Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Żyto Opowiadanie

Слово Просвіти, №38 за 2018 рік

Mychajło SIRENKO O, chciałem ci powiedzieć, Że to kłosie wąsate, To niestrudzony trud mozolny… Dmytro Pawłyczko Ono i teraz stoi przede mną — młode, tęgie, sino-zielone, a jego kłosy wyciągają się swoimi promyczkami wąsików w błękit nieba. Jednak dlaczego — stoi? Nie! Ono kołysze się na ciepłym wietrze wczesnego lata i goni w dal sine fale. W tych wąsikach maleńkie wiechy zakurzonych kwiatuszków. I ten pyłek tych kwiatuszków płynie nad nim oszałamiającym zapachem. A w tym życie biegnie, czy dokładniej, leci, rozłożywszy ręce, mały chłopiec. I kłosy (tach-tach!) biją lekko po jego gołych rękach. I on cały w tym pyłku, jak złota zakurzona pszczółka. On leci, przepełniony tą przestrzenią, tą radością i pięknem, tym szczęściem, biegnie miedzą z ogrodu do swojego domu i dźwięcznie krzyczy: — Ma-mo! Ta-to! Jak pięk-nie-e-e! Żyto kwitnie-e-e! Żyto słońca nabiera! Płowieje-e-e! To dziecię — to ja. A wrzeszczałem tak dlatego, że chciałem, aby mama, ojciec i wszyscy ludzie świata byli tak szczęśliwi i radośni jak ja, żeby poczuli ze mną piękno i zachwyt życiem oraz tym dziwnym żytem! Czy nie dlatego nazwałem potem swoją pierwszą książkę poezji “Od słońca żyto płowieje”? I już na całe życie to żyto ani na chwilę nie odchodziło ode mnie. A może jeszcze dlatego, że matka mówiła mi, już dorosłemu, że urodziła mnie w chrzcielną styczniową noc prosto na wiejskim piecu naszej chaty, na polepie, gdzie suszyło się żytnie ziarno. Tak więc pierwszy mój oddech zaczerpnąłem z zapachem żyta. A chmielną radość od pierwszego oddechu i dziś chcę przekazać światu. Dorastając, widziałem po rodzicach, jak niełatwo im przychodziło to piękno żyta, a co za tym idzie i życia, tworzyć swoją pracą. Jak wczesną wiosną ojciec po pługu zostawiał czarne skiby łagodnej roli, które, zabronowawszy, obsiewał szarymi żytnimi ziarnami, żeby one potem wyciągnęły się do słońca owym złotym cudem kłosów. A później matka dzień w dzień, nie rozginając się, ścinała je, dojrzałe, ostrym sierpem i wiązała powrósłem w tęgie snopy, które ojciec układał w półkopki na ogrodzie. I tak samo robili współmieszkańcy na wszystkich łanach — już nie tylko kobiety żęły, ale i mężczyźni z moim ojcem kosili kosami z grabiami, a snopowiązałkami wycinali powojenne łany. Z czasem półkopki ludzie składali w sterty, które wyrastały na polach jak nowe żytnie domy. My, mali, zbieraliśmy kłosy po ściernisku. A później paśliśmy tam krowy. I wszystko to boso, bo jakie tam obuwie było po wojnie! I ściernisko już nie kłuło zrogowaciałych podeszew nóg, kiedy biegało się po ściernisku, ślizgając się. Już gdzieś w szóstej klasie dawali mi konia z grabiarką, na której siedziałem z tyłu i, poganiając, zgrabiałem kłosy wzdłuż łanu z końca w koniec. No to już była wyższa duma, bo zaliczano ci tę pracę na dniówki. Do wysokich żytnich stert stawiano maszyny-młocarnie, które kręciły pasem od traktora i wymłacały z rozpuszczonych snopów ziarno. Mężczyźni widłami podawali te snopy, a kobiety, rozwiązawszy powrósła, rzucały źdźbła w gardło maszyny, która ryczała jak dziki zwierz i tylko kłapała, wymłacając ziarno. I wszystko to w pyle i plewach, jak w gęstym dymie, w upale pod palącym słońcem. Nieopodal maszyny wyrastała do nieba sterta wymłóconej słomy — największa radość dzieciaków. Ot już gdzie można było odetchnąć, zjeżdżając prosto spod chmur na ziemię po stromych i śliskich bokach złotej słomy. Kto wejdzie najwyżej i zjedzie — ten bohater! Tak dorastaliśmy, cieszyliśmy się i bawiliśmy w tym piekle pracy naszych rodziców oraz starszych braci i sióstr. Już podrośnięty, młóciłem z tatą swoje snopy żyta cepami w domu w stodole przy chlewie. I nie tak to prosto i łatwo nauczyć się młócić we dwóch. Było, że trafiłem w ojcowski bijak i twój bijak wtedy odskakiwał i trafiał cię po zębach. Do dziś mam niewielką bliznę na dolnej wardze od tamtego młócenia. A później już wymłócone, wysuszone i oczyszczone swoje ziarno w młynie razem z ojcem wsypywaliśmy do kosza, — było przyjemnie patrzeć, jak ono trafiało na wirujące ciężkie kamienie, aby wysypać się pachnącą mąką do rąk białego jak Bóg młynarza. I wszystko to robiło się szybko, bo w kolejce czekali inni gospodarze. A podłoga przy koszu drżała lekko, jakby w posadach chodziła cała ziemia. A co już mówić o tej radości, która ogarniała twoją duszę, kiedy matka wyciągała z pieca upieczone na kapuścianych liściach pachnące bochny świeżego żytniego chleba, obmywała im głowy zmoczoną w wodzie ręką i stawiała bokiem na białym ręczniku na ławie pod oknem, aby wystygły. Nie przemilczę i tego, jak matka odcinała piętkę świeżego żytniego chleba i podawała do stołu z kubkiem mleka. Czy bywała większa radość w tamtych moich dziecięcych powojennych latach? Ale prosi się powiedzieć i to, że to przecież u mnie, kogo wychowywali i ojciec, i matka. A jak było tym moim towarzyszom w głodny 1947 rok — bez ojca, a jeszcze z siostrzyczkami i chorą matką? Napływa z pamięci wyjazdowy sąd w naszym klubie, gdzie po prawej stronie sceny był portret Lenina, a po lewej — brodatego Karola Marksa. Portrety namalowane przez naszego wiejskiego artystę wujka Wasyla. Artysta umiejętny, farby olejne, po ścianach klubu uśmiechają się z plakatów dziarscy przodownicy, wzywają do współzawodnictwa socjalistycznego — walczyć o wykonanie i nadwykonanie planów nowej pięciolatki. A w klubie trwał wyjazdowy pokazowy sąd nad naszym współmieszkańcem Wasylem Waszulenkiem — on stoi przed sędziami sądu, którzy siedzą za wielkim stołem, zasłanym czerwonym suknem. W centrum sędzia — średniego wzrostu chłop z okrągłą uśmiechniętą twarzą, jakby zebrał się pełen klub ludzi na jakieś uroczyste święto. Wasyl przed nim, jak z krzyża zdjęty, — blady, cały w piegach. Na nim rozchełstana ciemna koszula, spodnie na sznurku i rozbite buty. Ma około dwudziestu pięciu lat, ale taki chudy, że podobny do chorego niedorostka. Posiedzenie trwa drugą dobę, z przerwami. Wasyla złapali na kołchozowym polu za wsią, gdzie wygniatał ze snopa żyta do torebki suche żytnie kłosy. W domu ma chorą matkę i dwie siostrzyczki. Sam choruje na suchoty i nawet teraz cały czas pokasłuje. Wszystko jasne: złapali na kradzieży społecznego chleba. A posiedzenie sądu trwa drugą dobę i Wasylowi wlepiają pięć lat więzienia. I mnie, i ludziom w klubie bardzo żal suchotniczego Wasyla, ale co my możemy zrobić? Wszyscy słyszeli o jakimś szczególnym surowym postanowieniu z Moskwy. Dlatego sąd — wyjazdowy, pokazowy. Wiem tylko jedno, że wrócił Wasyl po odsiadce i gdzieś po roku zmarł. I takie “piękno” powojennego żyta żyje do dziś w mojej duszy. A wtedy, gdzieś dni ze dwa po tym sądzie, dumnie szedłem ulicą Lenina do kołchozowego podwórza z widłami na długim trzonku, aby stanąć do zbiornika słomy na kombajnie naszego przodownika Maksyma Bakuszy, żeby wykonywać i nadwykonywać normy we współzawodnictwie socjalistycznym. Jeszcze szedłem obok podwórza dziewczyny, która zapadła w duszę, szedłem, pokazując, jaki jestem pracowity parobek. A “parobek” przeszedł wtedy dopiero do ósmej klasy. Lecz mój komsomolski entuzjazm szybko zgasł, bo w zachwycie przesadziłem i wbiłem swoje widły tam, skąd kombajn wyrzucał omłot. Coś zatrzeszczało, elewator przestał wyrzucać słomę — zerwał się łańcuch, który go kręcił. Kombajnista szybko zatrzymał kombajn, wyskoczył z kabiny, wyciągnął z awarii moje widły i powiedział: “Dobrze, że chociaż nie wbiłeś tam swojej głupiej głowy. I gdzie oni biorą takich pomocników? Toż teraz trzeba iść z pola na drugi koniec wsi, żeby przywieźć ekipę remontową. Oto ci i nowy

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn