Strona · s. 10strona oryginału ↗
Czysty sercem Pamięci Bohdana Stupki
Слово Просвіти, №38 за 2012 рік
Wołodymyr MELNYCZENKO, Dyrektor generalny Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. G. Szewczenki. Ciąg dalszy. Początek w nr 35, 36, 37 za 2012 r. 2011: męki i radości. Tak jak obiecał, Bohdan Sylwestrowycz przyjechał do Moskwy z Łarysą Semeniwną i Ostapem 19 listopada, w sobotę. Przez cały dzień odpoczywał, a wieczorem, wykwintnie i stylowo ubrany, z jakimś niezwykłym motylem na śnieżnobiałym kołnierzyku, podarowanym przez żonę, udał się po „Idola”. Ceremonia wręczenia nagród odbywała się w Sali Demonstracyjnej GUM-u, na Placu Czerwonym. W zaproszeniach było ostrzeżenie: „Strój galowy”. Rzeczywiście, goście i laureaci byli wystrojeni, wyfiokowani, jednak wszystko przebiegło bez taniej pompy i nadmiernego przepychu, w przytulnej i ciepłej atmosferze. Nagrody wręczali: Jegor Konczałowski — Michaiłowi Jefremowowi, Władimir Wojnowicz — Irinie Rozanowej, Władimir Krasnopolski — Alonie Babience, Władimir Chotinenko — Siergiejowi Makowieckiemu, a mistrzom Bohdanowi Stupce i Olegowi Tabakowowi — Elina Bystrycka i Aleksiej Batałow. Zdawało się, że w samym powietrzu było rozlane prawdziwie szczere szacunek dla zwycięzców. Bez przesady, przede wszystkim dotyczyło to Stupki. Powiedzmy, laureaci, jak przystało, mówili słowa podziękowania reżyserom, partnerom, nauczycielom, rodzinie. Otóż prawie każdy wspomniał Bohdana Sylwestrowycza, który wraz z żoną Łarysą i synem Ostapem siedział w pierwszym rzędzie. W szczególności Irina Rozanowa, zwyciężczyni w nominacji „Najlepsza rola kobieca w kinie”, z którą Bohdan Stupka grał w filmie „Oświecenie”, wyznała: „To wybitny dzień. Ja dzisiaj zobaczyłam ukochanego Bohdana Sylwestrowycza Stupkę, Siergieja Makowieckiego, Michaiła Jefremowa, Olega Pawłowicza Tabakowa. Jaka kompania obok mnie. Jaki to zaszczyt! Jestem szczęśliwa. Dziękuję Wam”. A po ceremonii Irina Jurjewna opowiedziała: kiedy dowiaduje się, że w filmie będzie grał Bohdan Sylwestrowycz, nie jest dla niej ważny nawet scenariusz — obowiązkowo zgadza się na zdjęcia! Swoją drogą, za kulisami Bohdan Stupka podpisał i podarował artystce książkę o sobie. W słowie podziękowania wspomniała Bohdana Sylwestrowycza i jego filmowa córka Alona Babienko: „Jeden z moich ulubionych wierszy „Nie stwórz sobie idola…”, o nich, o idolach, dzisiaj nie można nie myśleć, kiedy w pierwszym rzędzie widzę mojego najprawdziwszego idola — „tatę” Bohdana Sylwestrowycza…”. Oleg Tabakow zaznaczył: „Nagroda „Idol” jest wyższa od różnorodnych gier politycznych i jury nic nie przeszkodziło nagrodzić nią obywatela niepodległej Ukrainy”. Przed wręczeniem nagrody Bohdanowi Sylwestrowyczowi na scenie pojawiły się jego… pięć córek z „Tewje-Mleczarza” (artystki Anna Ardowa, Jewdokija Giermanowa, Natalia Szczukina, Katia Starszowa i Darijka Puszkina), które odegrały dowcipną scenę w duchu humoru Szolem-Alejchema. Aktor wychodził na scenę przy aplauzie. Kiedy zatrzymał się przed mikrofonem, na sali wstał Siergiej Makowiecki, a potem wszyscy obecni! To był jedyny taki przypadek tego wieczoru. Podchodząc do Stupki, zdumiewająca kobieta i wielka aktorka Elina Bystrycka ciepło, po domowemu powiedziała: „To ja”. Bohdan Sylwestrowycz cicho i życzliwie odpowiedział: „A ja cię poznałem”. I niespodziewanie zaśpiewał jej: „Przez las, prze-las…”. A potem umówili się, kiedy Bystrycka przyjedzie do Kijowa, wykonać w duecie jakąś piosenkę… Wręczając nagrodę, Bystrycka zaznaczyła: — Jestem szczęśliwa nie tylko dlatego, że wręczam nagrodę, ale i dlatego, że po prostu widzę Bohdana Sylwestrowycza. Znamy się tyle lat! To tak radosne i tak piękne! On oddaje widzom całą swoją duszę, cały swój talent! Daj Boże tobie zdrowia, zdrowia, zdrowia. A wszystko inne masz. Bohdan Stupka z żoną Łarysą Semeniwną. Kiedy wraz z cennym znakiem „Idol” Stupce przekazano również nagrodę pieniężną, powiedział: „W samą porę”. I zwrócił się do sali: — Szalom. Dowiedziawszy się o wydarzeniu, otworzyłem słownik i przeczytałem, że idol to posąg, bożek, bożyszcze, bałwan (nie myślcie, że głupiec), posąg, bożek, bożyszcze. Ale tutaj nie zapomnijmy o drugim przykazaniu Mojżesza: „Nie stwórz sobie idola”. Bardzo mi miło otrzymywać tę nagrodę jeszcze i dlatego, że uhonorowano nią także dwie moje „córki” z kina. Wiadomo, że niektórzy pedagodzy teatralni piszą całe książki, jak zostać artystą. A ja krótko opowiem, jak zostać Idolem. Najpierw trzeba otrzymać ogólnorosyjską nagrodę teatralną imienia Konstantina Stanisławskiego. Potem — moskiewską „Księżniczkę Turandot”. W kinie ważne jest otrzymać „Nikę”, potem „Złotego Orła” jednego i drugiego, czyli obowiązkowo zostać właśnie dwugłowym orłem. Kolejny stopień — „Triumf”. I dopiero po tym wszystkim można liczyć na nagrodę „Idol”. Jestem dzisiaj bardzo szczęśliwy z powodu takiego szacunku dla mnie. Ale to nie moja zasługa — to zasługa Rodziny, naszego Teatru imienia Iwana Franki, Lwowskiego Teatru imienia Marii Zańkowieckiej. I kompania u nas dzisiaj, jak mówią Polacy, niewielka, ale bardzo porządna i inteligentna. Dziękuję. Na końcu Stupkę powitał ognistym ukraińskim hopakiem Zespół Tańca Ludowego Mojsiejewa. Po uroczystej ceremonii — tradycyjne fotografowanie laureatów. Potem wszystkich zaproszono do „Jadalni nr 57”, która od czasów radzieckich działa w GUM-ie. Bohdan Sylwestrowycz z Łarysą, Ostapem usiedli przy osobnym stoliku, ale wkrótce dołączył do nich Oleg Tabakow z żoną Mariną Zudiną. Przez cały wieczór siedziałem z Wsiewołodem Okpiszem naprzeciwko nich i miałem okazję obserwować dwóch Idoli, dwóch wielkich miłośników życia. Oni są niedoścignieni w biesiadnej rozmowie: swobodnej, wesołej, z anegdotami, wszelkimi historiami z artystycznej i nie tylko przeszłości. Tabakow od razu oświadczył, że jest Ukraińcem w jednej czwartej — jego babcia była „chochłuszką”. Stupka w tej samej chwili poprawił — Ukrainką! W dzieciństwie Tabakow mieszkał z babcią w mieszkaniu komunalnym i zapamiętał, jak nocami wstawała i podchodziła do okna na dźwięki silnika czarnej „marusi”, która raz po raz zabierała mieszkańców ich domu. Mały Oleg niczego nie rozumiał, ale za każdym razem babcia modliła się, i w tej modlitwie były i nazwiska sąsiadów, i pełne ich usprawiedliwienie przed Bogiem… Oleg Pawłowicz fascynująco opowiadał tę i inne historie, a Bohdan Sylwestrowycz uważnie, z zainteresowaniem słuchał. O, on umie słuchać! Tabakow tym darem włada, zdaje się, mniej. Ale kiedy Stupka smakowicie zaśpiewał mu fabułę opery Julija Mejtusa „Richard Sorge”, która w czasach radzieckich była wystawiana we Lwowie, Oleg Pawłowicz był całkowicie podbity. I oto już we dwóch na poważnie omawiali budowę na Placu Czerwonym wysokich pomników Idolom — Stupce i Tabakowowi. Potem we dwóch śpiewali ukraińską pieśń ludową o Doroszence i Sahajdacznym, którzy, nawiasem mówiąc, razem szturmowali Moskwę na Pokrowę 1618 roku. Ja to wszystko słuchałem, słodko zazdroszcząc samemu sobie, bo wypadła rzadko szczęśliwa okazja usłyszeć to, czego nikt nigdy nie słyszał w wykonaniu tego sławnego duetu, który już nigdy się nie powtórzy.
Od czasu do czasu do naszego stolika podchodzili szanowani goście, aby powitać Idolów: Władimir Wojnowicz, Zinaida Kirijenko, Irina Rozanowa, Alona Babienko, Siergiej Makowiecki… Podziękowałem mu za to, że jako pierwszy wstał, by uhonorować Stupkę, a Siergiej Wasiljewicz odpowiedział… po ukraińsku: „A jakże inaczej!”. Makowiecki powiedział Bohdanowi Sylwestrowiczowi wiele dobrych i szczerych słów. Zapamiętałem: „Ja Pana kocham… Jest Pan nam, Ukrainie, niezbędny… Niech Bozia da Panu zdrowie…”. Stupce było komfortowo, ciepło, szczęśliwie i wychodziliśmy z „Jadalni nr 57” jako ostatni — już około północy. Zobaczywszy Bohdana Sylwestrowicza, ochroniarz przy wyjściu zachwycony westchnął: „O! Taras Bulba!”. Następnego dnia — 20 listopada — aktor wyraził swoje wrażenia z ceremonii wręczenia „Idola”. Przy okazji powiedział, że nie podobała mu się akustyka, bo na sali nikt profesjonalnie nie śledził brzmienia mikrofonów albo po prostu nie podawał ich na czas. Ale część artystyczna była wspaniała, szczególnie przypadł mu do gustu epizod z córkami Tewjego Mleczarza… „Przyjemnie było… Tym bardziej, że wręczyli nagrodę pieniężną. Jeszcze trochę dodam i mogę jechać na operację do Niemiec… Ładnie wszystko przebiegło i po części oficjalnej. Ciekawe rozmowy z Olegiem Tabakowem, opowiadał swoją biografię, a potem nagle zatrzymywał się i mówił: „A po co ja to wszystko mówię?”. Żartowaliśmy, rozmawialiśmy też o poważnych sprawach…”. Na moją prośbę Stupka długo opowiadał na dyktafon o swoich latach dziecięcych i młodzieńczych, nauce w studiu teatralnym, pracy twórczej w Teatrze imienia Marii Zańkowieckiej. Wszystko to było niezbędne do wspomnianej książki biograficznej… Bohdan Sylwestrowicz, Łarysa Semeniwna i Ostap Bohdanowycz wyjeżdżali do domu późnym wieczorem pociągiem nr 1. Stupka przepuścił żonę i syna przodem, a mnie poprosił, bym zatrzymał się na początku peronu — postanowił zapalić. W tym czasie zbliżyła się do nas z walizką… Ada Rohowcewa! Ileż było radości! Tym bardziej, że jechali tym samym wagonem. Kilka godzin po powrocie do Kijowa Bohdan Sylwestrowicz był już w Teofanii, a 22 listopada rozpoczął się nowy cykl leczenia. Kiedy zapytałem o jego samopoczucie, Stupka odpowiedział: „Przyjąłem na klatę kroplówkę, gramów dwieście. Wszystko w porządku”. W tej samej chwili zapytał, czy… rozpoczęto budowę pomników narodowych idoli — Tabakowa i Stupki na Placu Czerwonym, naprzeciwko GUM-u, gdzie wręczano im nagrody. Poprosiłem o zgodę na kilka minut rozmowy o książce. Najpierw zadałem dwa pytania, które przypadkowo pominąłem podczas naszych moskiewskich rozmów. Pierwsze: „Stupka — to epoka?”. Bohdan Sylwestrowicz odpowiedział natychmiast: „Boże uchowaj!”. Drugie pytanie: „A Danczenko?”. Zamyśliwszy się na pół sekundy, powiedział pewnie: „Epoka!”. I dodał: „Danczenko zmienił historię ukraińskiego teatru, rozpoczął jej nowy etap”. 27 listopada, w niedzielę, rozpocząłem rozmowę ze Stupką od pytania: „Jak się Pan czuje?”. — „Czuję się, jak mówi Gołda” — odpowiedział Bohdan Sylwestrowicz. Właśnie tak — „jak mówi”, a nie „jak mówiła”. Gołda nigdy nie opuszczała Tewjego… Byłem pewien, że Stupka odpoczywa w Konczy-Zaspie, ale on pracował w teatrze. Na moje zdziwienie zauważył, że rano była próba „Kopciuszka”, którego wystawiają na święta noworoczne i ferie szkolne. Szczególnie radośnie było usłyszeć, że w teatrze przygotowują spektakle według Czechowa („Żona jest żona”) i Franki („Ścieżki krzyżowe”). Przypomniałem artyście, że tego dnia — 27-go — minęły dokładnie trzy miesiące od czasu jego 70-lecia. „Tak i życie przelatuje” — westchnął z wyraźnym optymizmem Mistrz. Grudzień 2011 roku okazał się obiecujący! Dość powiedzieć, że Laureaci nagrody „Idol”: Siergiej Makowiecki, Oleg Tabakow, Alona Babienko, Bohdan Stupka, Irina Rozanowa. Moskwa. 19 listopada 2011 roku. Zdjęcie Assol Owsiannikowej. Bohdan Stupka i Elina Bystrycka, która wręczyła Mistrzowi nagrodę „Idol” w kategorii „Za wysoką służbę sztuce”. Moskwa. 19 listopada 2011 roku. Zdjęcie Assol Owsiannikowej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
