Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №37 за 2026 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 36 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 37 (1363), 1—7 października 2026 NESTOR MYZAK

Serhij PRYSUSCHIN, doktor filozofii, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Zdjęcie autora. W ubiegłym tygodniu Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zorganizowało w Agencji Informacyjnej „Naholos” okrągły stół pod tytułem „Kto rozbroił Ukrainę”. Główny referent – Jurij Kostenko, ukraiński polityk, deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji, autor gruntownego badania monograficznego „Historia rozbrojenia nuklearnego Ukrainy” (Jarosławiw Wał, 2024). Podsumowaniem dyskusji, w której brali udział Pawło Mowczan, Heorhij Filipczuk, Iwan Zajeć, Jurij Nahułko, Petro Czerneha, Serhij Prysuschin, Anatolij Radganyzacij, ekspertów, naukowców, przedstawicieli organów władzy oraz innych instytucji, które podzielają określone w nim zasady (pełny tekst decyzji zostanie opublikowany w Ogólnoukraińskim tygodniku kulturoznawczym „Słowo Proświty”). Skorzystano również z nadarzającej się okazji, aby, choć z niewielkim opóźnieniem, pogratulować z okazji 80-lecia naszemu towarzyszowi-proświcianinowi, znanemu historykowi i działaczowi kulturalnemu Petro Juszczence. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan wręczył jubilatowi honorowe odznaczenie – order „Nestor Kronikarz”. Gratulujemy, panie Petro, z okazji nowego roku życia i nagrody! Mnohaja lita! LESIA KOROLYK-BOJKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Obronić swoje

Ziechowski i inni obecni, powstał opracowany projekt uchwały okrągłego stołu w cyklu „Zagrożenia egzystencjalne i odpowiedzi na żywotne interesy Ukrainy”. Uczestnicy okrągłego stołu osobno podkreślili, że Ukraina nie może pozwolić, by kwestie jej istnienia, wolności i przyszłości były rozstrzygane bez Ukrainy lub kosztem Ukrainy. Każda polityka pokoju musi opierać się nie na kapitulacji wobec agresora, a na prawie międzynarodowym, gwarancjach bezpieczeństwa, odpowiedzialności agresora oraz zdolności Ukrainy do obrony własnego interesu narodowego. Przyjęta uchwała to otwarty dokument, do którego mogą przystępować organizacje ob- ANATOLIJ ZAHNITKO EDUARD OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Zapas wytrzymałości nie jest nieograniczony

Manana ABASZYDZE, dziennikarka, kandydatka nauk prawnych, m. Kijów. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ostrzegł przed „katastrofalnymi problemami z dronami zimą z powodu deficytu 28 miliardów dolarów”. „Wezwałem Komisję Europejską do przyspieszenia przekazania drugiej transzy z pakietu 90 mld dolarów”. Te oświadczenia nakładają się na wyczerpujące realia ostatnich miesięcy w stolicy i kraju w ogóle. W politycznym teatrze rozgrywa się klasyczny scenariusz: przeniesienie odpowiedzialności na pole zewnętrzne. Ta sytuacja nakłada się na wyczerpującą rzeczywistość ukraińskich miast już teraz. Kijów, który żyje w trybie permanentnego terroru powietrznego, przekształcił się w przestrzeń, gdzie ludzie czują się jak cele. I właśnie na tym tle pojawia się główne filozoficzne/praktyczne pytanie: dlaczego władza, wyraźnie uświadamiając sobie skalę nadciągającej zimowej katastrofy, demonstruje nie maksymalną mobilizację zasobów wewnętrznych, a zdumiewającą niezdolność do prowadzenia państwowotwórczej pracy? Najstraszniejszy rozdźwięk dzisiaj przebiega nie między Kijowem a Zachodem, a między ukraińskim obywatelem a aparatem państwowym. Mieszkaniec stolicy czy jakiegokolwiek innego miasta styka się z głębokim dysonansem poznawczym. Społeczeństwo wypełnia swoją część niepisanej umowy: płaci podatki, wpłaca datki, znosi bytową nędzę i oddaje życie na froncie. W zamian oczekuje od władzy totalnej koncentracji zarządzania. Kryzys wymaga kryzysowych menedżerów, zdolnych mówić nieprzyjemną prawdę i podejmować skuteczne decyzje. Zamiast tego system produkuje jedynie medialne środki uspokajające lub agresywną obronę w odpowiedzi na krytykę. Ukraina podchodzi do zimy w punkcie najwyższego napięcia psychologicznego i systemowego. Niebezpieczeństwo polega na tym, że zapas wytrzymałości ukraińskiego społeczeństwa – zarówno moralny, jak i fizyczny – nie jest nieograniczony. Ludzie nie mogą w nieskończoność być żywymi celami, obserwując, jak ich przyszłość staje się przedmiotem politycznego handlu i wewnętrznego grabieży. Jeśli władza pilnie nie przejdzie od „żądania i oskarżania” do „totalnej wewnętrznej samoorganizacji”, kraj ryzykuje zderzenie się z kryzysami, których nie pokryje żadna zagraniczna transza. P. S. Przypadkowo stałam się świadkiem bombardowania centrum biurowego na Szulawce, mieszkam obok, wracałam do domu z dworca. Wszystko stało się bardzo szybko! Przykryła mnie fala uderzeniowa i odłamki budynku, padali zabici i ranni… Samochody płonęły i wybuchały, a zdezorientowani ludzie próbowali się ratować. …Przede mną jakby stanęły kadry z wysokobudżetowego blockbustera, ale za nim stoi absolutnie realna, nieekranowa tragedia. Mózg po prostu odmawiał wiary, że ta zniszczona fasada, zabici ludzie – to tutaj i teraz, a nie grafika komputerowa. Na co liczy i w co wierzy nasza władza?! 14–15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

PRENUMERATA—2026

Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na drugie półrocze 2026 roku (s. 41). Ceny są następujące: 1 mies. — 71 hrn. 2 mies. — 142 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wpadli do niewoli. Również nieopodal Łysoni, w ciszy lasu, odwiedziliśmy kryjówkę – miejsce, gdzie odczuwa się szczególną obecność tych, którzy walczyli o Ukrainę w różnych czasach. Zmieniają się pokolenia, broń i okoliczności, lecz niezmienne pozostaje jedno – nasza walka o wolność. Łysonia to nie tylko miejsce pamięci i wdzięczności, lecz także siły, refleksji i jedności. Pamiętamy. Czcimy. Kontynuujemy walkę. Dziękuję proświtianom, niezwykle utalentowanym uczestnikom twórczego amatorskiego chóru klubu Wielkie Hai Wielkohajiwskiej Zjednoczonej Terytorialnej Wspólnoty pod kierownictwem autora i wykonawcy pieśni, twórczej i sumiennie pracującej osoby Iwana Wyspińskiego, za wspólny udział i niezapomniane wykonanie ukraińskiej pieśni patriotycznej. Szczególne podziękowania dla przewodniczącego Wielkohajiwskiej Zjednoczonej Terytorialnej Wspólnoty Ołega Kochmana za pomoc w organizacji tej podróży i zrozumienie wagi wspierania ukraińskiej kultury w tak trudnych czasach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ukłon przed Strzelcami Siczowymi

Iryna SZUMADA, deputowana Tarnopolskiej Rady Obwodowej, proświtianka Zdjęcie z otwartych źródeł Po 110 latach Łysonia znów zgromadziła wszystkich tych, dla których pamięć o ukraińskich Bohaterach to nie tylko karta historii, lecz także część naszej narodowej siły. Tarnopolscy proświtianie wzięli udział w uczczeniu pamięci odważnych Ukraińskich Strzelców Siczowych, którzy w 1916 roku bronili tej świętej ziemi i walczyli o wolność i niepodległość Ukrainy, tak jak dziś walczą ich potomkowie. Góra Łysonia stała się znana na ukraińskich ziemiach jako miejsce bohaterskiej chwały i bolesnych strat Ukraińskich Strzelców Siczowych. 2 września 1916 roku właśnie tutaj rozegrała się najkrwawsza bitwa Legionu USS w składzie austro-węgierskich wojsk koalicyjnych z armią rosyjską. Zwycięstwo zostało osiągnięte za cenę utraty ponad połowy składu osobowego legionu: 81 żołnierzy zginęło, 293 zostało rannych, 285 – Andrij BONDARCZUK, narodowy deputowany Ukrainy I kadencji

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Białoruska miłość do wolności w symbolach

Anatolij ZBOROWSKI Ukraina, broniąc swojej wolności, jednocześnie walczy także o wolność innych narodów byłego ZSRR. Przedstawiciele tych narodów wspólnie z Ukraińcami bronią niepodległości Ukrainy i rozumieją, że w ten sposób walczą o wolność swoich krajów. 19 września w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy w II wojnie światowej otwarto wystawę „Za naszą i waszą wolność”. Ta wystawa opowiada o Białorusi poprzez obrazy wizualne. Od sztandarów czasów Księstwa Połockiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, poprzez symbolikę Białoruskiej Republiki Ludowej, Zbrojnego Zrywu Słuckiego i białoruskich formacji wojskowych XX wieku, aż po współczesne znaki walki o wolną Białoruś i symbole, pod którymi Białorusini pomagają Ukrainie w walce z rosyjską agresją. Zaprezentowano tu historyczne i współczesne sztandary, projekty państwowej symboliki, narodowy system odznaczeń, projekt paszportu wolnej Białorusi, a także symbolikę i umundurowanie przyszłego białoruskiego wojska. Wystawa pokazuje, że symbolika narodowa to nie tylko dziedzictwo przeszłości, lecz także obraz przyszłego kraju, jego wartości i ducha. Autorzy wystawy dążą nie tylko do odtworzenia tradycji historycznej, lecz także do stworzenia spójnego języka wizualnego przyszłego państwa białoruskiego. Nad tymi projektami pracuje rada heraldyczna „Pahonia” („Pohonia”) – zespół białoruskich heraldyków, historyków, artystów i specjalistów w dziedzinie komunikacji. Wśród nich są profesjonaliści, którzy zajmowali się opracowywaniem symboli państwowych i odznaczeń, autorzy badań historycznych oraz wieloletni popularyzatorzy białoruskiego dziedzictwa kulturowego. Dziś wszyscy oni przebywają poza granicami Białorusi. Nie każdy może otwarcie podać swojego nazwiska ani pokazać twarzy. Ale wszystkich ich łączy wspólny cel – pomóc swojemu krajowi ponownie stać się wolnym. Swoje marzenie o wolnej Białorusi wcielają w obrazy wizualne: w sztandary i herby, odznaczenia i umundurowanie, dokumenty i znaki państwowej godności. Podczas otwarcia wystawy białoruski podpułkownik Mykyta Zabuha przekazał, a p.o. dyrektora muzeum Oleh Kucheriawyi przyjął na stałe przechowanie wzory współczesnych odznaczeń bojowników o wolną Białoruś – Krzyż Odrodzenia i Medal Niezłomnych. Białoruś i Ukrainę łączy dążenie do wolności. W tej walce symbole stają się językiem zrozumiałym bez tłumaczenia: językiem pamięci, godności oporu i nadziei na zwycięstwo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Tajna wieczerza w sali obrad. Potrzebny plan działania

Do budynku Narodowej Akademii Nauk Ukrainy 28 września przyleciał zwykły szahed. Nie odrzutowy. Co dzieje się z naszą obroną przeciwlotniczą? Rozumiem, że nie mamy pocisków do systemów Patriot. Ale przecież zwykłego szaheda powinniśmy zestrzeliwać? Dlaczego tego nie robimy? A to dopiero wrzesień. Co będzie dalej? Jak przetrwamy zimę? Jeśli Rosjanie zdobyli niebo nad Kijowem i teraz, zabawiając się, wysadzają budynek za budynkiem, to chyba trzeba coś zrobić! Obietnice zemsty są super. Chciałoby się więcej o obronie, a nie o zemście. Myślę, że trzeba skończyć z tym formatem z „żółtymi” alarmami. Być może rozważyć przeniesienie krytycznych instytucji i przedsiębiorstw na zachód Ukrainy, być może zacząć przeglądać wszystkie nasze podziemne tunele, metro i tam zacząć urządzać funkcjonowanie krytycznej infrastruktury. Potrzebny jest plan. Nie mocy, nie niezłomności, nie zwycięstwa. Tylko jasny i poważny plan działania: sytuacja jest taka, robimy to. Odpowiedź władz: zemścimy się. Nie robi to ani zimno, ani gorąco. Niebo stolicy Ukrainy, w istocie, jest całkowicie pod kontrolą wroga. A jaki wyrok wydać władzy – tego już nie wiem. Ołeksij Honczarenko, deputowany Ukrainy, na swojej stronie na Facebooku Niedawno Ukraina obchodziła 35. rocznicę pamiętnej daty. To już historia, o której napisano wiele. Jednak niektóre wydarzenia są mało znane, a nawet nieznane. Mogą o nich opowiedzieć tylko deputowani historycznej pierwszej kadencji Rady Najwyższej, twórcy państwa. Aby ich wspomnienia nie pochłonęło zapomnienie, proponuję wprowadzić w „Słowie Proświty” rubrykę „Mało znane. Jak to było”. Zwracam się więc do moich parlamentarnych kolegów: przypomnijcie sobie takie fakty i przyślijcie je do tygodnika. To wzbogaci kronikę działalności historycznego parlamentu. A od tego wspomnienia rozpocznę dobrą sprawę. Zresztą, oprócz tego, każdy z nas może opowiedzieć o tych pamiętnych wydarzeniach w swoich książkach wspomnieniowych. 3 września 1991 roku. Przyjechałem z Łucka – jutro pierwsze posiedzenie sesyjne parlamentu już niepodległej Ukrainy. Pod wieczór wszedłem do Rady Najwyższej. Spotykam Pawła Mowczana, parlamentarnego kolegę, obecnego redaktora naczelnego „Słowa Proświty”, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. – No dobrze, – ucieszył się. – Dzwońcie, powiadomcie, kogo znajdziecie z naszych, niech natychmiast przyjdą. Z sali zdejmują bożka, a komuniści blokują, nie pozwalają robotnikom go demontować. Na telefony nikt nie odpowiada. Co robić? Przecież nas mało – Paweł Mowczan, Roman Łubkiwski, Serhij Semeniec, Tetiana Jachjejewa, Leonid Biły, Wołodymyr Filenko, Dmytro Czobit, Iwan Makar i ja. Obrońców jest znacznie więcej, a ich nastrój agresyw- Kruszelnickiej. Do muzeum Salomei Kruszelnickiej w Białej zawitali bandurzyści zespołu „Czerwona Kalina” z Lwowa (kierowniczka Maria Soroka). Według opinii obecnych było to wzruszające i wysokoartystyczne widowisko. ...ń. Naradzili się: jeśli kierownictwo Rady Najwyższej sankcjonowało tę akcję, to za nią ktoś odpowiada. Nam nie wolno wdawać się w konflikt siłowy, oni tylko na to czekają, żeby stać się bohaterami. We mnie zaś przemówił głos profesjonalnego dziennikarza. Dzieje się nie tylko zmiana dekoracji, ale wydarzenie historyczne, pęknięcie ideologii komunistycznej, pożegnanie z przeszłością. I nie ma żadnego przedstawiciela mediów, wszystko odbywa się po cichu, w nocy. Zatem nie będzie komu opowiedzieć o wydarzeniu, które wcale nie jest zwyczajne. Przegapić taką chwilę jest niemożliwe. Dobrze, że mam przy sobie dyktafon. Bocznymi drzwiami wchodzę do sali. Tu półmrok, centralny żyrandol nie świeci. Oświetlony jest tylko posąg, owinięty workowatą tkaniną, przewiązany liną. Wokół rusztowania snują się ciemne cienie robotników. Oto i wódz światowego proletariatu, złowieszczy geniusz zła, który pomógł rozłupać świat, przez co zginęły miliony ludzi, doczekał chwili, gdy strąca się go z cokołu tak, jak on strącał innych. Gdzieś pośrodku sali ktoś gwarzy. Podchodzę bliżej – cóż za scena! Obrońcy wodza właśnie się posilają. Ostatnia wieczerza. Najwyraźniej zamierzają wytrzymać oblężenie do rana. Postanowiłem poczekać, aż uzupełnią kalorie. Potem przeprowadzam wywiady po kolei: Borys Kaczura – sekretarz KC KPU, Walentyn Korżyk – kierownik wydziału obkomu KPU w Charkowie, Hennadij Lewczenko – dyrektor zakładu „Zakład im. Małyszewa”, Jewhen Marmazow – pierwszy sekretarz obkomu KPU w Kirowohradzie, Wołodymyr Marczenko – kierownik wydziału Romeńskiego zakładu automatycznych stacji telefonicznych, m. Sumy, w innych. Wszyscy wyrażają ostre oburzenie: trzeba było zapytać zgody narodu, deputowanych, bo to przemoc. Podobno, gdy betonowymi, blaszanymi, gipsowymi idolami zastawiono prawie każdą miejscowość, to pytano naród. Otóż Anatolij Tołstoucho w, także dziennikarz, z Doniecczyzny, postanowił w obecności partyjnych kolegów mnie ukłuć: „Znajesz, koliega, ty oryginalien. Cztoby ty znał: w mirie nie brali interwju w dwuch słuczajach: kak etot i pieried połowym aktom…”. „Ciekawe – mówię. – Zatem te dwie czynności mają tę samą treść. To u was wtedy grupowy seks?..”. Tołstoucho (później minister Gabinetu Ministrów) z irytacją macha ręką: „Idi otsiuda. Wsio zakonno nado dielat. Ponial?”. Ja to „ponial” dawno temu. Ale kto by mówił o zgodności z prawem... Dopiero teraz komuniści zaczęli o niej mówić. Jeszcze całkiem niedawno cała „zgodność z prawem” mieściła się w słowie czy telefonie z KC, obkomu czy rajkomu. A zgodnie z prawem, jak ja tu zaraz ustaliłem, na sali sesyjnej przebywa nie deputowany, lecz kierownik wydziału KC KPU? W foyer spotkaliśmy sekretarza Prezydium W. Chomenka. Uspokoił nas: wszystko będzie w porządku, to przecież zarządzenie Przewodniczącego. Ciekawa transformacja poglądów Leonida Krawczuka na postać wodza. Jakby kopiowali działania jednego z bohaterów „Wesela w Malinówce”. Przez całe życie pracując w organach partyjnych, przez długi czas w KC, głosił idee Lenina. Jeszcze niedawno reagował: „Lenin tu będzie stał zawsze”. Albo pouczał deputowanych: „Lenin – postać światowego formatu. Wszedł do światowej cywilizacji i nie uda się go stamtąd wyrzucić”. I oto teraz się udało. Rano, gdy deputowani zebrali się na sali, nie zobaczyli już postaci wodza. Zamiast niego w niszy stała nasza narodowa flaga.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ważne wydarzenia

Tarnopolscy działacze Proświty na czele z przewodniczącym obwodowego zrzeszenia Petrem Szymkiwem przyłączyli się do obchodów 154. rocznicy urodzin śpiewaczki o światowej sławie Sołomiji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

metrowy obiekt wykonano z 20-tonowego bloku brazylijskiego granitu i brązu. Rzeźbę podarowała miastu Fundacja Charytatywna Denysa Paramonowa. Informuje o tym portal informacyjny „Moja Kijowszczyzna” w oparciu o „Regionnews”. Fontannę zainstalowano w zrewitalizowanym skwerze w mikrorejonie „Piszczany”. Centralnym elementem kompozycji jest „ziarno życia” – symbol filozoficznej idei Hryhorija Skoworody o źródle, z którego każdy człowiek może czerpać łaskę. Prototypem dla obiektu artystycznego stał się rysunek samego Hryhorija Skoworody. Autorem rzeźby jest zasłużony artysta Ukrainy Mychajło Rewa. Zgodnie z zamysłem twórców, kompozycja posiada cztery „naczynia”, które symbolizują myślenie, sztukę, wiarę i wolę. Poszczególne elementy konstrukcji mają znaczną wagę. W szczególności środkowa część „ziarna” waży 7,5 tony i utrzymuje się w jednym punkcie. 3 października o godzinie 19:00 Narodowy Chór im. Weryki wykona Liturgię na chór i śpiew ludowy Kyryła Stecenki w Cerkwi Refektarzowej Ławry Peczerskiej, informuje Narodowy Rezerwat „Ławra Peczerska”. Utwór został napisany ponad sto lat temu i po raz pierwszy zabrzmi w tej przestrzeni w wykonaniu zespołu chóralnego, który łączy głosy akademickie i ludowe. W 75. roku życia zmarł deputowany ludowy Ukrainy drugiej kadencji Wiktor Charłamow. Przez długi czas kierował przedsiębiorstwami rolnymi w hromadzie Meżowa na Siczesławszczyźnie, wspierał finansowo placówki kultury, wydawanie książek o rodzinnych stronach, był autorem zbiorów własnych wierszy. Przygotował Ihor ZOC, który przetrwał tortury w rosyjskim więzieniu i to, co mogło złamać innego, jego nie złamało. Pozostawał sobą – bezpośrednim, pryncypialnym, nieobojętnym. I nawet wtedy, gdy miał pełne prawo powiedzieć: „Zrobiłem już wystarczająco dużo”, – znów był tam, gdzie uważał za stosowne być – na froncie krwawej wojny rosyjsko-ukraińskiej! Mykoła do końca pozostał wierny swojemu wyborowi – służbie Ukrainie. Z honorami pochowano byłego więźnia politycznego Kremla i heroicznego wojownika Mykołę Karpiuka na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie. Wieczna pamięć i cześć niezłomnemu Bohaterowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Огляд медіа та соціальних мереж

Адміністрація президента США Дональда Трампа взяла на себе зобов’язання витратити майже всі з 400 мільйонів доларів, виділених Конгресом наприкінці минулого року, на військову допомогу Україні. Це гарантує, що термін використання цих коштів не спливе 30 вересня. Про це повідомляють три джерела Reuters, обізнані з планом, передає УНН. Уряд Фінляндії підтримав створення Спеціального трибуналу щодо злочину агресії проти України і Міжнародної компенсаційної комісії для України, відповідні пропозиції передано до фінського парламенту. Про це повідомило Міністерство закордонних справ Фінляндії у соцмережі X, передає Укрінформ. Міністерство культури України скасувало наказ про виділення понад 10 млн грн на проведення щорічних заходів із моніторингу інформації у вітчизняних медіа у 2026 році. Згідно з наказом №1176 від 24 вересня, Міністерство культури визнало таким, що втратив чинність наказ від травня, яким доручило державному підприємству “Центр захисту інформаційного простору України” забезпечити підготовку та проведення заходів із моніторингу інформації у вітчизняних медіа за 10 млн 45,5 тис. грн. У зв’язку з цим Центру захисту інформпростору доручено повернути Мінкультури невикористані бюджетні кошти. Європейські партнери України порушують питання щодо повернення до цифрового ефіру телеканалів “5 канал”, “Прямий” та “Еспресо”. Про це в інтерв’ю виданню “Думка” розповів народний депутат України, голова Комітету Верховної Ради України з питань свободи слова Ярослав Юрчишин. “Всі останні роки я не втомлююся повторювати, що величезну відповідальність за ту страшну трагедію, яку переживає сьогодні українська нація, несуть підлесливі вуста українських журналістів. Маючи унікальну можливість, вони наполегливо уникають поставити Зеленському критичні запитання, відповіді на які вимагає свідома частина українського суспільства. Таке ставлення до своїх професійних обов’язків інакше, ніж саботаж, не назвеш. А свідоме замовчування певних тем можна навіть розцінити як співучасть у злочині”, – написав на своїй сторінці блогер, колишній дипломат Дмитро Чекалкін. Посол у Великій Британії Валерій Залужний став першим серед українських дипломатів, хто отримав Freedom of the City of London – один із найдавніших почесних статусів, пов’язаних із Лондоном. Про це повідомила пресслужба посольства, передає Цензор.НЕТ. Під час церемонії у Mansion House, офіційній резиденції Леді-мера Сіті Лондона, В. Залужний був офіційно прийнятий до числа Freemen of the City of London. “Традиція Freedom of the City of London бере початок у Середньовіччі – вважається, що вона виникла 1237 року. Цей статус має особливий символічний контекст. Валерій Залужний отримує його передусім як Надзвичайний і Повноважний Посол України, після служби на посаді Головнокомандувача ЗСУ в період повномасштабної російської агресії, а сьогодні – як представник України у відносинах з одним із її ключових союзників. Цеє ще одним свідченням стратегічного партнерства між Великою Британією та Україною та символом особливого рівня українсько-британських відносин, сформованих у роки російськоукраїнської війни”, – йдеться в повідомленні. Російські атаки завдали значної шкоди українській культурі та книговидавничій галузі. Лише цього літа внаслідок російських ударів було спалено близько 10 млн книг. Водночас Україна продовжує розвивати міжнародні партнерства у сфері культури та книговидавництва. Про це віцепрем’єр-міністерка України з гуманітарної політики – міністерка культури Тетяна Бережна розповіла журналістці Новини.LIVE Галині Остаповець у кулуарах Карпатського саміту C8. Більшість українських домогосподарств залишаються залежними від централізованого світла, води та опалення навіть після попередніх зим із перебоями. Повністю автономними себе назвали лише 10% опитаних, а головним зимовим ризиком люди вважають тривалі відключення електроенергії. Про це повідомляють “Економічні новини”. Колишній генеральний прокурор Руслан Кравченко, отримав за вересень майже втричі більшу заробітну плату, аніж за останні 8 календарних місяців. Ексгенпрокурору виплатили майже 340 тис. гривень. Про це пише видання NV із посиланням на відповідь Офісу генпрокурора на запит редакції. Мама української школярки Дар’я Максимова з Києва поділилася криком душі через уроки під час “жовтої” повітряної тривоги. Жінка наголосила, що діти начебто мають перейти в умовно безпечне місце, проте цього насправді ніхто не робить. Крім того, за її словами, про перехід до безпечного місця не можна написати в чаті класу, щоб не втрапити в скандал. У дописі в Thre- ads Максимова обурюється, що дітям складно дивитися в екран і щось запам’ятовувати, коли за вікном дронова атака. Жінка також повідомила, що саме під час атаки 25 вересня у Києві загинув хлопчик, який навчався під час повітряної тривоги. Книжка дослідниці Вікторії Донован Life in Spite of Every- thing: Tales from the Ukrainian East (“Життя попри все. Історії з українського Сходу”) отримала премію Омеляна Пріцака за визначну книжку у сфері українських студій. Про це повідомило видавництво Daunt Books. У виданні авторка досліджує багатокультурну й індустріальну історію регіону, його природні ландшафти та досвід людей, які жили там до початку російської агресії й після неї. Над книжкою Вікторія Донован працювала понад десять років. Вона їздила Донеччиною і спілкувалася з його мешканцями ще до повномасштабного російського вторгнення, а згодом продовжила розмови з тими самими людьми після того, як частина з них була змушена залишити домівки. 26 вересня у Білій Церкві відкрили скульптурну композицію “Фонтан Сковороди”. Чотири-
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Niezłomny Bohater naszych czasów

W Kijowie 25 września pożegnano żołnierza Mykołę Karpiuka – działacza społecznego i politycznego, współzałożyciela UNA-UNSO, jednego z liderów „Prawego Sektora” oraz byłego więźnia politycznego reżimu Kuczmy, a później także putinowskiego. Zginął 19 września na froncie wojny rosyjsko-ukraińskiej w wieku 62 lat. Heorhij ŁUKIANCZUK Pożegnanie rozpoczęło się od panichidy i nabożeństwa żałobnego w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Nabożeństwu przewodniczył zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy metropolita Epifaniusz. Na pożegnanie z wojskowym przyszli jego liczni przyjaciele, towarzysze broni z wojska i polityki z UNA-UNSO oraz „Prawego Sektora”, w szczególności wojskowy Ihor Mazur (Topola) z towarzyszami broni oraz koledzy z klasy. Wśród tych, którzy przyszli pożegnać Karpiuka, byli także byli więźniowie polityczni Kremla – dziennikarz Roman Suszczenko, działacz społeczny z Krymu Wołodymyr Bałuch i inni. Poznali się z Mykołą Karpiukiem w 2019 roku po uwolnieniu z rosyjskiego więzienia podczas wymiany jeńców wojennych i utrzymywali z nim kontakt. Obecnie towarzysze broni zainicjowali petycję o nadanie Mykole tytułu Bohatera Ukrainy (pośmiertnie). Petycja została opublikowana na stronie prezydenta. Nastrój u Karpiuka nawet po dwóch pobytach w więzieniu politycznym był zawsze bojowy. Pomimo wieku (60 lat), bardzo chciał walczyć i walczył do ostatniego tchu. „Żył jak wiking i zginął jak wiking” – powiedziała dziennikarka Natalka Czanguli, która przez wiele lat znała Mykołę. Ukraiński kozak zginął w walce na kierunku zaporoskim wraz z dwoma wojskowymi ze swojej grupy 19 września. Mykoła Karpiuk urodził się 21 maja 1964 roku we wsi Wełykyj Żytyń w obwodzie rówieńskim. Był przewodniczącym rówieńskiego oddziału Ukraińskiego Zgromadzenia Narodowego oraz jednym ze współzałożycieli i liderów UNA-UNSO. W 1998 i 2002 roku kandydował do Rady Najwyższej z list UNA-UNSO. W latach 2000–2001 brał aktywny udział w akcji „Ukraina bez Kuczmy”, za co został skazany na 4,5 roku więzienia. Mykoła Karpiuk brał również aktywny udział w Pomarańczowej Rewolucji oraz Rewolucji Godności i był jednym z liderów „Prawego Sektora”. W marcu 2014 roku Mykołę Karpiuka zatrzymano przy wjeździe do Rosji, gdzie miał zadanie spotkać się z przeciwnikami reżimu putinowskiego. W 2016 roku rosyjski sąd skazał go na 22,5 roku więzienia pod zarzutami związanymi z pierwszą wojną czeczeńską. Organizacja praw człowieka „Memoriał” uznała go oraz innego uczestnika sprawy, Ukraińca Stanisława Kłycha, za więźniów politycznych. W rosyjskim więzieniu Karpiuk spędził pięć lat, wracając do domu we wrześniu 2019 roku podczas wymiany jeńców. Po powrocie na Ukrainę Karpiuk kontynuował działalność społeczną, a z czasem stanął w obronie państwa już jako żołnierz. Był bowiem Człowiekiem, który całe swoje życie poświęcił Ukrainie, jednym z tych ludzi, dla których Ukraina była nie słowami, a częścią samego życia. Człowiekiem, który nigdy nie gonił za sławą, pieniędzmi czy stanowiskami. Dokonał swojego wyboru dawno temu i pozostawał mu wierny w każdych okolicznościach. Był heroicznym człowiekiem,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„W swoim domu i własna prawda, i siła, i wolność” – testament Proroka

Iwan ZAJEC, Kijów. Prorok w systemie wyobrażeń religijnych to człowiek powołany do obwieszczania woli bogów. Prorok w filozofii chrześcijańskiej to pośrednik między Bogiem a ludźmi, który otwiera ludziom boską wolę, dotyczącą obecnego momentu, przeszłości lub przyszłości. Obraz Proroka jako nosiciela Bożego słowa i Bożej woli Taras Szewczenko przedstawia w wierszu „Prorok”: Niby prawych dzieci, Pan, miłując owych ludzi, Posłał na ziemię im proroka – Swoją miłość błogosławić! Świętą prawdę obwieścić! [5, s. 384]. Jeśli uprościć tę filozofię, to prorok jest człowiekiem o takiej sile przewidywania, że jego słowo, jego wskazania są prawdziwe dla rodaków w czasach minionych, obecnych i przyszłych. Słowo Proroka jest zawsze teraźniejszością. Słowo proroka obdarzone jest szczególną siłą. Słowo proroka to kod, który porządkuje byt narodu. Słowo proroka duchowo łączy byt wielu pokoleń narodu. Słowo proroka jest ponadczasowe, dlatego jest aktualne dla każdego pokolenia narodu. Już wiele pokoleń Ukraińców postrzega Tarasa Szewczenkę jako Proroka. I nie ma tu żadnych przesad. Tylko w jednej książce „Ostatnią drogą Kobziarza”, wydanej na podstawie wyników marszu-requiem z Petersburga do Kaniowa, który odbył się w maju 1991 roku, dziesiątki autorów wpisów nazywają Tarasa Szewczenkę Prorokiem [4]. T. Szewczenko w świadomości Ukraińców stał się Prorokiem nie z woli uczonych mężów, a z odczucia przez nich jego prawdziwego, życiodajnego słowa oraz z jego prawdziwych czynów. Z odczucia jego misji jako człowieka powołanego. Prorok w nowych czasach, jak i w dawnych, jest jednostką narodową, ale nie przeczy to uniwersalności jego słowa, jego proroctw i testamentów. Słowo Szewczenki zawsze skierowane jest do takich społecznych wartości duchowych, jak Bóg, dobro, prawda, sprawiedliwość, los, wolność, matka, Ojczyzna itp., na których trzyma się cywilizowany świat [3, s. 615]. Jakich tylko epitetów-przymiotników oraz symbolicznych konstrukcji nie dopasowuje Taras Szewczenko do tych leksemów, aby napełnić je nowymi odcieniami znaczeniowymi, sakralizować i przekształcić w życiodajne słowo, które rodzi w człowieku życiową potrzebę wyznawania tych wartości, życia nimi i walki o nie. Te leksemy w ustach Tarasa Szewczenki jawią się jako oszlifowane diamenty – brylanty – i nabierają nowych znaczeń oraz wartości, stają się treściowo odnowione, wzbogacone. Koncepty „wolność” i „prawda” są kluczowymi ideałami moralno-etycznymi dla Tarasa Szewczenki. Wolność u Tarasa Szewczenki bywa kozacka, nasza, wolna, jasna, braterska, święta itp., co podkreśla jej sakralność i najwyższą wartość. Prawda bywa czysta, szczera, żywa, nasza, święta, Boża, co tak samo ją sakralizuje i nadaje jej uniwersalną wartość. Czasami Taras Szewczenko łączy koncepty wolności i prawdy w jednej symbolicznej konstrukcji, która wzmacnia uniwersalność jego słowa („Za świętą prawdę-wolność rozbójnik nie stanie” – wiersz „Chołodnyj Jar”, „Powstanie prawda! Powstanie wolność!” – poemat „Kaukaz”). Nie tylko epitety, stałe obrazy i symboliczne konstrukcje, ale także uderzająca metaforyczność uniwersalizuje słowo Szewczenki („Kajdany zerwijcie”, „Wrogą złą krwią wolność skropcie” – „Testament”, „Wieś na naszej Ukrainie – niby pisanka wieś” – poemat „Kniażna”, „A prawda nasza pijana śpi” – poemat „Kaukaz”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki” – ballada „Przyczynna”). Już sam tytuł poematu Tarasa Szewczenki „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie przesłanie” pokazuje, że jego słowo obejmuje cały byt narodu ukraińskiego zarówno w czasie, jak i w przestrzeni. Nic narodowego nie pozostaje poza jego słowem. Cała twórczość Tarasa Szewczenki przesiąknięta jest proroctwami. Całe pokolenia Ukraińców inspirowały się do walki o wolność takimi słowami Tarasa Szewczenki z wiersza „I Archimedes, i Galileusz”: …Umrą Jeszcze niepoczęte królewięta… I na odnowionej ziemi Wroga nie będzie, okupanta, A będzie syn, i będzie matka, I będą ludzie na ziemi [5, s. 573]. Wiekami nie zapominają Ukraińcy i takich słów Tarasa Szewczenki z wiersza „Izajasz. Rozdział 35 (Naśladowanie)”: Ożyją stepy, jeziora, I nie wiorstowe, A wolne, szerokie, Przez szlaki święte Rozścielą się [5, s. 520]. Przypomnijmy jeszcze jedno proroctwo Tarasa Szewczenki z wiersza „Chołodnyj Jar”: I powieje ogień nowy Z Chołodnego Jaru [5, s. 272]. I powiał ten prawy ogień z Chołodnego Jaru na początku lat 20. XX wieku w postaci Republiki Chołodnojarskiej, której powstańcze zwycięstwo wymownie opisał Wasyl Szklar w powieści „Czarny kruk” [6] oraz Jurij Horlis-Horski w powieści „Chołodnyj Jar” [2]. Znaczna część proroctw Szewczenki to ostrzeżenia o nieuchronności nieszczęścia, jeśli żyć nie według prawdy, wbrew Bożej woli, jeśli nie przestrzegać tradycji i zwyczajów swojego narodu, nie rozmawiać w języku swojego narodu. W poemacie „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…” czytamy: Opanujcie się! Bądźcie ludźmi, Bo nieszczęście was czeka! Rozkują się wkrótce Zakuci ludzie. Nastanie sąd, przemówią I Dniepr, i góry! I popłynie strumieniami Krew w sine morze Dzieci waszych… I nie będzie Komu pomagać: Odwróci się brat od brata I dziecka matka. I dym chmurą zasłoni Słońce przed wami, I na wieki przeklniecie się Własnymi synami! [5, s. 265]. „Opanujcie się! Bądźcie ludźmi, Bo nieszczęście was czeka” – to uniwersalne proroctwo-ostrzeżenie. Nie raz to proroctwo potwierdzało się, gdy ludzie żyli nie według prawdy, gdy przekraczali granice sprawiedliwości, gdy nie myśleli o wspólnym dobru narodu, a tylko o swoich osobistych korzyściach, gdy znęcali się nad słabszymi, gdy znieważali samego Boga. Aby się o tym przekonać, warto przypomnieć lata 20. – 30. XX wieku, kiedy komunistyczne demony (Lenin, Trocki, Stalin, Kaganowicz, Dzierżyński i inni) ustanawiali na miejscu rosyjskiego imperium carskiego rosyjskie imperium komunistyczne – Związek Radziecki (ZSRR). Aktualne to proroctwo jest i w naszych czasach, kiedy obserwuje się masową degradację duchowo-moralną ludzkości, kiedy dobro i zło próbują zamienić się miejscami, kiedy, według Mykoły Winhranowskiego: Grobów nie ma. Groby pouciekały! Dniepr uciekł – została woda. I wilcze niebiosa nad wilczymi wiekami Snują swój chód – smutny to chód. I skrada się pomazańcem Bożym Półprawda, półwolność, półżycie [1, s. 176]. Taras Szewczenko ostrzega także przed znieważaniem ludzi powołanych, za którymi widać postać Boga. Za taką zniewagę ludzie byli (i będą) strasznie karani przez Boga – karani przyjściem carów. Kara carami – to uniwersalne zło, bo carowie to tyrani. T. Szewczenko kończy wiersz „Prorok” takimi słowami: Obrzydliwi! I męża świętego… biada wam! Na placach kamieniami zbili. I sprawiedliwie Pan wielki, niby na zwierzęta te srogie, dzikie. Kajdany rozkazał kuć, głębokie więzienia pokopać. I, rodzie srogi i okrutny! Zamiast krótkiego proroka… Cara wam rozkazał nadać! [5, s. 384–385]. Ponieważ ważną formą postrzegania T. Szewczenki jest proroctwo, musimy jeszcze sporządzić listę (Drzewo) proroctw Tarasa Szewczenki i wyjaśnić ich istotę. Życiodajne dla Ukraińców na całym świecie i w każdych czasach są testamenty Tarasa Szewczenki. A dla nas – współczesnych Ukraińców, którzy już trzynasty rok trwają w wojnie z moskwicinami i prowadzą ofiarną walkę o swoje dalsze istnienie, tym bardziej. Jeśli proroctwo to coś, co ma się spełnić, to czym jest „testament”? Jeśli zwrócimy nasze spojrzenia ku Pismu Świętemu, przekonamy się, że ukraińska praktyka językowa ewoluuje w stronę szerszego użycia terminu „Zapowit” (testament), a nie „Zawit” (przymierze), zwłaszcza w odniesieniu do drugiej części Biblii – Nowego Testamentu, który jest zbiorem czterech Ewangelii oraz ksiąg – Dziejów Apostolskich, Listów Apostolskich i Apokalipsy (Objawienia). Tak, obie części Biblii w przekładach Metropolity Iłariona (Iwana Ohijenki) nazywane są „Stary Testament” oraz „Nowy Testament”. Jeśli natomiast będziemy posługiwać się literaturą objaśniającą, to przeważająca większość interpretacji słowa „testament” nie wykracza poza ramy rozumienia tego pojęcia jako osobistego rozporządzenia człowieka (osoby fizycznej) dotyczącego należącego do niego majątku na wypadek jego śmierci. Zatem pojęcie „testament” jest wielowymiarowe i opisywane szeroką gamą kategorii – od kategorii o charakterze prawnym po kategorie opisujące substancję duchową. Testamenty Tarasa Szewczenki to pojęcie świata duchowego bytu narodu. Testamenty Tarasa Szewczenki wyrażają duchową więź wielu pokoleń Ukraińców czasów minionych, teraźniejszych i przyszłych. Testamenty Tarasa Szewczenki to „rekomendacje”, których naród i człowiek muszą przestrzegać, aby żyć zgodnie z prawdą, aby działa się wola Boża. Aby zagwarantować przyszłość narodu. I właśnie tak należy postrzegać testamenty Tarasa Szewczenki, ponieważ są to testamenty Proroka. Ważne jest, aby z tego punktu widzenia zinterpretować wyrażenie „testament Szewczenki”. Pierwsze, co przychodzi na myśl, gdy natrafia się na takie wyrażenie, to wiersz Tarasa Szewczenki „Jak umrę, to pochowajcie…”. Chociaż na bazie tego jednego wiersza można przeprowadzić osobną wielką dyskusję, taka projekcja, mimo jej wyjątkowej ważności, jest jednak niepełna w odniesieniu do Tarasa Szewczenki jako Proroka. W odniesieniu do Tarasa Szewczenki wyrażenie „testament Szewczenki” w rzeczywistości obejmuje mnóstwo jego pouczeń i „rekomendacji”. Jest to koncept, który orientuje na całe Drzewo Testamentów Szewczenki. „Testament Szewczenki” to pojęcie, które najpełniej charakteryzuje ducha „Kobziarza” Szewczenki. Ktoś może zastrzec, że widać tu bezpośrednią analogię do Pisma Świętego. Niech i tak będzie, ale w takiej projekcji nie ma nic niedopuszczalnego. Właśnie takie podejście zawiera w sobie tytuł niniejszego artykułu: „W swojej chacie i swa prawda, i siła, i wola – Testament Proroka” (poemat „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…”). Moim zdaniem właśnie te słowa Tarasa Szewczenki są korzennym testamentem Tarasa Szewczenki w Drzewie jego testamentów. Nie na darmo to wołanie Taras Szewczenko umieścił w swoim „Posłaniu”. Bez wątpienia słowa Tarasa Szewczenki „W swojej chacie i swa prawda, i siła, i wola” były bezpośrednim wezwaniem do Ukraińców, by szukali swojej przyszłości we własnej państwowości. Właśnie za to został ukarany zesłaniem do wojska z zakazem pisania i malowania, a nie za „obrazę” carycy, jak nas uczono w szkołach, kiedy Ukraina była kolonią komunistycznego rosyjskiego imperium pod nazwą ZSRR. Aby pojąć całą siłę tych słów, trzeba zanurzyć się w tamte czasy, kiedy były pisane przez Tarasa Szewczenkę. I spojrzeć, gdzie były pisane. Poemat „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…” tworzył się we wsi Wjunyszcze na Perejasławszczyźnie. Datowano ten poemat na 14 grudnia 1845 r., czyli napisany został 180 lat temu. 18 listopada 2025 r. minęło 180 lat, odkąd napisano w Perejasławiu poemat „Kaukaz”. Niestety, te dwie daty przeszły niemal niezauważone w obecnej przestrzeni socjokulturowej Ukrainy. Przegapiliśmy te jubileusze. A są to dwa niezwykle ważne dla narodu utwory programowe naszego Proroka Tarasa Szewczenki. W 2013 r. społeczność Kijowa i obwodu kijowskiego obchodziła w Bereżaniu 170-lecie napisania przez Tarasa Szewczenkę wiersza „Rozryta mogiła”. Wtedy wybrzmiała idea, aby obchodzić jeśli nie każdą rocznicę utworów poetyckich Tarasa Szewczenki z powiązaniem do miejsca ich napisania – wsi czy miasta, to przynajmniej jubileuszowe daty ich powstania. Szczególny akcent proponowano wtedy położyć na utworach z rękopiśmiennego zbioru Tarasa Szewczenki „Trzy lata”, w szczególności stworzonych na Perejasławszczyźnie. Aktualność tego zamysłu jest oczywista, zwłaszcza w obliczu wojny, którą rozpętała Rosja przeciwko Ukrainie w 2014 r. i która trwa już trzynasty rok. Realizacja takiego projektu w praktyce stanie się potężnym środkiem popularyzacji proroctw i testamentów Tarasa Szewczenki. Takie wydarzenia stałyby się ważnymi ogólnoukraińskimi wydarzeniami, skierowanymi na pogłębienie pamięci narodowej i wzmocnienie tożsamości narodowej Ukraińców. Nietrudno wyobrazić sobie, jak wspaniale wpłyną na naszą młodzież odpowiednie lekcje w szkołach tych miejscowości, gdzie pisane były przez Tarasa Szewczenkę konkretne wiersze i poematy. Po wierszach Tarasa Szewczenki można poznać wiele z naszej historii. A jak przejmująco odbiłyby się te wydarzenia w sercach mieszkańców i ich potomków tych wsi, które zostały zatopione przez Kaniowski Zbiornik Wodny? Na terytorium dzisiejszej Perejasławszczyzny Taras Szewczenko napisał dziesięć utworów, w szczególności w Perejasławiu w listopadzie-grudniu 1845 roku stworzono: poemat „Najmyczka” (13 listopada), poemat „Kaukaz” (18 listopada), wstęp do poematu „Heretyk” (22 listopada), wiersz „Jak umrę, to pochowajcie…” (25 grudnia), a we Wjunyszczach w grudniu 1845 roku takie utwory: poemat „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…” (14 grudnia), wiersze „Chołodnyj Jar” (17 grudnia), „Dawidowe psalmy” (19 grudnia), „Małej Mariannie” (20 grudnia), „Mijają dni, mijają noce” (21 grudnia), „Trzy lata” (22 grudnia). Przynajmniej w tym roku można było przeprowadzić trzy wydarzenia – dwa w Perejasławiu (z okazji napisania poematu „Kaukaz” – 18 listopada) oraz wiersza „Jak umrę, to pochowajcie…” (25 grudnia), jedno w Cyblach (z okazji napisania poematu „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…” – 14 grudnia), dokąd przesiedlono większą część mieszkańców zatopionych Wjunyszcz. Jeśli wrócić do miejsca napisania poematu „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…”, to nie jest to po prostu Perejasławszczyzna z jej książęcym sławnym Perejasławiem, to – oikumena Dniepru, który zawsze odgrywał rolę szczególnego zasobu i szczególnego symbolu Narodu Ukraińskiego, symbolu rzeki osiowej dla Ukraińców, wokół której kręci się cała nasza historia. W tym poemacie Taras Szewczenko stwierdza, jak gwoździe wbija: „Nie ma na świecie Ukrainy, / Nie ma drugiego Dniepru…”. Musimy uświadamiać sobie, że moskwiciny w wojnie przeciwko Ukrainie pragną nie tylko uszczknąć jak najwięcej przyległego do mórz Azowskiego i Czarnego lądu i pozbawić nas statusu oraz wielkich możliwości państwa morskiego, ale także zabrać nam Dniepr. To diabelskie pragnienie raszystów przeniknęło nawet do tak zwanego planu pokojowego Trumpa z 28 punktami. W punkcie 23 tego pseudopokojowego planu zawiera się oto taki pobłażliwo-drwiący zapis: „Rosja nie będzie przeszkadzać Ukrainie używać rzeki Dniepr w celach komercyjnych…”, czyli tylko do transportowania ładunków. Jak widzimy, suwerenność Ukrainy nad Dnieprem tym dokumentem jest całkowicie odrzucana. Poemat „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…” pisany był na niegdyś sławnej ukraińskiej ziemi, która już jęczała pod Drugim Perejasławiem – po tak zwanej Radzie Perejasławskiej w 1654 r., która sprowadziła na Ukrainę moskiewskiego ciemiężyciela, i który już panował w naszym kraju dwa stulecia bez dziewięciu lat. Taras Szewczenko tworzył swoje testamenty w warunkach konkretnych śmiertelnych zagrożeń dla

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

narodu. Jego twórczość nie jest abstrakcją. Cała jego poezja jest związana z rzeczywistością, w której przed Ukraińcami w całej swojej wielkości stanęło egzystencjalne wyzwanie: być albo nie być narodowi ukraińskiemu. Można by godzinami wyliczać zagrożenia dla naszego narodu w tamtych czasach, ale wystarczy wskazać na nieustanną walkę rosyjskiej władzy imperialnej, zmierzającą do wytępienia języka ukraińskiego. Był to czas, gdy rozkwitała rosyjska ideologia imperialna, która później zrodziła wobec narodu ukraińskiego haniebne „nie było, nie ma i nie będzie”. Taras Szewczenko szukał odpowiedzi na te egzystencjalne zagrożenia w paradygmacie przetrwania narodu. I widział wyjście w państwowej woli narodowej, we własnym państwie, którego powstanie i istnienie zawsze wymaga wielkiej jedności narodu. Dlatego „pniem” testamentów Szewczenki w Drzewie jego testamentów jest wezwanie do jedności Ukraińców: „Objmijcie się więc, bracia moi. / Błagam was, proszę!” („Umarłym, żywym i nienarodzonym…”). Testament jedności Ukraińców przenika całą twórczość Tarasa Szewczenki, szczególnie w walce o własne państwo. Sięgnijmy do słów wiersza Tarasa Szewczenki „Iržawiec”: … gdyby byli jednomyślni i zjednoczeni z fastowskim pułkownikiem łączyli się z hetmanem, nie sterczałyby lance na strzesze u Piotra, u swata, nie uciekaliby z Chortycji sławni bratankowie [5, s. 332]. Mówiono to o czasach Hetmanszczyzny, o rządach hetmana Iwana Mazepy, o jego próbie uwolnienia Ukrainy spod moskiewskiej niewoli. W warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny, gdy miliony Ukraińców znalazły się poza granicami Ukrainy, nabierają aktualności i brzmią na nowo słowa Tarasa Szewczenki z wiersza „Grzbiety zaczynających zło…”: A nam wszystkim razem na ziemi Jednomyślność daj I braterską miłość ześlij [5, s. 564]. Taras Szewczenko był świadomy tego, że własne państwo powstaje z walki narodu, że wolność narodu zawsze zrasza się krwią. Własne państwo to podstawowa wartość narodowa. Tylko narody posiadające państwo są zdolne zagwarantować sobie przyszłość narodową. Wolność zdobywa zaś tylko ten, kto jest zdolny do walki. Taras Szewczenko wzmacnia testamenty o konieczności posiadania własnego państwa i utrzymywania jedności narodowej jeszcze jednym imperatywnym testamentem-wezwaniem „Walczcie, a zwyciężycie!”, zawartym w poemacie „Kaukaz”. Właśnie te trzy testamenty tworzą nośną konstrukcję Drzewa testamentów Proroka Tarasa Szewczenki. I tak jak w przypadku proroctw Szewczenki, jeszcze przed nami stoi zadanie stworzenia Drzewa testamentów Szewczenki i wyjaśnienia ich istoty. Prorok jako jednostka narodowa odzwierciedla Ducha, który określa, kształtuje i chroni naturę swojego narodu, a zwłaszcza jego język, obyczaj i tradycję. Powołany człowiek tworzy takie sensy, które chronią własny naród. Rolę powołanego człowieka może pełnić tylko ten, kto wszechstronnie jest zakorzeniony w sposobie bytowania swojego narodu, w jego naturze. Powołany człowiek jest istotnie człowiekiem z krwi i kości swojego narodu. Człowiekiem swoim, a nie obcym. Powołany człowiek to ten, którego Bóg wybiera spośród całego narodu. Tylko taki człowiek może przekazać swojemu narodowi słowo Boże. Siła ożywczego słowa Proroka kształtowana jest energiami dwóch światów – kosmicznego i narodowego. Prorok czerpie siłę dla swojego słowa zarówno z Góry – ze świata transcendentnego, jak i od swojego narodu, z jego języka, tradycji, obyczaju. Prorok jest otwarty i wrażliwy na przejawy obu tych światów. Słowo Proroka zawsze jest zwrócone do jego narodu i jest słowem narodowym, lecz jednocześnie niesie w sobie uniwersalne sensy. Taras Szewczenko tworzył swoje ożywcze słowo, swoje proroctwa i testamenty w czasach, gdy zdawało się, że nasz naród nigdy nie wydostanie się z zawiłych dróg bezpamiętności i zwątpienia. Taras Szewczenko przemówił do swojego narodu całą siłą jego języka, jego własnym językiem odrodził pragnienie posiadania własnej państwowości jako warunku nieznikomości i rozkwitu. Słowo Tarasa tchnęło wiarę w Ukraińców, rozpalało ogień życia. I ożywał naród, budził się i szedł naprzód. A prowadziła go gwiazda państwowości, wolności i demokracji. Taras Szewczenko łączył się ze swoim narodem konserwatywną świadomością. Taras Szewczenko był nosicielem i genialnym wyrazicielem właściwego Ukraińcom autentycznego konserwatywnego światopoglądu. Rozumienie pionowego, ponadczasowego związku pokoleń (minionych, obecnych, przyszłych), które stanowi sedno i szkielet konserwatywnego światopoglądu, było dla Tarasa Szewczenki podstawowym elementem jego wizji bytu narodu. Przykładem tego jest jego poemat-Orędzie „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i poza Ukrainą moje przyjacielskie posłanie”, w którym kładzie nacisk na życiową potrzebę takiego związku pokoleń. Każdy naród żyje dzięki związkom pokoleń. Właśnie poziom uporządkowania tego związku określa warunki istnienia narodu. Konserwatyzm to wizja rozwoju społeczeństwa jako gromadzenia porządku, który trzeba zachować i udoskonalić, chronić przed wszelkimi chaotycznymi procesami. I zapewnić rozwój tego porządku nagromadzonego przez wieki. Istnieje wiele konkretnych form uporządkowania stosunków społecznych, lecz w ostatecznym rozrachunku te formy mają charakter narodowy. Konserwatyzm przejawia się w świadomości narodowej, w narodowym sposobie myślenia – organizacji myśli, w języku, w narodowym obyczaju i narodowej tradycji, w kulturze narodowej w ogóle. Wszystko to są formy, w których realizuje się narodowy porządek. Konserwatyzm zawsze przeciwstawia się światopoglądom, które widzą rozwój przez społeczny chaos (rewolucje), które hurtem odrzucają dziedzictwo i doświadczenie. Konserwatyzm zapewnia związek pokoleń i odnosi się z szacunkiem do każdego pokolenia. Konserwatyzm to układ odpornościowy organizmów narodowych, który chroni je przed wszelką destabilizacją, zwłaszcza przed wirusami myślowymi, którymi zawsze był przepełniony świat. Na poziomie społecznym elementami takiego układu odpornościowego są język, tradycja i obyczaj, a na poziomie jednostki – także zdrowy rozsądek jako uproszczony (intuicyjny) sposób społecznej orientacji człowieka w trudnej sytuacji. Krytyczne myślenie jest właściwe ograniczonej liczbie ludzi, lecz ich przeważająca część postępuje adekwatnie, ponieważ kieruje się zdrowym rozsądkiem i doświadczeniem. Charakterystyczną cechą konserwatywnego światopoglądu Tarasa Szewczenki jest ukraino-centryzm, stale rzutowany na rzeczywistość narodową. I to właśnie w ramach takiej projekcji Prorok w XIX w. szukał odpowiedzi na wyzwania i zagrożenia dla narodu ukraińskiego. Jego doświadczenie jest aktualne także w dzisiejszych czasach, szczególnie w warunkach egzystencjalnych zagrożeń spowodowanych wojną Rosji przeciwko Ukrainie. Konserwatyzm także we współczesnych warunkach jest najbardziej adekwatnym systemem światopoglądowym do udzielania odpowiedzi na zagrożenia i wyzwania dnia dzisiejszego. Słowo Tarasa Szewczenki opierało się na głębokim odczuwaniu i rozumieniu autentycznego konserwatyzmu narodu ukraińskiego. A jego słowo pozostawało (i pozostaje) w rezonansie z konserwatywnym światopoglądem Ukraińców. Dlatego szybko się rozprzestrzeniało (i rozprzestrzenia się) i głęboko przenikało (i przenika) do dusz Ukraińców. Słowo Szewczenki było przyjmowane (i jest przyjmowane) przez Ukraińców jako zrodzone przez nich samych, a nawet przez samego Boga. Taras Szewczenko pisał swoje testamenty w czasach wiosny narodów europejskich, gdy w Europie utrwalała się polityczna ideologia konserwatywna, która wyprowadzała na orbitę historyczną państwa narodowe. W narodowych współrzędnych Taras Szewczenko jest patriarchą współczesnego ukraińskiego konserwatyzmu politycznego. Słowo Tarasa Szewczenki świadczy o tym, że ukraiński autochtoniczny konserwatyzm w największym stopniu odpowiada filozofii współczesnego konserwatyzmu. I ukraińskim potrzebom narodowym. Taras Szewczenko jest klasycznym wyrazicielem wartości konserwatywnych, wśród których szczególne miejsce zajmują takie instytucje społeczne, jak rodzina, matka, język, tradycja i obyczaj. Taras Szewczenko bardzo wysoko ceni wartość rodziny, wartość matki. Przypomnijmy dla przykładu wiersz „I Archimedes, i Galileusz…”, a dokładnie takie słowa: I na odnowionej ziemi Wroga nie będzie, najeźdźcy, A będzie syn i będzie matka… [5, s. 573]. A co widzimy w wierszu „Wiśniowy sad pod chatą…”? Taki obraz: Rodzina wieczerza pod chatą, Wieczorna gwiazdka wschodzi. Córka wieczerzę podaje, A matka chce pouczać, Lecz słowik na to nie pozwala [5, s. 310]. To jest to, co wszyscy znają. A ile wzniosłych słów wypowiedziano pod adresem matki w poemacie „Maria”. Oto jedno z nich: Wszystka nadzieja moja w Tobie, matko, pokładam. Święta siło wszystkich świętych! [5, s. 541]. Taras Szewczenko kreśli obraz matki jako symbol dobra i najwyższy ideał moralny. Macierzyństwo jest dla niego najwyższym duchowym wyczynem. Matka w społeczeństwie ukraińskim zawsze była ceniona jako kontynuatorka rodu, jako ta, która strzeże i przekazuje tradycje rodzinne i narodowe. W ukraińskiej rodzinie zawsze panował niezwykle szacowny stosunek do matki, a w społeczeństwie ukraińskim – do kobiety. O uznaniu roli strażniczki ogniska domowego przez matkę (i kobietę w ogóle) w społeczeństwie ukraińskim świadczy takie przysłowie: „Trzy kąty chaty trzyma kobieta”. A co widzimy dzisiaj? Instytucja rodziny ulega marginalizacji. Ulega podważeniu świętość matki, a jeszcze niedawno rozkoszowaliśmy się, śpiewając Małyszkowe: Matko rodzona, ty nocy nie dosypiałaś, Prowadziłaś mnie na pola za wsią. I w daleką drogę na świtaniu mnie odprowadzałaś. I haftowany ręcznik na szczęście dałaś. Albo Pawliczkowe: Gdy byłem małym chłopcem, wiosną zbierałem się Iść w świat nieznanymi drogami. Koszulę mi matka wyhaftowała Czerwonymi i czarnymi nitkami. A jeszcze Syngajiwskiego: Gdy spojrzę na te aksamitki, Widzę matkę staruszkę, Widzę twoje ręce, mamo moja, Twoją pieszczotę czuję, kochana. Taras Szewczenko rozpatrywał język jako „zjawisko kosmiczne” (Pawło Mowczan), jako najdroższy skarb narodu, jako najpotężniejszą broń ludu, jako fundamentalny czynnik kształtowania narodu i państwa. W wierszu Tarasa Szewczenki „Cóż by, zdawałoby się, słowa…” czytamy: Cóż by, zdawałoby się, słowa… Słowa i głos – nic więcej. A serce bije – ożywa, Gdy je usłyszy!.. Widocznie od Boga I ten głos, i te słowa Idą między ludzi! [5, s. 372]. W poezji „Do Osnowjanenki” Taras Szewczenko wychwala pieśń jako szczególny amulet języka: Nasza pieśń, nasza dumka Nie umrze, nie zginie… Oto, ludzie, nasza chwała, Chwała Ukrainy! [5, s. 51]. A oto takie słowa znajdujemy w wierszu Kobziarza „Naśladowanie 11 psalmu”: …Wywyższę Tych małych, niemych niewolników! Ja na straży przy nich Postawię słowo [5, s. 518]. Nikt tak jak Taras Szewczenko nie pielęgnował tak duchowych wartości jak wolność, prawda, honor, waleczność, duch rycerski. Taras Szewczenko ceni wolność jako najbardziej pożądaną wartość. Wolność w jego słowie staje się synonimem samego (prawdziwego) życia. Nikt tak wysoko jak on nie wynosił wolności jako wartości. Nikt tak jak Taras Szewczenko nie odsłania głębinowej istoty tego zjawiska, nie wzbogaca treści tego pojęcia. Wyżej już mówiono o tym, że Taras Szewczenko tak oszlifował to pojęcie epitetami i obrazami, że budzi ono w człowieku nieposkromione poczucie pragnienia wolności. Wolność to kategoria ze świata świadomości konserwatywnej, a swoboda – ze świata liberalnego. Te pojęcia często stosuje się jako synonimy, jednak różnią się one znacząco treścią. Wolność to wewnętrzna zdolność człowieka lub narodu do kierowania sobą (zdolność działania, zdolność wyboru celu i jego osiągania). Taras Szewczenko przenosi wolność przede wszystkim na poziom narodu. Wolność to nie swoboda od czegoś. To prawo i zdolność do kontynuowania bytu narodowego, tradycji, do istnienia państwowego. Wolność integruje ludzi we wspólnotę, w naród. Uczy człowieka rozumieć swoje miejsce we wspólnocie etnicznej. Zazwyczaj swobodę rozumie się jako obecność wyboru i brak zewnętrznego przymusu. Wolność natomiast wywalcza swobodę. Filozofia traktuje swobodę jako przestrzeń do przejawiania się wolności. Ktoś z mądrych powiedział, że „Swoboda rodzi się tam, gdzie twardym krokiem przeszła wolność”. Taras Szewczenko w imię wolności narodu staje do sporu nawet z samym Bogiem. W wierszu „Gdy umrę, to pochowajcie…” Taras Szewczenko pragnie być wśród swojego narodu tak długo, aż: …poniesie z Ukrainy Do sinego morza Krew wroga… odejdę ja I pola, i góry – Wszystko porzucę i polecę Do samego Boga Modlić się… a do tego Nie znam Boga [5, s. 283]. I dopóki nie zostaną zerwane kajdany niewoli dla narodu ukraińskiego. To samo widzimy w jego poemacie „Kaukaz”: Kaci znęcają się nad nami, A nasza prawda pijana śpi. Kiedy ona się obudzi? Kiedy odpocząć Położysz się, Boże, zmęczony? I nam dasz żyć! [5, s. 260]. Zatem Taras Szewczenko w imię narodu staje do sporu z Bogiem. A to oznacza, że nie jest on jedynie człowiekiem, który trzyma się wyłącznie religijno-konserwatywnego światopoglądu. Tradycyjny religijny konserwatysta polega wyłącznie na Bogu: Bóg da, to będzie, a nie da, to nie będzie. Taras Szewczenko działa także jako konserwatysta polityczny. Jednak nie odrzuca Boga. Taras Szewczenko stara się zharmonizować miejsce Boga w bycie społecznym, zmodernizować odwieczne „Jak Bóg dał, tak i będzie”. Jest świadomy tego, że na świecie wiele dzieje się zarówno z prawdziwej woli Bożej, jak i z Jego dopuszczenia. A to oznacza, że Bóg zawsze pozostawia człowiekowi przestrzeń do samodzielnego tworzenia. Bóg dał człowiekowi rozum i wolę, którymi człowiek ma rozporządzać jak najlepiej, w zgodzie z interesami narodowymi. Taras Szewczenko jest świadomy tego, że naród zawsze powinien mieć możliwość obrony siebie, swoich wartości, swojej przyszłości. Taras Szewczenko jest kategorycznym przeciwnikiem pacyfizmu. Gloryfikuje rycerstwo („I wam sława, sine góry, / Lodem okute. / I wam rycerze wielcy, / Bogiem nie zapomniani. / Walczcie – zwyciężycie, / Wam Bóg pomaga!” – poemat „Kaukaz”), czemu do dziś niektórzy się sprzeciwiają, i to na próżno. Przez trzy dziesięciolecia społeczeństwo ukraińskie żyło w paradygmacie pacyfizmu. I do czego to doprowadziło? Do tego, że skorzystał na tym wróg – Moskal, który rozpętał egzystencjalną wojnę przeciwko Ukrainie. Teraz naród opłaca życiem i krwią najlepszych swoich synów i córek ten błąd rachunkowy, ten narodowy infantylizm. Za pacyfizm! Taras Szewczenko równie kategorycznie nie akceptował kosmopolityzmu. Jego droga do ogólnoludzkich wartości zawsze prowadziła przez wyznawanie tego, co narodowe. Jego rozumienie przenosi się na obecne europejskie dążenia Ukraińców poprzez formułę „chcesz być Europejczykiem – stań się Ukraińcem”. Taras Szewczenko nie uczy Ukraińców najpierw kochać obcego, a potem swojego, co jest charakterystyczne dla liberalno-lewicowego światopoglądu. Uczy najpierw kochać swoje (bliźniego), a dopiero potem obce (dalekiego). O tym właśnie jest poemat Tarasa Szewczenki „Katarzyna”, a zwłaszcza takie jego słowa: Kochajcie się, czarnobrowi, Lecz nie z Moskalami, Bo Moskale – obcy ludzie, Czynią zło z wami [5, s. 25]. W tym poemacie i w innych wierszach Taras Szewczenko uczy Ukraińców odróżniać obce od swojego i przyjmować je z ostrożnością. W tym poemacie i w innych utworach Taras Szewczenko mówi nie o innych, lecz o obcych. W poemacie „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym …” Taras Szewczenko uniwersalizuje tę myśl takimi słowami: Od obcych się ucz, I swojego się nie wstydź. Bo kto matkę zapomina, Tego Bóg karze… [5, s. 269]. Wnioski Aby pojąć wielkość Tarasa Szewczenki i jego fenomenalną rolę w losach narodu ukraińskiego, należy spojrzeć na jego postać jako na proroka. Trzeba stworzyć Drzewo proroctw i testamentów Tarasa. Należy także uznać Tarasa Szewczenkę za twórcę nowoczesnego ukraińskiego konserwatyzmu politycznego. Spis źródeł i literatury 1. Winhranowski M. Poezje. Kijów: Wyd. literatury pięknej „Dniepr”, 1971. S. 176. 2. Horlis-Horski Ju. Chołodnyj Jar. Tarnopol: Wydawnictwo „Kryła”, 2023. 432 s. 3. Dziuba I. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. Wyd. 2., popr. i uzup. Kijów: Wyd. dom „Kyjiwo-Mohylańska Akademia”, 2008. 718 s. 4. Ostatnim szlakiem Kobzarza / oprac. M. L. Nowycki. Kijów: „Ukraiński Litopys”, 1994. 275 s. 5. Szewczenko T. H. „Kobzar”. Twórcza wola poety: zbiór utworów / Taras Szewczenko. Żytomierz: TOV „Naukowa Dumka”, 2025. 656 s., 32 s. il. 6. Szkliar W. Czarny Kruk. Kijów: Jarosławiw Wał, 2009. 352 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

okręgu chełmsko-podlaskiego OUN. Znane jest „ogniwo techniczne” na Zakerzoniu przy kureniu UPA „Zalizniaka” pod kierownictwem ojca Adama Slusarczyka – kapelana UPA. Ojciec stale nosił ze sobą cyklostyl i maszynę do druku oraz wydał około 40 różnych ulotek w tysięcznych nakładach. Referent propagandy Prowodu OUN Petro Duży twierdził, że na początku 1945 r. na terenach UPA-„Zachód” funkcjonowało około 30 drukarni z różną bazą materiałową. On sam kierował referenturą propagandy Prowodu OUN w 1944 – pierwszej połowie 1945 r. Jej baza nazywała się „Zełenyj Haj” i znajdowała się w rejonie nowostryliszczańskim obwodu drohobyckiego oraz obejmowała wsie Dewiatnyky, Juszkowci, Hołdowyczi, Jatwiahy, Bertesziw, Wybraniwka, Kołohury, Repechiw, Liszczyny. Do „Zełenoho Haju” bezpośrednio należały dwie drukarnie. Pierwsza w Berteszowie pod nazwą „Winnycia”, druga we wsi Juszkowci imienia „Lehendy”. Do „Zełenoho Haju” przekazano także drukarnię „Praha”. Dla rozpowszechniania idei wyzwoleńczych OUN starała się wykorzystywać także audycje radiowe. W latach 1939-1941 organizacja posiadała nadajniki w Przemyślu, rejonie kulikowskim, pod Lwowem, w Czortkowie lub Rohatyniu. OUN zakupiła od obywateli polskich za 45 tys. zł krótkofalowy nadajnik radiowy. Specjaliści zamontowali stację radiową koło wsi Jamelnycia na Skolszczyźnie w obwodzie lwowskim. Jesienią 1943 r. po wielu próbach stacja radiowa przemówiła w promieniu nadawania 1000 km. W 1944 r. z Wiednia przywieziono znacznie nowocześniejszy nadajnik i zasięg stacji radiowej zwiększył się dwukrotnie. Stacja radiowa nazywała się „Wilna Ukrajina” – w szeregu przypadków „Samostijna Ukrajina” pod kryptonimem „Afrodyta” i jej audycje brzmiały w językach ukraińskim, rosyjskim, angielskim i francuskim. Teksty w języku francuskim i angielskim czytał Belg A. Hasenbroeck „Zachidnyj”. Jednak stację radiową namierzyła grupa operacyjna rejonowego oddziału NKWD w Skolem oraz kompania rezerwowa 330 pułku i przestała ona istnieć. Podczas ruchu wyzwoleńczego na terenie UPA-„Zachód” Prowód OUN, oprócz zwykłych drukarni, zapoczątkował duże ośrodki wydawnicze, które istniały przy krajowych prowodach OUN. W lwowskim prowodzie krajowym ośrodek znajdował się pod kierownictwem Z. Terszakowcia „Fedira” w lasach illiwskich, w stanisławowskim – pod dowództwem poety M. Diaczenki „Marka Bolesława” we wsi Wysoczanka w rejonie kałuskim, w kraju Zakerzonie – pod kierownictwem wspomnianego J. Starucha „Stiaha” w lasach tomaszowskich. Przy prowodzie krajowym „Podilla” ośrodek staraniami Myrosława Huka „Kosacza” działał w mieście Towste w obwodzie tarnopolskim. Przy kołomyjskim okręgowym OUN w styczniu 1943 r. pojawiła się drukowana gazeta „Mechem”, wydana staraniami Artemizji Hałyckiej „Motri” jako organ bukowińskiego prowodu OUN. Nakład wynosił 2 tys. egzemplarzy, z których 1,5 tys. wysłano na Bukowinę, resztę pozostawiono do dyspozycji Prowodu OUN. W czasopiśmie publikowali czołowi działacze OUN Bukowiny „Łuhowyj”, „Kobzar”, „Motria” i inni. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Walka słowem drukowanym. W 84. rocznicę Ukraińskiej Powstańczej Armii

Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza Ruch wyzwoleńczy UPA-“Zachód” składał się z wielu struktur pomocniczych, które zapewniały mu długotrwałość istnienia. Wśród nich była referentura propagandy. Struktura ta zajmowała się koordynacją działalności propagandowej oraz podstawowymi elementami ideowo-politycznego wychowania kadr wyzwoleńczych i mas. Referentura dzieliła się na wydziały: organizacyjno-techniczny, służby prasowo-informacyjnej, szkoleniowy, propagandy masowej, wychowania politycznego. Przy referenturze propagandy funkcjonował Główny Ośrodek Propagandy (GOSP) z odpowiednimi komórkami na szczeblu krajowym, obwodowym, okręgowym i powiatowym. Zaznaczmy, że kompleksowych badań nad organizacją propagandy i agitacji w UPA na dzień dzisiejszy jeszcze nie ma, z wyjątkiem artykułów poszczególnych badaczy, które charakteryzują niektóre aspekty propagandy sił wyzwoleńczych. Dana problematyka pozostaje aktualna, gdyż z perspektywy dnia dzisiejszego naświetla założenia programowe i motywy ruchu wyzwoleńczego OUN, UPA oraz walkę władzy radzieckiej z aktywną działalnością propagandową powstańców. W związku z otwartym dostępem do archiwów państwowych badacze mogą studiować materiały trofiejne OUN i UPA, wśród nich ulotki, fotografie, dzienniki, rysunki, ilustracje, bofony (znaki pieniężne – N. M.) itp. Gdyby zebrać całą produkcję drukowaną OUN i UPA, można by napisać historię walki wyzwoleńczej Ukraińców jedynie za pomocą słowa drukowanego. Prowid OUN przywiązywał dużą wagę do słowa drukowanego, którym mobilizował naród do walki z okupantami oraz demaskował niemiecką i rosyjską politykę grabieżczą. Ideolog zbrojnego podziemia OUN Petro Fedun “Petro Połtawa” w tej sprawie szczególnie podkreślał: “Każda nasza ulotka (...) to dalekosiężny pocisk, wystrzelony przez nas w głębokie tyły wroga. Działanie tego pocisku w sensie propagandowym nie jest mniej efektywne od działania prawdziwego, dynamicznego pocisku, każda nasza rewolucyjna publikacja (...) niszczy, że tak powiem, “żywą siłę” przeciwnika – odbiera mu ludzi (...) rozpala lub wzmacnia rewolucyjny pożar wewnątrz wrogiego obozu, na głębokich tyłach przeciwnika”. Z początkiem II wojny światowej Prowid OUN operacyjnie zorganizował w Zachodniej Ukrainie wydawanie wyżej wspomnianej prasy nacjonalistycznej, której zadaniem było jednoczenie sił wyzwoleńczych do walki o niepodległość. Były to gazety: “Ukraińskie wiadomości codzienne” (Lwów), “Samostijna Ukraina” (Stanisławów), “Wilne słowo” (Drohobycz), “Stryjskie wisti” (Stryj), “Tryzub” (Czortków), “Zołotyj tryzub” (Kałusz), “Wola” (Kopyczyńce), “U bij” (Kosów), “Bojowyk” (Tarnopol), które występowały z pozycji wyzwoleńczych i propagowały idee narodowe. Jednak 17 lipca 1941 r. wszystkie wydawnictwa nacjonalistyczne w Galicji zostały zakazane przez gestapo i wprowadzono na nie cenzurę. Od sierpnia 1941 r. nacjonaliści zamiast zakazanych zaczęli drukować już nowe wydawnictwa podziemne, ale do tego potrzebna była duża baza poligraficzna. Wraz z odwrotem niemieckich okupantów z Zachodniej Ukrainy Prowid OUN zwrócił się do komórek niższego szczebla z apelem o tworzenie bazy materialnej z maszyn drukarskich i sprzętu: “W miastach u niemieckich panów jest dość dużo mienia: maszyn do pisania, dużych maszyn drukarskich, powielaczy, papieru, farby, aparatów radiowych (...). Już dziś przeprowadzić należyte w tym kierunku rozpoznanie. Mieć listę tego wszystkiego, gdzie się znajduje (w urzędach i prywatnych mieszkaniach). Nasze zadania: w chwili odwrotu Niemców opanować na pewien czas miasta i wszystko to wywieźć”. Wykonując rozkaz, członkowie OUN w obwodzie stanisławowskim wywieźli trzy drukarnie, 12 maszyn do pisania, 7 radiostacji. W rezultacie celowej wspólnej działalności dowódców WO UPA-“Zachód” oraz krajowych prowidów OUN na terenach ziem zachodnioukraińskich stworzono rozgałęzioną sieć podziemnych drukarni na bazie praktyki OUN jeszcze z czasów przedwojennych. Taka drukarnia, na przykład, od 1931 r. działała we wsi Koniuchów w powiecie stryjskim na Lwowszczyźnie pod kierownictwem prowidnika powiatowego Lwa Rebety. Podczas okupacji niemieckiej od 1942 r. zaczęła działać drukarnia OUN we wsi Olesin w powiecie brzeżańskim, która wydawała czasopismo “Junak” dla młodzieży. We wsi Nowosiółka w powiecie podhajeckim pracowało tzw. “ogniwo techniczne” (grupa redakcyjna – N. M.) pod kierownictwem okręgowego i powiatowego prowidników młodzieży Mykoły Fihoła “Zero” i Wasyla Kardasza, którzy dysponowali powielaczem i pięcioma maszynami do pisania. W drukarni współpracowało pięcioro podziemników: P. Puszka “Żuk” ze wsi Łysa, onże obwodowy referent organizacji “Junak” i krajowy referent organizacyjny, “Bystryj” – okręgowy referent organizacyjny, Kudria – podrejonowa referentka dziewcząt, maszynistka i “Drukar” – student, podziemnik. W tej drukarni drukowano miesięcznik “Junak”, “Katechizm OUN”, “Wskazówki sanitarne”, “Szkolenie ideologiczno-polityczne”, podręcznik “Topografia”. Po aresztowaniu pod koniec sierpnia 1943 r. W. Kardasza podziemnicy w celu konspiracji przewieźli sprzęt drukarski do wsi Mużyłów. Ale w drodze napotkali niemiecką policję i stracili mienie. Później redakcję “Junaka” przeniesiono do lasów na granicy rejonów podhajeckiego i brzeżańskiego, gdzie stworzono przestronny ośrodek. Tutaj pracowali czołowi ideolodzy OUN J. Pozyczaniuk, O. Diakiw, K. Cmoc i inni. W 1945 r. drukarnię enkawudziści zdekonspirowali. Kolejna drukarnia “Praga” podczas okupacji niemieckiej działała we wsi Mokrotyn w powiecie żółkiewskim. Stamtąd przeniesiono ją do Szczerca w pobliżu Lwowa. Drukarnię zorganizowano u typowego galicyjskiego biedaka, który nie interesował się polityką. Zbudowano ją w stodole pod sieczkarnią o wymiarach 6x10 m. Tutaj drukowano organ Prowidu OUN czasopismo “Ideja i Czyn”. Cynk do drukarni zdobywano z lwowskiej drukarni “Atlas”. Papier przywożono ze Lwowa, Stanisławowa, Złoczowa, Kołomyi. Farbę kupowano w Krakowie. “Praga” istniała dwa lata i została odkryta zupełnie przypadkowo, kiedy do gospodarza weszło dwóch policjantów. W latach 1940-1943 operacyjnie działały podziemne antyniemieckie drukarnie we wsi Zalesie Koropieckie w powiecie buczackim, Stara Jagielnica na Czortkowszczyźnie, na jednym z chutorów koło miasta Kozowa na Tarnopolszczyźnie, w Chodorowie na Lwowszczyźnie i w innych miejscach. Największą w UPA-“Zachód” była drukarnia w Mikołajowie nad Dniestrem. Wykonywała prace drukarskie w trzech kolorach, za jej działalność odpowiadał Mykoła Palidowycz “Karpatśkyj”. Podziemnicy wykopali drukarnię w naturalnym wzgórzu i zrobili z niej trzy długie podziemne wyjścia. Drukarnia działała do połowy 1945 r. i wydawała czasopisma “Ideja i Czyn”, “Pereć”, “Za wilnu Ukrainu”. W latach 1945–1946 osobną dużą drukarnię OUN założono we wsi Byszki w powiecie brzeżańskim, która była centrum ruchu wyzwoleńczego nie tylko UPA-“Zachód”, ale całej Ukrainy. Był to nowy ośrodek wydawniczy. Drukarnia przetrwała cały 1946 rok i nie została odkryta. Swoją drogą, w czerwcu 1946 r. do Byszek przybył Roman Szuchewycz i przez dwa tygodnie tam kwaterował oraz przeprowadził inspekcję 3. WO “Łysonia” między wsiami Byszki i Żuków. Towarzyszyli mu dowódca okręgu major “Bondarenko”, sotnik “Ren”, prowidnik Hryhorij Holasz “Bej” i inni. Odpowiednimi drukarniami zarządzała 4. WO “Howerla”. W odcinku taktycznym “Czernyj Lis” wychodziło czasopismo pod tą samą nazwą, gdzie opisywano działania bojowe kureni “Pidkarpatśkyj”, “Skazheni”, “Dzwoły”, “Mesnyky”, “Smertonosci” i innych. Głównym redaktorem w “Czernym Lisie” pracował wybitny poeta powstańczy Mychajło Diaczenko “Marko Bojesław”. Wydania drukowano metodą powielaczową i w styczniu-lutym 1945 r. miały logo “Z drukarni im. S. Petlury” w Stanisławowie. Na terenie TO “Makiwka” we wsi Ułyczne działała drukarnia Iwana Kłymiwa “Lehenda”, na Kołomyjszczyźnie – “Smert Stalinu”. Tam wydawano gazetę “Szliach peremohy”. W lesie Czernichowskim koło wsi Seret pracowała drukarnia OUN im. Jakiwa Busoła “Kyjiwśkyj” pod kierownictwem krajowego prowidu OUN “Podillia”. Bogatym w wydawnictwa ośrodkiem wydawniczym charakteryzowała się wieś Bryaza w rejonie bolechowskim i inne. Kilka drukarni Prowid OUN zorganizował na Zakerzoniu. We wsi Wijśke w powiecie sanockim koło Przemyśla zamontowano ją, przywożąc sprzęt z Drohobycza. Za drukarnię odpowiadał prowidnik OUN Przemyskiego Semen Łewycki ze wsi Byszki w powiecie brzeżańskim. Po jego aresztowaniu przez gestapowców – Wasyl Hałasa “Orłan”, referent propagandy prowidu OUN Kraju Zakerzońskiego i zastępca Jarosława Starucha “Stiah”. Potem drukarnię, gdy groziła jej dekonspiracja, przeniesiono do wsi Tyrawa. W drukarni wydrukowano wiele ulotek, które rozprowadzano wśród czerwonoarmistów, Polaków oraz podczas rajdów. Największa podziemna drukarnia na Zakerzoniu znajdowała się w miejscu postoju Przewodniczącego Prowidu OUN Jarosława Starucha “Stiah” na Tomaszowszczyźnie, gdzie głównym redaktorem był poeta Petro Wołosz-Wasylenko (“Hetmanec”, “Połtaweć”) z rejonu jagotyńskiego na Połtawszczyźnie. Drukarnia należała do krajowego prowidu OUN. Tutaj wydrukowano wspomnienia uczestników walk na Zakerzoniu “Pid bojowymy praporamy UPA w borotbi za woliu”, wiersze Petra Wołosz-Wasylenki pod tytułem “Moji powstanśki marszi”, wznowiono poemat “Hucułśkyj kurin” Ołesia Babija. “Ogniwo techniczne” upadło razem z kryjówką krajowego prowidu OUN Kraju Zakerzońskiego Jarosława Starucha “Stiah” 17 września 1947 r., kiedy wykryto jego postój. Następnego dnia J. Starucha wyciągnięto nieżywego, a z nim trzech członków ośrodka technicznego “Wulkan”, do którego należało osiem osób. Drukarnia działała także w nadrejonie “Beskyd” na Łemkowszczyźnie w okolicy wsi Buk pod kierownictwem nadrejonowego prowidnika OUN Stepana Holasza “Mar”, rysunki w niej wykonywał Mychajło Czereszniowśkyj (“Petro”). “Ogniwo techniczne” wykonało “Odezwę do Czechów i Słowaków”, zaświadczenia dla chłopów na otrzymaną żywność, którą powstańcy zobowiązywali się zwrócić po ogłoszeniu niepodległej Ukrainy. Przybywszy jesienią 1945 r. na Łemkowszczyznę, członkowie Prowidu OUN D. Majiwśkyj “Taras” z szefem sztabu UPA D. Hrycajem “Perebijnis” wzięli ze sobą po jednym egzemplarzu wydawnictw i udali się na Konferencję Alpejską OUN. Ale 19 grudnia 1945 r. podczas przekraczania granicy D. Majiwśkyj zginął, a D. Hrycaj odebrał sobie życie w praskim więzieniu. Na Zakerzoniu działały także ruchome “ogniwa techniczne” w różnych wsiach, leśnych kryjówkach, a nawet przy sotniach UPA. Na Jarosławszczyźnie “ogniwa techniczne” nazywały się “Z drukarni OUN”, “Z drukarni OUN im. Surmacza”, “Z drukarni UPA im. Petra Wołosz-Wasylenka” i inne. Dwa “ogniwa techniczne” działały w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Artystyczne promienie Niepodległości” w jedności pokoleń i głosów

Lesia KOROLYK-BOJKO, Ambasadorka ukraińskiej kultury i sztuki, Ambasadorka pokoju, współorganizatorka i przewodnicząca jury Międzynarodowego festiwalu-konkursu, Iwano-Frankiwsk. 17 września Iwano-Frankiwsk stał się ośrodkiem spotkania ukraińskiej sztuki, muzyki, talentu i duchowości. W sali konferencyjnej Uniwersytetu Króla Daniela, w ramach Międzynarodowego festiwalu-konkursu „Artystyczne promienie Ukrainy”, odbył się koncert świąteczny, poświęcony 35. rocznicy Niepodległości Ukrainy. Już po raz trzeci Uniwersytet Króla Daniela stał się współorganizatorem tego wielkiego wydarzenia artystycznego, otwierając swoje drzwi dla dzieci i dorosłych, uczniów i pedagogów, studentów i wykładowców, zespołów artystycznych, przedstawicieli władz oraz organizacji społecznych. Festiwal-konkurs połączył ludzi, dla których ukraińska kultura jest nie tylko zawodem czy pasją, ale ważnym składnikiem tożsamości narodowej. Jego główną misją jest wspieranie i rozwijanie ukraińskiej sztuki, dawanie możliwości utalentowanym wykonawcom w różnym wieku, aby mogli o sobie opowiedzieć oraz przekazywanie z pokolenia na pokolenie miłości do ukraińskiej kultury. Ważną częścią koncertu świątecznego było wręczenie wyróżnień z okazji 35. rocznicy Niepodległości Ukrainy oraz za wysoki profesjonalizm i znaczący osobisty wkład w zachowanie i rozwój ukraińskiej kultury. Zastępczyni dyrektora Departamentu Kultury Rady Miejskiej Iwano-Frankiwska Chrystyna Stefaniv wręczyła podziękowania i dyplomy od mera Iwano-Frankiwska Rusłana Marcinkowa. Wśród wyróżnionych znaleźli się członkowie jury festiwalu-konkursu: Ihor Demianec – kandydat nauk o sztuce, docent katedry sztuki estradowo-wokalnej uczelni wyższej „Uniwersytet Króla Daniela”, zasłużony działacz sztuki, współorganizator; Natalia Toloszniak – kandydatka nauk o sztuce, docent, kierownik katedry sztuki estradowo-wokalnej uczelni wyższej „Uniwersytet Króla Daniela”; Hanna Karas i Violetta Dutschak – doktorzy nauk o sztuce, profesorowie Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka; Olha Mołodij – docent Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka, zasłużona artystka Ukrainy; Maria Hucol – przewodnicząca iwano-frankiwskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, kandydatka nauk filologicznych, docent, prorektor Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego; Iryna Swytka – członkini Rady Koordynacyjnej Międzynarodowej organizacji „Postęp kobiet-niosących pokój w diasporze”. Dyplomem zostałam wyróżniona również ja, jako organizatorka koncertu świątecznego i przewodnicząca jury festiwalu-konkursu. Dla mnie to wyróżnienie jest nie tylko osobiste, ale przede wszystkim wyrazem uwagi dla wspólnej pracy wszystkich, którzy dołączyli do stworzenia tego potężnego festiwalu-konkursu, jednoczącego Ukraińców na całym świecie, gdyż za każdym wydarzeniem artystycznym stoją dziesiątki ludzi, ich praca, odpowiedzialność, wiara i miłość do ukraińskiej kultury. Podziękowania otrzymały Inna Czerwinska – profesor Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka oraz Ludmyła Babij – dyrektor Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia I. Franki — partnerki festiwalu-konkursu. Podziękowania od dyrektor Departamentu Kultury Rady Miejskiej Iwano-Frankiwska Nadiji Zahurskiej otrzymali nauczyciele i wykładowcy uczestników koncertu świątecznego. Z przemówieniami powitalnymi wystąpili Mychajło Kosmij – pierwszy prorektor ds. dydaktycznych Uniwersytetu Króla Daniela, Hanna Karas, Inna Czerwinska, Maria Hucol, a także Zoresława Podolska – przedstawicielka działu współpracy ze interesariuszami Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka, asystentka deputowanego ludowego Ukrainy Iwana Krulki oraz Halyna Filipowa, zasłużona dziennikarka Ukrainy, członkini jury. Ich szczere słowa, życzenia i wręczenie wyróżnień nadały wydarzeniu szczególnej uroczystości i jeszcze raz potwierdziły ważność wspólnej pracy na rzecz rozwoju ukraińskiej kultury. Szczególnej symboliki temu dniu nadało również to, że koncert świąteczny odbył się w dniu pamięci świętych wielkomęczennic Wiary, Nadziei, Miłości i ich matki Zofii oraz w przeddzień święta Ukraińskiej muzyki. Duchowej treści wydarzeniu dodało błogosławieństwo protojereja Tarasa Ohara – duchownego cerkwi Świętej Wielkomęczennicy Paraskiewy, wykładowcy śpiewu liturgicznego Iwano-Frankiwskiej Akademii świętego Jana Złotoustego, który pobłogosławił uczestników i gości oraz zwrócił się do obecnych z duchowym słowem. Minutą ciszy uczczono pamięć wszystkich Bohaterów, którzy oddali swoje życie za wolność, swobodę i Niepodległość Ukrainy. Ta minuta była szczególnie wymowna. Gdyż sztuka, która brzmiała ze sceny, to nie tylko święto, ale także nasza pamięć, nasza wdzięczność i nasze zrozumienie ceny możliwości dzisiejszego śpiewania po ukraińsku, nauczania, tworzenia i przekazywania dziedzictwa kulturowego następnym pokoleniom. Na scenie koncertu świątecznego spotkały się talenty różnych pokoleń i różnych środowisk artystycznych. Koncert otworzył Miejski chór kameralny „Halycki peredzwony”, kierownik artystyczny — zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ihor Demianec, który wykonał duchowy hymn Ukrainy „Boże wielki, jedyny”. Dla mnie było szczególnym zaszczytem dyrygować tym wspaniałym zespołem. Swoją sztukę widzom podarowali: zespół wokalny „Barwinok” Iwano-Frankiwskiej dziecięcej szkoły muzycznej nr 2 imienia W. Barwińskiego, wykładowca Natalia Chyliuk, akompaniator Ludmyła Drahanycz; Olha Chrypunenko i Sołomija Bodnaruk — wychowanki studia wokalnego „Soprano” przy Centrum Edukacyjno-Artystycznym Rady Miejskiej Iwano-Frankiwska, wykładowca Tetiana Szyptur; Iwan Huliak – student 4. roku Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka, wykładowczyni – docent Natalia Fedorniak. Swoją twórczość zaprezentowały formacja wokalna „Ladan” przy cerkwi Świętej Wielkomęczennicy Paraskiewy UKGK, kierowniczka artystyczna Oksana Hołowata, oraz kwartet smyczkowy „Ladies QC”, kierowniczka Natalia Fihol. Szczerze i przejmująco zabrzmiały występy żeńskiego zespołu wokalnego „Berehynia” miejskiego oddziału „Związku Ukrainek” imienia Olhy Duszymynskiej, przewodnicząca Oksana Kowalczuk, kierownik Roman Babij, a także członkiń Związku literatów „Sucwittia” z Kołomyi — Hali Czornodoliuk, Hanny Sawjuk oraz Halyny Kril. Widzowie witali Janę Sawczuk – solistkę zespołu wokalnego „Oprysiwski sołowejky” Liceum nr 6 imienia Iwana Rewczuka, wykładowca Tetiana Szyptur; Darię Żychariewą – uczennicę 5. klasy Morszynskiej szkoły sztuk imienia Iryny Korol, wykładowca Switłana Fedyneć; Sołomiję Liatyszewską – absolwentkę Iwano-Frankiwskiej dziecięcej szkoły muzycznej nr 2 imienia W. Barwińskiego, wykładowca Natalia Chyliuk, akompaniator Ludmyła Drahanycz. W koncercie wzięły udział także Jelyzaweta Chmilowska – wychowanka Centrum Produkcyjnego „Star Team”, wykładowca Iryna Batiuk; Sołomija Bodnaruk – wychowanka kółka gry na fortepianie oddziału „Szkoła sztuk” Miejskiego centrum twórczości dzieci i młodzieży Iwano-Frankiwska. Z Ukrainą w sercu – gdziekolwiek byśmy nie byli! rady miejskiej, kierowniczka Marta Troszczuk; Wokalno-instrumentalny zespół „Czorne i biłe” – studenci i absolwenci Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka, wykładowczyni, zasłużona artystka Ukrainy Olha Mołodij, koncertmistrz – Lubomyr Czornokoża; Sofija i Weronika Wozniak – wychowanki Centrum Produkcyjnego „Star Team”, wykładowczyni Diana Bihun; Wasylyna Haluk – uczestniczka amatorskiego ruchu artystycznego Domu Kultury w Tiazowie, dyrektorka i kierowniczka artystyczna Oksana Kowalczuk; Weronika Dowbusz i Diana Dumycz – studentki 4. i 3. roku Uniwersytetu Króla Daniela, wykładowczyni Oksana Masnyk. Swoje występy zaprezentowały: żeński zespół wokalny „VILNA” Domu Ludowego wsi Mykytyńce Iwanofrankiwskiej wspólnoty terytorialnej, kierowniczka Natalja Butiuk oraz chór kameralny „Cantemus” cerkwi Chrystusa Króla klasztoru ojców bazylianów UGKC, regent – zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ihor Demianec. Każdy zespół i każdy wykonawca wniósł do koncertu swój koloryt i właśnie z takich różnych głosów składa się wielogłosowa Ukraina. Finałowym akordem koncertu była piosenka „Ukraina – to ty i ja” do słów Jurija Piżuka, muzyka Rostysława Hałahana, którą razem ze mną wykonali wszyscy uczestnicy projektu muzycznego o tej samej nazwie. Ta piosenka połączyła 256 głosów – 46 uczestników-wokalistów – od solowych wykonawców po chóry i weszła do Księgi Rekordów Ukrainy, a podczas tego koncertu zabrzmiała szczególnie symbolicznie. Bo Ukraina – to naprawdę ty i ja, to dzieci, które wychodzą na scenę, pedagodzy, którzy codziennie rozpalają w nich miłość do muzyki, artyści, którzy kontynuują tworzenie, rodzice, którzy wspierają swoje dzieci, organizatorzy i partnerzy, którzy pomagają realizować projekty artystyczne, ludzie, którzy mimo wojny i wszystkich trudności chronią ukraińską kulturę, to my wszyscy – ci, którzy wierzą, pracują, śpiewają, nauczają, wspierają i tworzą dla przyszłości Ukrainy. Uczestnicy świątecznego koncertu otrzymali podziękowania od dyrektora Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury Olhy Hural. Szczere podziękowania dla wszystkich, którzy pomogli uczynić ten dzień możliwym: Rusłanowi Marcinkiwowi – za wsparcie materialne organizacji koncertu, świąteczne prezenty dla uczestników oraz wyróżnienia; Nadiji Zahurśkiej, Chrystynie Stefaniv i Lubomyrowi Nykorakowi – za wsparcie, sprzyjanie i rozwój inicjatyw kulturalnych; kierownictwu Uniwersytetu Króla Daniela – rektorowi Myrosławowi Łuckiemu i pierwszemu prorektorowi Mychajłowi Kosmiji – za możliwość przeprowadzenia tego koncertu w murach uniwersytetu, gdzie kształtuje się przyszłość ukraińskiej edukacji i kultury; Ihorowi Demiancowi – za niestrudzoną pracę, wsparcie organizacyjne, profesjonalizm i ludzkie wsparcie; Ihorowi Czepilowi – za niezrównane prowadzenie koncertu i atmosferę prawdziwego święta; dźwiękowcowi i całemu zespołowi technicznemu – za profesjonalne zabezpieczenie koncertu; Ostapowi Troszczukowi – za profesjonalne nagranie wideo, które zachowa pamięć o tym dniu oraz wielkie podziękowania dla każdego uczestnika, każdego pedagoga, organizatora, rodziców, partnerów i wszystkich, którzy włożyli cząstkę swojej duszy w to wydarzenie. „Artystyczne promienie Ukrainy” rodziły się z wielkiej wiary w nasze dzieci, pedagogów i artystów, i kiedy widzisz na jednej scenie przedstawicieli różnych pokoleń, kiedy słyszysz dziecięce głosy obok głosów doświadczonych wykonawców – rozumiesz, że ukraińska kultura ma przyszłość. I chociaż żyjemy w trudnym czasie, wojna przyniosła ból, straty, niepokoje i wyzwania, ale nie zmusiła nas do milczenia. Wręcz przeciwnie – ukraińska piosenka brzmi, dzieci kontynuują naukę, pedagodzy nauczają, artyści tworzą, a inicjatywy kulturalne jednoczą ludzi. Właśnie dlatego takie spotkania są potrzebne. Pomagają nam pozostać sobą, wspierać się nawzajem i przekazywać następnym pokoleniom to, co najcenniejsze – nasz język, piosenkę, tradycję, pamięć i miłość do Ukrainy. Mimo niepokojów, zmęczenia, wyzwań i trudności, ale z wiarą, inspiracją i miłością do Ukrainy zrobiliśmy to i zrobiliśmy to razem. Dziękujemy Siłom Zbrojnym Ukrainy za możliwość życia, pracy, nauczania, śpiewania i tworzenia. Sztuka – nasza siła. Jedność – nasza podpora. Z Ukrainą w sercu – gdziekolwiek byśmy nie byli!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Słowo, które nie odchodzi w przeszłość: Iwan Dziuba w pamięci i współczesności Ukrainy

Anatolij ZAHNITKO Właśnie tak odbierane jest wydanie „Jasnowidzący Ukrainy mężnosłowo”, które ujrzało światło dzienne w Czerniowcach, w wydawnictwie „Rodowid” w 2026 roku. Książka jest dedykowana 95. rocznicy urodzin Iwana Dziuby – akademika, literaturoznawcy, krytyka, publicysty, działacza państwowego i społecznego, jednego z tych ukraińskich intelektualistów, których obecność w duchowej przestrzeni narodu nie kończy się wraz z zakończeniem ziemskiego życia. Przeciwnie, im dalej odchodzimy od czasu bezpośredniego udziału Iwana Dziuby w życiu społecznym i kulturalnym, tym wyraźniej wyłania się skala poruszonych przez niego kwestii – o języku i godności narodowej, kulturze i pamięci historycznej, imperium i zależności kolonialnej, odpowiedzialności intelektualisty i prawie Ukrainy do bycia sobą. Autorzy pomysłu i redaktorzy wydania – Jurij Rabotin, Ihor Zoc i Wasyl Dżuran – określili je jako specjalny projekt Ogólnonarodowego konkursu „Język ukraiński – język jedności” imienia Bohatera Ukrainy Iwana Dziuby. To doprecyzowanie jest ważne. Wyjaśnia ono nie tylko okoliczności powstania książki, ale także jedną z jej przewodnich linii znaczeniowych: Dziuba i język ukraiński, Dziuba i kultura narodowa, Dziuba i duchowa jedność Ukrainy. Lecz gdy przewraca się strony wydania, stopniowo nabiera się przekonania: przed nami znacznie więcej niż jubileuszowy zbiór. Książka jest interesująca przede wszystkim swoją wielogłosowością. Tutaj akademickie przemyślenia sąsiadują ze wspomnieniem, publicystyka – z dokumentem, list – z poetycką dedykacją, opowieść o postawie obywatelskiej i działalności społecznej – z niemal kameralnym świadectwem osobistego spotkania. W treści widzimy nazwiska Mykoły Żułynskiego, Ihora Zoca, Jurija Rabotina, Lubow Proc, Wasyla Dżurana, Wołodymyra Newmytego, Anny Dowhopołej oraz wielu innych autorów. Druga część książki jest szczególnie nasycona poetyckimi dedykacjami i tekstami wspomnieniowymi. Dzięki temu Iwan Dziuba jawi się nie jako monumentalnie zastygła postać, lecz jako człowiek, który wchodził w życie bardzo różnych ludzi i zostawiał tam swój ślad. W tym, zdaje się, tkwi jeden z głównych sukcesów wydania: nie buduje ono pomnika Dziubie – ono przywraca go do żywego dialogu z nami. Nie tylko autor jednej wielkiej książki Dla szerokiego kręgu czytelników nazwisko Iwana Dziuby wiąże się przede wszystkim z pracą „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”. I jest to naturalne. Napisany w 1965 roku tekst stał się jednym z najpotężniejszych dokumentów ukraińskiego intelektualnego oporu wobec radzieckiej polityki narodowościowej. Ale istnieje niebezpieczeństwo: skala jednego dzieła czasem przesłania i/lub zastępuje skalę samego autora. „Jasnowidzący Ukrainy mężnosłowo” pomaga dostrzec innego, dokładniej – pełniejszego Iwana Dziubę: literaturoznawcę i krytyka, badacza Tarasa Szewczenki, analityka rosyjskiej tradycji imperialnej, uważnego czytelnika kultury światowej, publicystę, rozmówcę, organizatora życia kulturalnego, człowieka korespondencji, człowieka przyjaźni i, wreszcie, człowieka codziennej pracy intelektualnej. Niezwykle wymowny w tym sensie jest zamieszczony na początku książki tekst Mykoły Żułynskiego „Literackie niepokoje i bóle Iwana Dziuby”. Już sam tytuł precyzyjnie określa wewnętrzną naturę działalności Dziuby. Jego praca intelektualna nie była chłodnym oglądem procesu literackiego czy społecznego. Za nią zawsze stało osobiste poczucie odpowiedzialności – za literaturę, kulturę, język, państwo. Być może właśnie słowo odpowiedzialność najlepiej wyjaśnia fenomen Dziuby. On nie po prostu wiedział więcej niż wielu. Nie po prostu głębiej analizował. Nie po prostu miał encyklopedyczną pamięć i ogromny horyzont kulturowy. Jego wyjątkowość polegała na tym, że wiedza dla niego rodziła moralny obowiązek wypowiedzenia się. Dostrzeżenie problemu oznaczało brak prawa do jego pominięcia. Dlatego literaturoznawca w nim nieustannie przechodził w publicystę, krytyk – w obywatela, historyk kultury – w analityka współczesności. Dar widzenia przyczyn Dzisiaj, czytając ponownie Iwana Dziubę, szczególnie dotkliwie odczuwa się jedną cechę jego myślenia – zdolność dostrzegania mechanizmu za pojedynczym faktem. Właśnie tym „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” zasadniczo różniła się od zwykłego tekstu protestacyjnego. Autor nie po prostu mówił: język ukraiński jest uciskany. On próbował pokazać, jak dokładnie działa system rusyfikacji, jakimi politycznymi, administracyjnymi, kulturowymi, psychologicznymi mechanizmami odtwarza on siebie. Ta zdolność widzenia nie skutku, a przyczyny, czyni wiele tekstów Dziuby uderzająco współczesnymi. Sam Iwan Mychajłowycz, powracając po dziesięcioleciach do swojej słynnej pracy, przyznawał czasowe uwarunkowanie poszczególnych jej argumentów, a nawet pewną naiwność niektórych ówczesnych ocen. Lecz jednocześnie podkreślał: niepodległa Ukraina nie pozbyła się wielu skutków zależności kolonialnej, zwłaszcza w sferze kultury, języka i samoświadomości. Jest to niezwykle charakterystyczne dla Iwana Dziuby. On nie kanonizował nawet samego siebie. Dla niego własny dawny tekst również był przedmiotem krytycznego czytania. I tutaj otwiera się jeszcze jedna ważna cecha jego kultury intelektualnej: zdolność korygowania siebie, bez wyrzekania się zasad. Można zmienić ocenę pojedynczego zjawiska. Można odejść od pewnego schematu ideologicznego. Można dostrzec ograniczenia własnej dawnej argumentacji. Ale nie można zrezygnować z prawdy tylko dlatego, że jest ona niewygodna. Właśnie ta wewnętrzna uczciwość uczyniła Dziubę autorytetem moralnym. Jedna z najsilniejszych linii książki wiąże się z Donbasem. I jest to naturalne. Iwan Dziuba urodził się na Donbasie, uczył się w Donieckim (wtedy – Stalinowskim) instytucie pedagogicznym, głęboko znał historię i kulturową naturę regionu. Donbas nigdy nie był dla niego tematem peryferyjnym. W wydaniu ten temat rozwija się w kilku tekstach. Szczególnie wymowna jest opowieść Ihora Zoca i Jurija Rabotina „W poszukiwaniu ukraińskiego Donbasu” o rajdzie samochodowym uczestników konkursu „Język ukraiński – język jedności” z 2007 roku. Trasa wiodła przez południe i wschód Ukrainy – Mariupol, Donieck, Makiejewkę, Słowiańsk, Kramatorsk, Artemiwsk (obecnie – Bachmut), Sołedar, Ługańsk. Dzisiaj sama lista tych miast odczytywana jest zupełnie inaczej niż wtedy. Uczestnicy tamtej podróży pragnęli zburzyć mit o kulturowym wyobcowaniu regionów i zaświadczyć o tym, co oczywiste: Ukraina jest całościową przestrzenią, a ukraiński Donbas – nie konstrukcją polityczną i nie patriotycznym życzeniem, lecz historyczną i kulturową rzeczywistością. Po latach te strony nabrały niemal dokumentalnej dramatyczności. Jeszcze głębiej temat Donbasu wchodzi w rozumienie pamięci historycznej przez Dziubę poprzez obraz ukraińskiej Atlantydy – świata kulturowego, który doznał zniszczenia, wyparcia, zapomnienia, ale nie przestał istnieć w pamięci, języku, literaturze, ludzkich losach. W tym obrazie jest coś znacznie więcej niż metafora straty. Atlantyda Iwana Dziuby to ostrzeżenie: światy kulturowe mogą znikać nie tylko w wyniku naturalnego rozwoju historycznego. Można je celowo niszczyć – poprzez asymilację językową, przepisywanie pamięci, wypieranie kultury, kształtowanie kompleksu niższości. To, co przez dziesięciolecia mogło wydawać się „kwestią językową”, po 2014 roku, a zwłaszcza po 24 lutego 2022 roku, otworzyło swój egzystencjalny wymiar. Wojna pokazała straszną cenę amnezji kulturowej. Dlatego Donbas Dziuby dzisiaj to nie tylko terytorium geograficzne. To pytanie o to, czy naród jest zdolny pamiętać samego siebie tam, gdzie jego pamięć próbowano zatrzeć. „Język ukraiński nie walczy z innymi językami” Ważne jest, że książka nie zmienia Iwana Dziuby w uproszczonego bojownika „przeciwko” komuś lub czemuś. Jego stanowisko było znacznie bardziej złożone. W materiałach wydania wielokrotnie wspomniana jest formuła, którą Jurij Rabotin wiąże z Iwanem Dziubą: „Język ukraiński nie walczy z innymi językami. On jednoczy”. W tych słowach zawiera się zasadnicza różnica modelu ukraińskości Dziuby od agresywnego etnocentryzmu. Nie potrzebował on poniżania innej kultury, aby udowodnić wartość własnej. Jego argument był inny: kultura ukraińska ma naturalne prawo do pełnowartościowego bytu właśnie dlatego, że takie prawo przysługuje każdej kulturze. Stąd jego konsekwentne odrzucenie nie kultury rosyjskiej jako takiej, lecz imperialnego wykorzystywania kultury i języka jako środka dominacji. Ta różnica jest dzisiaj szczególnie ważna. Przecież Rosja przez dziesięciolecia próbowała przedstawić każde umacnianie języka ukraińskiego jako rzekomą agresję przeciwko rosyjskojęzycznym. Iwan Dziuba na długo przed obecną wojną pokazywał intelektualną niesprawność takiej zamiany. Prawo Ukraińca do bycia Ukraińcem na Ukrainie nie jest niczyim ograniczeniem. To elementarny warunek sprawiedliwości historycznej. Dziuba prywatny I mimo wszystko książka byłaby niepełna, gdyby pozostawiła nam tylko Dziubę-myśliciela. Jedną z jej zalet jest obecność wymiaru prywatnego. Listy, wspomnienia, opowieści o spotkaniach, przyjacielskich relacjach, życiu rodzinnym nagle zmieniają optykę. Za akademikiem, Bohaterem Ukrainy, ministrem, autorem fundamentalnych prac wyłania się człowiek – sumienny, delikatny, uważny, ironiczny, wdzięczny. Szczególnie ciepłe są strony związane z Martą Dziubą. Za nimi otwiera się niemal sześćdziesięcioletnia przestrzeń wspólnego życia – nie paradny życiorys, a codzienna ludzka obecność obok. I to również jest ważne dla zrozumienia skali osobowości. Prawdziwa wielkość rzadko potrzebuje codziennego potwierdzania własnej wielkości. We wspomnieniach o Dziubie raz po raz pojawia się paradoks: człowiek o kolosalnym autorytecie intelektualnym w osobistym kontakcie nie przytłaczał rozmówcy tym autorytetem. Umiał słuchać. Delikatnie doradzać. Wspierać. Odpowiadać na listy. Czytać przesłane rękopisy. A co najważniejsze – znajdował na wszystko czas. Być może właśnie dlatego wokół Iwana Dziuby utworzył się tak szeroki krąg ludzkiej pamięci, którego świadectwa zebrano w tej książce. Dlaczego trzeba go czytać teraz Najprościej byłoby powiedzieć: dlatego że mija 95 lat od dnia urodzin. Ale jubileusz minie. Pozostanie znacznie trudniejsze pytanie: co robić z dziedzictwem intelektualnym Dziuby? Postawić książki na półce ukraińskiej klasyki? Nazwać jego imieniem ulice, biblioteki, konkursy? Bez wątpienia, jest to potrzebne. Pamięć symboliczna jest niezbędną częścią kultury narodowej. Lecz dla Dziuby to za mało. Jego prawdziwe uczczenie zaczyna się tam, gdzie na nowo odkrywamy jego teksty i niespodziewanie zauważamy: stawiał on pytania, na które Ukraina do tej pory nie dała ostatecznej odpowiedzi. Co dzieje się z narodem, który traci pamięć językową? Czy niepodległość polityczna może być pełna bez podmiotowości kulturowej? Jak imperium kontynuuje istnienie po formalnym rozpadzie? Dlaczego świadomość kolonialna jest zdolna odtwarzać się już bez bezpośredniego rozkazu kolonizatora? Gdzie przebiega granica między tolerancją a obojętnością wobec własnej kultury? Jaka jest odpowiedzialność intelektualisty przed społeczeństwem? I wreszcie, co oznacza bycie Ukraińcem nie deklaratywnie, a kulturowo? Właśnie dlatego dzisiaj ważne jest nie tylko cytowanie Dziuby. Trzeba dyskutować z nim, czytać go na nowo, sprawdzać jego myśli własnym doświadczeniem, prze- Są książki, których pojawienie się jest uwarunkowane datą jubileuszową, ale których treść wykracza daleko poza granice samej daty. Jubileusz w takim przypadku staje się jedynie pretekstem do znacznie ważniejszej rozmowy – o trwałości intelektualnej obecności człowieka w kulturze, o zdolności jego słowa nie tylko do przynależenia do swojego czasu, ale także do przekraczania jego granic, wchodzenia w nowe okoliczności historyczne i nabierania w nich nowych sensów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kontynuować postawione przez niego pytania. Tylko wtedy klasyk pozostaje żywy. Pamięć skierowana w przyszłość W marcu 2026 roku Marta Dziuba poparła inicjatywę nadania Ogólnonarodowemu konkursowi „Język ukraiński – język jednoczenia” imienia Iwana Dziuby. W jej słowach kryje się prosta, a zarazem trafna nadzieja: aby wraz z jego imieniem konkurs nadal jednoczył Ukraińców. Być może to właśnie czasownik jednoczyć najlepiej kończy rozmowę o tej książce. Iwan Dziuba należał do pokolenia, któremu przyszło bronić prawa Ukrainy do własnego głosu wtedy, gdy samo istnienie tego głosu próbowano ogłosić historycznym nieporozumieniem. Dzisiaj Ukraina broni tego samego prawa już z bronią w ręku. Między rękopisem „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” z 1965 roku a obecną walką Ukrainy leży ponad pół wieku. Zmieniły się epoki, państwa, reżimy polityczne, pokolenia. Ale zdumiewająco mało zmieniło się w samej naturze imperialnego negowania Ukrainy. Dlatego słowo Dziuby nie odchodzi w przeszłość. Książka „Jasnowidzący mąż Ukrainy” jest ważna nie tylko dlatego, że przypomina nam o wybitnym Ukraińcu. Jej prawdziwa wartość tkwi w wielogłosie pamięci, z którego stopniowo wyłania się obraz człowieka o niezwykłej wewnętrznej spójności. Dziuba-literaturoznawca, Dziuba-publicysta, Dziuba-dysydent, Dziuba-minister, Dziuba-doniecczanin, Dziuba-obrońca języka ukraińskiego, Dziuba-rozmówca – to nie są różne postacie. To różne przejawy jednej zasady życiowej: prawo do słowa zakłada odpowiedzialność za to, co powiedziane, a prawo do przynależności do Ukrainy – odpowiedzialność za Ukrainę. I być może po ostatniej stronie tej książki najważniejszą rzeczą pozostaje już nie pytanie, kim był Iwan Dziuba. Ważniejsze jest inne: czy nauczyliśmy się słyszeć to, przed czym ostrzegał, i czy jesteśmy gotowi wziąć na siebie taką miarę odpowiedzialności za Ukrainę, jaką uważał on za naturalny obowiązek człowieka kultury? Bo prawdziwa obecność myśliciela w pamięci narodowej nie mierzy się liczbą jubileuszowych dat, znaków pamięci czy uroczystych cytowań. Zaczyna się ona tam, gdzie jego myśl staje się rozmówczynią następnych pokoleń, gdzie postawione przez niego pytania zmuszają do ponownego przemyślenia własnego doświadczenia historycznego i własnej współczesności. Najlepsza pamięć o myślicielu to nie brąz. Najlepsza pamięć to myśl, którą się kontynuuje, rozwija, sprawdza nowym doświadczeniem i napełnia nowymi sensami. Właśnie taką jawi się pamięć o Iwanie Dziubie w książce „Jasnowidzący mąż Ukrainy”: nie pamięcią o zakończonym życiu, lecz pamięcią, która pracuje w teraźniejszości i jest skierowana w przyszłość. Dlatego jego słowo nie odchodzi w przeszłość: zmienia się czas historyczny, ale nie tracą siły pytania, które to słowo postawiło przed Ukrainą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Poeta, który niczym krzew kaliny…”

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. 28 września. Wspomina się dzień „wrześniowego” Dmytra Pawłyczki. Dobre wspomnienia o utalentowanym, emocjonalnie szczerym, wskroś przesiąkniętym ukraińskością Poecie. Jednak w tej rozczochranej i dynamicznie agresywnej teraźniejszości wyodrębnia się jedna znacząca strona jego żywotwórczości, która jest nad wyraz potrzebna w czasach obecnych. Przecież na tle okrutnej wojny, nieustannych bombardowań Kijowa i całej Ukrainy przez raszystów, niepokojąca jest dla nas seria „napiętych momentów” w relacjach z Polską. Chce się zmienić wektor nieco świadomie ukształtowanej konfrontacji (przede wszystkim polityczno-historycznej), nadając jej jakościowo inny kierunek, który odpowiadałby interesom narodowym obu krajów. Dlatego też przytaczany jest sprzed ponad miesiąca list gratulacyjny prezesa IPN Polski Karola Nawrockiego, wysłany z okazji 35. rocznicy odzyskania naszej Niepodległości, z życzeniami zwycięstwa Ukrainy w wojnie z Rosją. Zaprawdę, właśnie solidarność, wspólnota walki Ukraińców i Polaków z nienawistnym imperium, dobrosąsiedzkie relacje, które muszą opierać się na fundamentalnych zasadach prawdy historycznej, są chyba optymalną bazą dla perspektywy naszych wzajemnych stosunków. Choć dobrze zdaję sobie sprawę, że każdy Naród ma swoją Prawdę i że taki stan jest naturalny. Pamiętamy, że filozofię tej prawdy w dalekich latach 70. (czasach bezpaństwowości i uległości Ukraińców oraz Polaków) wypowiedział uniwersalnym głosem papież Paweł II. W przedmowie do pracy Normana Daviesa „Boże igrzysko: historia Polski” zawarte są słowa z kazania Karola Wojtyły, wypowiedziane w Krakowie w przeddzień jego inauguracji: „Każdy z nas ma w sobie pewne dziedzictwo pokoleń i wieków, osiągnięć i niepokojów... Nie możemy bez niego żyć. To nasza dusza”. Wyniosłość siły uczuciowej jego słów była obramowana tą prawdą, że każdy istniejący naród jest obdarzony wysokim prawem, jako Bożym darem, pisania własnej historii i przyszłości „duszą swoich narodów”. Oczywiście, tak proroczo „pisali” (nawet tracąc państwowość) swoje narodowe Bytowanie wybitni działacze ukraińskiego i polskiego odrodzenia narodowego – Szewczenko i Franko, Słowacki i Mickiewicz, torując swoim kulturowym postępem drogę do światła, wolności, suwerenności, państwowości. Stali się oni strażnikami narodowej Duszy dla swoich Narodów, szanując historyczną Pamięć, Tradycję i Wiarę swoich przodków, pielęgnując miłość do ojczystego Języka, Kultury. Znaczące jest, że takie cnoty nigdy nie gubiły się na rozdrożach czasu, w tragicznych wydarzeniach i próbach, kiedy nawet wtedy odnajdywano te wspólne etyczne mianowniki, na których budowano egzystencjalny paradygmat ukraińsko-polskiego braterstwa pod hasłem „Za naszą i waszą Wolność!” Te myśli unosiły się we wrześniowe dni ubiegłego roku na placu starego miasta, podczas odsłonięcia znaku pamięci honorowego obywatela Krzemieńca, męża stanu, dyplomaty, działacza społecznego, Poety, jednego z założycieli forum literacko-artystycznego „Dialog dwóch kultur” Dmytra Pawłyczki. Zdumiewająco był to jasny Dzień, ukwiecony mszą świętą w Soborze, dziecięcą twórczością i muzami Poezji, Malarstwa, Książki, Muzyką Łysenki, Chopina, Bacha.., ponieważ czczono Pawłyczkę, a jednocześnie pamięć wielkiego dostojnika Polski Juliusza Słowackiego. Postacie symboliczne dla Ukrainy i Polski, rozdzielone stuleciami, jednak współbrzmiące wspólnym duchowym wzlotem, ideałami Wolności. „Wrześniowy” Pawłyczko – Człowiek o szczególnej naturze, bo wśród wybitnych współczesnych właśnie On stał się najbardziej zauważalną Osobowością w głębinowym kosmosie ukraińsko-polskiego powiązania, wyhodowawszy w sobie obsesyjnego Poszukiwacza Prawdy jasnej przyszłości dla obu narodów, niestrudzenie torując drogę do ukraińskiego i polskiego Serca, zachwycony talentem Słowackiego i jego „Mazepą”. Tworząc błyskotliwe rozprawy naukowo-literackie, Pawłyczko swoją nieposkromioną energią i miłością do Ukrainy dopiął swego, aby w 2002 roku w centrum Warszawy stanął pomnik Tarasa Szewczenki, który jakby przez lata i dziś szczerze zwraca się do Polaków („Tak to, Lachu, druhu, bracie!..”) wyrytymi na podstawie postumentu w języku ukraińskim i polskim proroczymi strofami z wiersza Szewczenki „Do Polaków” (napisanego na zesłaniu): Podajże rękę kozakowi I serce czyste podaj I znów imieniem Chrystusowym Odnowimy nasz cichy raj. O tych wyżynach jego twórczych działań opowiadali wtedy studenci, przedstawiciele twórczej inteligencji, władz, zaproszeni uczestnicy wydarzenia z Kijowa (M. Żułynski, M. Sydorżewski, H. Filipczuk). Niestety, jeszcze zdarza się w naszym życiu, gdy niektórzy silą się, oceniając Pawłyczkę, by jednak znaleźć „siekierę pod ławką”. Ale „nie smućcie się”, – mawiał kiedyś mój dziadek. Bardzo prawdopodobnie w tym przypadku brzmiałby w przekładzie Dmytra Pawłyczki ostrzegawczy sonet Szekspira: „Przed nadsiłą sztuka niemieje, / A głupiec mądremu odmierza prawa...”. Dlatego powiem jedno – to był Człowiek o szczególnej hartowności i energetycznej sile, na wskroś przesiąknięty ukraińskością, tymi cnotami Kultury, Języka, Pamięci Narodowej i Wiary, które chronią i pielęgnują ukraińską Tożsamość, Państwowość. Powiem więcej – on jest Poetą proroczego Daru. Było to szczególnie odczuwalne, gdy Mykoła Żułynski czytał utwór D. Pawłyczki „Proroctwo”, któremu w tym roku mija 35 lat (1991). …I zabójcy ruszą znów spod murów kremla. Znów będzie bój! I znów imperium wyszczerzy wściekliznę, I będzie tak trwać dopóty, Dopóki prawda nie przyjdzie do nas. Dopóki nie zmartwychwstanie Ukraina, Bo On tak chce – nasz nieśmiertelny Bóg. Naprawdę, daleko sięgało pozahoryzontalne spojrzenie tego przenikliwego Twórcy Słowa! Subtelnie, zręcznie i dokładnie, wypisując normy zachowania dla Narodu poetycką tragiką, obramowywał naszą przyszłość, przypominając narodowi o źródłach i przyczynowości jego nieszczęść, pamiętając słowa Szewczenki: „Kim my?.. Czyimi? Za co zakutymi?”. Wzięte przez niego z biblijnych przykazań „nie kłaniaj się bogu cudzoziemskiemu”, „niech boga cudzego u ciebie nie będzie”, stało się w jego twórczości korzenną zasadą życiową, nawołującą wszystkich Ukraińców oraz świat: „Lecz nie módl się językiem obcym, bo na kolanach stojąc umrzesz”. Dlatego tak bliscy duchem byli dla niego Mazepa, Kościuszko, Orlik i Dudajew, bohaterowie przetłumaczonych utworów z ponad 30 narodowych literatur świata, idee Dantego, Baudelaire’a, Szekspira i Byrona... On wytrwale szukał ich na wiecznym rozdrożu ukraińsko-polskiego sporu, obsesyjnie tłumacząc antologię „50 polskich poetów”, szczególnie szanując wspomnianego J. Słowackiego. I kiedy oni przez wieki znów „spotkali się” w dawnym Krzemieńcu, to było czuć, że właśnie oni są głównymi duchowymi „moderatorami” dialogu między Ukraińcami a Polakami, którzy obecnie, mimo wszystko, losem i wolą swoich budzicieli muszą „Być razem”. A dlatego na nowo w pamięci wypływa Pawłyczkowy umański pułkownik „Iwan Handża”, napisany w 2010 roku, kiedy Ukrainę owinęło dążenie, by znów zaprząc ją w moskiewskie jarzmo. Jakby w oczekiwaniu na te niepokojące odczucia i dni (opisane przez niego w 1991 roku w „Proroctwie”) po raz kolejny zwraca się do Polaków: Czy my Polacy i Kozacy poznaliśmy? Że trzysta lat bijąc się między sobą Walczyliśmy za swoich sąsiadów Za Moskali i... Czy zdolni jesteśmy pokajać się, objąć, pogodzić, Uciekając od własnego obłędu Z azjatyckiej niewoli do Europy. Ten aktualny wiersz-wezwanie Pawłyczki już od 15 lat wzywa dwa narody do jedności (Viribus unitis – wspólnymi siłami!) przed egzystencjalnym zagrożeniem wszechświatowego kremlowskiego zła, przekonując wszystkich i wszystko, że nasze wspólne dążenia do Wolności – są wszechzwyciężające. Bo jeśli stracimy Wolność, to „Czy kalinowa krew zaśpiewa pod brzozową korą?”, pytał Pawłyczko, protestując przeciwko moskwicyzacji, z głębokim szacunkiem odnosząc się do „tych, którzy zrzucili kajdany”. Sądzę, że właśnie takimi myślami i uczuciami był natchniony ten wybitny ukraiński dyplomata „Kultury” w Rzeczypospolitej Polskiej (1999–2002), kiedy za jego kadencji w miasteczku Pieskowa Skała zamieniono stary moskiewski napis na ukraiński: „Tu spoczywa sześćdziesięciu pięciu nieznanych powstańców 1863 roku i wśród nich... Ukrainiec Andrij Potebnia (brat wybitnego ukraińskiego uczonego-językoznawcy O. Potebni). Wieczna chwała bojownikom za naszą i waszą wolność!”. Ten nieśmiertelny symbol ukraińsko-polskiego braterstwa Dmytro Pawłyczko chronił jak skarb i drogowskaz dla przyszłych pokoleń. Niewidzialna obecność tego wezwania jest odczuwalna do dziś, w czasach okrutnej agresji Moskala przeciwko Ukrainie. Ważne, że te ideały współbrzmią w działaniach i myślach polskich polityków. W tamtym tygodniu minister spraw zagranicznych R. Sikorski w ONZ stanowczo oświadczył ławro-raszystom, że „wy wciąż możecie zabić wielu ludzi, ale nie możecie zwyciężyć”. I to jest prawdziwym stwierdzeniem. Ale jeśli „będziemy razem”. W takim światopoglądowo-uczuciowym obrazie czynu i słowa odbiera się obecnie światło prawdy od wrześniowego słońca Dmytra Pawłyczki – Poety epoki, twórcy Aktu ogłoszenia Niepodległości Ukrainy, szczerego orędownika ukraińsko-polskiego braterstwa, Człowieka, który iskrzył się życiową radością, miłością, niezgłębionym uczuciem wiecznej młodości. Krzewiciel dobra i miłości, który zawsze żałował, że nie zdążył oddać „całego” bogactwa swojej duszy rodzinnej Ukrainie, wykuwszy przejmująco i filozoficznie Emocję Słowa: Wszystkiego ja nie oddałem, co kazano oddać, Bo to – w mojej krwi, na dnie mojego życia... Cześć ukraińskiemu Obrońcy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

związane z wielkim celem – służeniem swojemu narodowi i walką o Samodzielne Państwo Ukraińskie. W powieści-epopei “Oni walczyli o wolność” Anatolija Liszczenki ukazani są bohaterowie, antybohaterowie, ludzie honoru i bezczeszczenia, ludzie o pro-ukraińskim myśleniu oraz ci, którzy byli zdrajcami idei narodowej, co prowadziło do negatywnych skutków w świętej ukraińskiej walce. Ale odzwierciedlenie wielkiego poświęcenia żołnierzy UPA w walce o suwerenne państwo w powieści historycznej jest bezprecedensowym przykładem dla obecnego pokolenia bojowników o wolność Ukrainy, o jej integralność państwową i suwerenność. Ale w odpowiedzi trzeci patrolujący, który dotąd milczał, bezceremonialnie wziął za łokieć prawej ręki podejrzanego i poprowadził go pod Kamienną bramę, pozostali dwaj szli za nimi. – Co wy robicie? – spróbował przeciwstawić się Jarosław, ale inny patrolujący podszedł z pomocą koledze. – Nie będziemy rozstrzygać kwestii stosowaniem nadmiernej siły – przemówił tamten i wziął za łokieć lewej ręki Jarosława. – Mogłem i sam pójść – już w samej Kamiennej bramie zauważył Jarosław. Był krępym i silnym mężczyzną i, aby zapobiec zuchwałości patrolu, nie musiał stosować nadmiernego wysiłku. Oprócz tego mógł użyć swojego pistoletu. Ale postanowił działać według scenariusza najmniejszego napięcia w sytuacji, która zaistniała i zaostrzała się tak nieoczekiwanie dla niego i jego adwersarzy. – Wasze dokumenty? – z niezwykłym tembrem głosu i żądaniem zwrócił się do Jarosława starszy patrolu. Z dokumentami było wszystko w porządku, więc bez strachu wyjął z kieszeni paszport i przekazał patrolującemu. Sprawdziwszy paszport i upewniwszy się co do jego autentyczności, patrol miał już zamiar wypuścić Jarosława, ale jeden z nich zażądał sprawdzenia u podejrzanego obecności przedmiotów w jego kieszeniach. I właśnie tutaj dla Jarosława nastała decydująca chwila, póki jeszcze nie było za późno – wstąpić w bój z przeciwnikiem, ale on tego nie zrobił. – Jesteście aresztowani za nieuprawnione posiadanie i noszenie broni palnej – z podniesionym tonem przemówił starszy patrolu, który był w stopniu oficera. Dla niego podobne zatrzymanie przyniosło niemałą satysfakcję, jak i dla całego patrolu. Już siedząc w celi, Jarosław zaczął wyrzucać sobie to, że wziął ze sobą pistolet, a także to, że mając przy sobie broń, nie stawił oporu i nie wstąpił w bój z bolszewickim patrolem. Już w pierwszym dniu jego aresztowania Jarosławowi przyszło spotkać się ze śledczym. – Czy jesteście członkiem OUN? – jedno z pierwszych pytań, które zadał śledczy. Jarosław jeszcze przed spotkaniem ze śledczym postanowił odmawiać składania wyjaśnień co do wszystkich oskarżeń, które będą mu stawiane w toku śledztwa. I dlatego, nie wahając się, na bezpośrednie i konkretne pytanie odpowiedział od razu: – A jaki ze mnie nacjonalista? Ja nawet nie użyłem broni przy zatrzymaniu. – Jesteście członkiem OUN – spokojnie zauważył śledczy i dodał: – Wiemy, że wy, Jarosławie, nawet wchodzicie do powstańczego sztabu OUN, który został utworzony niedawno w Krakowie. Co więcej, wiemy też, z jaką misją Bandera wysłał was do Lwowa. Jarosław Horbowyj doskonale rozumiał, że NKWD, a w szczególności śledczy, wiedzą o dążeniu OUN(b) do powstania narodowego na terenach Zachodniej Ukrainy. Ale to, że NKWD wie o jego członkostwie w powstańczym sztabie OUN, który rzeczywiście został utworzony przed samym wysłaniem ich grupy, stało się dla Jarosława zaskoczeniem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Wspomnienie o przeszłości

Anatol RADZICHOWSKI, doktor nauk medycznych, profesor, działacz społeczny. Aforyzm „Chcesz zrozumieć teraźniejszość i zajrzeć w przyszłość – obejrzyj się w przeszłość” to swoisty lejtmotyw nie tylko historycznej trylogii „Oni walczyli o wolność” Anatola Liszczenki, ale i realiów teraźniejszości oraz wojny rosyjsko-ukraińskiej. Autor powieści trafnie odzwierciedlił heroiczną walkę narodu ukraińskiego o państwową niepodległość Ukrainy w latach 30. ubiegłego wieku, w okresie II wojny światowej, niemiecko-bolszewickiego starcia oraz późniejszego oporu wobec radzieckiej okupacji. Z wysoką wiarygodnością można zaznaczyć, że podobnego dzieła literatura ukraińska dotąd nie znała. W pewnym stopniu doświadczenie walki narodu ukraińskiego w tamtych latach o niepodległe państwo jest niedocenione, a nawet sfałszowane, obraz naszych bohaterów zniekształcony i splugawiony. Kiedyś wrogowie ukraińskiej niepodległości narzucali nam swoich „bohaterów”, a ukraińskich, prawdziwych – uważali za „wrogów”. Patriotyczna orientacja, kolosalna praca, zaciętość oraz wytrwałość Anatola Hryhorowycza Liszczenki stały się gwarancją napisania tak szerokiego historycznego płótna, w którym autor prawdziwie odtwarza wydarzenia heroicznej walki narodu ukraińskiego i jego bohaterów w starciu z wrogami ukraińskiej niepodległości. Należycie zostały naświetlone postacie przywódców ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego – Jewhena Konowalca, Andrija Melnyka, Stepana Bandery, Romana Szuchewycza, Tarasa Bulby-Borowcia i innych. W utworze odzwierciedlone są także losy szeregowych uczestników walki, ich bliskich i krewnych, których życie osobiste nierozerwalnie wiązało się z walką. Anatol LISZCZENKO. Chcesz zrozumieć teraźniejszość i zajrzeć w przyszłość – obejrzyj się w przeszłość… Po opracowaniu polskich archiwów i przeprowadzeniu działań operacyjnych NKWD zdołało wprowadzić do sieci OUN w Krakowie swoich agentów. Informacja o powiązaniach między Krakowem a podziemiem OUN na Zachodniej Ukrainie naprowadzała NKWD na szereg odpowiedzialnych osób ruchu antybolszewickiego, które przekraczały granicę i w większości wpadały w kleszcze bolszewików, w wyniku czego ginęły od ich kul. Nierzadko bojownicy o wolność Ukrainy w sytuacji bez wyjścia decydowali się na desperacki krok, pozbawiając się życia. Z bólem przyjął wieść o śmierci grupy Wołodymyra Tymczija cały aktyw Rewolucyjnego Prowodu OUN, zwłaszcza jego przewodniczący Stepan Bandera. Bolszewicka czujność, jak w Generalnym Gubernatorstwie, tak zwłaszcza na granicy, zmuszała bojowników do jak najstaranniejszego przeprowadzania przygotowań grup marszowych do rozwijania rewolucyjnej walki w ojczyźnie i dobierania najbardziej doświadczonych oraz najbardziej oddanych jej synów i córek. Taką była grupa Wołodymyra Tymczija, do której wchodzili, oprócz jej kierownika, Mykyta Opryszko, Teodor Ołenczak i Zenja Łewyćka. Wszyscy oni oddali swoje młode życie za wolność Ukrainy. Bohaterowie zginęli przy przekraczaniu bolszewickiej granicy, co zmusiło kierowników Rewolucyjnego Prowodu OUN do wysyłania innych grup z zastosowaniem innej taktyki przekraczania radzieckiej granicy. Jednej z niewielu grup udało się jednak przebić, stosując taktykę przekraczania granicy według zasady indywidualnej, to znaczy każdy osobno z różnych odcinków i kierunków. Szczególnym warunkiem akcji było przyszłe spotkanie bojowników o wolność Ukrainy w konspiracyjnym mieszkaniu we Lwowie. Jarosław Horbowyj wahał się, kiedy przyjechał do Lwowa, nie wiedząc, od czego rozpocząć swoją pracę w okupowanym przez bolszewików mieście. Przede wszystkim trzeba było wy- Na obecnym etapie stanowienia i bronienia Ukrainy jako samodzielnego państwa, a tym bardziej w latach starcia ze wschodnim agresorem, pojawia się potrzeba zrozumienia źródeł własnej przebytej historii, aby zrozumieć nam, Ukraińcom, problemy walki o suwerenne państwo, z którymi zetknęliśmy się wcześniej, aby nie dopuścić do nich w teraźniejszości. Właśnie do takich przebytych źródeł historii zwraca nas historyczna powieść-trylogia Anatola Liszczenki – do okresu przed, w trakcie II wojny światowej i powojennych nieszczęść. W starciu z wciąż tym samym wschodnim sąsiadem oraz z innymi wrogami ukraińskiej niepodległości. „Dobrze pracują, gady!” – wyciągnął wniosek Jarosław. – Pierwszy raz słyszę! – tylko tyle odpowiedział na uwagę śledczego chłopak. – Nam nie jest potrzebne wasze przyznanie się do udziału w OUN. Dla nas ważniejsza jest inna sprawa, która dotyczy waszej osobowości – i śledczy NKWD wstał z miejsca, podszedł do drzwi i nie śpiesząc się, otworzył je. Jarosław, nie czekając na komendę, wstał i ruszył do wyjścia, gdzie już oczekiwał na niego konwojent. Zatrzymując się przy drzwiach, spojrzał badawczo śledczemu w oczy, założył ręce za plecy i poszedł dalej z konwojentem. Krótkie przesłuchanie śledczego przyniosło Jarosławowi więcej pytań niż odpowiedzi w odniesieniu do niego. A pobłażliwe nastawienie śledczego dolewało jeszcze oliwy do ognia. Bojownik nie mógł pojąć i wniknąć w istotę. „Pewnie będą szantażować i skłaniać do współpracy z NKWD” – rozmyślał Jarosław. I nie pomylił się. Drugie przesłuchanie swoją formą, charakterem i zasadami istotnie różniło się od poprzedniego. Co tym razem zdziwiło Jarosława, to fakt, że nowy śledczy nie był tak pobłażliwy i życzliwy jak pierwszy. – Doskonale wiemy, że jesteście członkiem OUN, tak jak wasz brat Wołodymyr – rozpoczął swój monolog funkcjonariusz, jak tylko Jarosław wszedł do gabinetu – może was oczekiwać surowa kara, nawet najwyższy wymiar. Oprócz tego karę może ponieść cała wasza rodzina i bliscy. Jak rozżarzony kawał żelaza ugodziły te słowa śledczego Jarosława i ledwo powstrzymał się, by nie rzucić się na niego. Ale tamten prowadził dalej: – Tego może i nie być, jeśli nam całą prawdę powiecie i odpokutujecie swoje nieprzemyślane czyny. – Jaką prawdę, jakie czyny?! – nie wytrzymał Jarosław, podnosząc się z krzesła. Śledczy w spokojnej formie podszedł do podsądnego, wziął obiema rękami za ramiona i posadził na miejsce. – Powiecie nam wszystko, co wiecie o działalności OUN i jej działaczach. A także pomożecie wykryć ich, żebyśmy mogli aresztować. A jeszcze – konspiracyjne mieszkania, gdzie się znajdują i kto jest ich właścicielami – stojąc przed Jarosławem i patrząc mu prosto w oczy, powiedział. – Ja nic wam nie powiem, ponieważ nie posiadam podobnych informacji. Nie mam żadnego udziału w OUN i jej działalności. Tak samo, jak nie mam udziału w całym ukraińskim ruchu nacjonalistycznym. O jakich konspiracyjnych mieszkaniach i ich właścicielach, działaczach OUN, może być mowa? Po prostu śmiesznie o tym mówić… – A dokąd szliście? Nie na konspiracyjne mieszkanie? – przerwał Jarosławowi śledczy. – Dość zgrywać głupka! – jak zwierzę zaryczał dzielny funkcjonariusz. I znowu Jarosława odprowadzili do celi. I znowu przed nim stanęła jakaś niewidzialność przyszłości i niepewność teraźniejszego położenia. „Czego w rzeczywistości od niego chcą? Żeby wydał swoich wspólników w walce? Nie doczekają się!” – opanowały go myśli.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zdrada

rozstrzygnąć kwestię planowanego spotkania z członkami grupy. Dwa dni temu Jarosław na granicy rozstał się ze swoimi przyjaciółmi i zgodnie z umową ma spotkać się z nimi na konspiracyjnym mieszkaniu w tym zachodnioukraińskim mieście. Jarosławowi się poszczęściło – zdołał przekroczyć granicę i dotrzeć do Lwowa. Inaczej mogło się to ułożyć dla jego kolegów, ale on jeszcze nie wie, jak u nich się sprawy potoczyły, i dlatego spieszy na konspiracyjne mieszkanie pod adresem: ulica Bliachарska 19, w Kamiennej Bramie. Dziś Jarosław dowiedział się wiele tragicznego i kuriozalnego, co mogło się przytrafić uczestnikom ukraińskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego w ostatnim czasie tutaj, we Lwowie. Z relacji zastępcy szefa wywiadu Krajowego Zarządu OUN we Lwowie Mychajła Dumańskiego dowiedział się o wpadce w konspiracyjnym mieszkaniu przy ulicy Leśnej 5/6, gdzie zatrzymano i aresztowano referenta organizacyjnego KE OUN Bohdana Iwaszkina. – Istnieją podstawy, by sądzić i przypuszczać – rozmyślał Jarosław – że NKWD dowiedziało się o Iwaszkinie dzięki informacji zdrajcy Iwana Majczuka. A być może, obserwując mieszkanie Bohdana, NKWD namierzyło Hasina i Sobaszyna. Śledzono ich aż do samej granicy i przy próbie przejścia na stronę niemiecką ich zatrzymano. Być może oni również odwiedzali to mieszkanie. Co by było, gdyby i ze mną tak się stało – rozmyślał Jarosław. Na ulicy wciąż chłodno. Marzec w tej okolicy to etap przejściowy od zimy do wiosny i chłód zimy jest jeszcze bardzo odczuwalny. Miejscami leży śnieg. Jarosław Horbowy ubrany jest lekko, dlatego spieszy na konspiracyjne mieszkanie. Pod płaszczem ma przy sobie pistolet, który wziął na wszelki wypadek, i czuje się pewnie. Zanim wszedł do domu w Kamiennej Bramie, gdzie znajduje się potrzebne mu mieszkanie, Jarosław postanowił przejść nieco dalej, obok domu, aby upewnić się, że nikt go nie obserwuje. Obszedłszy dom dookoła, Jarosław wyszedł z przeciwległej strony i przy wejściu do domu niespodziewanie natknął się na patrol NKWD składający się z trzech mężczyzn. Ten ostatni wydał mu się podejrzany. Choć Jarosław udawał, że pozostaje niewzruszony, patrol go zauważył i uznał za wskazane zatrzymać przechodnia, choćby po to, by sprawdzić jego dokumenty. – Towarzyszu – usłyszał już za plecami głos jednego z patrolowych Jarosław. – Proszę zaczekać! – rozległ się głos kolejnego. Nie pozostawało nic innego, jak wykonać polecenie patrolu i się zatrzymać. Jak żar ogarnął Jarosława strach, lecz zdołał nad sobą zapanować. – Tak, słucham – przezwyciężając strach, pewnie odpowiedział Jarosław.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jarosław siedzi w pojedynczej celi. I trochę go to przeraża. Ponieważ dobrze rozumie i spodziewa się, że bolszewicy będą podsyłać swoich agentów, którzy będą skłaniać do wszelkich rozmów, aby zdobyć niezbędne informacje w interesie NKWD. Ale Jarosław na razie pozostaje sam. “Najwyraźniej liczą na swój wpływ?” – myśli Jarosław. I długo czekać na kolejne przesłuchanie nie trzeba było. Co więcej, przesłuchanie przeprowadzano w nocy i znów z nowym śledczym. I w kolejnych dniach przesłuchania trwały z nowymi śledczymi, ale z tymi samymi żądaniami i groźbami. Mamicili perspektywą szczęśliwego życia, jeśli się pokaja i wyda swoich wspólników. Ale nie stosowali siły fizycznej w jakichkolwiek tradycyjnych i nietradycyjnych formach. Minęły dwa tygodnie. Jarosław trzymał się mężnie i godnie. W myślach pogodził się z perspektywą losu o tragicznym posmaku i twardo postanowił tajemnicę o ukraińskim ruchu narodowowyzwoleńczym zabrać ze sobą na Sybir, nawet jeśli będą grozić pozbawieniem go życia. Na kilka dni Jarosława zostawili w spokoju. Kontynuował siedzenie w samotności i zaczął myśleć, czy bolszewikom nie znudziło się zawracanie głowy sobie i jemu. Przecież mają wystarczająco dowodów, żeby skazać i wysłać na Sybir, albo wypuścić kulę w potylicę. Pistolet – to ważny dowód w jego sprawie, żeby ukarać. A jeśli wziąć pod uwagę, że władzy bolszewickiej potrzebny jest człowiek do jej ukarania, a nie waga dowodów, to kara była jeszcze bardziej realna w jego sytuacji. Ale nie tak się stało, jak się wydawało. Zamiast tego zaprowadzili go jeszcze do jednego śledczego, który stosował zupełnie inną taktykę prowadzenia przesłuchania, na którą Jarosław już nie liczył. – Proszę powiedzieć, jak wam się żyło za Polski przed przyjściem władzy radzieckiej? – rozpoczął przesłuchanie śledczy od nieoczekiwanego pytania. Po wszystkim było widać, że “nowy” śledczy nie jest taki, jak byli wszyscy poprzedni. Starannie wyprasowany jasnobrązowy elegancki garnitur pasował do całego jego wyglądu. Fryzura była ułożona, czarne włosy z odcieniem siwizny tylko dopełniały i podkreślały elegancję jego ubioru. Rozpoczął on przesłuchanie z dobrotliwym uśmiechem i przyjemnym tembrem głosu, co wzbudzało tylko zaufanie do przedstawiciela organu siłowego. – Swoją drogą, nazywam się Mychajło Iwanowycz – uprzejmie przedstawił się śledczy, co również stało się niezwykłym zjawiskiem w porównaniu z poprzednimi śledczymi. Jarosław był mile zaskoczony zmianą okoliczności, zarówno w sprawie karnej, jak i wokół niej, i nie mógł nic zrozumieć. Ale, jak by nie było, nie mógł tracić czujności, a musiał być gotowy na wszystko z uwzględnieniem nowych okoliczności. – Nie najlepiej – odpowiedział Jarosław i dodał: – jak każdemu Ukraińcowi, Mychajle Iwanowyczu – postanowił również uprzejmie się trzymać. – Tylko nie w Związku Radzieckim – dodał śledczy. Rozmowa śledczego z podsądnym stopniowo nabierała przyjemnego, życzliwego charakteru. – Naprawdę? – kategorycznie nie zgodził się ze śledczym Jarosław. – Czego tylko głód 1932–1933 lat wart. Nie mówiąc już o wojnie domowej, która została rozpętana i skierowana przede wszystkim przeciwko Ukraińcom – nie wytrzymał bojownik. – Tak, były niedociągnięcia i, niestety, póki co są w polityce młodego kraju radzieckiego. Ale cała polityka partii bolszewików jest nierozerwalnie związana z troską o lepszy los ludu pracującego. Głód ogarnął wtedy nie tylko Ukrainę, a cały Związek Radziecki i był skutkiem suszy, która dotknęła w tym także Ukrainę. – Nie kłamcie, towarzyszu śledczy – zaprzeczył Jarosław – głód ogarnął tylko te rejony Związku Radzieckiego, gdzie przeprowadzano planową zbiórkę zboża, której skutkiem stał się głód przez nadmierne wyciąganie chleba, a z czasem i całej produkcji od ludności. Szczególnie dotyczyło to Ukrainy i miejsc zwartego zamieszkania ludności ukraińskiej. – Nam niezbędne było przeprowadzenie w krótkim czasie industrializacji kraju, ponieważ tego wymagała sytuacja międzynarodowa i potrzeby dla rozwoju gospodarczego gospodarki narodowej kraju, po przeprowadzeniu kolektywizacji rolnictwa – spokojnie zaznaczył śledczy. – Kolektywizacja rolnictwa – to jeszcze jedna zbrodnia systemu komunistycznego przeciwko własnemu narodowi – w żaden sposób nie zgadzał się Jarosław ze śledczym, który okazywał lojalność wobec swojego oponenta – podobną akcję należy rozpatrywać jako grabież chłopów i nie tylko. Przemoc, która towarzyszyła tej akcji, była głównym środkiem odcięcia chłopów od swojej własności na korzyść kolektywnej, w której była zainteresowana tylko zbrodnicza władza komunistyczna. Nawet nieprzyzwoite zarzuty wobec władzy radzieckiej nie zmieniły lojalności śledczego wobec nieustępliwego przeciwnika z pobudek ideologicznych. Do podobnej taktyki śledczego Jarosław już przywykł i czuł się w dyskusji jak ryba w wodzie. Jednak śledczego taka bezczelność nie wyprowadzała z równowagi. – Kolektywizacja rolnictwa – to przede wszystkim wcielenie leninowskiego programu realizacji kwestii chłopskiej – zaprzeczał dzielny śledczy NKWD – poza tym – rozprawiał – wisiało niebezpieczeństwo drugiej wojny światowej, co zmuszało kraj radziecki do poprawy gospodarki narodowej. Oczywiście, były w polityce partii niedociągnięcia i wypaczenia, w szczególności w realizacji planu kolektywizacji rolnictwa. Trafiali pod rozkułaczanie i niezamożni chłopi, którzy na to nie zasługiwali. Dyskusja między dwoma oponentami trwała nadal w przyjaznej tonacji. Śledczy starał się być pobłażliwy wobec swojego rozmówcy i obiektywny, uznając niektóre słabe strony reżimu bolszewickiego, wyjaśniać ich przyczyny i sprowadzać wszystko do tego, że w polityce partii przeważa pozytyw, który z każdym dniem będzie tylko wzrastał. Doszło do tego, że dzielny śledczy zaczął otwarcie odkrywać swoje karty. – Zrozumcie, Jarosławie, moje zadanie polega nie na zniszczeniu przeciwnika, a na przekonaniu go o błędności jego założeń ideologicznych. Oto wyrośliście i wychowywaliście się poza granicami ZSRR i o radzieckiej Ukrainie wiecie tylko z wrogiej propagandy – prowadził dalej śledczy – i ja wam, Jarosławie, muszę powiedzieć, że was szanuję, choćby za wytrwałość w walce, którą wyznajecie razem ze swoimi poplecznikami. Mam na myśli oddanie jej przy całej bezperspektywiczności. Śledczy zamilkł. Milczał i Jarosław. Czuło się, że jakaś niewidzialna siła zmuszała oponentów do przechodzenia na inny tryb, przy którym porozumienie stawało się w większości akceptowalne i pożądane dla obu. – Czy nie lepiej wam, Jarosławie, zamiast dążenia do walki z nieznanym przeciwnikiem byłoby naprzód poznać go – kim on jest, skąd? – kontynuował śledczy. – Jaki jest stan rzeczy w ZSRR, w szczególności na Ukrainie? A potem dawać ocenę wszystkiemu temu, co osiągnął naród radziecki pod mądrym kierownictwem partii komunistycznej i jej wodza Józefa Stalina. Na tej nucie rozmowa śledczego z podsądnym, a nie przesłuchanie w sprawie karnej, zakończyła się i Jarosława Horbowego znów odprowadzili do pojedynczej celi. I znów znalazł się w niewoli swoich myśli. W jego głowie roiło się ich mnóstwo. “Co w tym zbrodniczego, jeśli zgodzę się na propozycję śledczego – poznać Ukrainę?” – rozmyślał Jarosław. Z poprzedniej rozmowy z “lojalnym” śledczym Jarosław wiele zrozumiał i nieco dowiedział się o samym śledczym. To specjalny pełnomocnik do walki z OUN i ukraińskim ruchem rewolucyjnym. Przyjechał z Kijowa, gdzie zajmuje odpowiednie stanowisko w NKWD. Do Lwowa go skierowali ze specjalnym zadaniem, i jego misja rozpoczęła się od sprawy Horbowego Jarosława i jego popleczników. “Zrozumiałe, że przedstawiciel centralnego aparatu NKWD dołoży maksimum wysiłków dla osiągnięcia celu – rozmyślał dalej Jarosław – jego taktyka prowadzenia przesłuchania i “lojalność” tylko potwierdza jego poważne zamiary wobec końcowego pozytywnego wyniku – wciągnięcia do współpracy przedstawicieli OUN banderowskiego ugrupowania. Trzeba zgodzić się na jego propozycję – “poznać Ukrainę!” – zakończył swoje rozmyślania zatrzymany. Drugiego dnia na Jarosława czekała niespodzianka. Sam Pawło Sudopłatow postanowił porozmawiać z członkiem OUN(b) i od siebie zaproponować mu wcześniejszą propozycję śledczego. Ten sam Pawło Anatolijowycz, który miał bezpośredni związek ze śmiercią Głównego Przywódcy OUN Jewhena Konowalca. Z początku Jarosław nie mógł uwierzyć własnym oczom, jakby go wrzątkiem oblano od niespodziewanego spotkania, ale opanowawszy sytuację, udawał, że nie rozpoznał w nim zabójcy głównego przywódcy OUN. Jednak kiedy ten się przedstawił, podając swoje imię i stanowisko, Jarosław nie miał dokąd uciekać – i gniew wyszedł na zewnątrz. Nie wiedział, jak się zachować, co mówić. Jego zaniepokojenie i reakcję zauważył Sudopłatow. – Rozumiem was – z daleka rozpoczął rozmowę czekistowski kat – nienawidzicie i jesteście gotowi rozerwać mnie na strzępy. I wiedząc to, ja mimo wszystko postanowiłem się z wami spotkać i porozmawiać. – Jakie może być pragnienie rozmawiania z człowiekiem, który na rękach ma krew Głównego Przywódcy OUN i który jest głównym czynnikiem jego śmierci – z oburzeniem zareagował Jarosław. Rozmowa przebiegała konstruktywnie. Na dziwo dla Jarosława Sudopłatow ani jednego brudnego słowa nie rzucił pod adresem OUN, jej przywódcy, czy choćby jednego z jej członków. Wręcz przeciwnie, mówił o nich nawet z pewnym szacunkiem i uznaniem. Choć czasem otwarcie krytykował. – Trudno zrozumieć ten ruch. Przecież zrozumiała rzecz, że walka OUN jest z góry przegrana i bezperspektywiczna. Marna strata czasu i sił. Lepiej byłoby całą zawziętość oraz energię ruchu nacjonalistycznego skierować na rozbudowę i umocnienie ukraińskiego wpływu elementu we własnym państwie radzieckim – konstatował czekista. – Z komunistami nam nie po drodze, tym bardziej w państwie imperialnym – zaprzeczał Jarosław. – A wy lepiej dowiedzcie się, jak tam, w tej „imperii”, a potem wyciągajcie wnioski – nie zgadzał się z Jarosławem Sudopłatow. – A jeśli zgodzę się „poznać” Ukrainę, to co wtedy? – nieoczekiwanie dla samego siebie rzekł Jarosław. – Jak mi to możecie zapewnić? – Po prostu zrobimy wycieczkę po kraju, gdzie będzie pan miał możliwość naocznie, a nie za pomocą naszych rozmów, przekonać się o tych pozytywnych zmianach, o których panu opowiadaliśmy – zaproponował nieoczekiwaną propozycję dla bojownika o wolność Ukrainy doświadczony funkcjonariusz służb specjalnych. – Przemyślę to – spokojnie zareagował Jarosław. Minęły kolejne dwa tygodnie w ciężkich dyskusjach między dwiema opozycyjnymi siłami: z jednej strony – przedstawicielami tak ważnej i potężnej siły w systemie ochrony porządku prawnego ZSRR, jak NKWD, z drugiej – tylko jednym przedstawicielem OUN, organizacji bez własnego państwa, za to ambitnej i dość wpływowej. Tematy dyskusji były różnorodne i niewyczerpane. Wszyscy, którzy skłaniali Jarosława Horbowego do przeciwnego zdania, sprowadzali wszystko do jednej tezy – wielkie ruchy polityczne przeszłości są dziwaczne, ich zwolennicy to marzyciele, Don Kichoci, być może szlachetni, ale przeważnie śmieszni i zostali ostatecznie z niczym. W XX wieku, wieku postępu technologicznego, kto chce pracować dla Ukrainy, ten musi dbać, aby Ukraina była przemysłowa, zelektryfikowana, jej rolnictwo zmodernizowane, wsie i miasta rozbudowane, analfabetyzm zlikwidowany, żeby wszędzie były szkoły, biblioteki i oświata. I oto ostatnie przesłuchanie przed brzemienną w skutki podróżą Jarosława Horbowego po przestrzeniach szerokiego i nieogarnionego kraju, gdzie „swobodnie i luksusowo żyje się radzieckiemu człowiekowi” („gdzie tak swobodnie oddycha człowiek”). – Niech nacjonalizm na pierwszym miejscu stawia dobro narodowe, a na drugim – osobiste, niech nacjonaliści marzą o wzniesieniu ukraińskiego narodu na szczyt i zrównaniu go z innymi wielkimi narodami – kontynuował „obrabianie” Jarosława Sudopłatow. – Ale co oni do tej pory zrobili? Nie było możliwości? Możliwe. Wszystko to tylko potwierdza słabość nacjonalizmu, w pierwszej kolejności jego idei. Gdyby idea nacjonalizmu była naprawdę tak silna i niezwyciężona, to zwyciężyłaby swoich rywali i zawładnęła szerokimi masami Ukrainy. Masy stanęłyby obok i nadały jeszcze więcej siły. Jarosław siedział milcząc. Nawet nie słuchał swojego rozmówcy. Myślał i analizował perspektywę swojego udziału w propozycji złożonej przez bolszewików i doszedł do wniosku, że trzeba zgodzić się przynajmniej na podróż po kraju, który wychwalali pracownicy NKWD. Warto zobaczyć, co ukraiński ustrój radziecki już zrobił dla Ukrainy. Czy dusza Jarosława chce to zobaczyć? Bez wątpienia. – Jestem gotowy zobaczyć, jak żyją radzieccy ludzie, i stać się świadkiem gigantycznego rozwoju przemysłowego radzieckiego kraju – podsumował Jarosław długotrwałą dyskusję. – Dawno by tak – zgodził się Sudopłatow. Ciąg dalszy nastąpi. O autorze. Anatolij Hryhorowycz Liszczenko – weteran służby wojskowej i organów spraw wewnętrznych, starszy strzelec, muzyk wojskowy, podpułkownik milicji, starszy śledczy do spraw szczególnie ważnych. Służbę wojskową odbywał w trybie zasadniczym i nadterminowym w czasach ZSRR w kompanii zmotoryzowanej i orkiestrze wojskowej. Pracował w kołchozie „Ojczyzna Ostrowskiego” jako palacz, pracownik fizyczny. Członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Kostiantyn Suszko: „Wszystko ułożyło się tak, jak miało być”

Lakonicznie scharakteryzował pisarz z przyfrontowego Zaporoża swoje życie w ogóle. Ale nie wszystko jawi się jasnym i prostym we wspomnieniach i rozmyślaniach Kostiantyna Suszki z okazji jego własnego 80-lecia. Od małego marzyłem o morzach i oceanach, chciałem też występować w kinie, nęciły mnie historia i archeologia… A gdzieś w szóstej klasie te wersy wyfrunęły, jakby nie wiadomo skąd: Wiosna, wiosna, wiosna piękna! I mami serce dal jasna. Zimowym czarem spowita, gdzieniegdzie śnieżkiem jeszcze pokryta, ziemia paruje pachnąca. Patrzyłem na świat szeroko otwartymi oczami, więc w wieku chłopięcym złożyłem sobie taką obietnicę: Lecz gdzie by nie być i kim nie pracować, Przysięgam ja wiecznie i od dzisiaj – W trudzie Ojczyznę naszą rozsławiać, Przynosić korzyść rodzimej Ojczyźnie. Opatrzność, myślę, nic przeciwko nie miała, ale już gdzieś wtedy zrobiła mi ostrzeżenie: nie wszystko będzie gładko i ładnie. Na przykład, zbudowaliśmy z chłopakami taką sobie chatkę naprzeciwko naszego podwórka, tak byłem z niej dumny, ale z czasem moi przyjaciele ją zburzyli. Celowo zostawili jedną ścianę, od strony naszego podwórka. “Żeby Kostik, spojrzawszy, pomyślał, jakoby chatka była cała. A podejdzie… Oto będzie heca!” Na “hecę” i liczyli chłopaki, kiedy o wszystkim opowiadali. Ja zaś stałem, zaniemówiwszy, i cały płonąłem, jakby Jan Hus na stosie. Widocznie od niewyraźnego, od jeszcze nieuświadomionego przeczucia, że wszystko dopiero się zaczyna. I tak będzie zawsze. Mając niespełna szesnaście lat, opuściłem rodzinne wieś. Byłem cieślą, tokarzem, przygotowywałem formy odlewnicze, aż póki nie zabrali mnie do wojska. I już tam spotkało mnie kolejne przypomnienie, kto w domu jest gospodarzem. Po tym, jak oddział, pod moim dowództwem, wykonał wszystko, co od nas wymagano, i wszystkich wysłano do domu w maju, mnie zaś, dowódcę, zostawili do późnej jesieni. Ponieważ mieli do mnie pretensje “chłopcy-osobiści”: nie te pieśni układałem i śpiewałem przy gitarze, a na dodatek wykluczyli mnie z kandydatów na członków KPZR… Zdoławszy prześlizgnąć się jako bezpartyjny do instytutu pedagogicznego, myślałem, że “chłopcy” zostawili mnie w spokoju, ależ nie. Oczywiście, tacy sami “chłopcy”, ale już nie z “specwydziału” jednostki wojskowej, a ze “specorganów”. Zgarnęli mnie na drugim roku prosto z wykładu. W pokoju akademika przeprowadzili rewizję, znaleźli listy od byłego towarzysza broni z Duszanbe, który rozprowadzał po Związku traktat akademika Sacharowa o wolności. Osobiście dysydentyzmem się nie wyróżniałem, chyba że nieraz kłapałem językiem, czego nie należało, więc i odbyłem przymusową podróż do Duszanbe. W celu konfrontacji z byłym towarzyszem broni, w roli świadka. Czegoś poważnego szukali “chłopcy”, ale nie wiem, czy wyszło. Głównie, z uczelni nie wyleciałem. Wtedy też, pół wieku z dużym hakiem temu, zdarzyło się coś podobnego do pierwszego opowiadania pod tytułem “W drodze”… “Świt już pewnie nadchodził na noc. Zniknął Syriusz, rozjaśniło się niebo i mrok w pośpiechu chował się w czarne skiby zaoranej ziemi obok drogi, w ciemny kuraj, którego jesienią nawiało wiatrem. Jakby spod ziemi wyłaniały się poważne mogiły, jakby bliznami zryte rowami, które pozostały jako wspomnienia o poszukiwaczach skarbów. Gdzieś za horyzontem tupał dzień, słoneczny i cichy, i od czekania na ten nowy dzień, od śpiewającej przestrzeni, a nawet od suchej trawy obok drogi w duszę studenta wkradło się coś dobrego, wielkiego i ciepłego. Jemu nagle zachciało się zeskoczyć z bryczki na zmarzniętą ziemię, pobiec aż tam na tę krzywoboką mogiłę i zakrzyczeć dźwięcznie, żeby odpowiedział stary Dniepr między urwiskami”. Zakończenie… “A niedługo potem student już drzemał w dusznym autobusie, który, miękko kołysząc się, pędził go do miasta. Wzdłuż trasy biegły wyćwiczone, przystrzyżone akacje, linie elektroenergetyczne, wielopiętrowe budynki, czarne hałdy – wszystko takie ładne, wygładzone… Lecz w nietrwałym śnie student widział rozbitą przez konie starą drogę, smutną wieś po obu stronach wąwozu oraz milczące mogiły, które daremnie, oto już dwa stulecia, wpatrują się w step: czy widać tam wąsatych chłopaków w czerwonych żupanach na raźnych koniach?”. Pokazałem zaporoskiemu szefowi pisarskiemu, niestrudzonemu lirykowi-humoryście-satyrykowi, tak on, przeczytawszy, zaczął unikać ze mną spotkań. Przedtem zauważył: “Jeśli chcesz czegoś osiągnąć w tym życiu, nie bardzo zachwycaj się “wąsatymi chłopakami w czerwonych żupanach na raźnych koniach”… Uczyłem się na nauczyciela, a przygotowywałem do dziennikarstwa. I z czasem przystałem do gazety obwodowej “Komsomolec Zaporoża”. Z głową zanurzyłem się w tematykę krajoznawczo-przyrodniczą, chociaż pracowałem w wydziale propagandy i agitacji. Otrzymywałem podziękowania, nagrody, nawet p.o. kierownika wydziału mnie mianowali. P.o., ponieważ byłem bezpartyjny, a do KPZR jako kandydata z czasem przyjęli, ale próba trwała nie rok, jak według statutu, a ponad dwa! I republikańską nagrodę “Złote pióro” odrzucili… To wszystko “chłopcy”… Ale już nie ze “specwydziału”, a ze “specorganów”. Rozczarowałem ich w sprawie mojego znajomego z Duszanbe, nie zgodziłem się “dostarczać informacji” (a jak natchnienie agitowali!), oto i zacząłem otrzymywać. Na wszystkich skrzyżowaniach. Usunęli mnie z delegacji na wyjazd do Polski, nie włączyli do zbioru zbiorowego zaporoskich autorów mojego opowiadania, usunęli z listy dyplomantów konkursu krajoznawczego, w sposób arbitralny przenieśli z gazety “Komsomolec Zaporoża” do zakładowej… Słusznie zauważała mama: “Lepiej byś, synku, wyuczył się na szofera…” Przejmowałem się? Niezbyt. Wszelako zachwycałem się Chortycią. Przynajmniej dwa dni w tygodniu oddawałem Wyspie. Błądziłem po łęgach z fotostrzelbą w pogotowiu, obserwowałem, myślałem. Koledzy-rówieśnicy rozbiegli się jako korespondenci terenowi po republikańskich gazetach, po radiowo-telegraficznych agencjach, niektórzy nawet do ogólnozwiązkowych wydawnictw się przebili, a ja “gniłem” w zakładowej. I dobrze, że moje artykuły krajoznawcze chętnie drukowały czasopisma “Ukraina”, “Nauka i społeczeństwo”, “Ranek”, “Rodzima przyroda”, nawet czasopismo “Wokół świata” jedno opublikowało! Pierwsza książeczka – zbiór szkiców o wierzących i niewierzących “Miraż” (1978), danina jednemu z wczesnych przypadkowych zainteresowań dziennikarskich. Za to zbiór szkiców, etiud i wierszy prozą “Sam na sam z Chortycią” stał się echem duszy. Po rosyjsku, bo pisałem do gazety “Industrialne Zaporoże”, ponieważ tam (w rodzinnym mieście) mnie drukowali. W połowie lat 80., kilkoma podejściami, objechałem na własny koszt wszystkie stepowe ośrodki Ukrainy: Step Chomutowski, Askania-Nowa, odcinek Staniczno-Ługański, stepy Prowalski i Strzelcowski, Kamienne Mogiły, Michajłowska Celina (obwód sumski)… Zbiór szkiców nazwałem “Stepowymi wyspami”, celowałem w 10-tysięczny nakład, ale kiedy dyrektor wydawnictwa “Urożaj” przejrzał rękopis, wykrzyknął: “Natychmiast tłumaczcie na język rosyjski – nakład znacznie zwiększymy!”. Oto taka ukraińskość. Książka “W stepie zapowiednym” wyszła w nakładzie 30 tysięcy – papier kredowy, masa czarno-białych i kolorowych fotografii! Teraz przywracam tekstowi jego należny wygląd: “Stepowa przestrzeń – zjawisko swoiste. To wcale nie pustka, nawet jeśli przed wami niczego, oprócz nieba i równiny nie ma; to w żaden sposób nie przeładowanie zbędnym, jeśli na horyzoncie ciemnieje pas leśny albo całkiem blisko żółci się stóg słomy. Step zawsze jest napełniony duchem, który wywyższa”. W 1990 roku razem z poetą Saszką Ablicowem złożyliśmy wnioski do grupy pisarskiej. Otrzymaliśmy rekomendacje. Tylko Saszkowi legitymację członkowską wręczyli gdzieś po upływie roku, a w mojej widnieje: “Czas wstąpienia do NSPU 26.03.2003”. Czyli mój “kurs młodego pisarza” trwał niemal półtorej dekady! Dlaczego? Kierownik zaporoskiego pisarskiego mówił, jakoby “w Kijowie gdzieś zapodziały się twoje dokumenty…” I tak – rok po roku, aż póki dowiedziałem się od Olesia Łupija, który wtedy sekretarzował w NSPU, że moje dokumenty do Kijowa nie dotarły wcale… Powiedział pan Oles, żebym złożył wniosek jeszcze raz, “i my was mechanicznie przyjmiemy”. Tak też wyszło. A opóźnienie… Jestem pewien: bez podpowiedzi “z boku” się nie obeszło. Zajmowałem się dziennikarstwem (kierowałem gazetą miejską “Zaporoska Sicz”). Decyzją Rady Miejskiej Zaporoża, z inicjatywy prokomunistycznej większości, oddawszy “Siczy” siedem lat życia, uczyniwszy ją nie tylko miejską, ale i ogólnoukraińską codzienną gazetą, z należytym nakładem, a na dodatek z czwartkowym dodatkiem na 16 stronach, po prostu wyleciałem ze stanowiska redaktora naczelnego. Za co? A za odmowę drukowania artykułu deputowanego Rady Najwyższej, poety i komunisty Pawła Baulina o doniecko-ługańskim PISUARZE. Dałem pisemną odpowiedź autorowi nie po 10 dniach, jak przepisano prawem, a o dwa dni się spóźniłem. Oto i otrzymałem “Za jednorazowe rażące naruszenie dyscypliny pracy”. Znalazłem się na „wolnym chlebie” – gazety, czasopisma… Przy okazji – zbiór szkiców o ocalałych wiatrakach Ukrainy („Wiatr – na skrzydła”, 1994), historyczno-publicystyczne studium „Wyspa Chortyca” (2001), zbiór opowiadań o zwierzętach „Dwoje wśród ciszy” (2002), powieść-zrozumienie o swojej społecznej 20-letniej opiece nad Wyspą „Wybieram Chortycę” (2004, 364 str.), opowieść o badaniach archeologicznych na południu kraju, z moim udziałem, w ciągu lat 1975–2000, a także z czasów późniejszych i znacznie wcześniejszych, „Wieszczy Step” (2004, 256 str.). Tak bym sobie pisał, gdyby mnie nie podkusiło zostać dyrektorem generalnym Narodowego Rezerwatu „Chortyca”. Skusiłem się tym, że przedstawiciele wszystkich (około trzydziestu) organizacji społecznych, akredytowanych w Zaporożu, w tym również odrażające pro-moskiewskie towarzystwo „Ruś”, wysłali do premier Julii Tymoszenko list z prośbą o mianowanie na wakujące stanowisko kierownika rezerwatu Chortyca właśnie K. Suszka. Mówili, że Chortycę zna i, zdaje się, jeszcze kocha, więc niech spróbuje w praktyce… Przez 2,5 roku trochę zrobiłem. W szczególności rozpoczęliśmy prace umacniania brzegów, wyegzekwowaliśmy od władz Akt Państwowy na prawo stałego użytkowania całej ziemi Wyspy, wyposażyliśmy memorialno-turystyczny szlak „Tarasowa Ścieżka” (latem 1843 roku na Chortycy przebywał Wielki Kobziarz), zbudowaliśmy obiekty memorialno-turystyczne „Protowcze”, „Skifski Stan”, historyczno-kulturalny kompleks „Zaporożska Sicz” (w sierpniu 2006 roku otwarto pierwszą część), stworzyliśmy służbę ochrony, wyremontowaliśmy kapitalnie budynek administracyjny i Muzeum Historii Kozactwa Zaporoskiego, wznieśliśmy szereg znaków pamięci i pomników, w szczególności Scytyjskiemu Kotłowi i Ukraińskiej Pisance. Lecz z czasem wyleciałem ze stanowiska. A żeby nie procesować się (w Peczerskim sądzie Kijowa miała być rozpatrywana moja apelacja), wzięto ode mnie zobowiązanie o nieopuszczaniu miejsca zamieszkania, otaczając dwoma cywilnymi i trzema karnymi sprawami. Motyw zwolnienia: „Nieprzestrzeganie wymogów umowy o pracę”. W rzeczywistości jednak władzę na wszystkich szczeblach – od Zaporoża po Kijów – nie na żarty zaniepokoiło, że Chortyca zaczęła się odradzać, bo to oznaczało również początek prawdziwego odrodzenia Ukrainy. A w planach naszych „mężów stanu”, wtedy i teraz, takiego nie było i nie ma. Pojedźcie na Chortycę, spójrzcie, do czego ją doprowadzili, a wszystko zrozumiecie. Na Ukrainę zaś, aby ocenić jej stan, jechać nie trzeba: my wszystko widzimy codziennie. Opieka nad Chortycą stała się ostatnim etapem na zadeklarowanej w młodości drodze „przynoszenia korzyści ojczystej Ojczyźnie”. Pierwszą była młodzieńcza chatka, dalej – terminowo wzniesiona koszara w wojsku, potem siłowe przeniesienie z wydawnictwa obwodowego do gazety zakładowej, redaktorstwo w gazecie „Zaporożska Sicz”… O dyrektorowaniu w rezerwacie szczegółowo wyłożyłem w powieści-przestrodze „Burzliwa Chortyca” (2008, 632 str.), kończąc słowami: „Nie urządzając Chortycy po ukraińsku, nigdy nie podniesiemy samej Ukrainy. Śledźcie rozwój wydarzeń, drodzy rodacy, a zobaczycie, że mam rację. Zsynchronizujmy nasze chronometry: godzina 17:31, 27.06.2008 roku”. Chętnie zrzuciłbym to wszystko na problemy czysto osobistej natury, nie wspominając o niczym, gdyby nie świeciło to złowieszczo na tle naszych ogólnopaństwowych osiągnięć. W pracy z kadrami nie mamy równych na świecie: Załużny, Czerwinski, Maluk, Fedorow… Jak rozwijały się wydarzenia na Wyspie później – w moich kolejnych książkach „Chortyca – Wyspa Sanktuariów” (2013), „Zaczarowana wyspa” (2016), „Człowiek i Wyspa. Chortyca – ponad wszystko!” (2018), „Skąd na Chortycy dęby?” (2020). A także artykuły w czasopismach „Słowo Proświty”, „Literacka Ukraina”, „Ukraińska Gazeta Literacka”, „Zerkalo Nedeli”, „Den”. Społeczeństwo milczało. Znalazłem się „na zasłużonym”, mając 60+1. Normalnie! Działania śledcze, przesłuchania, sądy – w ciągu połowy dekady. Jedne sprawy wygrałem, inne zamknięto. Zakończyło się nadciśnieniem II stopnia, nieżytem żołądka i dwunastnicy, zaburzeniami adaptacyjnymi i comiesięcznym potrącaniem z mojej emerytury 20 procent na korzyść nieszczęśliwego państwa. Potrącali przez następne pięć lat. Rzeczywiście, bez Słowa, czy w ogóle bym przeżył. Zatem powieść „Inspektor Chors” (2010, 284 str.), gdzie główny bohater, pies, imiennik Boga Słońca Chorsa. Mieli strażnicy rezerwatu takiego unikalnego psa! W powieści jego monologi przeplatają się z tekstem autorskim. Kto mógł – zdołał, powieść przeczytał, zwłaszcza z liczby tych ludzi, którzy „na coś” w naszym procesie literackim wpływają, jednak milczą. Daleko od „Inspektora Chorsa” nie odtoczyła się swoim losem również powieść „Ojkumena” (2011, 348 str.) – wyprawa perskiego króla Dariusza I Hystaspesa na Scytów. O wyprawie zebrałem wszystko: źródła pierwotne, prace naukowe, wzmianki w dziełach literackich. Aby historycznie być maksymalnie dokładnym i przekonującym, oddałem głos uczestnikom tamtych wydarzeń: do czytelnika na przemian przemawia to perski król Dariusz, to wódz Scytów Dantur. Liczna i ożywiona prezentacja w Domu Pisarzy na Bankowej, medialny

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rozgłos… A potem – cmentarna cisza. Zatem… Dariusz: “Kto uczy się na gorzkich lekcjach historii? Za życia mego jeszcze brakowało wiedzy, więc nie mogłem wiedzieć, że olbrzymie, mieczem własnoręcznie skrojone i strzałami pospiesznie zszyte państwa nieuchronnie z czasem będą pękać i rozpadać się, rozpełzać i znikać. I dobrze, gdyby kończyło się to jedynie odpadaniem zbędnego, siłą przyłączonego, a przecież jakie straszne skutki niesie za sobą rozpad!”. Dantur: “Umiłowani potomkowie moi! Najwyższy obdarzył nas najbogatszą na świecie ziemią i właśnie ona nie daje spokoju nie tylko naszym sąsiadom. Szczodra i kwitnąca ziemia rodzinna, oto i wabi oko zazdrosne oraz ręce zachłanne. Tak bywa od wieków, ale nie będzie tak zawsze. I ja cierpliwie, z nadzieją nieostygłą patrzę w Świat Biały, w którym słońce świeci wszystkim jednakowo, lecz mnie chciałoby się, aby wam, niekochani potomkowie, świeciło ono jak najjaśniej. Bo wy – moi, a ja wasz, i wiedzcie, że tylko o was myślę nieustannie i cierpię za was, i modlę się! I wierzę”. Nie będą zbyteczne także próbki przysłów i powiedzeń autorskiego wyrobu… Dantur: “Smutku zamieszaniem nie przykryjesz. Zacisze na wietrze się nie utrzyma. Wypinał się sierp kosą, ale ku chudym snopom się chylił. Jezioro – nie rzeka, lecz oboje wodą silni. W gości z wojskiem nie chodzą. Dobra złem nie uratujesz”. Dariusz: “Strzała kierunek zna. Chłód serce kraje. U niewolnika ponury los na wieki. Miecza gadaniną nie ostrzą. Ryk lwi, lecz skok szakali. Pusta dzieża łoskotem bogata, lecz zyskiem jałowa”. Całkowicie oddałem się literaturze, zacząwszy odwijanie siódmej dekady. I przez dwa ostatnie niepełne dziesięciolecia wydałem 25 książek: publicystyka, powieści, opowiadania, literaturoznawstwo… A jeszcze mam około dziesięciu gotowych rękopisów, wśród których zbiór poetyckich dedykacji, parodii i ironicznych wierszy “Genimoron”, grupa bajek pod tytułem “I zwierzęta znów przemówiły”, dwie powieści, cykl esejów “Ani roku bez nagrody”, gdzie opowiedziałem o sześciu pisarzach, którzy zostali laureatami Nobla przy aktywnym wsparciu czynnika politycznego. Sześciu laureatów – sześć esejów: “Wdzięczność Iwana Bunina”, “Zatroskanie Borisa Pasternaka”, “Szczodrość”. Mykoła DMYTRENKO, doktor filologii, profesor, pisarz. W ukraińskiej kulturze tradycyjnej unikalnym zjawiskiem nazywają kobzarstwo i lirnictwo, a w nowszym czasie (XX – początek XXI w.) – bandurnictwo oraz współczesne wykonawstwo kobzarsko-lirnicze. Tradycyjnemu fenomenowi muzycznemu poświęcono niemało badań: od prac M. Łysenki, F. Kołessy, D. Jawornyckiego, H. Chotkewycza, K. Kwitki, W. Jemcia, F. Ławrowa, B. Kyrdana, A. Omelczenki po nowsze studia O. Prawdiuka, B. Żepłynskiego, O. Oszurkewycza, W. Kuszpeta, O. Wertija, K. Czeremskiego i in. Do rzędu wybitnych badaczy kobzarstwa/bandurnictwa należy znany uczony z Dniepra Mykoła Dołhow. Swego czasu, w 1998 roku, obronił on na ten temat pracę doktorską. Właśnie na podstawie tej pracy, ze znacznymi uzupełnieniami, uczony opublikował

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Czytania Franki w Kołomyi: poprzez głos pokoleń

Michaiła Szołochowa”, „Szczerość Aleksandra Sołżenicyna”, „Szczerość Iosifa Brodskiego”, „Konsekwencja Swietłany Aleksijewicz”… Siódmy, „Zuchwałość Kostiantyna Suszka”, urządziłem w formie własnej przemowy, z okazji przyznania mi… Nagrody Nobla za powieść „Ojkumena”. Tak mi się przyśniło, a po przebudzeniu z przerażeniem pomyślałem, że może to stać się rzeczywistością, więc na wszelki wypadek skleciłem przemowę do wystąpienia przed Akademią Szwedzką. Podaję urywek: „Przy wykrywaniu »lepszego i wyższego« w dziedzinie duchowej stosuje się prymitywną, wulgarno-pragmatyczną metodę rywalizacji, u podstaw której leży współzawodnictwo. Jeśli dalej będziemy posuwać się w tym kierunku, niechybnie dojdziemy do kategorii zręczności, siły, nawet agresywności – rzeczy zupełnie niekompatybilnych z duchowością. Ale tak, powiadają, urządzony jest świat. W jednym miejscu pchają kulą (kto dalej), w drugim podnoszą sztangę (kto cięższą), tą samą metodą rywalizują także »inżynierowie ludzkich dusz«… Czyż to nie absurd?… Terytorium twórczości, wraz z kryteriami określania wyników twórczości, musi być wyraźnie oddzielone od nieogarnionych obszarów próżnego świata. Bo to terytorium jest nietykalne, święte. Nie trzeba zachęcać pisarzy. Niczym! Ponieważ prawdziwy talent jest od Boga, to w żadnym stymulancie pisarze nie odczuwają potrzeby. Chyba w jednym – w stworzeniu odpowiednich, pełnowartościowych warunków do swojej pracy. Rozumieć to trzeba tak: nie przeszkadzajcie pisarzowi pisać. Nie przeszkadzajcie! W ogóle nie ingerujcie w życie artysty. Nie dotykajcie go!”. Na koniec przyznam, że ani pisać, ani tym bardziej wydawać książek zamiaru więcej nie mam. Mozolne to zajęcie, pośpieszne (próżne) i niewdzięczne. Z krańcową szczerością mówię o tym w swojej książce „Armagedon czy apokalipsa?”, która właśnie ujrzała światło dzienne. 428 stron, ale nakład głównie niebotyczny: 300 egzemplarzy. Komu poszczęści się spotkać, radzę przeczytać. Tam nie tylko o literaturze. Co więcej, literatura w tej książce – nie jest najważniejsza… Przyfrontowe Zaporoże, lipiec-sierpień 2026 r. Halyna WOŁOSZCZUK, docentka katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Karpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka Wydarzenie literacko-artystyczne „Czytania Franki: głos pokoleń” połączyło różne pokolenia przy pomniku Iwana Franki. Jego poezja i proza brzmiały jak żywy dialog ze współczesnością. Uczestnicy czytali utwory pisarza, które i dziś zmuszają do refleksji nad losem Ukrainy, wolnością, odpowiedzialnością człowieka, siłą ducha i niezłomnością narodu. Wydarzenie rozpoczął modlitwą o pokój duchowy opiekun młodzieży ojciec Wołodymyr Humeniuk. O France i Kołomyi opowiedział kierownik katedry filologii Mykoła Wasylczuk. Dyrektorka Kołomyjskiego Liceum nr 9 Hanna Pasiczna oraz zastępczyni Lesia Ołeksiuk mówiły o aktualności twórczości Franki w naszych czasach. Zastępczyni dyrektora Instytutu Kołomyjskiego, docentka katedry filologii Olha Rusakowa oraz docent katedry filologii, żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy Mychajło Kowalczuk akcentowali wagę jego znaczenia w kształtowaniu ukraińskiej tożsamości oraz potrzebę zachowania i przemyślenia na nowo dziedzictwa literackiego pisarza dla młodego pokolenia. Przewodniczący kołomyjskiej „Proświty” Wasyl Hłahołuk skupił uwagę na roli Iwana Franki w kształtowaniu ukraińskiej świadomości narodowej i rozwoju ruchu kulturalno-oświatowego. Uczniowie Kołomyjskiego Liceum nr 9, studenci Instytutu Kołomyjskiego specjalności „Edukacja średnia (język i literatura ukraińska)” oraz specjalności „Edukacja wczesnoszkolna” czytali poezję i urywki z prozy pisarza, w szczególności zabrzmiały znane utwory „Hymn”, „Czemu objawiasz mi się we śnie?”, „Oj ty, dziewczyno, z orzecha ziarno”, „Legenda o wiecznym życiu”, „Rozwijaj się ty, wysoki dębie”, „Nie pora”, „Ziemio, moja płodna matko” i inne. Do czytań dołączyli wykładowcy Kołomyjskiego Kolegium Pedagogicznego, w szczególności pedagożka Olha Rudaneć przeczytała dedykację dla Franki; proświcianin, nauczyciel języka i literatury ukraińskiej Zenowij Wynnyczuk wyrecytował „Kamieniarzy”, wiersze recytowały nauczycielki Liceum nr 9 Switłana Diaczuk i Maryna Stefanciw, dziennikarka, szefowa kołomyjskiej gazety „Wilnyj hołos” Wałentyna Blyzniuk, bibliotekarka instytutu Anna Hnatiuk, wiodąca specjalistka Centrum Badań „Trójcy Pokuckiej” Oksana Kowalczuk. Szczególną częścią wydarzenia stała się pieśń „Łódź” do słów Iwana Franki w wykonaniu studentki 4 roku specjalności „Edukacja średnia (język i literatura ukraińska)” Tetiany Andrusyszyn. Czytania odbywały się przy akompaniamencie gitary studenta Mychajła Tarnoweckiego, wsparcie techniczne – nauczyciel Liceum nr 9 Swiatosław Uhrak. Czytania Franki stają się świadectwem tego, że klasyka nie milczy. Ona kontynuuje mówienie poprzez wykładowcę i studenta, nauczyciela i ucznia, naukowca i działacza społecznego. Nazwa wydarzenia „Głos pokoleń” stała się głównym symbolem, gdyż Franko należy nie tylko do XIX czy początku XX w. Jego słowo przechodzi z pokolenia na pokolenie, za każdym razem nabierając nowego brzmienia. Dla kogoś Franko to poeta „Kamieniarzy” i „Mojżesza”, dla kogoś – działacz społeczny, który wzywał Ukraińców do brania odpowiedzialności za przyszłość. Dla młodzieży – intelektualista, który potrafił łączyć literaturę, naukę, dziennikarstwo, politykę i działalność społeczną. Ukraina znów przechodzi swoją trudną drogę – drogę walki, wytrwałości i utwierdzania własnej wolności. Słowa Franki „tylko walczyć – znaczy żyć” dziś brzmią jak apel do każdego z nas. I jeśli młodzież czyta Frankę, jego głos kontynuuje bycie głosem współczesności i przyszłości Ukrainy. Organizatorami wydarzenia wystąpili naukowcy katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego, pedagodzy Kołomyjskiego Liceum nr 9 oraz przedstawiciele kołomyjskiej „Proświty”. źródeł i literatury, a w „Dodatkach” – „Wybrane z dorobku utworów pieśniarskich, napisanych przez bandurzystów” (H. Ilczenko, I. Rudas, I. Nemyrowycz, W. Sydorenko, M. Topczij, M. Sarma-Sokołowśkyj), „Schematy sukcesji bandurzystów od panów-ojców i nauczycieli do ich uczniów”, „Regionalne »krzewy« najsłynniejszych bandurzystów Naddnieprza od XIX do XX w.”. Na końcu zamieszczono „Indeks osobowy”, który pozwala szybko znaleźć informacje o wspomnianych w książce badaczach, działaczach kultury oraz kobzarach/bandurzystach. Zatem monografia M. Dołhowa „Siczoławszczyzna (Dniepropietrowszczyzna) – serce orędowników bandurnictwa XX wieku” – to aktualne badanie nieznanych i mało znanych stron ukraińskiej kultury tradycyjnej w jej oryginalnych przejawach w krainie kozackiej. Książka jest znaczącym wkładem do naukowego zrozumienia fenomenalnej twórczości ludowych śpiewaków-muzyków.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Unikatowe zjawisko tradycyjnej kultury

Dołhow M. O. Sicziosławszczyna (Dniepropetrowszczyzna) – ognisko podwижników bandurnictwa XX wieku. W kontekście tradycji i przeobrażeń bandurnictwa Prydniprowia. – Dniepr: Lira, 2025. 300 s. wydał monografię o bandurnictwie Prydniprowia. W pierwszym rozdziale omówiono pochodzenie i rozwój ukraińskiego kobzarstwa, bandurnictwa i lirnictwa oraz ich miejsce w społeczeństwie. Podkreślono rolę wybitnych działaczy ukraińskiej nauki i kultury w badaniu ludowych śpiewaków-muzyków, ich repertuaru, obyczajów, lebijskiej mowy itp. Zaznaczono, że kobzarze i lirnicy, wykonując utwory epickie, liro-epickie (dumy, pieśni historyczne) i liryczne, budzili i kształtowali świadomość narodową Ukraińców, jednocząc naród do budowy własnego państwa. Problem przebudzenia świadomości narodowej dla rozbudowy ukraińskiego państwa, jak zaznacza autor, nie traci sensu także dziś, dlatego sztuka kobzarzy-bandurzystów nadal służy ideii państwowej. W części głównej, zatytułowanej „Współczesne bandurnictwo Prydniprowia (obwód dniepropetrowski i zaporoski)”, M. Dołhow analizuje twórczość bandurzystów-wykonawców, bandurzystów-improwizatorów, osobno charakteryzuje bandurzystów jako amatorskich kompozytorów oraz mistrzów wyrobu bandur. Podrozdział przeglądowy poświęcono podwижnikom bandurnictwa XX wieku ze Sicziosławszczyzny. M. Dołhow przedstawia krótkie szkice o najwybitniejszych przedstawicielach bandurnictwa w kraju kozackim, a mianowicie o takich osobach jak Iwan But, Semen Pylypenko, Fedir Zakora, Wiktor Kyrylenko, Lesia Barwinok (Ołeksandra Sachno), Anton Jasynski, Taras Jasynski, Andrij Sirenko, Wiktor Merzlenko i in. Ciekawe opowieści o I. Nemyrowyczu, O. Nyrku, M. Łobku; o kapelach bandurzystów: Kamieńskiej (Dniprodzerżyńskiej), Nikopolskiej, Krymskiej, Dniepropetrowskiej, Państwowej Kapeli Bandurzystów im. H. Majborody (kierownik M. Hwozd), Kapeli Bandurzystów im. T. Szewczenki w Detroit (USA) (kierownicy H. Kytastyj, a następnie W. Kolesnyk). Odnotowano również bogaty dorobek apostołowskiego bandurzysty i pedagoga W. Kyrylenki, który zarejestrował ponad dwieście pieśni ludowych i opisał dwa obrzędy weselne. M. Dołhow opublikował zbiorowy dorobek tego entuzjasty w ilustrowanym wydaniu prezentowym – zbiorze „Od kołysanki do łabędziego śpiewu” (2015). Autor podał spis wykorzy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Najsłynniejsza opera rockowa na kijowskiej scenie

W Operze Kijowskiej (Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu) odbyła się premiera opery rockowej „Jesus Christ Superstar” Andrew Lloyda Webbera i Tima Rice’a. Według twórców spektaklu nie jest to tylko dramat historyczny czy religijny, lecz ukazanie ludzkiej natury przez pryzmat dualizmu świata, cykliczności czasu oraz siły napędowej bezwarunkowej miłości. Eduard Owczarenko Zdjęcia Wadima Hnidasza – Wszystko zaczęło się od marzenia – wspomina Petro Kaczanow, dyrektor i kierownik artystyczny Opery Kijowskiej, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. – W 1998 roku odszedłem z dyrekcji festiwalu „Czerwona Ruta” i założyliśmy własną organizację społeczną „XXI wiek dla Ukrainy”. Potrzebowaliśmy czegoś, co pokaże nasze oblicze. I wtedy zorganizowaliśmy obchody Dnia Niepodległości na Majdanie Niepodległości w Kijowie. Było to bardzo głośne wydarzenie. Po raz pierwszy do występu na Majdanie zaangażowano żywą orkiestrę. W wykonaniu orkiestrowym zabrzmiały epizody z opery Jewhena Stankowycza „Kwiat paproci”. To był prawdziwie europejski Dzień Niepodległości. Po tym potrzebowaliśmy czegoś jeszcze bardziej efektownego. Pomyślałem, że Ukraina musi zobaczyć operę rockową „Jesus Christ Superstar”. Ale dla naszej prywatnej instytucji było to finansowo nierealne. Z biegiem lat zacząłem zapominać o tym pomyśle, a teraz znów do niego wróciłem. Zwróciliśmy się do właściciela praw autorskich, otrzymaliśmy licencję i wystawiliśmy tę operę rockową. Z Dmytrem Todorjukiem, który dokonał przekładu utworu na język ukraiński, pracujemy już dość długo. Jest bardzo utalentowanym człowiekiem. Uważam, że u Dmytra połączyły się dwie niezwykle ważne cechy – profesjonalizm i człowieczeństwo. Dlatego bez wahania zleciłem mu tłumaczenie opery. Oczywiście byłem również członkiem zespołu, który pracował nad spektaklem. Najpierw trzeba było uzyskać licencję. Dalej pracowaliśmy nad scenografią razem z Pyłypem Nirodem i Witalijem Palczykowem. Podobnie nad opracowaniem kostiumów z Bohdanem Poliszczukiem. Zaprosiłem również reżysera światła ze Lwowskiej Opery Narodowej. Ważne było dla mnie, aby powstała właśnie inscenizacja teatralna, a nie koncertowa. A jeszcze ważniejsze było to, aby ten spektakl był jak najbardziej zbliżony do idealnej inscenizacji. To była sprawa honoru. Wystawienie spektaklu kosztowało ponad cztery miliony hrywien. Zwróciliśmy się o pomoc do departamentu kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Dali nam zwrotną pomoc finansową, którą z czasem musimy zwrócić. Dodaliśmy również milion hrywien środków zarobionych z podstawowej działalności teatru. Wynik pracy oceniam dość pozytywnie. Ale twórczość to taka forma działalności, w której praca trwa nieustannie. Inscenizacja jest udoskonalana w kontekście kunsztu wykonawczego. To normalny proces twórczy. Do końca roku planujemy wystawić balet do muzyki Ołeksandra Rodina „Drakula”. Najprawdopodobniej reżyserować będzie Heorhij Kowtun. W planach pozostaje wystawienie opery Julija Mejtusa „Jarosław Mądry”. Wygraliśmy grant od „Tysiącwiosny” i planujemy pokazać tę operę 30 maja w Dzień Kijowa na Placu Sofijskim. Pod koniec tego lub na początku przyszłego sezonu być może wystawimy jeszcze jeden spektakl. Ale o jego tytule mówić jeszcze za wcześnie. Obowiązkowo będą niespodzianki również dla małego widza. Na „Scenie-Schron” będziemy prezentować nowe koncerty i monodramy. A nasza „ART-scena”, niestety, na razie nie będzie działać. Po wrogich ostrzałach uszkodzony został tam dach. Myślę, że do przyszłej wiosny nie będziemy tam nic wystawiać. – W moim dorobku twórczym jest tłumaczenie libretta oper „Bastien i Bastienne” W. A. Mozarta, „Viva la mamma!, czyli teatralne porządki i nieład” G. Donizettiego – zaznaczył Dmytro Todorjuk. – We Lwowskiej Operze Narodowej grana jest przetłumaczona przeze mnie operetka J. Straussa „Zemsta nietoperza”. Częściowo tłumaczyłem „Kabaret” dla Kijowskiego Narodowego Akademickiego Młodego Teatru. Jest też wiele niewystawionych tłumaczeń. A opera rockowa „Jesus Christ Superstar” była pierwszym utworem, który chciałem przetłumaczyć. Po raz pierwszy usłyszałem ten utwór, gdy miałem 16 lat. A później, kiedy rozpocząłem naukę w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, podarowano mi oryginalną kasetę i program z pewnego teatru północnego sąsiada. Był tam angielski tekst i tłumaczenie. Od razu zauważyłem, że jest ono bardzo dalekie od oryginału. I wtedy bardzo mnie to oburzyło. Mój wewnętrzny protest przerodził się w to, że usiadłem, by zrobić własny przekład, na ukraiński. Ale z zasobów miałem wtedy tylko kasetę, mały słowniczek i wielkie pragnienie. Nie miałem ani wyciągu fortepianowego, ani partytury, brakowało mi znajomości angielskiego. Minęły lata. Kiedy dowiedziałem się, że operę wystawią w Operze Kijowskiej, zaproponował kierownikowi naszego teatru Petrowi Kaczanowowi wykonanie tego przekładu. Zgodził się. Rok temu, zabierając się do pracy, odnalazłem ten młodzieńczy zeszyt. Tam wiele w tekście dopowiadała młodzieńcza fantazja. I doświadczenia życiowego mi wtedy, oczywiście, brakowało, by uświadomić sobie wszystkie zawarte tam sensy. Dlatego niektóre frazy tam wymyślałem i zmieniałem pod względem rytmu i treści. A teraz, kiedy przed oczami były nuty, kiedy była struktura i wizja rytmiki, wszystko robiło się głębiej i bardziej profesjonalnie. Praca nad nowym przekładem trwała pół roku. Były momenty, kiedy tygodniami nie mogłem znaleźć jakiegoś zwrotu, jakiejś frazy. Jestem reżyserem operowym i rozumiem: jeśli kompozytor wyróżnia intonacyjnie to czy inne słowo w libretcie, jest to ważne dla dramaturgii. Dlatego starałem się maksymalnie przestrzegać tej zasady w przekładzie, przy tym nie dodawać zbędnych nut. Bo dla reżyserii muzycznej ma to znaczenie. Ponieważ jest to myśl kompozytora, którą zawarł. Oczywiście, nie wyszło to w 100 procentach, bo języki mamy bardzo różne. Na przykład w języku angielskim słowo może składać się z jednej sylaby, a w ukraińskim – z dwóch. Więc były okresy, kiedy dosłownie wypadałem na kilka tygodni w poszukiwaniu jednej frazy. Potem sprawa ruszała dalej do następnego stopera. W końcu wyszło to, co wyszło (uśmiecha się). Dzisiaj w Operze Kijowskiej wszystkie spektakle idą w przekładach na język ukraiński. Myślę, że to właściwa droga. Wcześniej ludzie przygotowywali się przed pójściem do teatru operowego. A teraz chyba tylko ktoś przeczyta przed trzecim dzwonkiem streszczenie fabuły, aby zrozumieć, o co chodzi. Dlatego dobrze, gdy człowiekowi łatwiej zrozumieć to, co dzieje się na scenie. Tym bardziej, nie my otworzyliśmy tę drogę. Tak pracują niektóre teatry w Wielkiej Brytanii, Francji, Niemczech. Najważniejsze – jakościowy przekład i żeby nie był zniekształcony tekst muzyczny, stworzony przez kompozytora. Oprócz przekładu biorę udział w inscenizacji jako aktor, wykonuję rolę Piotra. I to bardzo dobrze, bo dało możliwość oszlifowania tekstów w procesie prób. Myślę, że w zasadzie przekład jest już zakończony. Dobrze znam tę muzykę. Wiele razy śpiewałem ją dla siebie, żeby potem wydać publiczności jakościowy rezultat. – Wcześniej wystawiałem klasyczne opery, musicale, spektakle dziecięce, koncerty, a do gatunku rock-opery zwróciłem się po raz pierwszy – opowiedział Witalij Palczykow, reżyser-inscenizator, główny reżyser Opery Kijowskiej. „Jesus Christ Superstar” – to najsłynniejsza i najpopularniejsza rock-opera na świecie. Podjąć się takiej inscenizacji – to wyzwanie bardzo wysokiego poziomu. To niezwykle wielka odpowiedzialność. Wielu widzów przeżywało, że nie będzie mogło otrzymać tej przyjemności i tych emocji, na które oczekiwało. Najciekawsze w tym procesie polegało na tym, że u nas długo zbierał się zespół realizatorski. W związku z tymi warunkami, w których żyjemy, trzeba było zmieniać członków tego zespołu. W pełni zebrał się on dopiero na dwa tygodnie przed premierą spektaklu. Właśnie w tym czasie dołączył do nas reżyser światła Ołeksandr Mezencew. A półtora miesiąca przed premierą otrzymaliśmy zgodę baletmistrzyni-inscenizatorki Anny Herus. Uważam, że to dla nas był niczym prezent z nieba, że właśnie ta znana choreografka zgodziła się z nami robić to dzieło. Mamy już tradycję, że przed rozpoczęciem każdej inscenizacji ogłaszamy casting. Ludzie przychodzą, aby wziąć udział w naszych projektach. Z sukcesem przeszli ten casting Arsenij Żurawel i Serhij Tiahnyriadno (obaj wykonawcy roli Jezusa), Maksym Onanko i Jurij Hodo (wykonawcy roli Judasza), Anna Firahina (Maria Magdalena). Cieszymy się, że właśnie ci wykonawcy dzisiaj są razem z nami. Jeśli chodzi o solistów Opery Kijowskiej, to tutaj trzeba wyróżnić absolutnie wszystkich. To niezwykła dla naszej trupy historia. Trzeba było wykonać partie zbliżone do tej muzyki, którą pisano ponad 50 lat temu. Wysoki profesjonalny poziom pokazali wszyscy – od solistów po balet i chór. Niestety, nie mamy w naszym etacie pełnego kompletu rockowych wykonawców orkiestrowych, którzy mogliby zagrać tę muzykę. Dlatego dyrygentowi-inscenizatorowi Jewhenowi Woronkowi trzeba było szukać ludzi, którzy będą w stanie stylistycznie i stylowo to zagrać. A jeszcze pracował z partyturą, prowadził ogromną pracę z wokalistami, chórem i orkiestrą. Kostiumy i dekoracje – to

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

osobny stworzony świat. Długo go wymyślaliśmy, nosiliśmy w sobie. Scenograf Pyłyp Nirod zaproponował właśnie taką wizualizację. Ale to była praca zespołowa. Razem z Pyłypem pracowałem ja, a także Bohdan Poliszczuk (kostiumograf), Anna Janczuk (reżyserka). I wszystko to pod kierownictwem naszego dyrektora artystycznego Petra Kaczanowa. Dał nam swobodę twórczą. A także wnosił swoje życzenia, które staraliśmy się wcielić w życie. I co nieco w spektaklu wymyślił właśnie Petro Fedorowycz. Również czerpaliśmy ogromną przyjemność z pracy ze wspomnianym już reżyserem światła Ołeksandrem Mezencewem. To bardzo profesjonalny człowiek. Już po trzech-czterech dniach od przyjazdu do Kijowa zaproponował swoją wizję światła, która dopełniła nasze kostiumy i dekoracje. U nas nie zdarza się, żebyśmy przerywali pracę nad spektaklem. W inscenizacjach ciągle coś się zmienia, coś jest dodawane. Cała nasza trupa i kierownictwo uważa, że teatr powinien być żywy i prawdziwy. Jestem bardzo szczęśliwym człowiekiem, bo udało mi się spełnić nie tylko swoje marzenie, ale i marzenie wielu ludzi, którzy mnie otaczają. Wszystkie trzy pierwsze pokazy odbyły się przy pełnych salach. A już sam tytuł nowej inscenizacji stanie się bodźcem, by o naszym teatrze dowiedziało się więcej osób z Kijowa i całej Ukrainy. Mamy ogromny i bardzo ciekawy repertuar. Od klasycznych – baletu „Giselle” oraz oper „Falstaff” i „Romeo i Julia” – po współczesną operę „Patriota”. A po premierze rock-opery „Jesus Christ Superstar” wierzę, że zainteresowanie Kijowską Operą tylko wzrośnie. A oto co opowiedzieli artyści. Arsenij Żurawel, wykonawca roli Jezusa Chrystusa: – Do tego projektu trafiłem przez casting, który odbywał się w maju. Wcześniej zauważono mnie w mediach społecznościowych i zaproszono na przesłuchanie do roli Jezusa. Po tym, z powodu trudnych okoliczności związanych z wojną, premiera była przekładana kilka razy. I w końcu odbył się casting. To moje pierwsze doświadczenie pracy z Kijowską Operą. Proces prób był dość komfortowy i jednocześnie bardzo aktywny. Bo czasu było niewiele, tylko półtora miesiąca. Dużo pracowałem nad wokalem i nad stworzeniem wizerunku. Można tylko dziękować reżyserowi Witalijowi Palczykowowi, że praca była tak jasno zorganizowana. Bardzo ciepło przyjął mnie zespół, wszyscy starali się wspierać. Ja również starałem się wspierać nowych kolegów. Dużo rozmawialiśmy. Przyznam, że próby bywały momentami ciężkie fizycznie, ale lubię aktywnie pracować. Było ciekawie i trudno zarazem. Jezus Chrystus to dla mnie ikoniczna postać. Byłem ciekaw, jak można wcielić go w życie. Chciałem pokazać Chrystusa jako żywego, zwykłego człowieka, takiego jak my wszyscy. Pokazać jego osobiste przeżycia. Jak przeżył całą tę historię, przez co przeszedł, niosąc przez wszystkie cierpienia głęboką miłość. W innych obsadach tę postać wcielają inni aktorzy. Wszyscy widzieliśmy swoją pracę nawzajem. Dla nas ważne było bycie obecnym na próbie, nawet jeśli w tym dniu nie pracujesz na scenie. Zauważałem jakieś detale, które chciałbym zrobić inaczej. Rozmawialiśmy. Nie jestem osobą, która z własnej inicjatywy radzi coś zmienić. Uważam to za niezbyt etyczne. Ale jeśli podchodzili i pytali o moje zdanie, mówiłem, jak bym to zrobił. Właściwie wyszło nam trzech Jezusów i wszyscy są różni. Ta postać jest pokazana z różnych stron. Warto na ten spektakl pójść kilka razy, aby zobaczyć, jak każdy aktor wciela się w swojego bohatera. Jestem osobą samokrytyczną. Jako artysta znajduję mnóstwo różnych detali. I oczywiście chciałbym głębiej oddać tę postać, miejscami dopracować jakieś momenty wokalne. Ale kiedy wyszedłem na scenę do ukłonów i otrzymywałem oklaski, było mi bardzo miło. Czułem wielką dumę z zespołu, że mimo wszystkich przeszkód przetrwaliśmy ten proces. Uważam, że wyszła całkiem profesjonalna praca i raczej nikogo nie pozostawi obojętnym. Jeśli Kijowska Opera zaprosi do innych projektów, to zawsze jestem otwarty na współpracę. Jurij Godo, wykonawca roli Judasza: – Bardzo kocham swoją postać. Szedłem do niej nie od biblijnej fabuły, a od apokryfów, od gnostyckiej nauki o tym, kim był Judasz przede wszystkim. Wykonał bardzo ważną misję, którą powierzył mu sam Chrystus. Jezus powiedział Judaszowi, że ten musi zrobić to, aby dokonało się zbawienie całej ludzkości. Myślę, że poszedł do raju, a nie do piekła, kiedy wykonał swoją sprawę. Marzyłem o tym projekcie od jedenastego roku życia. Właśnie wtedy siostra Natalka podarowała mi album z dwiema płytami „Jesus Christ Superstar”. Już wtedy myślałem, że będę wykonywał rolę swojej ulubionej postaci. Był czas, kiedy śpiewałem arię Chrystusa oraz niektóre inne arie z tej rock-opery. Znałem całą płytę na pamięć. Ale właśnie Judasz był mi najbliższy. I kiedy odbywał się casting, to celowo szedłem na Judasza. Właśnie na konflikcie Chrystusa i Judasza autorzy opery oparli całą fabułę. W półtorej godziny pokazane są prawdziwe uczucia tych postaci. Nie byli wrogami, jednak mieli pewne spory, Judasz miał wątpliwości co do tego, co robi Chrystus. A dlaczego Judasz kłóci się z Chrystusem? Bo nie chce robić tego, co rzekomo trzeba. Mój werdykt jest taki, że Judasz nie jest winny. Po tym, jak odbyła się premiera, obejrzałem fragmenty wideo opery, które nagrali moi przyjaciele i inni widzowie. Po tym pojawiło się wiele pomysłów, jak ciekawiej wcielić swoją postać, jak lepiej pokazać śmierć Judasza, jego kłótnię z Chrystusem podczas ostatniej wieczerzy. Wszystko podoba mi się pod względem nastroju, ale wokalnie chcę zrobić swoją rolę odrobinę inaczej. Uważam, że w spektaklu wszystko jest super! Witalij Palczykow to niesamowity reżyser. To również marzenie jego dzieciństwa. Ponad dwadzieścia lat temu marzyliśmy, że on będzie reżyserem, a ja zagram Judasza (uśmiecha się).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dziedzictwo kulturowe – nasz amulet

Marzenia spełniają się także dzięki szefowi Kijowskiej Opery Petrowi Kaczanowowi, który również pracował nad tym spektaklem. Jestem wdzięczny Panu Bogu, że los nas ze sobą zetknął i pracuję z tym teatrem już od wielu lat. Tutaj zawsze są ciekawe spektakle muzyczne – opery, balety, musicale, których nie ma w żadnym innym teatrze Ukrainy”. Ołeksandr Kirejew, zasłużony artysta Ukrainy, wykonawca roli Poncjusza Piłata: – Osobliwość procesu prób nad rock-operą „Jesus Christ Superstar” polegała na tym, że wszystko było zrozumiałe już od pierwszej próby. Przez grupę realizatorską wszystko zostało przemyślane od początku do końca. Jedynie w każdej kolejnej próbie dodawano jakieś niuanse. Wystawiono operę szybko i, moim zdaniem, bardzo jakościowo. To moja pierwsza rola w rock-operze. Ale wcześniej grałem w musicalach. To nie różni się zbytnio od tego, co robiłem w „Tygrzołowach” czy „Pinokiu”. Oczywiście były momenty związane z brzmieniem, różnym akcentowaniem dźwięków. Chciałbym zaznaczyć, że reżyser spektaklu Witalij Palczykow daje aktorom swobodę w budowaniu postaci. Daje podstawę, siatkę mise-en-scène. I już sam myślisz, co chcesz wyrazić w postaci. Reżyser jedynie nieco koryguje – czego by chciał więcej, a czego mniej. Mój bohater to wielki chrześcijański egregor, który do wszystkiego podchodzi z bardzo dużą odpowiedzialnością. Ten obraz nie zawiera w sobie dobra ani zła. To człowiek z ciągłymi wątpliwościami. Czasami gra pod publiczkę, a czasami musi mówić tylko prawdę. Granie takiej roli to wielka odpowiedzialność. Mam nadzieję, że w bohaterze jest coś także ode mnie – moje odczucia, moje przeżycia. W zależności od tego, kto jest twoim partnerem, nieco inaczej budujesz swoją rolę. Współodczuwam z wykonawcą roli Chrystusa Arsenijem Żurawlem. To bardzo fajny piosenkarz i aktor, podobało mi się z nim pracować. A z Jurijem Godo pracujemy razem od dawna. Graliśmy z nim w „School of Rock”. W „Pinokiu” jesteśmy w tej samej roli. On jest nie tylko fajnym piosenkarzem, ale też bardzo odpowiedzialnym człowiekiem. Nad spektaklem pracował zespół prawdziwych profesjonalistów. Tak się złożyło, że miałem niewiele czasu na próby, ponieważ na początku procesu byłem na występach gościnnych i dołączyłem nieco później. Kiedy wróciłem po tygodniu, spektakl był już prawie wystawiony. Uczestnicy inscenizacji korygowali go, dodawali coś nowego, coś zabierali. To ludzie, którzy naprawdę wiedzieli, co robią. Wielką zasługą szefa teatru Petra Kaczanowa jest to, że ta rock-opera pojawiła się na Ukrainie. Chciałbym odnotować także przekład na język ukraiński, którego dokonał Dmytro Todorjuk. Tekst jest wyważony i niezwykle poetycki. Dobrze wywiązała się ze swojego zadania także baletmistrzyni. Widać było, że praca nad tym materiałem sprawia jej radość. Zagrałem rolę Poncjusza Piłata tylko raz. Mam nadzieję, że praca nad postacią będzie trwała, a przede mną jeszcze wiele spektakli i będę brał w nich udział. Natalia KOWALSKA, członkini NSPU, moderatorka Klubu Dnia Wolnego przy NMLU Ta fraza najlepiej odpowiada koncepcji wystawy fotograficznej o unikalnych artefaktach naszej historii. W ubiegłym roku pisaliśmy już o jej pierwszej prezentacji w salach Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Zainteresowanie eksponatami wystawy zainspirowało organizatorów do nowych spotkań i już w tym roku nowymi lokalizacjami w Kijowie stały się biblioteka imienia Iwana Kotlarewskiego, dom-muzeum Maksyma Rylskiego, biblioteka imienia Mykoły Rudenki. Organizatorzy wystaw, wśród których jest Klub Dnia Wolnego przy Narodowym Muzeum Literatury, szczerze dziękują kierownictwu wymienionych instytucji kultury za daną możliwość namacalnego przedstawienia wyników 11-letniej pracy badawczej zespołu katedry historii ojczystej i zagranicznej Gorłowskiego Instytutu Języków Obcych Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego pod kierownictwem doktora nauk historycznych, profesora Wiktora Dokaszenki. Był to projekt naukowo-edukacyjny „Zabytki historyczno-kulturowe ukraińskiej prowincji”, który realizowano od 2008 do 2019 r., a jego uczestnicy odbyli podróże po wszystkich obwodach Ukrainy. Na wystawę proponuje się 25 kolorowych autorskich zdjęć w formacie A4, połączonych tematyką historii ukraińskiej państwowości od czasów kultury katakumbowej, która jest rówieśniczką egipskich piramid, do obiektu artystycznego „Serce Ukrainy”, wzniesionego w roku 30-lecia naszej niepodległości. Zaprezentowano także zdjęcia, które ilustrują wydarzenia epoki książęcej i kozackiej, osiągnięcia i straty rozwoju gospodarczego w XIX w., elementy ukraińskiej państwowości ubiegłego wieku. Ważną osobliwością jest przedstawienie zabytków historyczno-kulturowych miast, miasteczek, wsi (brak zdjęć nawet z centrów obwodowych), czyli tak zwanej prowincji, co podkreśla obecność ogromnego skarbu dziedzictwa kulturowego we wszystkich zakątkach kraju. Wszystkie zaprezentowane zdjęcia wykonał Wiktor Mykołajowycz Dokaszenko (29.10.1948 – 28.07.2025). W latach 2001–2012 był rektorem Gorłowskiego Instytutu Języków Obcych, w latach 2012–2014 – dyrektorem Gorłowskiego Instytutu Języków Obcych Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego. Inicjator i organizator przeniesienia placówki edukacyjnej w 2014 r. na terytorium kontrolowane przez rząd Ukrainy. Wychował kilka pokoleń studentów instytutu, zawsze zajmował aktywną proukraińską postawę. Do końca pracował jako profesor katedry historii ojczystej i zagranicznej Gorłowskiego Instytutu Języków Obcych, która dziś nosi jego imię. Wystawę prezentowała uczestniczka wszystkich ekspedycji, doktor nauk historycznych, profesorka Hałyna Dokaszenko, która określiła jej znaczenie dla naszej teraźniejszości jako ważnego wydarzenia poznawczego, wychowawczego i informacyjnego. Znaczenie wzmacnia fakt, że część przedstawionych na zdjęciach obiektów już realnie nie istnieje, zostały zniszczone w wyniku działań wojennych. Jednocześnie istniejące obiekty nie zawsze znajdują się w odpowiednim stanie. Potwierdza to konieczność zwrócenia na nie szczególnej uwagi. Część eksponatów przez pewien czas była utracona mentalnie, ponieważ te artefakty przypisywano to polskiej, to rosyjskiej, to austriackiej historii albo, przeciwnie, całkowicie przemilczano, jak na przykład bitwę pod Konotopem w 1659 r. Wystawa pełni jeszcze jedną ważną rolę w warunkach współczesnej wojny hybrydowej – odczarowuje szereg mitów stworzonych przez Rosję. Wystawa jest eksponowana w bibliotece imienia Mykoły Rudenki (Kijów, ul. Rewuckiego 6). Zapraszamy do odwiedzenia! możliwość rozumienia przyrody rodzinnej Ukrainy. Zaczynała od niewielkich rysunków, a z czasem samodzielnie opanowała technikę malowania farbami olejnymi obrazów większych rozmiarów. Spod jej pędzla wyszło ponad sto obrazów i rysunków. Od 2014 roku po przeprowadzce do Kijowa Oksana Fedoriwna zaczęła pracować społecznie w centrum terytorialnym przy Zarządzie Ochrony Socjalnej Ludności Rejonu Dnieprowskiego. Tam stworzyła i pokierowała kółkiem rysunku dla studentów Uniwersytetu Trzeciego Wieku, których uczyła malarstwa petrykowskiego i samczykowskiego na wyrobach drewnianych. Co roku bierze udział w wystawach „Jesienny wernisaż”, gdzie wielokrotnie otrzymywała nagrody i wyróżnienia. Oprócz tego Oksana Melnyk zajmuje się działalnością charytatywną i wolontariacką, zbierając rzeczy i produkty żywnościowe dla osób wewnętrznie przesiedlonych, osób z niepełnosprawnościami. Środki z niektórych sprzedanych obrazów przekazuje na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Powodzenia dla Pani, Pani Oksano, w Pani twórczości! Anatolij WŁASENKO, m. Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Swój talent – ludziom

Kiedy patrzy się na tę niewysoką, delikatną kobietę, nawet nie przychodzi do głowy, że przed nami stoi osoba, która w dojrzałym wieku została amatorką malarstwa. Ołeksana Melnyk po ukończeniu Użhorodzkiego Państwowego Uniwersytetu niemal 40 lat pracowała jako nauczycielka biologii. Po przejściu na emeryturę pojawił się talent do przedstawiania otaczającego świata farbami. Ołeksanę urzekały pejzaże Połtawszczyzny, Podola, Karpat. A wykształcenie biologa dało

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ukraińskie ludoznawstwo, kulturoznawstwo i pedagogika poniosły niepowetowaną stratę. 22 września 2026 roku w 86. roku życia przestało bić serce gorącego patrioty Ukrainy, niestrudzonego pracownika na niwie ukraińskiej duchowości narodowej, jednego z najwybitniejszych działaczy współczesnego europejskiego i światowego ludoznawstwa, Iwana Wasylowycza Chlanty. Iwan Chlanta przez całe życie twórcze pracował jako folklorysta, literaturoznawca, bibliograf, historyk sztuki, pedagog. Faktycznie do ostatnich dni życia pracował jako wiodący metodyk Zakarpackiego Obwodowego Centrum Organizacyjno-Metodycznego Kultury, profesor Uniwersytetu Karpackiego im. Augustyna Wołoszyna oraz Ukraińskiej Akademii Teologicznej, starszy diak katedry świętego apostoła ukraińskiego Andrzeja Pierwso powołanego eparchii mukaczewsko-karpackiej Prawosławnej Cerkwi Ukrainy w mieście Użhorodzie. Był akademikiem Narodowej Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, członkiem Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, laureatem szeregu ogólnoukraińskich i obwodowych nagród. Koledzy zmarłego, zespół katedry literatury ukraińskiej Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego, komisja folklorystyki Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki na Ukrainie głęboko smucą się w związku ze śmiercią Iwana Chlanty i współczują wszystkim, którzy znali uczonego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Książki z wojny

W Kijowie uczczono pamięć Bohatera Ukrainy, zwiadowcy Nazara Borowyckiego. W stolicy zaprezentowano książkę-broszurę poświęconą jego życiu i służbie wojskowej. Wydanie stanie się częścią zbioru historii ukraińskich zwiadowców „Wybitni zwiadowcy”. Podczas uroczystości obecni byli bliscy i towarzysze broni poległego żołnierza, którzy opowiadali o jego życiu. Informuje o tym serwis Nowyny.LIVE. Wydanie podaje, że 5 kwietnia 2022 roku podczas wykonywania zadania bojowego zginął oficer Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy Nazar Borowycki. Dwukrotnie brał udział w powietrznych przebiciach do „Azowstali”, pomagając wojskowym w ewakuacji ludzi. Pośmiertnie nadano mu tytuł Bohatera Ukrainy. Przedstawiciel GZW Andrij Jusow w komentarzu dla wydania opowiedział, że Nazar Borowycki brał udział w szeregu najtrudniejszych operacji ukraińskiego wywiadu. W szczególności uczestniczył w ewakuacji cywilów z Kabulu oraz zapewnieniu mostu powietrznego do otoczonego Mariupola. Jusow zaznaczył, że podczas trzeciego lotu Borowycki zginął, wykonując zadanie ratowania ukraińskich wojskowych. Dziennikarz i żołnierz Maks Hrabowski wydał książkę „Mariupol. Pierwszy miesiąc blokady”. Książka ukazała się w wydawnictwie „Lira-K”. O tym autor poinformował w mediach społecznościowych, pisze medium „Toczka Schodu”. „Będzie miejscami smutno, czasem śmiesznie, ale bez wątpienia nostalgicznie” – napisał o książce. W wydaniu mowa o Mariupolu w przededniu i po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji. Autor opisuje, jak miasto, które przed wojną było nowoczesne, aktywne i głośne, znalazło się w blokadzie. Osobna część książki poświęcona jest temu, jak w tych warunkach pracowali dziennikarze. Maks Hrabowski w tamtym czasie pozostawał dziennikarzem i wolontariuszem. Opowiada o pracy lokalnej telewizji, wejściach na antenę i groźbach ze strony przedstawicieli „DRL”. Równolegle dziennikarze i inni mieszkańcy włączali się w pomoc wolontariacką. Ktoś szukał dla ludzi wody, jedzenia i leków, ktoś wstępował do obrony terytorialnej, a ktoś kontynuował pracę w obronie informacyjnej miasta. W książce znajdują się historie ludzi, którzy pozostawali w Mariupolu podczas blokady, a także tych, którym udało się przeżyć i wyjechać z otoczonego miasta. Przedmowę do książki napisała żołnierka, dziennikarka i pisarka Wałerija „Nawa” Subotina. Zaznacza ona, że Maks Hrabowski podczas blokady nie tylko przeżywał wydarzenia, ale też je utrwalał. Według niej, TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. w książce zebrane są prawdziwe historie ludzi, ich imiona, fotografie i materiały dziennikarskie. Nazywa książkę dokumentem, który pomaga zachować pamięć o Mariupolu w 2022 roku. „Maksym tam był. Widział. Utrwalał” – pisze Wałerija Subotina w przedmowie. Dla niej ta książka stała się również możliwością zobaczenia Mariupola 2022 roku z innej perspektywy. Subotina sama była mariupolską dziennikarką, a po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny znalazła się wśród wojskowych. Przygotowywany jest do wydania zbiór poezji obrońcy Mariupola Andrija Petruka „Sanatorium szatana”, który napisał kurzą kostką na więziennym drelichu podczas pobytu w rosyjskiej niewoli. Mowa o tym w publikacji Ukrinformu „Poezja na więziennym drelichu”. „Do zbioru weszło około 40 utworów. Makietę stworzyłem własnoręcznie podczas nocnego alarmu przeciwlotniczego w szpitalu. Obecnie książka jest już przygotowywana do wydania. Pomogli wolontariusze – ogłosili zbiórkę funduszy na wydanie i potrzebną sumę zebrano dosłownie w kilka dni. Jestem więc niewymownie wdzięczny wszystkim nieobojętnym, którzy wsparli moje marzenie” – zaznaczył Petruk. Przez prawie cztery lata w rosyjskiej niewoli żołnierz 36. Brygady Piechoty Morskiej imienia kontradmirała Mychajła Biłyńskiego Andrij Petruk stworzył ponad 100 wierszy i piosenek. Wydrapywał je kurzą kostką na spodniach drelichu, uczył się na pamięć, a potem ścierał, by zapisać nowe. Jego pierwszymi poetyckimi wersami były: „Doczekaj się mnie, błagam!”. Ten wiersz poświęcił swojej ukochanej Julii, która czekała na niego z niewoli. Po powrocie na Ukrainę z powodu silnego wstrząsu emocjonalnego żołnierz początkowo nie mógł przypomnieć sobie napisanych tekstów. Z czasem, gdy doszedł do siebie, zaczął odtwarzać w pamięci i zapisywać wszystko, co udało się przypomnieć. Tak powstał pomysł wydania zbioru poezji o życiu w niewoli. Tytułu nie trzeba było długo szukać – „Sanatorium szatana”. Właśnie tak ukraińscy wojskowi między sobą nazywali miejsce, w którym przebywali. Początkowo Andrij planował stworzyć książkę tylko dla siebie i swojej rodziny. Ale kiedy pokazał napisane utwory przyjaciołom i znajomym, ci przekonali go, że te dzieła muszą zobaczyć też inni. Według wolontariuszki Switłany Machonko, która pomaga przy wydaniu, książkę planują nominować do zdobycia Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej „Kijowska książka roku”. Na podstawie materiałów ukraińskich mediów przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Odezwa do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Główny redaktor Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn