Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Urodzony do znaczących dokonań

Слово Просвіти, №38 за 2021 рік

Wadym PEPA, pisarz Mój dobry znajomy Wasyl Ruban, młodszy ode mnie, po służbie w wojskach rakietowych Armii Radzieckiej studiował na wydziale filologicznym Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki, na specjalności „język i literatura ukraińska”. W 1967 roku, na trzecim roku, został, podobnie jak mnie pod koniec 1956 roku na czwartym, skreślony z listy studentów, a prościej mówiąc, wydalony z powodów politycznych. Na szczęście Wasylowi udało się znaleźć miejsce, gdzie mógł przytulić głowę. Osiadł we wsi Lisniki w rejonie kijowsko-światoszyńskim, w chacie swojej babki ze strony matki. Zawładnęły nim wiersze. Wraz z innymi prześladowanymi podobnie myślącymi poetami zapoczątkował tak zwaną Kijowską Szkołę Poezji. Przez dwa lata pracował jako redaktor literacki w wydawnictwie „Muzyczna Ukraina”. Ale i tam dopadli go czujni i wszechobecni „organy”. Pozbawiono go pracy. Znalazłszy się jakby w podziemiu, zuchwały Wasyl wytwarzał i rozprowadzał na terenach Instytutu Fizyki Jądrowej i ówczesnej Akademii Rolniczej ulotki z nieodmiennym hasłem: „Niech żyje samodzielna socjalistyczna Ukraina!” O aresztowaniu i pobycie w specjalnym izolatorze przy złowrogiej ulicy Wołodymyrskiej 32 w Kijowie napisał powieść „Konał zraniony przebiśniegiem śnieg” i puścił ją w samizdat. Ratując napisane krwią, zakopał je w grzesznej ziemi. Po proklamowaniu niepodległego Państwa Ukraińskiego wraz z krewnym szukał ukrytego, lecz nie udało się go znaleźć. Zarabiał na chleb powszedni jako kocegarz, a nawet kierownik klubu, najczęściej jednak jako ślusarz. Jego wiersze drukowano za granicą, m.in. w Anglii, w czasopiśmie „Wyzwolny Szlak”. Dla spotęgowania poetyckiego natchnienia napisał „Program Ukraińskiej Narodowej Partii Komunistycznej”. Wykryto go podczas masowych rewizji w 1972 roku u Jewhena Swerstiuka, który oczywiście został aresztowany i wysłany na Syberię bez powrotu. Świadomych patriotów, „swiedomych” według dzisiejszego złowrogiego slangu, sądzono za „agitację i propagandę antyradziecką”. Rubanowi zaś, podobnie jak Lewkowi Łukjanence w 1961 roku, postawiono zarzut z artykułu: „zdrada ojczyzny”. A to oznaczało 15 lat więzienia albo rozstrzelanie. Wyrok śmierci „zaszczycono” właśnie L. Łukjanenkę. 72 doby czekał w celi śmierci, dopóki Sąd Najwyższy nie zamienił „najwyższego wymiaru kary” na piętnaście lat pozbawienia wolności. W. Ruban, podobnie jak L. Łukjanenko, nieugięcie odmawiał składania zeznań w sprawach przeciwko swoim znajomym. Nieustępliwemu „wlepiono” „przymusowe leczenie”. Wtrącono go do Dniepropetrowskiego Obwodowego Szpitala Psychiatrycznego. „Strasznie, bardziej niż w więzieniu. Bo robią z tobą, co im się żywnie podoba” – wyznawał Wasyl po sześciu latach i dwóch miesiącach udręki w więzieniach i specjalnych psychiatrycznych więzieniach aż po Kazań. Po „zwolnieniu” nie mógł zaczepić się w pracy. Nie wydawano mu paszportu. Wykręcali się, że zgubiono go w czasie przewozu. Kaci nie mieli pojęcia ani w ząb, że o zbrodni w całej jej potworności czytelnicy dowiedzą się z powieści W. Rubana „Po przeciwnej stronie dobra”. Los cierpiętnika, a dokładniej niedoli, sprawia, że pisarz jest osobowością o potężnej sile ducha. Z natury został ukształtowany do niezwykłych czynów. Był przeznaczony do znaczących dokonań, do natchnionej twórczości. Zamiast tego przeszedł wszystkie kręgi komunistycznego piekła. Polityka imperialna werbowała do władczych gabinetów bezzasadnych gibkoszyjych, bo potrzebowała kogoś, kto by szczuł na takich ofiarnych, jak Lewko Łukjanenko i Wasyl Ruban, Stus, Symonenko… Ruban okazał się tak mocny i niepokonany, że mimo straszliwych prób przeżył 75 lat. Po proklamowaniu niepodległego Państwa Ukraińskiego kierował Kijowską Organizacją Związku Pisarzy. Na licznym zebraniu twórców słowa artystycznego nie mówił, lecz wołał, by nie podpisywać ryzykownego Memorandum Budapesztańskiego w takiej formie, jaka jest proponowana, i nie oddawać na łaskę srogiej ziemskiej doliny broni jądrowej. Kierownik frakcji „Sługa Narodu” w Radzie Najwyższej Ukrainy Dawyd Arachamija, najpewniej uzgodniwszy to z Biurem Prezydenta, wygłosił głośne oświadczenie. Uważa on za błąd rezygnację Ukrainy ze statusu nuklearnego. Kiedy Wasyl Ruban na zebraniu pisarzy wzywał, by nie podpisywać iluzorycznego Memorandum Budapesztańskiego, wtedy jeszcze świeżo upieczeni komuniści w dosłownym znaczeniu tego słowa zakrzyczeli dalekowzrocznego. Chociaż powoływał się na przestrogę przyszłym pokoleniom Tarasa Szewczenki: „Zginiesz, zginiesz, Ukrainо, Nie będzie znaku na ziemi… Sama się ukrzyżujesz. We złości Synowie twoi cię zabiją Skrzydlaci, a złowrodzy We łonie zginą, przepadną, Jak niedonoszone kurczęta!...” Jeden z wysokich urzędników przekonywał wtedy z ekranów telewizorów: nie wolno dawać w łapy małpie granatu, z którego wyjęto zawleczkę. Jeśli się nie mylę, po raz pierwszy w historii ludzkości władca nazwał małpami poddanych, którymi zaszczycono go, by kierował. Ujawnić to, czego nie da się wyprzeć, każe mi przykazanie zapisane w ludowej mądrości: „Wszystko zginie – tylko prawda zostanie”. Także pali świadomość to, że niepodległa Ukraińska Država odradza się istotnie jak świątynia na krwi patriotów, bezgranicznie oddanych swemu narodowi. Aby nie spotkało nas nieszczęście, trzeba zmobilizować wszystkie siły do samoobrony przed ośmiornicą czy też wężem globalizacji. Inaczej pożre i pochłonie wszystko na odwiecznej ukraińskiej ziemi, która od wieków jest rodzinną Matką-Ziemią. Nie daj Boże, do bezpamiętności, do utraty narodowej tożsamości, do zamglenia ukraińskiej świadomości narodowej. W niemal programowym artykule, który muszą studiować w jednostkach wojskowych FR, Putin zdobył się na „komplement” pod adresem „narodu bratniego”: „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród. Jak Mordwini, wśród których są mokszanie i erzanie”. Kto z przyszłych pokoleń może zgodzić się na taką samą głuchotę, niemotę i bezpamiętność, na które w FR skazani są mokszanie, Mordwini, erzanie? Już było, było w niewoli, w jarzmie. Z gardła wyrywał rozpaczliwe słowa palący rozpacz: Kobzo ma, żono wierna, Gdzież ja cię dziś podzieję? Czy na czystym polu spalić I popiołek puścić na wiatr? Czy na mogile położyć? Do przemijających władców wciska się czy aby nie drwiący zwrot Iwana Kotlarewskiego: „I nad naszym narodem Choć trochę jeszcze panuj!” Nazwana córką Prometeusza Lesia Ukrainka wiersz „Contra spem spero” zaczyna pouczająco dla przyszłych pokoleń: „Chcę żyć!” A kończy dodając otuchy: „Będę żyć! Precz, smutne myśli!”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn