Strona · s. 11strona oryginału ↗
NA GRANICY ZNISZCZENIA
Слово Просвіти, №38 за 2011 рік
Dzisiaj pojawia się coraz więcej nieobojętnych obywateli, zaniepokojonych tym, co się dzieje, którzy pytają: dlaczego w krajach kulturalnych starożytność jest zachowywana, a u nas katastrofalnie ginie, mimo że przepisy krajowego ustawodawstwa o ochronie zabytków wydawałyby się nie mniej surowe niż w Europie. Aby jakoś wyjaśnić zaistniałą sytuację, wydaje mi się, że odpowiednie jest takie porównanie. Jeśli ten czy inny przedsiębiorca w cywilizowanym kraju chce mieć biuro (galerię, hotel, klub, kawiarnię, restaurację) w pięknym budynku-zabytku, to wynajmując go lub kupując, zawiera z państwowymi organami ochrony umowę, w której zobowiązuje się do dbałego obchodzenia się z zabytkiem, nieprzebudowywania go i niedobudowywania, a w razie potrzeby do przeprowadzania na własny koszt prac remontowo-konserwatorskich, korzystając przy tym z usług dyplomowanych specjalistów-konserwatorów. W podobnych przypadkach rozwiązuje się co najmniej dwa problemy: określa się źródło finansowania utrzymania i rezerwacji zabytku oraz uzyskuje wsparcie dla małego i średniego biznesu. W zasadzie dla nas takie europejskie doświadczenie również powinno być do przyjęcia. Gdyby zaczęto przeprowadzać otwarte konkursy na obiekty w historycznych centrach Kijowa, to bez wątpienia ustawiłaby się kolejka biznesmenów średniego szczebla, pragnących w legalny sposób uzyskiwać zysk. Ale w praktyce u nas jest inaczej: wszystko zostało postawione w służbie oligarchicznego kapitału. Kiedy ten czy inny bogacz wynajmuje lub kupuje starodawny budynek, otacza go wysokim płotem, trzyma rok lub dwa jako bezpański, bez szyb w oknach i ze zdjętym dachem, i w ten sposób doprowadza do ruiny, aby w przyszłości wznieść w tym miejscu coś bardziej obszernego i dochodowego. I w większości przypadków dzieje się to bez głośnych ekscesów, prokuratorskich śledztw i procesów sądowych, ponieważ całą dozwoloną dokumentację, wszystkie niezbędne uzgodnienia podpisują odpowiedzialni urzędnicy „kolektywnie” i ta zmowa nie pozwala wykryć głównych sprawców przestępstw przeciwko dziedzictwu kulturowemu. Do niedawna formalnie funkcjonował szereg instytucji państwowych, które wydawałoby się, powinny pozytywnie wpływać na urbanistyczną „politykę” władz architektonicznych w stolicy i kraju: instytut Kijów-NIITI (o którym wspominano wyżej), instytut „Genplanu Kijowa” i inne. Pierwszy z wymienionych instytutów został rozwiązany w 2007 roku i myślę, że nie przypadkowo, wszak jego specjaliści to autorytatywni eksperci od planowania i zabudowy Kijowa w ogóle, a co szczególnie ważne, jego chronionych stref historycznych. Instytut „Genplanu Kijowa” (dyrektor — architekt W. Czekmariow), który wykonał w ciągu kilku ostatnich lat za środki budżetowe tytaniczną pracę nad sporządzeniem planu rozwoju miasta do 2025 roku, niby jeszcze istnieje, ale jego opracowania ignorują władze stolicy, które stworzyły własną organizację „Centrum architektury i urbanistyki” do sporządzenia nowego planu generalnego rozwoju miasta. Zasadnicza różnica między jednym planem a drugim, moim zdaniem, polega na tym, że Czekmariow proponuje rozwiązywać problemy kosztem rozszerzenia terytorium Kijowa, a miejscy urzędnicy — kosztem jego zagęszczenia. Najwyraźniej ci urzędnicy nauczyli się dobrze zarabiać na rozdawaniu ziemi wokół Kijowa pod budowę prywatnych posiadłości, willi, domków letniskowych. Te metamorfozy okresu ukraińskiej państwowej niepodległości i ustanowienia rynkowych (kapitalistycznych) stosunków produkcyjnych, które doprowadziły do rażących negatywnych skutków w dziedzinie zachowania dziedzictwa architektoniczno-artystycznego — to przeważnie wynik napastliwie-celowej i jednocześnie dość ukrytej działalności budowlanej mafii, która oczywiście o wiele kroków wyprzedza reakcję poszczególnych sumiennych specjalistów-patriotów, których siły nie są zjednoczone, a wystąpienia epizodyczne i bezsystemowe. Oto dlaczego na Ukrainie na przełomie wieków możliwe są wydarzenia, które szokują cywilizowany świat! Wymienię tylko niektóre z nich. Wzniesienie w pobliżu Sofii Kijowskiej, w jej strefie ochronnej, budynku hotelowego „Hyatt” z podziemnym parkingiem. Budynek hotelu jest wyższy od soboru, wibracje autotechniki i smog zagrażają bezcennym malowidłom ściennym i kompozycjom mozaikowym. Urządzenie obok fundamentów Soboru Sofijskiego podziemnych basenów, przez co podniosły się wody gruntowe i zawilgocone są fundamenty całego kompleksu budowli Sofii Kijowskiej. Chyba nawet w radzieckim ateistycznym czasie dokonanie podobnego świętokradztwa byłoby niemożliwe… Wzniesienie na Placu Michajłowskim budynku hotelowego „InterContinental”, który jest wyższy od Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach i całego zespołu zabytków na placu. Wyłożenie w historycznym jądrze Kijowa, na placach Sofijskim i Michajłowskim, całej przestrzeni betonowymi płytami na grubej warstwie betonu, to kolosalna szkoda dla wschodniosłowiańskiej „Pompei”, gdzie archeolodzy mogliby dokonać sensacyjnych odkryć dotyczących historii ojczystej. Zniszczenie cennego zabytku archeologicznego — fundamentów staroruskiej Bramy Lackiej na Placu Niepodległości w imię budowy podziemnego supermarketu i restauracji. Może i na miejscu Złotej Bramy nagle pojawi się kolejne centrum handlowe? Można by dalej wyliczać „wyczyny” ukraińskich Herostratesów, ale trzeba powiedzieć jeszcze o tym, jakie nowe zagrożenia istnieją dla narodowego dziedzictwa kulturowego. Myślę, że nie można dopuścić do tak zwanego „odtworzenia” Cerkwi Dziesięcinnej, czyli wzniesienia nowej budowli kultowej nad naszą świętą relikwią — fundamentami pierwszej kamiennej świątyni Rusi Kijowskiej — Cerkwi Dziesięcinnej. Obecnie badacze nie dysponują wiarygodnymi danymi, jaki pierwotny wygląd miała, a zakrojone na szeroką skalę prace budowlane w staroruskim centrum mogą doprowadzić do zniszczenia arcydzieła światowej architektury — Cerkwi św. Andrzeja, która obecnie jest w stanie ostro awaryjnym.
Kolejna szokująca stołeczna niespodzianka z rażącym naruszeniem norm urbanistycznych przygotowywana jest w historycznych uroczyskach Honczary-Kożumiaky na Podolu, w sercu rezerwatu „Starożytny Kijów” (przy ul. Dihtiarnej nr 2-4). Tutaj, pośrodku niedawno wybudowanego kompleksu budynków mieszkalnych o stosunkowo niskiej zabudowie (4-5 pięter), na niewielkim terenie, gdzie dla nowych mieszkańców początkowo przewidziano zielony skwer, nagle, jak się okazało, zaprojektowano już budowę zamkniętego po obwodzie gigantycznego kompleksu hotelowego z przestronnym dziedzińcem. Wszystko, co dzieje się w uroczyskach, jest teatrem absurdu. Mało tego, że samo nowe miasteczko zostało zbudowane w niecharakterystycznych dla Podola, dziwacznie fantastycznych, kiczowatych formach (czemu towarzyszyło bezprawne wyburzenie istniejącej tu historycznej zabudowy wraz z kilkoma zabytkami), to teraz jeszcze przerażający ośmiopiętrowy hotel (z dwupoziomowym ponurym poddaszem i agresywnymi, zaostrzonymi wieżami na rogach bryły) wzniesie się dwukrotnie wyżej niż sąsiednie budynki, pozbawiając je światła słonecznego, tworząc paraliż komunikacyjny i szpecąc piękny historyczny krajobraz! Hotel będzie górował nad przylegającą do uroczysk kronikarską Górą Zamkową. Przy tym wszystkim warto zauważyć, że ziemia w uroczyskach, zgodnie z dokumentami, była przeznaczona wyłącznie pod budownictwo mieszkaniowe, a potężny fundament pod hotel został wylany na długo przed zatwierdzeniem projektu budynku przez odpowiednie instancje (choć przykro to mówić, podpisał go również naczelnik Państwowej Służby Ochrony Dziedzictwa Kulturowego przy Ministerstwie Kultury, pan A. Winhranowski). O tym, że kijowskie władze architektoniczne planują zabudowywać kronikarskie zbocza nad Dnieprem (przypomnę, że mają one status chronionej strefy krajobrazu historycznego) szklanymi centrami handlowo-rozrywkowymi, informowano ostatnio w mediach. Zatem Nabrzeże wkrótce zamieni się w jeden wielki poligon budowlany. Teraz zrozumiałe jest, dlaczego siłowicy pozwalali sobie na bezceremonialne i woluntarystyczne usuwanie z Nabrzeża barek restauracyjnych, przy czym nawet tych, które posiadały dokumenty na dzierżawę miejsc na wiele lat do przodu. Oto i nienaruszalność własności prywatnej! Niestety, bardzo łatwo i prosto można pozbawić zabytek architektury, zespół budynków lub historyczny krajobraz jego wizualnego piękna i wartości estetycznej, nawet nie niszcząc obiektu fizycznie, a poprzez bezprawne wprowadzanie w jego strefę ochronną jakiejkolwiek nowej, bezsensownej budowli. Ile przykładów takich zaniedbań, zrealizowanych w ostatnich latach, mamy już przed oczami? To także skandaliczny precedens z budową ogromnego budynku-potwora w chronionej strefie kronikarskich Wzgórz Peczerskich (ul. Hruszewskiego 9a), który po- Na miejscu zniszczonego zabytku architektury (architekt O. Werbycki) budowany jest wielopiętrowy hotel, który będzie wyższy od sąsiedniego zabytku techniki — elewatora. Zdjęcie z 2007 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
