Strona · s. 1strona oryginału ↗
OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 38 (1142), 23—29 września 2021 Literacki „Czendej-fest” się odbył!
Слово Просвіти, №38 за 2021 рік
W tym roku w Użhorodzie po raz trzeci odbył się Ogólnoukraiński festiwal kulturalno-artystyczny „Czendej-fest 2021”, poświęcony jednemu z najbardziej znanych ukraińskich (i zakarpackich) pisarzy XX wieku Iwanowi Czendejowi. Proponujemy uwadze czytelników „Słowa Proświty” wrażenia jego uczestników i organizatorów. W tym roku miasto Chust dołączyło do wydarzeń artystycznych, a ukraińscy pisarze i laureaci festiwalu-konkursu małej prozy odwiedzili Chustską Szkołę Specjalistyczną im. A. Wołoszyna nr 1 (wcześniej Chustskie Gimnazjum Realne), gdzie uczył się pisarz. Gospodarze placówki oświatowej przeprowadzili w szkolnym muzeum wycieczkę w historyczną przeszłość, związaną z okresem nauki Iwana Czendeja. A córka pisarza – pani Maria Treszczak-Czendej – podarowała szkolnemu muzeum gazetkę ścienną-kolaż o twórczym życiu swojego ojca. Goście odwiedzili ważne miejsca Chustu, z którymi zapoznała ich miejscowa krajoznawczyni Iwanna Rozman. W Zakarpackim Obwodowym Teatrze Dramatu i Komedii pisarze obejrzeli filmy dokumentalne Wiaczesława Bihuna „Jasenówka” oraz „Brat Iwan”. Swoją drogą, ten ostatni film został uhonorowany prestiżową nagrodą na jednym z międzynarodowych festiwali filmowych. Oglądanie filmów wywołało sporo ciekawych przemyśleń i ożywionych dyskusji. Do festiwalu literackiego dołączyli także członkowie związku „Majsternia słowa” (Warsztat słowa). Kierowniczka związku, pisarka Olesia Cze peliuk, zaznaczyła wagę przeprowadzania podobnych wydarzeń i zaproponowała włączenie Chustu do programu festiwalowego „Czendej-festu” w przyszłości. Organizatorzy wydarzenia – Maria Treszczak-Czendej z mężem Iwanem Treszczakiem – oraz goście pozostali zadowoleni z chustskiej części festu i obiecali twórczo współpracować również w przyszłości. Pisarze wyruszyli także do kolebki Iwana Czendeja – do osady Dubowe. Miejscami czendejowskimi były nasycone dni w Chuście i Dubowym. „Czendej-fest” kontynuuje łączenie i inspirowanie, zaciekawianie i zadziwianie. Przecież Czendeja będzie odkrywać, czytać i poznawać jeszcze wielu ludzi, jeszcze niejedno pokolenie! I to nie tylko za aktualność i ponowne odkrywanie utworów, ale i za niezwykłość życia. Było klimatycznie, ciekawie, szczerze i gościnnie. Tak, jak to może być na Zakarpaciu. Dziękuję organizatorom Marii i Iwanowi! Mychajło Markowycz Kosmos Czendeja Tegoroczny wrześniowy „Czendej-fest” był, jak zawsze, kompaktowy, kameralny, po rodzinnemu ciepły, nasycony wydarzeniami. Wrześniowa optyka i akustyka dodawały świeżości odczuciom. Głównym z nich jest obecność Czendeja. Można by rzec, wszechobecność. W utworach, w świeżo wydanym grubym tomie korespondencji, w rysach potomków i ziomków, w nabrzmiałych jesiennych górach, zamazanych pasmami mgły. I drugie, nawet nie odczucie, a zrozumienie: kosmos Czendeja trzeba jeszcze zgłębiać i zgłębiać, jest on zdolny rozciągać się w bezkres. A usłyszeć to, powtarzam, można nawet w czymś, wydawałoby się, absolutnie przypadkowym. Jak choćby cygańska, chrypliwa procesja w Dubowym, która idzie w górę na cmentarz, za księdzem prawie biegną nastolatkowie z krzyżem i wiekiem trumny, migają kapcie na bose stopy i cmentarna glina na kapciach... Miałem odczucie, że to ilustracja do jednego z tekstów, kadr z filmu na podstawie zekranizowanego utworu. Swoją drogą, na tym cmentarzu pochowany jest główny bohater znaczącego utworu Czendeja „Iwan”. A wyżej spoczywają rodzice pisarza. Właśnie na grobie ojca zgubił się i wkrótce odnalazł kluczyk od samochodu jednego z uczestników festu. Dziwaczny i surowy, podobny do mnicha-pustelnika dziadek Mychajło mrugnął, poruszył białą brodą z zaświatów... Życie trwa. „Czendej-fest” również. Pawło Wolwacz Grand Prix za najlepsze opowiadanie znów, już po raz trzeci, pojechało do Iwano-Frankiwska „Czendej-fest”–2021... I to jest świetne! Bo to niesamowicie literacki, ciepły, przytulny i rodzinny festiwal. Dlaczego rodzinny? Bo my wszyscy przez te kilka dni staliśmy się rodziną. Bo gdyby nie rodzina Marii Czendej-Treszczak i Iwana Treszczaka – nie byłoby go w ogóle. Wyobrażacie sobie? Ta rodzina to jaskrawy przykład tego, że jeśli chcesz, to wszystko się uda. I uda się jak najlepiej. Dziękuję wam za wspaniałe literackie szaleństwo tych dni, za troskę, za komunikację. I co najważniejsze – za pamięć i popularyzację twórczości Iwana Czendeja. Bo kim jesteśmy bez naszej literatury? Olha Derkaczowa, laureatka Poczuć sercem Kiedy wchodzę do domu po Wysokiej w Użhorodzie, gdzieś w połowie drogi jest rozwidlenie, a z nim i wybór: droga, która prowadzi w lewo, nie jest aż tak stromym podejściem, równomiernie stałym. Wymaga takich samych nieznacznych wysiłków na całej trasie aż do samego domu. Inna zaś ścieżka, która zygzakiem idzie w prawo, stromo-stromo prowadzi w górę... A potem, pokonawszy ostatnie metry stromego podejścia, zakutego w bruk, ty już możesz odetchnąć swobodniej i wyrównać bicie serca, idąc równiną, wpatrując się w horyzonty czy, dostrzegłszy zarysy swojego domu, cieszyć się, że ty już jesteś w domu. Mnie bardziej do duszy drugi szlak – ten, który wymaga na początku niby nadwyrężenia, a potem daruje błogość ulgi i uspokojenia rytmu serca. Pierwszy zaś trochę przypomina rutynę, ale to takie... subiektywne. Tegoroczny fest był dla mnie dokładnie taki, jak ta droga w prawo. Myślę, nie tylko dla mnie, ale i dla całej naszej czendejfestowskiej rodziny. Wiele znajomości, wrażeń, ciekawych nowych ludzi, błyski nowych oblicz już znanych – czasem aż do zdziwienia i zachwytu. O każdym wydarzeniu chciałabym napisać osobno i szczegółowo. Zrobić to chcę jeszcze i dlatego, aby ono tutaj pozostało wspomnieniem. I zrobię, ale trochę później. Niech ułoży się w świadomości, żeby wykrystalizowało się to, co najważniejsze, nie dając emocjom zasłonić głównego. A teraz po prostu kilka słów dla tych, którzy byli z nami w te dni. Wy wszyscy jesteście bardzo różni, ale każdy z was jest bardzo ciekawy. I chyba dobrze, że nasz „Czendej-fest” – to nie ludna, chaotyczna, modna, skomercjalizowana „tuszowka” (gdzie w istocie nie zdążysz ochłonąć: kto jest kto i dokąd biec dalej), bo wy zdążyliście tę ciekawostkę jednego drugiego dostrzec, poczuć sercem. A my zdążyliśmy poczuć was i mieć radość z tego, że nie pomyliliśmy się w wyborze naszych ludzi. Jeśli każdy z was zabrał sobie do serca trochę piękna Zakarpacia, prawdziwości słowa Czendeja i naszego ciepła – osiągnęliśmy swój cel. I z tego powodu jesteśmy szczęśliwi. No i pamiętacie? Mamy lekką rękę. Dlatego – sukcesów! Obiecujemy, wy je będziecie mieć. Maria Czendej-Treszczak
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
