Strona · s. 12strona oryginału ↗
LUDMYŁA TARAN: „POKONAĆ KOMPLEKS KOBIETY-OFIARY”
Слово Просвіти, №38 за 2007 рік
Nieprzypadkowo, zapewne, zbiegło się w czasie wyjście zbioru nowel „Delikatny szkielet w szafie” (Kijów: „Duliby”) oraz książki artykułów literacko-krytycznych „Rola kobieca” (Kijów: Wydawnictwo Sołomii Pawłyczko „Osnowy”) Ludmyły TARAN, a także opracowanej przez nią antologii „Ciało czy osobowość? Kobieca cielesność w wybranej małej prozie ukraińskiej i grafice końca XIX – początku XX wieku” (Kijów: „Grani-T”). Jako dziennikarka autorka ta ma wiele publikacji oraz osobną książkę o roli współczesnej kobiety w społeczeństwie. ALFABET ZNANYCH IMION – Pani Ludmyło, jest Pani bardziej znana jako poetka. A tu – książka nowel „Delikatny szkielet w szafie”, która, moim zdaniem, niezbyt nadaje się do serii „Do damskiej torebki”, w której się ukazała. Proponuje Pani poważną rozmowę. Jednak teksty czyta się bardzo lekko i będą miały szeroką kobiecą (i nie tylko) publiczność. Wyszło tak samo z siebie czy świadomie dostosowywała się Pani do określonego kręgu czytelniczego? – Ideę „książki do damskiej torebki” założyło wydawnictwo „Duliby” w projekcie-serii. Z logiki wydania wynikało, że muszę zaadaptować tak zwane problemy kobiece do percepcji określonej publiczności. Niezwykle ciekawie pracowało mi się w nowym dla mnie ujęciu. Wcześniej pisałam o kobietach artykuły i eseje. Powstała potrzeba zrozumienia na innym poziomie, czym jest kobiece pisanie, choć kilka lat temu wydałam książkę „Kobieta jako tekst”. Obecnie „od siebie” spróbowałam artykułować kobiece, odmienne od męskiego, doświadczenie. Przecież istnieje cały pokład problemów, które do dziś postrzega się jako marginalne, nieważne. To na przykład samoidentyfikacja kobiety, jej samostanowienie czy cielesność w szerokim sensie. Wszystko to, co składa się na specyficzne doświadczenie kobiece, w naszym przypadku warto rozpatrywać z punktu widzenia problemów postkolonialnych. Nawiasem mówiąc, nasze problemy narodowe, w szczególności językowe, i ogólnie problemy samookreślenia – są w jednym rzędzie z tym, co stanowi pole problemowe realnego, a nie deklarowanego, stanu i statusu współczesnej ukraińskiej kobiety. Chciałam powiedzieć, że kobieta może i powinna sama zarządzać swoim życiem. Nie musi godzić się z położeniem ofiary. Dlatego, niezależnie o kim piszę – artystce czy gospodyni domowej, bizneswoman czy wieśniaczce – świadomie prawie wszędzie proponuję wyjście z sytuacji, w których kobieta w ten czy inny sposób doświadcza dyskryminacji i wyzysku. – O tym dobrze mówi się teoretycznie. A w realnym życiu ukraińska kobieta, zwłaszcza na wsi, faktycznie nie ma wyboru. Weźmy Pani nowelę „Zwyczajna historia”, którą tak wyróżnił Wasyl Herasymjuk na prezentacji książki w Narodowym Muzeum Szewczenki. Tekst, napisany w pierwszej osobie, poraża głębią i prostotą wypowiedzianych bardzo trudnych dla ukraińskiej kultury problemów. Jak odważyła się Pani zdemitologizować kobietę-wieśniaczkę-matkę i „świętą” dla naszej tradycyjnej kultury wieś jako ostoję moralności? Pani bohaterka to wyrok na taką mitologię. Czy nie obawiała się Pani ostrego nieprzyjęcia takiej pozycji? – Nie myślałam o burzeniu mitu. Pisałam prawdę. I samym tytułem chciałam podkreślić: zwłaszcza na wsi kobieta pozostaje zakładniczką patriarchalnego świata. Cierpi, ale nawykowo powtarza: „Taki nasz los”. To straszne. Jest związana strasznym bytem, mężem-pijakiem, nawet własnymi dziećmi. Zatem cała odpowiedzialność, cały ciężar życia spada na kobietę. Ale o tym napisano sporo przede mną, mnie zaś chce się „udzielić głosu” współczesnej kobiecie miejskiej, takiej jak ja: reflektującej, szukającej nowych dróg w życiu. Kobieta nie powinna zapominać, że oprócz rodzenia dzieci ma też inne powołania. Dlatego niezwykle ciekawe jest to, jak współczesna kobieta widzi siebie w zmiennym świecie. – Właśnie dlatego napisała Pani rozprawę o autobiografizmie we współczesnej kobiecej prozie ukraińskiej? – Tak, to główny problem mojej książki „Rola kobieca”. Prześledziłam różne strategie autobiografizmu w powieściach Oksany Zabużko i Teodozji Zariwnej, powieści Niły Zborowskiej, eseju Jewhenii Kononenko, listach i zapisach dziennikowych Niny Matwijenko. Do tej pory pokutuje u nas pogląd, że wspomnienia i proza autobiograficzna to prerogatywa mężczyzn: rzekomo tylko oni mogą powiedzieć coś ważnego światu. Swego czasu Sołomija Pawłyczko narzekała, że ukraińskie autorki boją się pisać w pierwszej osobie. Wydaje mi się, że wyłapałam tendencję, która nabiera tempa: kiedy wcześniej pisarki „przemilczały siebie”, obecnie pojawia się coraz więcej szczerych tekstów o własnym życiu, jego przemyśleniu. – Jeśli chodzi o szczerość, ma Pani na myśli przede wszystkim seksualność? – Nie tylko. Zresztą seksualność to tylko jedna strona fenomenu cielesności. Hélène Cixous nie bez powodu pisała: „Więcej, więcej cielesności!”. Taka postawa inaczej strukturyzuje kobiece pisanie. To próbowałam prześledzić na przykładzie utworów naszych pisarek. A jeszcze konieczne było sięgnięcie do „archeologii”: przeczytać i zrozumieć, jak kobieca cielesność jest odzwierciedlona w ukraińskiej klasyce. – Ma Pani na myśli antologię „Ciało czy osobowość”? – Tak, czytanie na nowo tekstów kanonicznych – przemyślenie pozornie znanego. Pisarki zupełnie inaczej niż mężczyźni widziały siebie. Mam na myśli przede wszystkim Ołhę Kobylańską. Ale często autorki odzwierciedlają kobiety przez „męską” optykę – i to wciąż trwa w naszej literaturze. Chociaż narasta inna tendencja. Nawiasem mówiąc, warstwa wizualna, którą dodała do tekstów antologii historyczka sztuki Ołha Łahutenko, pokazuje: grafika wyprzedzała słowo, szybciej oswajała nową przestrzeń. – Nie wydaje się Pani, że w rzeczywistości większość społeczeństwa jest bardzo daleka od tego? Czy nie jest szkodliwy dla naszej teraźniejszości, przeciążonej innymi problemami, na przykład politycznymi, zamach na ustalone wartości, jak choćby kobieta-opiekunka… Mity i stereotypy są bardzo wygodne i korzystne. – Zastanówmy się, dla kogo? Musimy przemyśleć wszystko to, co się z nami dzieje. Tradycyjna rodzina przeżywa kryzys. Bezrobocie ma kobiecą twarz. Jeśli przed społeczeństwem nie postawimy „lustra”, to nie będziemy mieli szans na zmiany na lepsze. Na przykład zmiana stosunku do kobiety, parytet płci w społeczeństwie wzbogaca je ekonomicznie. To już we mnie mówi dziennikarka! W związku z tym chciałabym, aby mężczyźni zastanowili się, na przykład, nad odpowiedzialnością za los tych kobiet, które wzięli sobie za żony. Nad ich samorealizacją jako osobowości. – Niektórzy uważają za szkodliwe upublicznianie idei feministycznych i zasad równości płci. Rzekomo na razie nie ma to sensu. Jaką widzi Pani perspektywę dla tej samej wiejskiej kobiety? – Wyjście jest takie samo, jak i dla kobiety miejskiej: budować życie razem z mężczyzną, wzajemne zrozumienie, wzajemna pomoc. Jeśli mężczyzna pracuje dla dobra rodziny razem z kobietą, jeśli obok kobiety-matki jest mężczyzna-ojciec, to właśnie to jest perspektywa. – Wiele udało się Pani powiedzieć w wydanych książkach. Daj Boże, żeby wszyscy przeczytali je adekwatnie. – W swoim dążeniu do upublicznienia pewnych problemów, aby skłonić do zastanowienia się, na przykład nad rolą i realnym statusem naszej kobiety, oczywiście nie jestem osamotniona. Rozmowę prowadziła Iryna HRABOWSKA
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
