Strona · s. 10strona oryginału ↗
JĘZYK JEST JEDEN
Слово Просвіти, №38 за 2008 рік
Swiatosław KARAWANSKIJ Z słonecznego brzegu Owidiusza dla poszukiwaczy pełnowartościowego ukraińskiego słowa nadesłano podarunek — książkę W. i H. Ostrowskich „A po ukraińsku mówi się tak…”. Swego rodzaju encyklopedię rosyjsko-ukraińskiego przekładu i jednocześnie wyrok na „akademickie” słowniki, „akademickie” instytucje, a także na samych „akademików” — architektów rozpowszechnionego na Ukrainie pseudo-ukraińskiego koine (czyli języka, który wyparł miejscowy, wzbogaciwszy się jego kosztem). Autorzy solidnie popracowali, porównując naturalny język ukraiński z surżykiem, który panuje w ukraińskich mediach, literaturze i szkolnictwie. Dotąd takich badań ukraińskie językoznawstwo nie znało. Rozpatrzono wszystkie części mowy i wskazano na rażącą niezgodność między odziedziczonym po USRR sztucznym koine a żywym językiem ukraińskim. Zastosowano bardzo efektywną metodę paraleli — dla odwrócenia dziennikarzy, pisarzy, działaczy kulturalnych, a także językoznawców od niezdarnego surżyka i przyciągnięcia ich do rodzimego języka ukraińskiego. Autorzy zaczęli od podstaw nauki języka. Stając do walki ze skutkami ponad półwiecznego kaleczenia naszego języka, Ostrowscy swoją pracą postawili przed przyszłymi filologami szereg zadań: przejrzeć i oczyścić nasz język z narzuconej terrorem leksyki; przejrzeć standardy ukraińskiej akcentuacji, zwłaszcza w formach lublju — lublju, skažu — skažu; zbadać zjawisko pseudo-wariantów w rodzaju czytannia — czytannia. Autorzy poruszają kwestię antyukraińskiej funkcji rosyjsko-ukraińskich słowników, odziedziczonych po ZSRR, które niemal bez zmian wznawia się w niepodległej Ukrainie. Potrzeba przejrzenia „akademickich” norm wynika z każdej strony badania. Autorzy porównują przekłady, podane w „akademickich” słownikach, z żywym językiem ukraińskim: widmowczatysia (ros. otmolczatsia) — peremowchaty; widisapatysia (ros. otospatsia) — wysapatysia; dochod (ros. dochod) — prybutok; zanawiska (ros. zanawieska) — firanka. Rozpatrując formy leksykalne, autorzy wmontowują do swoich rozważań słowniczki, które dowodzą przewagi żywego języka ukraińskiego. Badanie Ostrowskich dodaje wiele świeżych myśli w dziedzinie przekładu. Tak, rozpatrzenie słowa zużytyj pomaga znaleźć poprawny, ale nigdzie nieodnotowany przekład jego na rosyjski. Zużyty — izraschodowat. Książkę wydano w Odessie w niewielkim nakładzie, ale jest ona potrzebna i w Kijowie, i we Lwowie, czyli trzeba ją wznowić. I właśnie dlatego zatrzymam się dalej nad niektórymi usterkami w badaniu. PŁYTKIE OPRACOWANIE TWIERDZEŃ Mało tego. Autorzy twierdzą, że para mało toho — jest nieukraińska. Rzekomo taką kombinację używa inny język. Tak, inne języki używają słów more, pole, hora, pora, ale to są ukraińskie słowa. Jeśli chodzi o parę mało toho, to w opowiadaniu „Bezkonecznyj szwindel” Stefana Kowaliwa czytamy: „…propala i sil i horiwka… Ta mało szcze toho:.. szcze j do krymiunału zapchajut”. Zwrot ta mało szcze toho mówiący skracają do formy mało toho i właśnie tak jest on rozpowszechniony w żywym języku. Pisze Dokija Humenna w liście do D. Nytczenki: „Słowom, wyhnała… Ale mało toho, wona tym duże chwałyt'sia…”. Stijkyj. Autorzy twierdzą, że przymiotnik stijkyj — jest nieukraiński! Rzekomo nie ma go u Hrinczenki. Ale przecież u Hrinczenki nie ma setek innych ukraińskich słów. Hrinczenko, na przykład, nie podaje słowa prowydływist', które używa Marko Wowczok: w powieści „Try doli”: „Ochi ż moji use baczyli dobre — de ż prowydływist' moja nepomyleszna?”. Słowo prowydływist' pochodzi od przymiotnika prowydływyj, dotąd nigdzie nieodnotowanego, choć spotykanego w żywym języku. Jeden tylko „Rusko-niemiecki słownik” Żelechiwskiego odnotowuje to słowo. Istnieją przecież słowa prowydet's', prowydity. Od prowydity i pochodzi prowydływyj, a od niego — prowydływist'. Natomiast w naszym języku zapanowało słowo prozorływyj albo prozirływyj, które ma analogi w językach rosyjskim i polskim. Swoje zaś oryginalne i niepowtarzalne prowydływyj zapomnieliśmy. Czy to rozsądne?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
