Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

88 lat samotności

Слово Просвіти, №38 за 2018 рік

Petro HNYDA, pisarz, m. Lwów Można i tak, parafrazując tytuł powieści Gabriela Garcíi Márqueza, nazwać życie człowieka, o którym chciałoby się napisać więcej niż tylko wzmiankę w tej krótkiej notce. Zastałem ją już jako osiemdziesięcioletnią babcię — takich, niepozornych i, zdawałoby się, podobnych do siebie, jest niemało po wsiach. Jednak dla mnie była wyjątkowa. W jej jasnych oczach wciąż płonął ogień, którego nie zdołały zgasić nawet najsilniejsze syberyjskie mrozy. Samotna, otulona po szyję w tkany pled, przyjęła mnie późną jesienią, leżąc na staromodnym łóżku. W piecu dogasał, trzeszcząc, ogień, a ja, przysiadłszy naprzeciwko, wsłuchiwałem się w jej proste słowa o nieprostej życiowej drodze. Otóż Bronisława Szewciw urodziła się w 1923 roku we wsi Bohdaniwka (obecnie rejon buski) w obwodzie lwowskim. W 1942 roku jako dziewiętnastolatka została członkiem OUN — zwerbowana przez Natalię Kołtun, ówczesną podrejonową przywódczynię sieci kobiecej, przeszła teoretyczne i praktyczne szkolenie organizacyjne, które odbywało się w lokalach konspiracyjnych w innych wsiach: historia Ukrainy, Dekalog ukraińskiego nacjonalisty, bronioznawstwo, a nawet szkolenie musztrowe. Ale, jak wyznawała, najbardziej lubiła Modlitwę ukraińskiego rewolucjonisty: „Ukraino, święta matko bohaterów, zejdź do mojego serca”… Początkowo była staniczną sieci kobiecej w Bohdaniwce (pseudonim „Łastiwka” [Jaskółka]), a po tym, jak N. Kołtun została rejonową przywódczynią (pierwsza połowa 1944 roku), zajęła jej miejsce jako podrejonowa, mając pod swoim kierownictwem kilka wiejskich stanic. Roznosiła podziemną pocztę OUN po tych wsiach. Po reorganizacji administracyjno-terytorialnej OUN (koniec 1944 — początek 1945 roku), w trakcie której zlikwidowano podrejony, nie została przywódczynią kuszczową, ale została przekazana do dyspozycji Krajowego Prowodu jako kurierka (pseudonim „Kwiat”), a jej bezpośrednim przełożonym został „Łewadnyj” — punktowy OUN ze wsi Ubynie. Roznosiła podziemną pocztę i wydawnictwa po różnych organizacjach. Autor i Bronisława Szewciw (2010 rok) znowu zatrzymali. Dalej z materiałów sprawy nie jest do końca jasne, ale 3 kwietnia tego samego roku ponownie wydano postanowienie o zatrzymaniu, a 28 maja — o aresztowaniu. Stało się to przez „wsypę” zdrajcy „Jawora”, który również wcześniej domagał się, aby ściągnęła do Bohdaniwki swojego dowódcę „Łewadnego”. Jak świadczy on sam: „według moich danych zostali zabici…, a także została aresztowana łączniczka obwodowego „prowodu” OUN o pseudonimie „Kwiat” [AUSBUŁO, Spr. 14431, Ark. 129-131]. Jak i w poprzednich przypadkach, przedstawiła się pod przybranym nazwiskiem (była to powszechna i z góry ustalona praktyka na wypadek aresztowania członków OUN) jako Fedak Łonka Jakimiwna, urodzona w 1928 roku. Pierwsze przesłuchanie prowadził znany w rejonie oper pełnomocnik rejonowego oddziału NKWD w Hlinianach, porucznik Wachnowski (ciekawe, że w tym samym roku został skazany za naruszenie „socjalistycznej praworządności”). Trzymając się z góry przygotowanej legendy, twierdziła, że w latach trzydziestych została sierotą, a w czasie niemieckiej okupacji była na robotach przymusowych w Niemczech, skąd wróciła zaledwie dwa tygodnie temu bez dokumentów. Zatrzymanie miało miejsce, jak świadczą materiały archiwalno-śledcze (przechowywane w Archiwum USBU w obwodzie lwowskim), na drodze między wsiami Liaszky Koroliwśki a Rozworiany przez wojskowych (prawdopodobnie było to w nocy z 23 na 24 lutego, a wojskowi wracali z tej pierwszej wsi, gdzie w nocy doszło do walki między pięcioma bojownikami rejonowej bojówki SB „Czajki”, w trakcie której wszyscy zginęli), którym oświadczyła, że wraca z Liaszek, gdzie odwiedzała ciotkę. Lecz na chutorze Melnyky (między tymi wsiami) zapytali gospodynię jednego z domów, czy zna tę dziewczynę. Otrzymawszy odpowiedź przeczącą, zabrali ją do sprawdzenia do rejonowego oddziału NKWD w Hlinianach. Tutaj, najwyraźniej, później doszło do „wsypy” „Jawora”, bo już następne przesłuchanie było z jej prawdziwymi danymi. Ciekawe również, że w sprawie przesłuchiwano jej wuja (brata ojca), który mieszkał w sąsiedniej wsi Zadwirja i u którego często bywała (przez pewien czas mieszkała, a także zachodziła po drodze do Ubynia i innych wsi na północ od Bohdaniwki). On, trzymając się z góry ustalonego planu, zaznaczał, że zatrzymana to rzeczywiście Ł. J. Fedak — jego przybrana córka, która wróciła z Niemiec, jednak już na następnym przesłuchaniu, które odbyło się dopiero w kwietniu tego samego 1946 roku, zmuszony był przyznać, że w rzeczywistości jest to córka jego brata. Ogółem w sprawie występowało tylko troje świadków — rodzice i stryj. Podczas śledztwa przebywała w więzieniu nr 3 w Złoczowie. 27 sierpnia 1946 roku przez Wojskowy Trybunał wojsk MWD w Złoczowie na podstawie art. 54-1 (zdrada ojczyzny) i 54-11 (udział w organizacji kontrrewolucyjnej) KK USRR skazana na 10 lat obozów poprawczo-pracy z pozbawieniem praw politycznych na pięć lat i konfiskatą mienia. W trybie kasacyjnym wyrok nie został zaskarżony. Ogółem „odsiedziała” 9 lat, 2 miesiące i 24 dni — zwolniona 17 maja 1955 roku, plus 11 miesięcy i 3 dni na osiedleniu specjalnym. Karę odbywała na północy, gdzie przy wyrębie lasu została przygnieciona drzewem, w wyniku czego stała się inwalidką. Na osiedleniu specjalnym w Karagandzie pracowała w cegielni. Razem z nią karę odbywały Hanna Pawłyk ze wsi Jaktoriw, Marija Kostiuk z Brodów i inne. Po całkowitym zwolnieniu mieszkała początkowo we wschodnich obwodach Ukrainy, głównie w Krzywym Rogu, gdzie pracowała w fabryce, a dopiero potem wróciła do rodzinnej wsi i zaczęła pracować jako cielętnica w kołchozie. Żyła samotnie (za mąż, prawdopodobnie z powodu inwalidztwa, tak i nie wyszła, chociaż, jak widać na zdjęciu, od młodych lat była pięknością), na starość opiekowała się nią jedna obca rodzina, która po śmierci odziedziczyła jej mieszkanie. Mówiłem, że planuję wydać książkę o OUN, gdzie będzie mowa także o niej (było to rok lub dwa przed jej śmiercią), więc prosiła o jeden egzemplarz dla siebie, bo chciała, aby ludzie dowiedzieli się o jej działalności podziemnej i towarzyszach broni. Nieraz, przejeżdżając obok jej domu, widziałem, jak siedziała zamyślona na przyźbie. Zmarła w 2011 roku. Podczas ostatniego spotkania z Bronisławą Szewciw 19 kwietnia 2010 roku nagrałem jeszcze ten krótki wywiad. — Jak Pani odnosi się do współczesnego państwa ukraińskiego? — Ukrainę kochałam i kocham, chociaż już u schyłku wieku. Państwo się zmieniło, ale nie na naszą korzyść. Została stara ekipa! — Czy nie żałuje Pani, że jako młoda osoba wybrała Pani drogę walki o Ukrainę? — Nie żałuję! Całą duszę oddawałam walce. — Jak odnosi się do Pani władza rejonowa lub wiejska, czy w jakiś sposób się opiekuje? — Nijak. Żadnej pomocy czy zainteresowania. — Czego życzy Pani młodym Ukraińcom? — Żeby szanowali i cenili Ukrainę, bo przyszła ona bardzo niełatwo, a jeszcze szybciej może się rozpaść, jeśli nie będzie patriotów. Na górze druga od prawej: Bronisława Szewciw — „Kwiat”, Karaganda, 1954 rok

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn