Strona · s. 12strona oryginału ↗
«OBITE PŁATKI» WALERIJA HERASYMCZUKA Walerij Herasymczuk. Obite płatki. Myśli o literaturze (Wydanie drugie, uzupełnione) / Przedmowa Petra Soroki. — Tarnopol: “Ternohraf”, 2007. — 128 s.
Слово Просвіти, №38 за 2007 рік
LEKTURA Jewhen BARAN, m. Iwano-Frankiwsk Nie czytałem pierwszego wydania tej książki, zresztą to moje pierwsze spotkanie z Walerijem Herasymczukiem jako pisarzem. Dotąd był dla mnie “członkiem Związku Pisarzy Ukrainy” z informatora pisarskiego i człowiekiem, z którym przypadkowo sfotografowaliśmy się na V zjeździe pisarzy jesienią 2006 roku. W odróżnieniu od Petra Soroki, autora przedmowy, nie znam ani poetyckiego, ani dramatycznego dorobku W. Herasymczuka, chociaż Soroka twierdzi: “Napisał dwadzieścia sztuk, wśród których są genialne, utalentowane i średnie, ale nie ma słabych, bezradnych pod względem artystycznym. Nie trzeba bać się powiedzieć o Herasymczuku tak, jak współcześni mówili o wielkich dramaturgach przeszłości, powiedzmy, Molierze: on nie może napisać słabej rzeczy”. Petro Soroka zachwyca się autorem, zwłaszcza wtedy, gdy pracuje nad badaniem jego twórczości. Ale zgadzam się z nim w tezie, że W. Herasymczuk jest “schludny w słowie, jak powiedziałby J. Swerstiuk, świetlisty, przejrzysty, jasny”. I jeszcze dodałbym: bez zastrzeżeń oddany literaturze, momentami aż do wewnętrznego fanatyzmu. “Literatura… Jaką różną i nieprzewidywalną może być ta kobieta! Dziś stanie przed wami jako Poezja, jutro zafunduje wam Dramat, potem odezwie się Prozą i rzuci się na was Krytyką… Ale wszystko to będzie ona — wasza ukochana i jedyna Literatura, czuła i kapryśna, poważna i odrobinę zła… Rozgrzeje wam duszę, kiedy będzie ciągnąć chłodami, i urządzi scenę, kiedy zechce rozgrzać się sama; przeczyta wam długi morał, kiedy będziecie prosić ją choć trochę pomilczeć, i odwrotnie — milcząco odwróci się, kiedy będziecie czekać od niej choć kilka łagodnych słów… Nie gniewajcie się na nią. Nie złośćcie się na nią. Nie zdradźcie jej”. Ten fragment przypomniał mi znane słowa W. Bielińskiego o teatrze: “Czy znacie Wy teatr?!.” Rozważania W. Herasymczuka o literaturze są świeże i nieprzetarte, pełne osobistego doświadczenia i ledwo uchwytnej indywidualnej dramatycznej intonacji. Przed tą książką czytałem “Nieuczesane myśli” Stanisława Jerzego Leca i w tym szeregu Herasymczuk prezentuje się godnie. A w poszczególnych przypadkach istnieją nawet pewne echa: znaczeniowe, intonacyjne. “W czasach niemoty wystarczy słowo, a w hałaśliwe — nawet milczenie”; “Poeci, którzy się wypisują, byli zaledwie ołówkami”; “Do wielkich tragedii potrzebne są nie łzy, a krew” (S. J. Lec). “W literaturze, jak i w życiu: jeśli już nie udaje się być świętym, to trzeba być chociaż uczciwym”; “Do czystej kartki trzeba siadać z czystym sumieniem — to dla pisarza musi być jak Nowy Testament”; “Pisarz nie powinien bać się wypisać — powinien bać się utraty możliwości wyłożenia się w pełni”; “Żeby pisać wielkie dzieła, trzeba umieć pisać zwięźle”; “Pisarz powinien znosić wszelkie trudności, ale nie powinien znosić upokorzeń”; “(…) w sztuce lepiej być samotnym od samego początku, niż pozostać samotnym na końcu”, — to W. Herasymczuk. Takich trafnych aforystycznych myśli u W. Herasymczuka jest wiele, choć zdarzają się i myśli sprzeczne, niekiedy kategoryczne w swoim maksymalizmie, a nawet wtórne (na przykład: “…żeby być interesującym dla świata, pisarz musi zobaczyć świat”; “…ze złych ludzi dobrych pisarzy nie bywa”; “W tym bezlitośnie okrutnym świecie nie czynić zła — to już czynić dobro!”; “Historia niczego nas nie nauczyła. To nie nauczyciel jest zły. To my — barany…”). Są w książce poszczególne rozważania, “zagadane” przez autora, ostrość i nowość myśli wtedy giną. Ale nie te moje “zaczepki” są najważniejsze. Książka W. Herasymczuka “Obite płatki” kontynuuje szereg literackich dziennikowych objawień. A to, że wydanie w swoim zamyśle i stylistyce jest bliskie zapisowi dziennikowemu — bezsprzecznie. I tutaj W. Herasymczuk jest bliski dziennikowym zapiskom Petra Soroki. Bo W. Bazylewski ze swoimi “Impresjami i medytacjami”, o którym wspomina P. Soroka w przedmowie, jest inny. Ale dobrze, że takie książki trafiają do czytelnika. Odsłaniają one wewnętrzny świat autora, pełnię jego życiowych i literackich doświadczeń. I co najbardziej paradoksalne w literackim bycie, być może właśnie ta książka stanie się tą wizytówką, po której będą znać Walerija Herasymczuka-pisarza. I przeczytawszy ją, zechcesz poszukać jego utworów poetyckich i dramatycznych. Kiedyś podobny “żart” literacki los sprawił Julesowi Renardowi, autorowi kilku powieści, o których nikt nie pamięta, za to znają go jako twórcę “Dziennika”, którym wszedł do historii literatury francuskiej początku XX wieku. Nie będę kategoryczny, bo Walerij Herasymczuk — to pisarz, którego potencjał twórczy jeszcze wcale nie jest wyczerpany i prawie niepoznany. “Jeśli artystę coś wspiera, to nie ten świat, w którym żyje, a ten świat, który żyje w nim”. To również prawda, którą zna i czuje prawdziwy pisarz. Walerij Herasymczuk nim jest. I właśnie to jest najważniejsze w rozmowie o jego książce literackich myśli.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
