Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

IHOR JUCHNOWSKI: „KLASA ŚREDNIA NIGDY NIE POWSTANIE W PAŃSTWIE LIBERALNYM”

Слово Просвіти, №38 за 2008 рік

— Ihorze Rafaiłowiczu, jak sformułowałby Pan główne zadania Instytutu Pamięci Narodowej? — Wyznaczyliśmy dla siebie trzy główne kierunki. Pierwszy skierowany jest na wprowadzenie idei narodowej w życie społeczne Ukrainy. Stworzenie nośnika pamięci narodowej, idei narodowej, tożsamości narodowej — to drugi kierunek. A trzeci — ochrona natury społeczeństwa. Trzeba jasno rozumieć, dlaczego w 1917 roku Ukraińska Republika Ludowa nie zdołała się utrzymać. Ogłoszona w 1991 roku niepodległa Ukraina się utwierdziła. Rzecz w tym, że w 1917 roku czołowi działacze, którzy ogłosili URL, byli socjalistami, bliskimi ideologicznie bolszewikom. Z wyjątkiem może tego, że polityką Lenina był terror. Podstawowe błędy bolszewików w pewnym stopniu popełniali i Mychajło Hruszewski, i Wołodymyr Wynnyczenko. A podstawowych błędów marksizmu-leninizmu jest trzy. Błąd Marksa polegał na tym, że twierdził on: praca, nawet nieopłacana, jest jedynym źródłem wartości dodanej. W rzeczywistości uniwersalnym źródłem doskonalenia życia na Ziemi jest przyswajanie energii Słońca. Drugi błąd zawiera się w „Tezach kwietniowych” Lenina. W nich przekonywał wszystkich, a zapewne i siebie, że można… — …zbudować socjalizm w jednym, oddzielnie wziętym kraju? — I to doprowadziło do izolacji państwa. Oczywiście, w izolowanym państwie powstaje nieład — zgodnie z drugą zasadą termodynamiki. To uniwersalne prawo natury — nieład we wszystkich działaniach. Trzecim błędem już Lenina i Stalina było to, że można znacjonalizować wszystkie środki produkcji i mienie, osiągając optymalizację zarządzania gospodarką. To niewykonalna idea, która wymagała ogromnej energii do jej wdrożenia. I dlatego Związek Radziecki był państwem zbudowanym na utopijnej ideologii. A żeby taką ideologię zrealizować, potrzebny jest przymus. — Ihorze Rafaiłowiczu, w tym i Zachód był winny. — W odróżnieniu od historyków, którzy już stworzyli sobie historię ZSRR, należy wyróżnić dwie fazy czasowe w historii Związku: od 1917 roku do II wojny światowej oraz po wojnie — do ogłoszenia niepodległości Ukrainy. W pierwszej fazie ZSRR był krajem zamkniętym. Panował całkowity terror — aby utrzymać zamknięty system, który, jak wiadomo, nieuchronnie zmierza do rozpadu. Z jakiegoś powodu historycy omijają rolę II wojny światowej. A tutaj ZSRR zmuszony był się otworzyć. Ponadto wydarzyło się ważne wydarzenie technologiczne — wybuch bomby atomowej nad Hiroszimą i Nagasaki. Ludzkość przeszła na nowe źródło energii. To był punkt zwrotny w historii. Do wybuchu moskiewscy akademicy wiedli, w istocie, nędzny sposób egzystencji. Jedynie instynkt odkryć naukowych trzymał tych ludzi. Po wybuchu jądrowym nastąpiła kardynalna zmiana w polityce naukowej Związku Radzieckiego. Pensja naukowców od razu wzrosła stukrotnie, otwarto nawet specjalne sklepy dla naukowców. — Kiedy to się wydarzyło? — Gdzieś w połowie lat 40. We Lwowie też był taki sklep — na rogu, gdzie Dom związków zawodowych. Od czterdziestego piątego zaczęto wydawać wiele podręczników, przetłumaczonych z różnych języków. Studentom podniesiono stypendium. ZSRR otworzył się na świat w dziedzinie nauki i zaczął konkurować. Rozwijała się inteligencja naukowa i inżynierska. W 1991 roku niepodległość Ukrainy poparła ogromna liczba inteligencji technicznej i naukowej we wszystkich dziedzinach — w rolnictwie, w przemyśle, w sferze usług. A w 1917 roku URL nie miał kto poprzeć. — Może gdyby nie nieprzemyślane kroki urzędników URL, w szczególności, gdy chodziło o politykę wobec chłopów. — Wtedy miasta były w większości okupowane przez Żydów, Polaków, Rosjan. Ukraińcy znajdowali się na dziesiątych rolach… Wreszcie, bolszewicy zwyciężyli URL także dlatego, że mieli główne hasło, które było korzystne dla wiejskiej biedoty: „Ziemia — chłopom”. W 1921 roku Lenin wydał dekret, zgodnie z którym chłopom pozwalano wykorzystywać złoto i srebro cerkiewne dla poprawy sytuacji w swoich gospodarstwach. Zatem chłopów przyuczano bogacić się na grabieży. I dopiero wtedy, gdy wprowadzono „prodrazwiorstkę” i „prodnałog”, chłopi powstali. Ze strony państwa — terror przeciwko chłopom. Wtedy chłopi zrozumieli, że oni są Ukraińcami. Masowe powstania, jak wiemy, państwo stłumiło pierwszym Hołodomorem. Ale do 1928 roku chłopstwo jednak się rozwijało. Drugą zbrodnią była kolektywizacja i rozkułaczanie, które zaczęły się w 1928 roku. Trzecią zbrodnią była likwidacja Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej; czwartą — tworzenie urojonych organizacji politycznych, do których „przypisywano” najwybitniejsze ukraińskie postacie po to, by potem przez wyroki sądowe zesłać ich do łagrów lub zniszczyć. Tak zniszczono ukraińską elitę: gospodarzy i inteligentów. Jeszcze jedną zbrodnią, która odbije się echem w następnych pokoleniach, było oddzielenie dzieci od rodziców, w szczególności podczas rozkułaczania. To znaczy wywożono silne, mocne ukraińskie rodziny, a dzieci — do domów dziecka, gdzie maluchom do 4 lat nadawano nowe nazwiska. A starsze wychowywano w duchu komunistycznym, w nienawiści do ukraińskości. Jest opowiadanie o rodzinie, gdzie rodziców wywieziono jako kułaków, a córka z bratem trafiła do domu dziecka. Rok 1928… A już w 1932 chłopiec, mając 15 czy 16 lat, chodził ze szpadlem i wydłubywał ziarno u współmieszkańców wsi. — Od razu przypomina się „Dżamilia” Czyngiza Ajtmatowa — mankurtyzm. Czy „Malwy” Romana Iwanyczuka. — Tak, ten chłopak już jest przekonany o swojej racji. Jego już „wychowano”… Potem zaczął się ludobójstwo lat 1932—1933, które trwało 4—5 miesięcy, oparte na systemie „czarnych tablic”: wieś otaczały zbrojne oddziały, ze wsi wywożono dosłownie wszystko i ludzie wymierali. ZSRR odmawiał pomocy zagranicznej. O tym zabraniano pisać. — Ależ Zachód wiedział, co się dzieje. W prasie galicyjskiej były opowiadania o Hołodomorze na Ukrainie. Dlaczego Zachód tak się zachował? Dlaczego USA w szczycie Hołodomoru nawiązały stosunki dyplomatyczne z ZSRR? — Zachód — to Zachód… Historycy uważają, że rok 1933 to koniec niepodległej Ukrainy, stworzonej przez Ukraińską Centralną Radę. Przed bolszewikami leżała rozpostarta Ukraina, którą formowali już jako swoją republikę. Są trzy główne zasady w tworzeniu Instytutu Pamięci Narodowej. Pierwsza — wprowadzenie idei narodowej we wszystkie dziedziny życia społecznego. Oznacza to, że język ukraiński jako państwowy należy wprowadzić we wszystkie sfery życia społecznego i działalności produkcyjnej, a nie tylko w sztukę. Jeśli to osiągniemy, Ukraina wyraźnie stanie na narodowych nogach. Drugim głównym zadaniem Instytutu jest pomoc w stworzeniu nośnika pamięci narodowej, idei narodowej, tożsamości narodowej. Takim nośnikiem musi być panująca klasa średnia. — Wobec tej tezy ma Pan wielu oponentów, którzy twierdzą: tworzenie klasy średniej — to próba obejścia powstania społeczeństwa, zbudowanego na idei narodowej. — Ja jestem człowiekiem upartym. Zatem trzeci kierunek — to ochrona natury społeczeństwa, ochrona ludzkiej myśli, uwolnienie jej od Sprawy sprawami, ale kierownik Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Juchnowski, choćby nie wiem jak był zajęty w Kijowie, nie przepuszcza okazji, by pobyć we Lwowie, z rodziną. Dzwonię na lwowski numer i słyszę znajomy głos w słuchawce: „Przychodź!”. Rozmowa, którą proponuję czytelnikom, jest w pewnym stopniu specyficzna: jest z kierownikiem znaczącej dla Ukrainy instytucji — Instytutu Pamięci Narodowej. Nazywają go również Instytutem Nieśmiertelności Narodu Ukraińskiego. strachu przed totalitaryzmem, odnowienia otaczającego środowiska naturalnego. Aby te trzy zadania, trzy kierunki wykonać, podejmujemy konsekwentne działania. Teraz jest rok 75-lecia Hołodomoru. Instytut przygotował wystawę bazową pod hasłem „Oskarżamy!”. Tworzymy Narodową Księgę Pamięci. — Każdy obwód swoją? — Tak. Narodowa Księga Pamięci będzie składać się z takich rozdziałów: 1) wsie, w których był Hołodomor; 2) listy ludzi, którzy wtedy zginęli; 3) wspomnienia naocznych świadków; 4) wykonawcy Hołodomoru; 5) opowieść o ludziach, którzy pomagali innym przetrwać. A zatem, taką księgę zaczęto tworzyć — w zwykłym i elektronicznym formacie. I wszystko to zostanie sprowadzone do jednej bazy danych. To długotrwały proces. Przeprowadziliśmy już ustawę o Hołodomorze i złożyliśmy program narodowy o Hołodomorze, obliczony do 2012 roku. Instytut planuje stworzyć ideologię Muzeum Hołodomoru w Kijowie. Na podstawie tej ideologii zostanie ogłoszony międzynarodowy konkurs na stworzenie Muzeum Hołodomoru. Drugie zadanie — przygotować ustawę o uczestnikach ruchu wyzwoleńczego — od 1917 do 1955 roku. Trzecie zadanie — stworzenie podręcznika do historii Ukrainy. — Obecnie wydaje się, że jest niemało podręczników… — Każdy obwód pisze swoją historię. Każdy uniwersytet ma swoją historię. Chodzi o to, by stworzyć taką historię państwa, która opowiadałaby nie tylko o ruchu mas ludowych i powstaniach ludowych, ale także dostarczała materiałów o postaciach. I o tych, którzy pracują w produkcji, i o tych, którzy byli mecenasami, i o książętach, i o hetmanach, o ukraińskiej szlachcie. Wszyscy oni powinni znaleźć swoje miejsce na Ukrainie i dzieci powinny o tym wiedzieć. — Wkrótce planują nam narzucić… — Bitwę pod Połtawą — „obchody” jej 300-lecia. Ale jeszcze w tym roku — rocznice, kiedy hetman Iwan Mazepa zawarł układ ze Szwedami. A co do „narzucania”, to Ukraina powinna mieć określoną pozycję. Będziemy wydawać książki w masowych nakładach, żeby były niedrogie i dostępne dla wszystkich. Mnie jako fizyka dziwi rok 1917. W Charkowie stworzono równoległy „ukraiński”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn