Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARION

Слово Просвіти, №38 за 2021 рік

46. ONLINE, OFFLINE Program Forum Wydawców we Lwowie, nazwanego teraz „bukowym” – BookForum, jest wymownie wzbogacony angielskim surżykiem online i offline: „28 BookForum w tym roku odbędzie się 15–19 września we Lwowie po raz pierwszy w całej historii w formacie hybrydowym: online i offline”. Jak widzimy, hybrydowy jest nie tylko format, ale przede wszystkim język, a zatem i myślenie organizatorów „bukowego” forum. Pierwotnie angielskie leksemy online i offline, utworzone przez zrośnięcie przyimków on (przyim. na i in.) oraz off (przyim. wskazujący na odległość od czegoś – AUS, s. 961–962; 965) z rzeczownikiem line, początkowo używano w specjalnej sferze technologii komputerowych i telekomunikacji: online 1. W technice komputerowej stan urządzenia lub sprzętu, który znajduje się pod bezpośrednią kontrolą innego urządzenia. 2. W technologiach komputerowych status urządzenia, które jest funkcjonalne i gotowe do obsługi; offline 1. W technice komputerowej stan urządzenia lub sprzętu, który nie znajduje się pod bezpośrednią kontrolą innego urządzenia. 2. W technologiach komputerowych status urządzenia odłączonego od obsługi). Zgodnie z oksfordzkim słownikiem, online (dosłownie na linii) – to „sterowany lub podłączony do komputera” lub jako „działalność”, „usługa”, która jest dostępna wyłącznie przez Internet, na przykład sklep online, nauka online, gra online. W technice komputerowej online oznacza, że urządzenie jest włączone – i jest gotowe do pracy (a nie podłączone, bo to moskiewski surżyk), a offline – niepodłączone i niegotowe do pracy. Następnie te dwa terminy rozszerzyły swoje funkcjonowanie na sfery relacji międzyludzkich i stały się przedmiotem badań socjologii: kiedy człowiek jest w sieci – online, poza zasięgiem sieci – offline. Czy jest więc potrzeba używania tych anglicyzmów? Pytanie jest retoryczne, ponieważ nasze odpowiedniki są zbyt oczywiste: w sieci – nie w sieci (poza siecią). Jeśli chodzi o proces nauczania, który zmienia swoje formy z powodu epidemii, to ma sens używanie formy żywa nauka lub nauka internetowa, pamiętając, że nauka zdalna – to dawno wypróbowana forma nauki zaocznej lub nauki na odległość. A co z online i offline na „bukowym” forum? Żywe spotkania (lub na żywo) oraz spotkania internetowe. Olha KRASIUK, dyrektorka Biblioteki Publicznej w Hadziaczu w latach 2011–2021. Zdjęcie Ilony BAKALO Jesteśmy świadkami znaczącego wydarzenia historycznego dla Hadziacza i jego głównej biblioteki. Jest to odsłonięcie tablicy pamiątkowej dla uczczenia 160-lecia powstania Biblioteki Publicznej w Hadziaczu, 150. rocznicy urodzin pisarki, tłumaczki, folklorystki Łesi Ukrainki, której imię nosi biblioteka, oraz 180. rocznicy urodzin założyciela biblioteki, historyka, ekonomisty, publicysty Mychajła Drahomanowa – w dniu jego jubileuszu 18 września odbyły się uroczystości. Tablica pamiątkowa została odsłonięta na znak trzech jubileuszy, które połączyła w swojej historii biblioteka w stolicy hetmańskiej – jedna z najstarszych bibliotek Ukrainy. 47. BOOKPITCHING Co to oznacza, kiedy Forum Wydawców we Lwowie w 25. roku swojego istnienia przekształca się w BookForum? Przede wszystkim to, że nie jest to problem ściśle wydawniczy, a mentalny i ogólnopolityczny, kiedy Ukraina w 25. roku odzyskiwania swojej niby niezależnej drogi odnalazła nową formę podległości – anglojęzyczną, którą przedstawia jako najnowszą drogę wyzwolenia i formę integracji ze światową wspólnotą. Na tym „bukowym” forum najwyższa nagroda również mówi w obcym języku: grand prix (czyli główna nagroda) BookForum Award (˂ award „przyznawać, nagradzać”). Ta obcojęzyczna leksyka – to wymowny przejaw zniewolonego umysłu i zależnej świadomości, która nie potrafi żyć bez podległości komuś obcemu – swoisty zespół postkolonialny pysznego niewolnika pod kosmopolityczno-liberalną polewą. Język sygnalizuje to niemal jako pierwszy, ponieważ jest werbalizacją absolutnie wszystkich uświadomionych i nieuświadomionych procesów. Kolejny anglicyzm z leksemem book – jest tego jaskrawym potwierdzeniem: „Kanada i Ukraina: bookpitching przez ocean”. Prezentacja przewodnika po ukraińskim rynku książki oraz publiczna dyskusja między wydawcami z Kanady i Ukrainy (1). Ciekawe, że międzyjęzykowa homonimia ukraińskiego buk jako drzewa oraz angielskiego book jako książki ma wspólne źródło pochodzenia, które uległo procesowi dywergencji semantycznej (rozszczepienia znaczeniowego) w różnych językach oraz przeniesienia metaforycznego w językach germańskich. Współczesne angielskie book pochodzenia germańskiego od *bōkō. Właśnie drzewo buk rosło w znacznej ilości na terytorium Europy i dawni Germanie używali go do nanoszenia na nim karbów, zaznaczając czas i ważne wydarzenia. Wraz z pojawieniem się pisma z drewna bukowego zaczęto wytwarzać tabliczki, wycinając na nich litery, czyli coś napisanego. Tak nazwę drzewa przeniesiono na to, co jest na nim napisane, czyli literę – jeden z rodzajów znaków runicznych (got. runa od pragermańskiego *run „tajemnica, szept”). Pomimo tego, że w VII wieku w Brytanii książki już zaczęto wytwarzać z pergaminu, pierwotną nazwę zachowano. Czyli angielskie book wywodzi się ze staroangielskiego bok, book ˂ d.-ang. bōk, bōc „buk; pismo, napisane na korze drzewa bukowego; książka”. Słowo jest notowane w języku od 808 roku (porównajmy z niemieckim Buch, holenderskim bock, duńskim bog, szwedzkim i norweskim bok „książka”) (2, s. 62–63). Większość badaczy-etymologów skłania się ku germańskiemu zapożyczeniu leksemu buk w językach słowiańskich jako drzewa w prasłowiańskiej wspólnocie językowej: ukraińskie, rosyjskie, bułgarskie, białoruskie buk, polskie, czeskie, słowackie, górno- i dolnołużyckie buk, połabskie bauk, boik, serbochorwackie bȕk, słoweńskie búkev, búkva (ESUM 1, s. 284, 286). W naszym języku – to także, oprócz „drzewa liściastego o gładkiej szarej korze i twardym drewnie”, „kij, laska, pałka”, a także liczne derywaty słowotwórcze bukwa (litera), bukwalizm, bukwalny, bukwalność, bukwalnie, bukwar (elementarz), bukwaryk, bukwarny, bukwennyj (literowy), bukwycia, bukwojid, bukwojidstwo, bukwoczka, buky „nazwa litery b”, bukinist, bukinistyczny, bukowy, bukowiniec (-nka), bukowiński, Bukowina (SUM I, s. 251–253). Natomiast ukraińskim odpowiednikiem angielskiego metaforycznego book stało się słowo knyha z innym, nie do końca jasnym obrazem etymologicznym: z prasłowiańskiego kъnigy (lm.), być może za pośrednictwem tureckiego *küinig, *küiniv (ujg. kuin) wywodzi się od chińskiego kʻüen „zwój, zwitek” lub wyprowadzenie słowa od kъn-, spokrewnionego z czeskim kmen „łodyga, pień”, i przyrostka -igа jako słowa na oznaczenie drewnianych tabliczek do pisania (ESUM 2, s. 473). Zatem pierwsza część anglicyzmu bookpitching, utworzonego przez złożenie, ma wspólne pragermańskie pochodzenie, sięgając w języku angielskim IX wieku. Natomiast druga część tego słowa pitch [pɪtʃ] – jest wieloznaczna i należy do różnych części mowy ze znaczeniami: 1. smoła; lepik; pak; dziegieć; 2. bitum; 3. rzut; podanie (baseball itp.) i in., a jako czasownik – 1. smolić, 2. budować, stawiać (namiot), 3. rzucać, ciskać, podawać (piłkę), 4. sprzedawać, handlować; wystawiać na sprzedaż i in. (AUS, s. 1027–1028), co w dwóch znaczeniach relatywnie koreluje z tym pojęciem, które wkładają w nie nasi postępowi twórcy filmowi i administratorzy filmowi

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn