Strona · s. 9strona oryginału ↗
«Na służbie u sąsiadów»: polskojęzyczny dorobek Iwana Franki
Слово Просвіти, №38 за 2017 рік
…Chwile życia nieustannie uciekały, przesączały się niczym piasek przez palce rąk, którymi od dawna już nie władał. Po śmierci „najdroższego pomocnika”, syna Andrija, na nowo uczył się pisać i coraz częściej zastanawiał się, co zostawia po sobie przed odejściem za Bramę Wieczności... Szczególnie przejmował się tym, że współcześni wspominali mimochodem lub wręcz całkowicie pomijali milczeniem jego liczne prace w językach polskim i niemieckim. A stanowiły one niemal piątą część jego dorobku! Łarysa KANEWSKA, kierownik działu naukowo-badawczego „Muzeum Iwan Franko i Kijów” Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury Łesi Ukrainki, M. Łysenki, P. Saksahanskiego, M. Staryckiego. Zdjęcie Heorhija LUK’JANCZUKA. Powstały one w okresie twórczej dojrzałości, gdy „rozum-bystroum” jeszcze nie zawodził i mógł jednocześnie produkować najróżnorodniejszy materiał intelektualny: powieść obok notatki statystycznej, poezję — obok gruntownego artykułu naukowego. Produkować szybko, niestrudzenie, niemal bez poprawek i korekt. Właśnie dlatego w przededniu własnego 40-letniego jubileuszu pracy twórczej postanowił przygotować do druku przekłady swoich najważniejszych prac obcojęzycznych z lat 1880—1890 i przedstawić je ukraińskiemu czytelnikowi. Zbiorek nazwał „Na służbie u sąsiadów” i mimo trudności materialnych wydał za własne środki, które otrzymał jako dar jubileuszowy. Zdołał przygotować tylko pierwszy tom, który ujrzał światło dzienne w 1914 roku we Lwowie. A planowanych tomów (tylko z artykułami o treści społeczno-politycznej) miało być trzy... „Oglądając się wspomnieniami na te czasy, spędzone „na służbie u sąsiadów”, z czystym sumieniem mogę powiedzieć, że wcale nie były one stracone ani dla mnie osobiście, ani nawet dla interesów naszego narodu, dla których ja właściwie w tym czasie zrobiłem, zdaje mi się, daleko więcej, niż którykolwiek z naszych najwybitniejszych działaczy tamtego czasu” — podsumowywał we wstępie do swojego zbioru wybranych przekładów wieloletnią współpracę z polską periodyką. Swoje pierwsze próby pisania w języku polskim Iwan Franko podejmował jeszcze podczas nauki w drohobyckim gimnazjum. W archiwum pisarza zachował się zeszyt ćwiczeń 17-letniego Franki-gimnazjalisty, gdzie jego ręką, jako zadania domowe z języka polskiego, zapisano już dość dojrzałe i obszerne utwory — fragment dramatu „Jugurta”, poezje „Podanie o przybyciu Eneasza do Italii”, „Życie jest tylko podróżą” i in. „Wychowany w polskich szkołach, wyhodowany obok innych i polską literaturą, czuję się połączony z polskim społeczeństwem takimi więzami, których zerwanie bardzo wiele by mnie kosztowało” — wyznawał Franko później w artykule „Co nieco o stosunkach polsko-ukraińskich” (1895). A od 1878 roku jego utwory artystyczne, artykuły na tematy literackie, teatrologiczne, folklorystyczne oraz społeczno-polityczne regularnie pojawiają się na łamach takich polskojęzycznych czasopism, jak „Praca”, „Przegląd Tygodniowy”, „Kwartalnik Historyczny”, „Ruch”, „Kraj”, „Prawda”, „Ateneum”, „Przegląd Społeczny”, „Głos”, „Przyjaciel Ludu”, „Wisła” oraz wielu innych. Z wieloma działaczami polskiej kultury — Janem Kasprowiczem, Henrykiem Biegeleisenem, Elizą Orzeszkową, Bolesławem Wysłouchem, Janem Karłowiczem, Stefanem Żeromskim i in. — Franko był znajomy osobiście lub korespondował. I nawet po bolesnym zerwaniu z polskim społeczeństwem z powodu pojawienia się artykułu o A. Mickiewiczu „Poeta zdrady” (1897), lat swojej pracy „na służbie u sąsiadów” nie uważał za stracone na marne. „Tylu mam wśród Polaków przyjaciół, którzy mi ufają — pisał w artykule „Co nieco o stosunkach polsko-ukraińskich” — tak wiele radosnych i smutnych wspomnień mnie z nimi wiąże, tak wiele im zawdzięczam i tak szczerze w miarę możliwości gotów jestem się odwdzięczać, że przypisywanie mi nienawiści do wszystkich Polaków brzmi w moich uszach niczym jakaś wieść z innego świata. Jako Ukrainiec kocham ponad wszystko swój naród i swoją narodowość i pragnę w miarę swoich sił i możliwości służyć ich podniesieniu i wzbogaceniu. […] Niehonorowym, nieuczciwym i po prostu głupim sposobem byłoby rzucanie obelg na naród, w którym chciałbym widzieć oparcie rozwoju i samodzielności mojego własnego narodu”. Temu okresowi długiej i bardzo owocnej współpracy Franki z polskimi periodykami — współpracy miejscami wymuszonej, podyktowanej potrzebami zarobku, ale w znacznej mierze szczerze natchnionej pragnieniem tworzenia „złotych mostów zrozumienia i współczucia” między dwoma narodami — poświęcona jest wystawa, która otworzyła się 6 września br. w Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury w Kijowie. Wystawę przyурочено (zorganizowano) z okazji 161. rocznicy urodzin Iwana Franki oraz 130. rocznicy rozpoczęcia jego aktywnej współpracy z polską prasą, w szczególności z gazetą „Kurjer Lwowski” (1887—1897), na łamach której, według wyliczeń bibliografa Myrosława Moroza, pojawiło się ponad trzy i pół setki artykułów i notatek Franki. Od współorganizatorów wystawy — Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy — na jej otwarciu w Muzeum Mychajła Staryckiego głos zabrał zastępca dyrektora ds. naukowych tego instytutu Mykoła Sulyma. Wystąpili także działacze społeczni Wasyl Kuszereć, Nina Hejko oraz Mykoła Ocun. Na wystawie zaprezentowano autografy polskojęzycznych prac i przekładów Iwana Franki, odbitki korektorskie poszczególnych artykułów zbioru „Na służbie u sąsiadów” z autorskimi poprawkami, rzadkie wydania książkowe i czasopiśmiennicze z osobistej biblioteki Franki z archiwum Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, a także unikalne materiały fotograficzne z kolekcji zbiorów Muzeum. Wystawa potrwa do 28 września br.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
