szczęśliwie powrócił do Kijowa, gdzie aż do śmierci w 1969 r. spokojnie pracował w Instytucie Archeologii, ożeniwszy się z Sofiją Zerową, wdową po swoim dawnym literackim towarzyszu z „pięciogrona” neoklasyków Mykoły Zerowa. Zresztą sama jestem świadkiem nieustannych autorskich poszukiwań i ciągłego udoskonalania tekstów tej monografii. O tym w autorskim wstępie „Do czytelnika” jest tylko kilka linijek, gdzie mowa o tym, że pierwszy wariant niemal gotowej monografii autor spalił strona po stronie, najwyraźniej na swoim słynnym chutorze Dywo-sył. Drugi wariant został skradziony wraz z komputerem gdzieś w małym miasteczku w Hiszpanii i pamiętam niesamowitą autorską opowieść o tej przygodzie po powrocie do Kijowa. Pan Wiaczesław opowiadał o tym nie jako o bezmiernej stracie i zmarnowanych latach, lecz jako o kolejnej przygodzie, jeśli chcecie – nawet wybryku samego W. Petrowa, który pewnego razu rzeczywiście przywidział mu się na światowych drogach poszukiwań materiałów o nim. Pamiętam, jak i o trzecim wariancie Autor opowiadał niechętnie: był z niego niezadowolony, więc po raz kolejny zniszczył tekst na komputerze… Zatem trzymamy w rękach już czwarty wariant monografii o Wiktorze Petrowie. I czuję pewien stupor u każdego, kto jednak pokona te prawie 600 stron dość gęstego, nasyconego tekstu: co to jest? Badanie naukowe? Utwór literacki z „wprowadzonym” obrazem artystycznego alter ego Autora, takiego sobie Stasa? Kryminał szpiegowski? Badanie epistolarne? Wszystko to jest w książce, ale wszystko to nie jest rozstrzygające dla tej monografii. A jest to przecież monografia – z jedynym przedmiotem badania: postacią Wiktora Petrowa we wszystkich jego hipostazach. I tak, jak dla W. Petrowa nie jest rozstrzygający żaden z przedmiotów jego badań: czy to lingwistyka, czy filozofia, czy etnografia lub etnologia, czy taż archeologia z historią razem w jego działalności naukowej lub obraz współczesnego mu człowieka, którego odtwarzał w twórczości literackiej – tak i dla W. Briuchoweckiego żaden z wymienionych gatunków nie jest rozstrzygający dla odtworzenia drogi życiowej i portretu twórczego W. Petrowa. W rezultacie czytelnik musi dojść do wniosku, że Wiktor Petrow we wszystkich rodzajach jego twórczości i życia – to system poglądów na etnogenezę Słowian i pochodzenie narodu ukraińskiego, właśnie to – główny problem całego życia W. Petrowa. A monografia W. Briuchoweckiego, według moich obserwacji, – to system, który pragnie odtworzyć samego W. Petrowa wszystkimi dostępnymi metodami, zapożyczonymi od niego samego. Dlatego monografię W. Briuchoweckiego można czytać w całości i będzie to nie tylko zweryfikowane badanie naukowe, ale i utwór artystyczny, który będzie odtwarzał w naszej wyobraźni samego W. Petrowa, i kryminał, w którym my razem z Autorem będziemy dochodzić rozwikłania tajemnic jego życia i twórczości, a także powieść w listach, która łatwo się czyta, choć naświetla postać W. Petrowa zupełnie z innej strony i dodaje coraz to nowych tonów w jego charakterystyce. Dla szczególnie zainteresowanych historią ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego znajdzie się własna paleta gatunkowa, a dla charakterystyki i badania ukraińskich działaczy diasporowych – prawdziwe nieogarnione pole. A można czytać tę monografię i poszczególnymi rozdziałami. Powiedzmy, pierwszy rozdział „Ruch ku szczytom jako zagłębianie się w ciszę” będzie bardzo interesujący dla uczonych, badaczy, którzy już wszystko wiedzą o Wiktorze Petrowie i dla których cenne będzie zagłębienie się W. Briuchoweckiego w system filozoficznych, historiozoficznych, lingwistycznych, etnologicznych poglądów W. Petrowa. Autor przeprowadza głębokie badanie pochodzenia W. Petrowa, źródeł jego metodologii naukowej, której korzenie wyraźnie widać już w działalności naukowej jego ojca, znanego religioznawcy, kandydata teologii, w ostatnich latach życia – biskupa umańskiego Platona Petrowa, którego twórczość również została przeanalizowana w tej monografii. Tutaj znajdziemy analizę studenckich badań W. Petrowa, które wyraźnie pokazują nam nie tylko wzrost poziomu naukowego myślenia przyszłego uczonego, ale i to, jak zmieniały się jego poglądy, skąd się brały, jak dojrzewały własne odkrycia naukowe, jak tworzył się własny system poglądów naukowych. Wreszcie, właśnie tutaj mamy konstatację głównych postulatów w działalności naukowej i twórczości literackiej W. Petrowa. I właśnie po przeczytaniu tego rozdziału zrozumiemy, że wszystkie dalsze rozdziały monografii – to właśnie odtworzenie twórczego podejścia samego W. Petrowa do swojej działalności. Dlatego chcę wyróżnić główne wnioski tego rozdziału, które dotyczą przede wszystkim metodologii naukowej i twórczej Wiktora Petrowa. 1. W. Petrow uznawał filozofię bytu człowieka w świecie, który rozwija się nie według ciągłej prostej postępu, a w świecie, który rozwija się według poszczególnych stadiów, epok, przy czym następna epoka jest zaprzeczeniem poprzedniej, choć zachowuje jej główną stałą. Dlatego każda następna epoka rozwoju ludzkości zachowuje w sobie liczne cechy poprzedniej epoki. (Str. 56, 85). 2. W. Petrow w życiu oraz twórczości naukowej i literackiej wyznaje teorię ciszy, niedziałania – od H. Skoworody. Dlatego też nazwa tego rozdziału jest taka. (Str. 71). 3. W utworach literackich swoich bohaterów W. Petrow tworzy statycznymi, oni praktycznie nie zmieniają się w trakcie rozwoju fabuły, ale w istocie ucieleśniają tę samą ideę filozoficzną w formie „dialektyki antagonizmów społecznych” rozwoju społeczeństwa. (Str. 62). 4. Dla Petrowa charakterystyczne są literackie „utwory-centaury”, w których studia naukowe organicznie wplatają się w płótno artystyczne. Nie bał się włączać do swoich utworów postaci „pożyczonych” z cudzych dzieł. Przy czym nie jest on wynalazcą tego rodzaju twórczości literackiej: Autor analizuje pod tym kątem także twórczość M. Kostomarowa, P. Kulisza, A. France’a, V. Hugo i in. (Str. 61). 5. W. Petrow uważał folklor na początku jego tworzenia za ideologię tego społeczeństwa, w którym istnieli ludzie. (Str. 53). 6. Bohaterowie W. Domontowycza – to problem utraconej więzi z sacrum. (Str. 66). 7. Bohaterowie Domontowycza – to ludzie bez gruntu. Teorię bezgruntowności wywodzi on z twórczości H. Skoworody, Kulisza. Autor monografii rozwija tę myśl, wspominając twórczość H. Epika, N. Korolewej, L. Janowskiej, S. Bandery. (Str. 68). 8. Autor monografii wyraźnie dostrzega w twórczości W. Petrowa opracowanie problematyki narodnictwa i antynarodnictwa poprzez analizę twórczości T. Szewczenki, Łesi Ukrainki, I. Franki, P. Kulisza według tej samej metodologii określania istnienia zjawiska nie jako osobnego izolowanego systemu, a jako takiego, który dopuszcza w sobie istnienie cech poprzedniego zjawiska: na wzór tej samej fundamentalnej metodyki podziału filozofii bytu ludzi na osobne epoki, które włączają także cechy poprzednich epok. (Str. 64). Właśnie według tych głównych kryteriów twórczego bytu W. Petrowa, jeśli można tak powiedzieć, zbudowana jest i monografia W. Briuchoweckiego. Dlatego każdy rozdział – to jakby osobne stadium rozwoju badania, które jednocześnie zawiera główne osiągnięcia poprzedniego badania, i nie tylko tego autora, ale i innych. Dlatego w następnych rozdziałach nie znajdziemy już analizy poglądów filozoficznych W. Petrowa tego czy innego okresu jego życia, czy dyskursu literaturoznawczego odnośnie tych czy innych jego utworów literackich. Główne wnioski pierwszego rozdziału są odbierane jako pewna stała, dalej badanie rozwija się w tych sferach, które przez Autora uważane są za najmniej znane i zbadane przez współczesnych badaczy, lub w tych, gdzie obecne jest osobiste doświadczenie Autora monografii. W tym celu wprowadza on osobnego bohatera literackiego – Stasa, który pozostaje statyczny w ciągu całego rozwoju wydarzeń, nie ma szczególnych cech artystycznych, niespodziewanie pojawia się w tym momencie, kiedy Autor musi nakreślić pewien epizod związany z własnym doświadczeniem, i znika, gdy tylko epizod zostaje wyczerpany. Potem pojawia się w innym epizodzie i niesie już inne Autorskie doświadczenie emocji i przeżyć. Charakterystyczny w tym rozumieniu jest wątek poszukiwania spotkania Stasa z Sołżenicynem. Bliscy znajomi W. Briuchoweckiego bez wątpienia pamiętają ten epizod jego życia studenckiego, który wielokrotnie był opowiadany przez niego przez lata i znalazł odzwierciedlenie w kilku jego publikacjach (zainteresowanych odsyłam do „bibliobruchii” „FACTUM EST FACTUM”, K., 2010). Jednak tutaj zapamiętamy go dzięki faktowi, że Stas, oprócz innych rzeczy, miał nadzieję usłyszeć od Mistrza nieco także o W. Petrowie, którym zainteresował się, osobiście słysząc jego wykład na jednym z kijowskich zebrań. Nie będziemy wyjaśniać tutaj naszej współczesnej oceny samego A. Sołżenicyna, jest ona powszechnie znana, ale odnotujmy ten fakt, że Autorowi ten obraz potrzebny był jako przykład do naśladowania dla współczesnej młodzieży: realizowany jest jeszcze jeden postulat Petrowa w tworzeniu obrazu artystycznego – istnieje on jako ucieleśnienie pewnej idei, jako ilustracja do opowieści. Stas – to ucieleśnienie obrazu dociekliwego człowieka, który nie porzuca swojej młodzieńczej pasji przez całe życie. Możemy dodać: i tylko wtedy przychodzi sukces, powiedzmy, odnalezienie Mykoły Mykołajowycza Pawluka, przewodnika, który wyprowadzał W. Petrowa z Monachium do Moskwy po jego tajemniczym zniknięciu. Właśnie dzięki jego opowieści wiemy teraz, jak wszystko się stało. Ten wątek – to po prostu pasjonująca mistyfikowana historia detektywistyczna, warta osobnego utworu artystycznego. I tutaj już traci się zrozumienie tego, kto był większym intelektualistą i mistyfikatorem: W. Petrow czy W. Briuchowecki… I przy tym trzeba odnotować konsekwentne podążanie Autora za metodą twórczą W. Petrowa: do czysto naukowego badania wprowadza on osobny gatunkowo utwór literacki, chociaż
W. Petrow wprowadzał do swoich utworów literackich własne badania naukowe czy też studia. Czyżby rywalizował tutaj ze swoim bohaterem – przedmiotem badań?! Z innych źródeł wiemy, że W. Briuchowecki miał wielkie marzenie: napisać książki o całym „pięcioosobowym” gronie neoklasyków, którymi zainteresował się jeszcze w młodości, wtedy, gdy w ówczesnym środowisku literackim nikt o nich nawet nie wspominał, a co dopiero badał. Wiemy, powiedzmy, że swoją pracę dyplomową na wydziale dziennikarstwa chciał poświęcić badaniu tego zjawiska, jednak rada naukowa nie zatwierdziła tak kramolnego tematu, trzeba było odłożyć swoje zainteresowania na „potem”. Potem, jak wiemy, ukazało się kilka opracowań Autora o W. Petrowie, w 1991 roku – książka o M. Zerowie, w 2013 roku – ogromny trzytomowy zbiór utworów Wiktora Petrowa, opracowanie, przedmowy i przypisy W. Briuchoweckiego. Z innymi uczestnikami grupy neoklasyków zapoznamy się również w niniejszej monografii. Oczywiście wielu zainteresują historie detektywistyczne W. Petrowa, które również zostały szczegółowo zbadane przez Autora w tej monografii. Wielkie znaczenie mają szczegóły zbadane przez W. Briuchoweckiego, jego własne wersje, które opierają się na twardych dowodach i świadectwach pisemnych, w tym epistolarnych, szerokiego kręgu ludzi, w szczególności z diaspory, dokumenty odnalezione przez niego w archiwach, m.in. Uniwersytetu Columbia oraz innych zagranicznych zbiorach dokumentalnych. Niezwykle interesująca, moim zdaniem, jest opowieść o Sofii Zerowej, z którą Wiktor Petrow ożenił się w 1956 r. Wiele osób, w tym ja, do tej pory uważało to małżeństwo za pewną zdradę wdowy po znanym neoklasyku. Jednak jeśli zapoznamy się z rozdziałem, w którym opisana jest ona sama oraz jej relacje, przytoczona jest korespondencja z W. Petrowem i jej otoczeniem, wnikniemy w interpretację tych wydarzeń przez Autora, to można przypuszczać, że to małżeństwo stało się nie tylko dzięki dawnym uczuciom samego W. Petrowa, ale także dlatego, że byli wspólnikami w jego konspiracyjnej działalności i być może nawet wbrew uczuciom samej Sofii Zerowej. Ciekawe są tutaj dostrzeżone przez Autora szczegóły: nie zmieniła swojego nazwiska po pierwszym małżeństwie, trzymała w domu duży portret swojego pierwszego męża, w chwilach, gdy spotkała się z przyjaciółką zaraz po śmierci W. Petrowa, płakała i rozmawiała z nią o pogrzebie Mykoły Zerowa… Monografia jest bogata w odkrycia naukowe. Przy czym nie tylko pobieżne, takie, które dotyczą samego W. Petrowa, jak choćby fakt o braku nazwiska B. Pyłypenki w oryginale jego słynnej pracy „Działacze kultury ukraińskiej (1920–1940) – ofiary bolszewickiego terroru”, na co latami powoływali się badacze-petrowoznawcy w ukraińskiej diasporze jako na ważny dowód bezzasadności oskarżeń tego znanego historyka o „donosicielstwo”. Bardzo interesująca i pouczająca jest ujawniona przez W. Briuchoweckiego historia o działalności agenturalnej Ołeksandra Iwaszkiewicza, ojczyma znanego białoruskiego dysydenta Antona Adamowicza, który całe życie szpiegował swojego przybranego syna i ostatecznie został, najwyraźniej, porwany i zlikwidowany przez radzieckie organy specjalne. W. Briuchowecki odnalazł również oryginały rękopisów W. Petrowa o niszczeniu twórców literatury ukraińskiej początku ubiegłego wieku, udowodnił, że są to dwa ukończone utwory, nadał im wszechstronną charakterystykę, udowodnił, że zostały stworzone za wiedzą odpowiednich or-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ganów, ale nie uzyskały od nich zgody na publikację, ponieważ znacznie wykraczały poza wyobrażalny korytarz swobody jego działań jako sowieckiego rezydenta oraz tego celu, który został przed nim postawiony, aby zdobył zaufanie środowiska intelektualnego diaspory. W dodatku zamieszczono „Pięć zamykających rozdziałów »Doktora Serafikusa«”, które nie weszły do „klasycznego wariantu” tekstu. Jest tam przypis redaktora naukowego, że rozdziały te opublikowano w książce W. Domontowycza »Doktor Serafikus« w wydawnictwie »Wiwat« w 2024 roku, lecz ja dokładnie wiem, że pierwszym odkrywcą tych rozdziałów był właśnie W. Briuchowećkyj. Inna sprawa, że jego monografia, jak już wspominano, powstawała niemal przez całe 20 lat, i dlatego, zapewne z tych względów, redaktor naukowy zrobił własny przypis w autorskim zdaniu o tym, że rozdziały te drukuje się według oryginału, przechowywanego w ЦДАМЛМ України. To bardzo chwalebne, że redaktor naukowy tak dba o prawo pierwodruku wskazanego wydawnictwa, ale bardzo chciałbym, aby równie starannie podszedł również do utworów Autora, czego, niestety, nie widać w tekście książki. Tak, jest wiele miejsc, które wymagają doprecyzowanych przypisów redaktora naukowego; na przykład na s. 9 dwukrotnie wspomina się o wydaniu trzytomowego zbioru W. Pietrowa, jednak ani w pierwszym, ani w drugim przypadku nie podano redaktora tekstów. Na s. 157, mimo autorskiej uwagi, że tekst pisano w 2019 r. i opublikowano w tym samym roku, redaktor naukowy mógłby podać, w którym czasopiśmie drukowano głębokie w treści studium „Ukraińska inteligencja – ofiara bolszewickiego terroru”. Przypis redaktora naukowego nie byłby zbędny także na s. 165, gdzie mowa o „odnalezionym później”, lecz nieznanym kimś oryginale tej pracy, a na s. 177 należałoby choćby wstawić słowo „mnie”, gdy mowa o tym, że właśnie Autorowi książki, a nie komuś innemu, „udało się w osobistym archiwalnym zbiorze Jurija Ławrinienki odnaleźć maszynopisne egzemplarze dwóch wariantów rozprawy Pietrowa”. Warto byłoby też wyjaśnić przypis na s. 561: kto dokładnie „opracował na podstawie szkicowego rękopisnego wariantu W. Pietrowa »Ekegard« po raz pierwszy udostępniony tam tekst. Na s. 129, niestety, doszło do technicznej awarii, którą także powinien był zauważyć redaktor naukowy, podobnie jak błąd na s. 11 w dacie urodzenia W. Pietrowa. Ale są to wyłącznie moje techniczne uwagi, bez których, niestety, nie obywa się żadne wydanie. W końcu, jeśli mówić o monografii W. Briuchowećkiego, to ogromną bazę nowych informacji znajdą tu badacze wielu kierunków: od literaturoznawców, językoznawców, filozofów, po historyków, którzy badają wydarzenia legalnej i nielegalnej walki Ukraińców o Niepodległą Ukrainę w różnych okresach, po tych, którzy interesują się historią ruchu banderowskiego, zwłaszcza w Niemczech, USA, Kanadzie, a także po tych, których zajmują rozprawy o tak już dziś odległej historii UNR i jej jaskrawych działaczach, zwłaszcza o W. Wynnyczence i jego spotkaniu z W. Pietrowem. Ogólnie rzecz biorąc, nowa książka Wiaczesława Briuchowećkiego wykracza daleko poza ramy monografii literaturoznawczej z „biograficznymi rozważaniami i literaturoznawczymi konstatacjami”, jak zaznaczono na jej karcie tytułowej. Jest ona jaskrawym płótnem-odbiciem specyficznej ukraińskiej rzeczywistości intelektualnej, zbadanej przez Autora w ciągu co najmniej dwóch stuleci naszej historii.
Tłumaczenie maszynowe
Anna-Witalija PALIJ, Tarnopol
„Światłomierze czynu” – zbiór poetycki, który przedstawia spójne i zwięzłe ujęcie życia i działalności Bohdana Łepkiego (1872–1941) jako ukraińskiego pisarza, malarza, literaturoznawcy, historyka sztuki, wydawcy, działacza społeczno-kulturalnego i oświatowca. Ujęty w mistrzowskie słowo, prozatorsko-tezowe i rozszerzone poetyckością, zainteresowuje i z pedagogiczną sprawnością wprowadza w świat tego artysty. Poezja Bohdana Łepkiego tematycznie obejmuje dawną przeszłość historyczną, narodowo-wyzwoleńczą walkę, etniczno-kulturalne potrzeby narodu, duchowo-moralne poszukiwania. Łepkyj był zarówno subtelnym lirykiem, pieśniarzem przyrody, jak i dążył do klasycznych form wierszy; w jego dorobku są także formy pieśni ludowej i dziecięce poematy-bajki. Aby choć pośrednio odczuć tonalność i nastrój jego poezji, podajemy dwa krótkie wiersze. „Pożółkło liście, śmierć i proch, / Bezdenny ból. Leci do wsi z dalekich pól / Czerwony koń. // Bez uzdy, bez siodła pędzi, / Jeźdźca zgubił. / Z drogi ustąp, kto żyw! / Czerwony koń pędzi!” („Czerwony koń”, rozdział „Poezje 1914–1920 lat”, wiersze wojenne). Z rozdziału „Złota Lipa”: „Wyszczerbione miecze, / Witam was! / Niespełnione wezwania, / Przyjdzie wasz czas! / Bohaterowie w grobach, / Spokojnie śpijcie. / Nieprzebyta nasza droga! / Wrogowie drżyjcie!” (zbiór „Poezje”, 2005). W zbiorze Marii Nazar każdy niewielki prozatorski fragment życiorysu wybitnego rodaka z Ziemi Tarnopolskiej, począwszy od narodzin w Krehulcu na Czortkowszczyźnie, towarzyszy poetycka ilustracja, a także cytat samego Łepkiego lub innych znanych osób, co dodaje kolorytu odpowiedniemu okresowi czasu. Autorka „Światłomierzy czynu”, w tonie naukowego podejścia i wysokiej profesjonalności twórczości Bohdana Łepkiego, jak często i on, pisze swoje wiersze w różnych gatunkach: to poemat, sonet, oda, rondel, rondo, tautogram, tercyny, triolety, septymy, sekstyny, nona, dwuwiersze, glosa, pięciowiersze, oktawa, rubaje, strofy ronsardowskie, pieśń, katreny, esperela, akrostych, i zwieńcza wieńcem sonetów – co samo w sobie służy dobrym dydaktycznym wzorem poetyckiego mistrzostwa. Co do treści, Maria Nazar, choć wprowadza obrazowość artystyczną, stąpa twardą koleją prawdziwości od początku do końca swojej poetyckiej opowieści. Oto potwierdzenie słów z pierwszego już wiersza, który opowiada o dzieciństwie poety. Podczas obchodów 60-lecia urodzin Bohdana Łepkiego w krakowskiej „Proświcie” jubilat, zwracając się do Ukraińców, powiedział: „Ojczysty kraj dla artysty to źródło, z którego można pić wodę aż do zgonu. W czasach mojego dzieciństwa w Poruczynie i Żukowie zżyłem się z wiejskim ludem, poczułem atmosferę ludowych obyczajów, legend, wierzeń, obrzędów, które zachowały się na Bereżańszczyźnie. Widziałem ludzi, czułem ich smutek i krzywdę i przenosiłem wszystko na papier…”. To samo czytamy we wstępnym poemacie „Schody poznania”, gdzie autorka pisze o płótnie pamięci artysty: „Na nim – wzory dawne / Legend, bajek, pieśni kalinowych, / Poruczyńskie obrzędy i stroje, / Historii zbolałych zwoje”. Tam też ujawnia się rola „gniazda bereżańskiego” – dworu wysoko wykształconego dziadka-księdza jako znaczącego ośrodka kulturalnego, który wpłynął na dalszą działalność Łepkiego – robotnika przede wszystkim na kulturalnej niwie ukraińskości. Choć zarówno opowieść prozatorska, jak i wiersze dotyczą poety, to w ich istocie odczytuje się opowieść samego artysty. W „Odzie do Wiednia”, przejęta światoodczuciem młodego utalentowanego Ukraińca, poetka mówi: „O mieście świata! Mieście wiedzy! / Dałeś zręcznie i swobodnie / Poecie majestat słowa – / Zabrzmiała twórczości podkowa”. Aby młode zielsko przyjęło się i puściło pędy, trzeba się nim opiekować. Stąd – i wdzięczność za możliwość owoców przyszłości. Właśnie w kontekście wiedeńskich lat młodego Łepkiego pisarka przytacza też cytat apostoła Pawła: „Bracia moi, nie bądźcie dziećmi rozumem. Bądźcie dziećmi sercem, a rozumem – dorośli”. Ważne wskazanie dla Ukraińców, które daje możliwość ujawnienia tego jasnego i czystego, co złożone jest w duchowym dziedzictwie, mimo niedoskonałości, a po części i agresywności ziemskiego świata. Duchowe wskazanie, które dawało możliwość realizowania swojego twórczego potencjału w świecie dla jego doskonalenia: „Z wdzięcznością strzeż tego hojnego daru. / Nie pozwoli nam bezpowrotnie pobladnąć / Jego niezniszczalności ołtarz, / Który prowadzi, jak ten gwiazdarz”. Autorka skupia uwagę na znaczeniu muzyki w życiu Łepkiego, spotkaniach ze znanymi wykonawcami, kompozytorami, w tym z Salomeą Krušelnycką, a także na kształtowaniu się młodzieńca jako artysty, stworzywszy triolety na motywach dwóch obrazów Bohdana Łepkiego. Wkłada w usta dojrzałego już poety wspomnienie o tak ważnych dla niego literackich studiach Lwowa: „Przez lata przychodziło wspomnienie / O dawnym orbitalnym Lwowie, / Gdy w plastrach jasnych dni / Duchowości niezgaszony promień / Prowadził go ku szczytom”. Sekstyny pod tytułem „Korony światła” potwierdzają, że subtelna liryka wierszy Łepkiego obok innych poetów-młodomuzowców
Lwowa zapraszała w błogosławiony spokój głębin duszy autora, który dostrzegał doskonałość stworzenia: „To blask gałązki — dźwięczna wizja sonat. / Żywym niebiosem dzień nagle kołysze / W koronach światła cicha, delikatna łaska”. Jak kwitnie rozkwit wiosny, tak intymno-pejzażowa liryka młodomuzowca jest wypełniona życiem, niczym „czasza utkana z kwiatów”, której „mądry studniarz” „nie pozwoli wyschnąć”. „Potężny ślad” – poemat opisujący okres krakowski, kiedy Bohdana Łepkiego zaproszono do wykładania języka i literatury ukraińskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Tam, pisze autorka, „Bohdan Łepkyj stanie się swoistym ambasadorem kultury ukraińskiej w Europie przez blisko 40 lat”. Opisuje ona życie literackie uczonego, jego badania literaturoznawcze o szerokich ramach czasowych, spotkania z wiodącymi pisarzami i artystami ukraińskimi, którzy wówczas mieszkali w Polsce, wspólne organizowanie ukraińskich imprez kulturalnych, wpływ Łepkiego na rozwój i kształtowanie się ukraińskości za granicą. Ukazanie okresu I wojny światowej w twórczości Łepkiego, reprezentowanej szeregiem wierszy o tematyce strzeleckiej oraz poematem-lamentem „Nokturn”, w „Światłomiarach czynu” kończy się optymistyczną nadzieją: „Lecz dzień wszechmocny w miłości, / W Bożej woli, w Bożym słowie!”. W ten sposób nienatrętnie podkreślona zostaje głęboka duchowość poety, wykształcona dzięki stałości rodu i bezpośredniej bliskości służby religijnej jego najbliższych krewnych. Wczytując się w różnorodne gatunkowo wiersze Marii Nazar, podziwiasz wysoki poziom jej poetyckiego kunsztu. I tu warto zwrócić uwagę na glosę – gatunek, któremu autorka oddała hołd odrębnym zbiorem, dzięki czemu dobrze wniknęła w subtelności jego cech. Glosa „Kwiat się rozlał” nie tylko rozszyfrowuje i rozwija strofę poetycką Bohdana Łepkiego, lecz w tym przypadku charakteryzuje odbiór przez autora realizacji swego poetyckiego daru: „Ten wektor darowany dla roli, / Kreślili go dla nas monady”. Godny podziwu jest także wieniec sonetów „Szczytowy śpiew”, w którym, w piętnastu czternastowersowych sonetach, umiejętnie łącząc ogniwa łańcucha zgodnie z gatunkiem, opiewane są duchowe podstawy Łepkiego, od początków po wypełnienie życiowego zadania wobec Wszechmogącego i Ukrainy. Czterema katrenami, nawiązując do tytułów historycznej prozy Łepkiego, poetka oddaje ducha każdej z powieści historycznych. Oddaje też należne uznanie pieśni „Żurawie” („Słyszysz, bracie mój…”), autorstwa poetyckiego Łepkiego, która dawno stała się ludowa. „Najbardziej naturalnym stanem duszy lirycznego bohatera w poezji B. Łepkiego jest tęsknota” – pisze Maria Nazar. Zgódźcie się, że jego (stan duszy) można prawdopodobnie zaliczyć do narodowej cechy Ukraińców. Ale dlaczego? Czy nie dlatego, że pamięć tysiącleci przełamuje bariery ziemskiego świata i dąży do połączenia z utraconym niegdyś niebem, z wysokim duchem przodków, z własnym żywotnym światem, budowanym nie na prawach siły, jak to dziś, lecz na miłości do wszystkiego, co żyje. Bohdan Łepkyj, mając szczególne poczucie duszy, opiewał tę rozumem nieuchwytną utratę ducha, uwięzionego w klatce otoczonej doskonałym pięknem ziemskiej przyrody „zdziczałego świata” (taki tytuł nosi jeden z wierszy „Światłomiarów czynu”). W oktawie „Ku światłu…” poetka przedstawia Bohdana Łepkiego jako oświeciciela:
Pieśniarz nadziei, wieczny stróż swego daru,
Który z mroku wieków przyszedł w żałobną porę,
Pielęgnował ją, przetrwał srogą karę,
Aby nadszedł ów dzień, jak jasny Spas,
Który rozwieje straszną tiarę mroku,
Ze snu ku światłu wszystkich nas zawoła.
I będzie wezwaniem wiosny jak wolny śpiew,
I sad, i matka, i moc łanów.
Dziś szczególnie potrzebujemy oświeciciel, budzicieli narodu ku temu, co jasne, czyste, prawdziwe i niezbędnie potrzebne do oddechu, rozwoju i rozkwitu życia w jedności z prawami Wszechmogącego, w których jest miłość do wszystkiego, co żyje. Gdy ciemno, chce się światła. Bohdan Łepkyj, według słów poetki, był właśnie tym człowiekiem, który „z mroku wieków” pojawił się „w smutnej porze”, „aby nadszedł ów dzień, jak jasny Spas, / Który rozwieje straszną tiarę mroku, / Ze snu ku światłu wszystkich nas zawoła”. Czy nie dlatego, według słów samego Łepkiego, obok nieustannej nauki i wytężonej pracy zawsze miał za credo ludowe powiedzenie: „Żął, nie żął – a siać trzeba!”. Nadzieja jest jak praca, którą wykonujemy niezależnie od wszelkich okoliczności. Bo między pracą dla Boga i ludzi a samym człowiekiem, który ją tworzy, zawsze stoi znak równości. Zbiór poetycki „Światłomiary czynu” właściwie jest wyprowadzeniem przed oczy czytelnika wymiarów strumienia światła osobowości – tego, który oświeca naród – daje wiedzę, wyjaśnia, pokazuje prawdę zgodnie z czynem swojego powołania, odsłania piękno i harmonię dobra, zdolnego zmienić świat. Maria Nazar udanie połączyła swoje ipostasie poetki, literaturoznawczyni i pedagożki i stworzyła naprawdę wyjątkowy zbiór poetycki, który dzięki swej zręcznej artystycznej ilustracji posłuży wielu pokoleniom miłośników zarówno poezji w ogóle, jak i twórczości Bohdana Łepkiego.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła Szot Zdjęcie autora Ojciec Kazimierza Sikorskiego z pochodzenia był Polakiem, matka – Ukrainką. Lata wojenne zadały duszy małego Kazika aż nadto wiele cierpień i tragedii. Wraz z kanonadami rodzina Sikorskich przeniosła się na Chmielniczyznę, do ówczesnego rejonu izasławskiego. 23 lutego 1944 roku na jego oczach faszyści zabili tatę, babcię i dziadka. Matka zdążyła chwycić syna i go przykryć. Oboje pozostali przy życiu. Lecz nie ominął ich hitlerowski obóz koncentracyjny. Wywieziono ich do Bawarii. Co prawda, małoletni więźniowie przebywali tam wraz z matkami. To choć trochę łagodziło chłopcu nieznośność warunków. Z łap ucisku w 1945 roku uwolnili ich amerykańscy żołnierze. Po faszystowskim obozie matka i syn wrócili na Chmielniczyznę, do wsi, gdzie ich najbliżsi polegli na wieki od kul hitlerowców. Lecz nie mogli długo tu pozostać, zbyt mocno raniła serca tragedia. Więc ruszyli w drogę. Przybyli do Szumska, gdzie przygarnęła ich w swoim niewielkim mieszkaniu rodzina Stychalskich. Z czasem matka zaczęła kierować biblioteką rejonową. W miejscowym domu kultury urządzono dla Sikorskich także pokój do zamieszkania. Po roku matkę wybrano przewodniczącą Szumskiej rady osiedlowej. Na tym stanowisku przepracowała aż do połowy lat sześćdziesiątych. Kazimierz zaś uczył się w miejscowej szkole. I niemal każdy zeszyt zamazywał rysunkami. Nauczyciele nie krzyczeli na niego, rozumieli ucznia, nawet moralnie wspierali, oceniali jego prace. W ogóle, odkąd pan Kazimierz sięgał pamięcią, zawsze pragnął malować. Bardzo już chciał mały Kazik narysować bujnogrzywego konia. Głowę przedstawił, a dalej się pogubił, nie wiedział, jak wcielić w życie swój artystyczny zamysł. Ojciec z jakiegoś powodu nie pomógł, przeciwnie, nakazał, aby syn przypadkiem nie wziął jego czerwono-niebieskiego ołówka. Może tata, właściwie, w ten sposób chciał, żeby jego krew z krwi uczyła się samodzielności. Dlatego Kazimierz zdołał poradzić sobie z twórczą pracą – koń jednak pojawił się na arkuszu papieru. Od tamtej pory Kazimierz Bronisławowicz zawsze był w poszukiwaniu. Życiowym, twórczym. W młodości niemal został zawodowym wojskowym, nawet wstąpił do szkoły czołgowej. Switłana Pruhło, kierowniczka służby informacyjnej Narodowego Muzeum Garncarstwa Zdjęcie Jurka Posywajły W tym roku mija 100 lat od dnia urodzin Wasyla Omeljanenki – jednego z najwybitniejszych mistrzów sztuki garncarskiej Ukrainy. Jego imię rozbrzmiewa w każdym obrocie koła garncarskiego, w każdej zoomorficznej rzeźbie, która oddycha folklorem, fantazją, głęboką ukraińską symboliką. W ramach uczczenia jubileuszu artysty, w Opisznem oficjalnie otwarto Muzeum-Zagrodę Pamięci garncarza Wasyla Omeljanenki. A na jej podwórzu odbyła się nie mniej ważna prezentacja – publiczności po raz pierwszy przedstawiono monumentalne rzeźby, stworzone podczas KeramoRezydencji w Opisznem: 100 lat w świetle talentu Wasyla Omeljanenki, która odbywała się przez trzy tygodnie na bazie Narodowego Muzeum Garncarstwa przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Wasyl Omeljanenko – to nie po prostu mistrz czy wykonawca tradycji. On jest tym, który je czuł, przewartościowywał, zachowywał i jednocześnie tworzył nowe formy. Jego
Zasłużony działacz sztuki Ukrainy Kazimierz Sikorski. Jednak szybko zrozumiał, że to nie jest jego powołanie. Na szczęście wtedy właśnie redukowano liczebność armii, napisał raport. Zamiast tego został nauczycielem rysunku i kreślenia w rodzinnej szkole. Zrozumiał: dla niego to za mało, trzeba się uczyć. Z czasem został studentem Lwowskiego Instytutu Sztuki Użytkowej i Dekoracyjnej im. Iwana Trusza. Następnie dyplomowany specjalista otrzymał skierowanie do ukraińskiej stolicy, gdzie pracował w „Kyjiwtorhreklami”. Lecz choroba matki skłoniła go do powrotu do domu. „W żadnym wypadku nie mogłem zostawić mamy sam na sam z podstępną chorobą – dzielił się ze mną kiedyś swoimi przemyśleniami Kazimierz Bronisławowicz. – Przecież ona uchroniła mnie od wrogiej kuli, broniła w faszystowskim obozie koncentracyjnym, prowadziła przez życie”. Więc zatrudnił się w Szumskim domu kultury, gdzie był teatr ludowy. Tworzył dekoracje do spektakli, pisał afisze. Mimo tragedii, niepowodzeń, los jednak był przychylny dla Kazimierza Sikorskiego. Podarował mu także teatr. Właściwie, ulubioną pracę. Ponad trzydzieści lat pracował w Tarnopolskim Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Tarasa Szewczenki. Znany reżyser, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Fedir Stryhun tak napisał o Sikorskim: „Pierwsze, co charakteryzuje twórcę, to jego uczciwość w życiu i sztuce. Poczucie przestrzeni i faktury, symboliczne i obrazowe rozumienie tego czy innego dzieła dramatycznego pozwala mu trafnie rozwiązywać na scenie miejsce akcji i atmosferę, charakter i filozofię zamysłu przyszłego spektaklu. Umiejętność odcinania wszystkiego, co zbędne, niezagracania sceny drobnymi detalami zawsze pomaga Kazimierzowi Sikorskiemu wykrystalizować reżyserski zamysł”. Do wielu spektakli włożył własny talent artystyczny Kazimierz Bronisławowicz. Każdy z nich wymagał nie tylko wielkiej pracy, myślenia, ale i wiedzy historycznej, literackiej, artystycznej. „Zawsze chce się znaleźć pewien obraz – mówił mi w jednym z wywiadów – przekazać atmosferę czasu, który odzwierciedla sztuka. Pragnę dowiedzieć się, czym oddychał sam autor, jego epoka. Oczywiście, wsłuchuję się też w pomysły reżysera-inscenizatora”. Scenografię Kazimierz Sikorski tworzył nie tylko dla teatru, w którym pracował. W szczególności w Operze Narodowej opracowywał oprawę dzieła muzyczno-dramatycznego B. Latoszynskiego „Złota obręcz” na podstawie powieści I. Franki „Zachar Berkut”. Na tej samej kijowskiej scenie tworzył dekoracje do opery K. Wachnianina „Kupało”. Trzy scenografie przygotował także dla Wołyńskiego teatru dramatycznego: początkowo była to „Noc majowa” M. Gogola, następnie – „Opera za trzy grosze” B. Brechta, „Beztalencie” I. Karpenki-Karego. Dwa spektakle oprawił także w Sliweńskim teatrze dramatycznym (Bułgaria). Kazimierz Sikorski był nie tylko scenografem, ale i utalentowanym rzeźbiarzem, malarzem. W rzeźbie pociągały go prawdziwe osobowości. Historycy sztuki zaś zauważają, że te dzieła Kazimierza Bronisławowicza to nie tylko konstatacja jakiejś konkretnej postaci, to duch, który autor poczuł dzięki zrozumieniu istoty tej osoby. Ucieleśnił w rzeźbie wizerunki-portrety, w szczególności sławnego Leonarda da Vinci, ukraińskiego króla Daniela Halickiego, reżysera i aktora Pawła Zahrebelnego, tarnopolskiego poety Borysa Demkiwa i innych. Heroizm, rycerskość, matczyną miłość i niepokój, myśli geniusza i proroka zdołał Sikorski utalentowanie odtworzyć także w pomnikach, które stoją w Tarnopolu, Husiatynie i Szumsku. Razem z rzeźbiarzem Wasylem Sadownykiem podarował centrum obwodowemu pomnik „Matczyny zew”. W parku Odrodzenia Narodowego w Tarnopolu stanął „Sokół” – memoriał poległym żołnierzom-„afgańczykom”. Kozacki watażka Seweryn Naływajko dzięki niemu wzniósł się w miedzi na piedestał w Husiatynie. Dla rodzinnego Szumska stworzył pomnik Tarasa Szewczenki. Jeśli do rzeźby, jak wyznawał Kazimierz Sikorski, ciągnęło go jakby podświadomie, w tej dziedzinie sztuk pięknych wabiła interakcja formy i przestrzeni, brył i ich plastycznego wyrazu, to malarstwo dla artysty było rozmyślaniami na tematy moralności, historii i teraźniejszości. Z dziejopisarstwa Ukrainy chyba najbardziej pasjonował się epoką Rusi Kijowskiej i Kozaczyzny. Imponują przenikliwością, głębią zrozumienia, nasyceniem wydarzeń, dramatyzmem, w szczególności tryptyk „Włodzimierz Wielki”, cykle „Najazd mongolski” i „Przeszłość Ukrainy”, obrazy „Na zew przodków”, „Taras Bulba”. Konie z dzieciństwa artysta ucieleśnił w pracy „Przeczucie”. A wyjazd do Kijowa (właściwie jeden życiowy akcent) skłonił do namalowania płótna „Pod znakiem Barana”, które symbolizuje bezbronność i jednocześnie pobożność. Wtedy w jednym ze stołecznych przejść podziemnych pan Kazimierz zobaczył starą kobietę z ikoną. Zaskoczyło go, że nikt na nią nie spojrzał, nikomu nie była potrzebna. Tak też namalował ją samą na całym świecie, zagubioną. „Wzniósł się swoją sztuką aż do jasnych gwiazd – scenograf, rzeźbiarz, nauczyciel, mistrz Kazimierz”, – tak swego czasu poetycko wyraził się o Kazimierzu Sikorskim główny reżyser Tarnopolskiego teatru dramatycznego im. T. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy Ołeh Mosijczuk. Koledzy nazywali Kazimierza Bronisławowicza pasjonatem ducha, heroldem pracy twórczej, ojcem, pobratymcem. Lepiej chyba nie da się powiedzieć. Takim go znali, takim go pamiętają.
90. rocznicę urodzin Kazimierza Sikorskiego – scenografa, rzeźbiarza, malarza, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, laureata obwodowej nagrody im. Mychajła Bojczuka – obchodzimy we wrześniu. Właśnie w tym jesiennym miesiącu, 26 dnia 1935 roku we wsi Chodaki (obecnie hromada miejska Szumsk), po raz pierwszy ujrzał światło dzienne. Odszedł zaś w wieczność wiosną, w drugim dniu Wielkanocy – 16 kwietnia 2012 roku. „Życie swoje przeżyłem, jak naród mój. Nic mnie nie ominęło. Ale nie narzekam i nie żałuję” – tak mówił mi kiedyś krótko o sobie z wysokości przeżytych lat.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
lwy, konie, bajkowe ptaki, wazy, dzbany i dziecięce zabawki to nie tylko przedmioty codziennego użytku ani eksponaty muzealne. To zakodowane obrazy kultury ludowej, które wchłaniają poezję ziemi, uśmiech baśni, filozofię pracy. Jego twórczość to prostota, która nie pomniejsza głębi. Wręcz przeciwnie, sprawia, że staje się ona jeszcze bardziej wyczuwalna. Jego formy są rozpoznawalne, jego styl niepowtarzalny. Słychać w nim rytm ukraińskiej wsi, ciepły humor i mądrość ludowego życia. Dlatego otwarcie muzeum-siedziby w jego rodzinnym domu stało się ważnym krokiem kulturalnym. Tu wszystko mówi o nim: chata, podwórze, drzewa, przestrzeń. A teraz, gdy ta przestrzeń została uzupełniona współczesnymi rzeźbami, stworzonymi przez artystów, którzy pracowali w ramach KeramoRezydencji, dialog między epokami stał się jeszcze głębszy.
Poczuć glinę. Na bazie Narodowego Muzeum Garncarstwa pracowało pięciu artystów-ceramików: Inna Hurżij (Połtawa), Anatolij Szkurpela (Opiszne, Połtawszczyzna), Wiaczesław Odarczenko (Woskobijniki, Połtawszczyzna
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pietruszka, potem pasażerowie samochodzików, połamane igiełki i wreszcie Królowa Żółtoigła. Początkowo wszyscy myśleli, że Żółtoigła jest bardzo surowa, a w rzeczywistości z radością przyłączyła się do tworzenia ozdób. A połamane igiełki są w czymś podobne do zgubionych guzików. Ci bohaterowie mają przełomowy moment w życiu. Jeszcze nie wiedzą, co mają dalej robić, ale z radością pomagają Sołomijce, bo wiedzą, że ona też jeszcze może komuś pomóc. Sołomijka trafia do krainy, w której wszyscy są zgubieni. Nie rezygnuje z przygód i stara się pomóc innym. Główną ideą tego spektaklu jest to, że wszyscy możemy sobie nawzajem pomagać, być użyteczni dla tych, którzy są obok, i dzięki temu sami być szczęśliwi. Pod koniec historii Sołomijce też staje się ciężko. Ale wszyscy przyjaciele, których zebrała, wspierają ją i to pomaga dziewczynce zrealizować zamierzone cele. Nad rozwiązaniem scenograficznym pracowałam razem z Ołeną Al Jusef. Był pomysł, żeby wszystko zrobić z tkaniny. Sołomijka przegląda mamine igły, nici, guziki i wymyśla sobie tę historię. A kolor swoich kostiumów dobieraliśmy tak, aby lalki kontrastowo wyglądały na naszym tle. Plastyką każdy zajmował się sam. Staraliśmy się ją zrobić nieco w komicznym planie, w sposób przerysowany. Specjalnie do spektaklu muzykę napisał kompozytor Illa Rybałko. Dzieci bardzo dobrze odbierają spektakl, aktywnie reagują na wszystkie wydarzenia, które dzieją się na scenie”. Roman Łystopad, aktor: „Najważniejsze, że pracowaliśmy w przyjaznej atmosferze, w twórczym, pozytywnym balansie. A praca z lalkami nie jest taka prosta. Spektakl tworzyliśmy kolektywnie. Gram czarnego Guzika. Jest on nieco zagubiony nie tylko dlatego, że się oderwał i zgubił, ale dlatego, że jest nikomu niepotrzebny. Tak bywa i w życiu – ludzie nie widzą konkretnej drogi i próbują siebie odnaleźć. Guzik spotyka na swojej życiowej drodze dziewczynkę Sołomijkę, która pragnie mu pomóc i kieruje go na właściwą życiową drogę. Dzięki dziewczynce rozumie, co chce zrobić w tym życiu, znajduje swój cel i razem stają się użyteczni dla społeczeństwa. A Sołomijka staje się ideowym liderem, który gromadzi wokół siebie innych. Wszyscy do niej lgną”. w normalnych warunkach. Oprócz tego dyplomaci obejrzeli wystawę „State of Will” niderlandzkiego fotografa wojennego Eddiego van Wessela, która obecnie trwa w Dowżenko-Centrum. Jest to wizualna refleksja na temat wojny, wytrwałości i człowieczeństwa. W pracach, stworzonych w ciągu trzech lat wojny
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr Zwykły dzień małej Sołomijki nagle zmienia się w prawdziwą bajkową przygodę! Trafia ona do zadziwiającego świata fantazji – Kraju Zagubionych Guzików! Tam na Sołomijkę czekają niespodziewane znajomości, wesołe wyzwania i ważne odkrycia. Ta ciepła lalkowa historia opowiada o dobroci, przyjaźni oraz wierze we własne siły. W spektaklu ożywają bohaterowie z ulubionej książki, która inspiruje dzieci do bycia odważnymi, uważnymi wobec innych i niebojącymi się marzyć. Spektakl stanie się wspaniałą teatralną przygodą dla najmłodszych widzów i niezapomnianym wspomnieniem dla całej rodziny. – Ten tekst pojawił się spontanicznie i był moim pierwszym utworem napisanym dla dzieci – opowiada Olha Ptacha (Andrijaszko), autorka bajki „Sołomijka w Kraju Zagubionych Guzików”. – Narodził się, gdy moja starsza córka była jeszcze całkiem mała. Pewnego wieczoru wracałyśmy do domu z przedszkola i zgubiła guzik. Po tym przez całą drogę coś wspominałyśmy, fantazjowałyśmy, rozważałyśmy, dokąd mogą znikać wszystkie guziki, które gubią ludzie. A wieczorem, kiedy córeczka zasnęła, coś nie dawało mi spokoju. Usiadłam do komputera i do rana napisałam tę historię. Od tamtej pory minęło 14 lat. Wtedy w ogóle nie pozycjonowałam się jako pisarka. Byłam wykładowczynią, miałam swoje studio twórcze, zawsze uczyłam innych. Pomagałam uwierzyć w siebie, aby ludzie od serca pisali wiersze, bajki. Przy tym sama nigdy nie wychodziłam ze swoimi. Po tym, jak napisałam tę historię, na wiele lat zostawiłam ją w komputerze. A wróciłam do niej przypadkiem. Kilka lat temu zobaczyłam ogłoszenie o międzynarodowym konkursie literackim „Dziecięca koronacja” i przypomniałam sobie o tej bajce. Odnalazłam ją i wysłałam na ten konkurs. Byłam bardzo zdziwiona, że moje jedyne w tamtym czasie opowiadanie dziecięce stało się najlepszym opowiadaniem 2021 roku. Potem było wydanie w formie osobnej książki, a później – spektakl. Kiedy bohaterka Sołomijka (nawiasem mówiąc, tak samo nazywa się moja córka) znajduje się w Kraju Zagubionych Guzików, to widzi, że te guziki czują się nikomu niepotrzebne, zagubione, że nie ma z nich żadnego pożytku. Bardzo chciałam przekazać sens, że często dzieci bywają najbardziej wrażliwe. Są różne życiowe okoliczności, zdarzają się momenty, kiedy dzieci nie są rozumiane, stykają się z bullyingiem, okrucieństwem. A kiedy dorastają, to widzą, że nie ma dla nich miejsca, nie mogą odnaleźć siebie, czują się niepotrzebne. Ideą książki jest danie poczucia, że jeśli tu jesteśmy, to wszystko ma sens i na pewno wszyscy jesteśmy do czegoś potrzebni. Bardzo ważne jest znalezienie poczucia przynależności do życia – jak mogę pomagać innym, jak mogę się przejawiać, w tym jest moja wartość, unikalność. Tak samo jak guziki szukały swojej wartości, a Sołomijka im pomagała wyrwać się z tego kraju i stać się potrzebnymi; tak i każdy z nas przez całe życie szuka swojej unikalności i życiowej misji. Młoda reżyserka Olha Pinajewa znalazła moją książkę w Narodowej Bibliotece Ukrainy dla Dzieci. Skontaktowała się ze mną przez media społecznościowe i powiedziała, że chce wystawić spektakl na podstawie tej bajki. To również stało się przypadkiem. Nigdy nie myślałam, że z tego materiału można zrobić spektakl lalkowy. Jest mi bardzo miło i jestem poruszona. Jeszcze nie byłam na tym spektaklu, marzę, by go zobaczyć. Póki co jest to pierwsze i jedyne takie doświadczenie w moim życiu. Mieliśmy również okazję porozmawiać z ludźmi bezpośrednio zaangażowanymi w tworzenie spektaklu. Olha Pinajewa, aktorka i reżyserka: „Wybrałam do wystawienia utwór Olhy Ptachy, ponieważ jest to, moim zdaniem, niebanalna bajka dziecięca, która uczy pomagania innym. Najpierw robiliśmy lalki, a kiedy już były gotowe, zaczęliśmy próby. Z wykształcenia wszyscy uczestnicy spektaklu są lalkarzami i dobrze wiemy, że historia każdej lalki jest na swój sposób wyjątkowa. Razem szukaliśmy, jak robić sceny, dialogi. Wszystko musiało być właśnie w lalkowym kluczu. Byłam już od dawna znajoma z dyrektorem-kierownikiem artystycznym Nowego Ukraińskiego Teatru Witalijem Kino i razem z Ołeną Al Jusef zaproponowałam zrobienie w tym teatrze naszego spektaklu. Nawiasem mówiąc, najpierw pomysł wystawienia go właśnie w Nowym Ukraińskim Teatrze zrodził się u Ołeny. Co więcej, wszyscy zaangażowani aktorzy grają w innych spektaklach tego teatru. Witalij Anatolijowycz poszedł nam na rękę. Oczywiście nie jest łatwo być jednocześnie reżyserką i grać w spektaklu. Nagrywaliśmy wszystko na wideo, aby potem spojrzeć na proces naszej pracy. To pomagało. Dawaliśmy sobie nawzajem wskazówki, co i jak lepiej zrobić. Mam w spektaklu kilka niewielkich ról. Najpierw jest to Mama-...
Ołena Al Jusef, aktorka: “Dwie swoje wyższe edukacje zdobyłam na Charkowskim Narodowym Uniwersytecie Sztuki, obie są związane z lalkami: aktorka teatru lalek i reżyseria animacji scenicznej. Pierwszy swój kijowski spektakl wystawiłam w Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Lalek na lewym brzegu Dniepru na podstawie sztuki “Na szczupacze życzenie”, którą napisałam razem z Serhijem Bryżaniem. Była to moja praca dyplomowa przed ukończeniem studiów magisterskich. Scenografką spektaklu była główna artystka Charkowskiego Akademickiego Teatru Lalek Natalia Denysowa. Uważam ją za swoją twórczą mamę. Potem wystawiałam spektakle dramatyczne – “Winda w górę” (Kijowska Akademicka Pracownia Sztuki Teatralnej “Suzirja”) oraz “Nie siadajcie za kierownicę, jeśli wypiliście wino” (Nowy Ukraiński Teatr), a ponadto były moje inscenizacje w Teatrze Dramaturgów, oprócz tego jako aktorka mam niemało prac w kijowskich teatrach. Ale w każdym spektaklu dramatycznym mam lalki, to część mojego życia. W nowym spektaklu gram Sołomijkę, bardzo ją lubię. Początkowo myśleliśmy, że tę rolę zagra Olha Pinajewa. Jednak ostatecznie zdecydowaliśmy, że Sołomijką będę ja, ponieważ Oli jako reżyserce byłoby trudno grać główną bohaterkę i jednocześnie kierować spektaklem. Uważam, że udało mi się stworzyć wizerunek bohaterki, który jest zbliżony do dziecka. Z doświadczenia wiem, że dzieci nie będą chciały oglądać spektaklu oderwanego od dziecięcej natury. Na scenie musi być takie samo dziecko. Dzieciaki są zabawne, dobre, potrafią być szczere, otwarte, szczerze się obrażają, dziwią się też szczerze. Chciałam, żeby Sołomijka była dobrym, zdrowym dzieckiem. Żeby dzieci utożsamiały się z nią, współodczuwały tę historię. Staraliśmy się zrobić tak, aby dekoracje wywoływały przyjemne skojarzenia, tworzyły przytulność. W żadnym wypadku nie chcieliśmy się przypodobać dzieciom, naszym zadaniem było, aby dzieci widziały, że na scenie są dorośli aktorzy, którzy tu i teraz wymyślają tę historię. Czytamy książkę, nazywamy siebie czytelnikami. Tym zachęcamy dzieci, żeby czytały i coś wymyślały. Kiedy spektakl zaczyna żyć na scenie, odpuszczamy techniczne momenty – i pojawiają się prawdziwe żywe relacje między postaciami”. Rosji przeciwko Ukrainie, autor skupia uwagę na wydarzeniach na froncie oraz ludziach – wojskowych i cywilach, którzy mimo strat zachowują zdolność do odczuwania, działania i bycia razem. Wystawa potrwa do 2 listopada 2025 roku. Według informacji MKiSK. W teatrze “Soneczko”, działającym przy Centrum Sztuki “Nowy Ukraiński Teatr”, odbyła się premiera spektaklu “Sołomijka w Krainie Zagubionych Guzików” na podstawie utworu Olhy Ptachy (Andrijaszko). Gatunek spektaklu określono jako lalkową przygodę dla dzieci od 3 lat.
Tłumaczenie maszynowe
12 września w Narodowym Centrum Ołeksandra Dowżenki odbył się specjalny pokaz filmu dokumentalnego „Kuba i Alaska” w reżyserii Jehora Trojanowskiego. Na wydarzeniu pojawili się przedstawiciele placówek dyplomatycznych państw zagranicznych oraz organizacji międzynarodowych.
…ińskie kino całemu światu. Dziś razem obejrzymy film dokumentalny, którego scenariusz napisało само życie. A po projekcji porozmawiamy z reżyserem i bohaterami filmu – ludźmi, którzy zrezygnowali z życia cywilnego i stanęli w obronie naszego kraju”. „Kuba i Alaska” to pełnometrażowy film dokumentalny, będący wspólną produkcją Ukrainy, Francji i Belgii. Film opowiada o Julii Sydorowej („Kuba”), z którą goście wydarzenia mieli okazję porozmawiać, oraz o Ołeksandrze Łysyckiej („Alaska”). Są to ratowniczki medyczne i najlepsze przyjaciółki, które porzuciły życie cywilne, by ratować innych na froncie. Film pokazuje codzienną służbę, próby wojny i zachowanie człowieczeństwa w ekstre-
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów. W Teatrze Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” odbył się przedpremierowy pokaz bajki „Róża pustyni albo Wielka wojna kwiatów”, a my ją obejrzeliśmy. Aby spotkać się z ulubionymi aktorami i aktorkami, odwołaliśmy zajęcia dodatkowe, odbyliśmy podróż z prawego na lewy brzeg, pokonaliśmy 17 kilometrów drogi od ulicy Garetha Jonesa do Ałma-Atyńskiej 109 i ani przez chwilę nie żałowaliśmy. Z tym teatrem dorastamy, a każda wyprawa do „Dzerkała” (już czwarta) to fascynująca przygoda. Tak było w „Soroczyńskiej sroce” (autorka scenariusza Anna Bahriana) i w „Księżniczce Rysi” (w głównej roli Anna Kowalenko). Tym razem trafiliśmy do cudownego ukraińskiego ogrodu, gdzie panuje piękno, miłość, dobro, a kwiaty przyjaźnią się i marzą. Zarówno Aksamitka (początkowo wydał się trochę śmieszny, a potem okazał się nie lada rycerzem!), jak i Malwa-Róża, Barwinek oraz Ojciec Słonecznik – cieszą się słońcem i życiem. W ogrodzie niespodziewanie pojawia się Róża pustyni o imieniu Adenia, gość z dalekiej Afryki. Jej również podoba się ta piękna, egzotyczna ziemia. Kwiaty poznają się, jednoczą, przyjmują zasady życia i łączą się w kwiatowy Plast. Teraz witają się zawołaniem SKOB! (silny, piękny, ostrożny, bystry). Jednak sławne kwiatowe towarzystwo czekają niewiarygodne próby. Kwietnik zostaje oblężony, Aksamitka trafia do niewoli, straszne, podstępne Osety przygotowały trujące koktajle, aby zniszczyć kwitnący ogród. Nic wam to nie przypomina? Oczywiście, nawet najmłodsi widzowie rozumieją, kim jest Oset. I szczerze się denerwują, gniewają, krzyczą i zaciskają piąstki. Bo przecież trwa walka o rodzinny świat, godność, piękno! Wiemy, kto wygrał, bo inaczej być nie mogło. Ale na razie pozostawimy zakończenie w tajemnicy. Bo musicie to zobaczyć, przejąć się, pomóc i odważnie wraz z artystami stanąć w obronie Rodzinnego Ogrodu. SKOB! Dyrektor i kierownik artystyczny Teatru „Dzerkało”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr Petraniuk powiedział, że „spektakl jest wynikiem naszych starań, które pracują na Zwycięstwo”. Wynik jest wspaniały – żywy język, cudowne piosenki (śpiewaliśmy całą salą), muzyka, plastyka, gra, kostiumy – wszystko świadczy o tym, że w repertuarze Teatru pojawił się nowy, wysokiej klasy ukraiński spektakl muzyczno-poetycki dla dzieci. Poprzez symbole i obrazy rozmawia on z chłopcami i dziewczynkami o bardzo poważnych sprawach – zarówno o „braterstwie broni”, jak i o „Ukrainie – ziemi kozackiej”. Uczy młode pokolenie kochać rodzimą ziemię, jej przyrodę i piękno, szanować tradycje, pielęgnować język, wierzyć w dobro, hartować siłę ducha i pamiętać, że „Kozackiemu rodowi nie ma końca!”. Tymi słowami kończy się to niezwykłe widowisko. Gratuluję wspaniałej pracy reżyserce Mariamnie Kapitule. Brawo! Szczere podziękowania dla wszystkich aktorów i aktorek za genialną grę! Dziękuję za oprawę muzyczną Dmytrowi Dobromu-Weczorowi, za scenografię i kostiumy Ludmile Kuźmiczowej, za choreografię Ludmile i Nazarowi Latyszom. I oczywiście bezgraniczne podziękowania dla dyrektora i kierownika artystycznego Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” Wołodymyra Petraniuka za luksusowy scenariusz i za ukrainocentryczny talent Artysty, który konsekwentnie i niestrudzenie pielęgnuje świat duchowy naszej młodzieży. A historia „Róży pustyni albo Wielkiej wojny kwiatów” dopiero się zaczyna. 20 września o godzinie 12:00 w Centrum Kultury Dnieprowskiego Rejonu właśnie premiera tego spektaklu otworzy 38. sezon teatralny. I jeszcze jedna dobra wiadomość. W tym roku Teatr „Dzerkało” bierze udział w Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Melpomena Tawrii”, w ramach którego zaprezentuje „Różę pustyni...” – barwną bajkę-alegorię o przyjaźni, miłości i walce o wolność rodzinnej ziemi. Szczerze życzymy Teatrowi zwycięstwa na „Melpomenie Tawrii”, dziękujemy za zaproszenie i życzliwość. Jesteśmy gotowi przelecieć przez Dniepr i się spotkać. Bo z wami wyrastają skrzydła skoba – bielika, który jest symbolem Plastu oraz odważnych i silnych ludzi. SKOB! Sława Ukrainie! Wspólne zdjęcie po przedpremierowym pokazie spektaklu „Róża pustyni albo Wielka wojna kwiatów”
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno uczestniczyłyśmy w warsztatach malowania na ubraniach, prowadzonych przez zdumiewającą Lesię Borsuk-Janowską, artystkę, pisarkę, wolontariuszkę, dobrą wróżkę, która spełnia najskrytsze marzenia, sieje dobro i radość, dodaje skrzydeł tym, którzy wątpią w swój talent. Bo ona sama jest promykiem Dobra! I dlatego jedna z uczestniczek tego twórczego spotkania chodzi już do szkoły w koszulce z portretem ulubionego kota Bazika, którego wykonała własnoręcznie w „Lisiczkiej szkole”. (Który, niestety, na razie gdzieś błąka się...). Druga zaś od wczoraj jest czytelniczką miejskiej biblioteki im. Iwana Kotlarewskiego. Tu panują przytulność i uwaga, tu kocha się nie tylko książki, ale i odwiedzających. Dlatego wczoraj, w twórczym i natchnionym gronie, z miłością malowała koszulkę także kierowniczka biblioteki, pani Tetiana Hołowacz. I praca się udała! Słowem, droga Lesiu, dziękujemy za niedzielny dzień! Możesz wszystko! „Ależ skąd!” – powie ktoś. A pani Lesia lekko poprawi: „Wszystko dla siebie!”. Wtedy będzie wszystkim! Bo z niczego nie rodzą się dobre sprawy, niedzielne spotkania, twórcze natchnienie. Na kolejne warsztaty pani Lesi z malowania na ubraniach już się zapisaliśmy. Będziemy robić wybijankę. Droga pani Lesiu, życzymy wam dobra i mocnego zdrowia. Zdjęcie Kateryny Haszenko, która przyniosła artystce niezwykły bukiet lilii i wykonała wspaniałą sesję fotograficzną.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „współudziale” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedział: Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe