Strona · s. 3strona oryginału ↗
Mykoła HOŁOMSZA: «Zabójstwo Czornowoła mogło być korzystne dla tych, którzy nie chcieli, aby startował w wyborach prezydenckich»
Слово Просвіти, №38 за 2021 рік
Oświadczenie byłego zastępcy prokuratora generalnego Ukrainy Mykoły Hołomszy na temat okoliczności śledztwa, które było prowadzone przez prokuraturę po śmierci lidera Ludowego Ruchu Ukrainy (NRU) i później, o tym, dlaczego obecnie Biuro Prokuratora Generalnego nie rewiduje materiałów sprawy z nowej perspektywy oraz o możliwych okolicznościach towarzyszących śmierci Czornowoła, w wywiadzie dla Depo.ua opowiada były zastępca prokuratora generalnego Ukrainy Mykoła Hołomsza. – Ostatnio po raz kolejny oświadczył pan, że śmierć Czornowoła nastąpiła w wyniku zaplanowanego zabójstwa, że lidera najbardziej popularnej pod koniec lat 90. patriotycznej partii dobijano kastetem na miejscu wypadku drogowego, a także ujawnił pan szereg innych szczegółów. Nie mówi pan o tym po raz pierwszy. Jakie ma pan podstawy do tak poważnych oświadczeń? – Zacznę od tego, że kiedy za czasów prokuratora generalnego Swiatosława Piskuna powierzono mi opiekę nad sprawą śmierci Czornowoła, przekonywano mnie: to zwykły wypadek drogowy, nie ma tam nic „takiego”. Ale jego okoliczności nie dawały mi spokoju i w 2007 roku doprowadziliśmy do stworzenia grupy śledczej. Kiedy zaczęliśmy studiować materiały sprawy, od razu zobaczyliśmy fakt fałszerstwa oględzin miejsca zdarzenia. Zniknęła część danych, wycięto całe fragmenty wideo. W związku z tym wszczęliśmy sprawę, wyznaczyliśmy kompleksową ekspertyzę techniczno-trasologiczną pojazdów. Ciągnęła się ona dość długo, ponieważ była międzynarodowa. Eksperci przyjeżdżali na Ukrainę, studiowali materiały. Interesowało nas, czy kierowca (samochodem, w którym przebywał Czornowoł, kierował Jewhen Pawłow – przyp. red.) miał techniczną możliwość uniknięcia wypadku. Na to pytanie eksperci udzielili negatywnej odpowiedzi: pozycja ciężarówki, w którą uderzyło auto Czornowoła, nie dawała możliwości kierowcy samochodu osobowego uniknięcia zderzenia. Zatem zrehabilitowaliśmy kierowcę samochodu, w którym jechał lider NRU. W związku z tym zamknęliśmy sprawę o wypadek drogowy, na której opierali swoje decyzje poprzedni śledczy. Dalej zaczęliśmy studiować ekspertyzę sądowo-medyczną. Ekspert fizykotechnik Wołodymyr Jermakow doszedł do wniosku, że w potylicznej części czaszki Czornowoła znajdują się cztery liniowe uszkodzenia. Przy wypadku drogowym podobne uderzenie zadawane jest jednorazowo. Tymczasem ekspert udowodnił, że miała miejsce sekwencyjna seria uderzeń w głowę ofiary, przy czym nie o cztery przedmioty, a jednym przedmiotem, na co wskazywały charakterystyczne ślady, dokładniej pęknięcia na czaszce. Takie samo uszkodzenie było na czołowej części głowy kierowcy Czornowoła. Ekspert wyciągnął wniosek, że jest to przedmiot przypominający kastet. Jeśli nawet odrzucić te fakty, a wziąć pod uwagę tylko to, że kierowca nie mógł spowodować wypadku, to nasuwa się przypuszczenie, że to zdarzenie zostało zorganizowane. Przeanalizowawszy wniosek ekspertyzy sądowo-medycznej, my, używając slangu śledczych, „złamaliśmy” biegłego sądowego, który przyznał, że nie przeprowadzał sekcji zwłok polityka, a podpisał dokument już gotowej ekspertyzy. Oto ta fałszywka legła u podstaw wszystkich dalszych ekspertyz, którymi do dziś operuje Biuro Prokuratora Generalnego. – Czy byli inni ważni świadkowie w tej sprawie? – Był kierowca „Kamaza” Kudela. Wcześniej pociągano go do odpowiedzialności, mógł mieć pewne relacje z milicją i raczej nie byłby zbyt szczery. Natomiast grupę śledczą bardziej interesował człowiek, który mógł zacząć mówić: główny świadek tamtego zdarzenia, który przebywał w kabinie „Kamaza” (Iwan Szołom, według oficjalnych danych, zmarł w 2000 roku na Wołyniu na zawał serca – przyp. red.). Przeprowadziliśmy ekshumację szczątków: ekspertyza wykryła w jego kościach pozostałości metali ciężkich, charakterystyczne dla zatrucia. Więc nasza grupa wykryła umyślne działania organów ścigania w celu sfałszowania bazy dowodowej w sprawie tego wypadku i sztucznego stworzenia winy kierowcy Czornowoła. Przez nas zostały wszczęte trzy sprawy karne w tej kwestii. Więc właśnie obecność wniosku fizykotechnika przekonała mnie o tym, że Wiaczesława Czornowoła dobijano czterema uderzeniami kastetem w głowę. Tak samo zabijano i kierowcę. Na tylnym siedzeniu auta Czornowoła przebywał jego rzecznik prasowy Dmytro Ponamarczuk (obecnie nieżyjący – przyp. red.). Podczas przesłuchania zeznał, że do samego momentu wypadku spał, dalej przez pewien czas był nieprzytomny i niczego nie pamięta. Potem z pięć razy Ponamarczuk dzwonił do mnie ze słowami, że chce opowiedzieć coś ważnego, ostatni raz taki telefon z jego strony był gdzieś półtora roku temu. Ale spotkanie nasze tak i nie doszło do skutku, choć byłem gotowy wysłuchać Dmytra. – Jakie jeszcze okoliczności wydarzeń z 1999 roku nie mogą zostać pominięte? Czy mogą one doprowadzić do możliwych zleceniodawców zbrodni? – Nasza grupa śledcza miała informacje o zablokowaniu kilkoma zasadzkami drogi, którą z Kirowohradu (obecnie Kropywnycki – przyp. red.) do Kijowa jechał Czornowoł. Opowiadano o zielonym samochodzie, który stał na poboczu, nawet o ludziach w jakimś zielonym mundurze. Badaliśmy również wersję zamachu na życie przyszłego kandydata na prezydenta Ukrainy. Przecież mieliśmy dokładną, popartą zeznaniami informację, że Wiaczesław Maksymowycz w dniu katastrofy podjął decyzję o kandydowaniu i powiedział w Kirowohradzie, że idzie na prezydenta. Następnego dnia miał ustalać, w jaki sposób inny potencjalny kandydat z Ruchu, Hennadij Udowenko, uzasadni swoje wycofanie się. I tutaj w nocy ginie. Zrozumiałe, że wersję zabójstwa przyszłego kandydata na prezydenta w tych okolicznościach rozpatrywaliśmy jako uzasadnioną. Mieliśmy zamiar zorganizować śledzenie pewnych osób, przeprowadzić szereg zabezpieczeń dokumentów i innych działań w organach spraw wewnętrznych. Ale zadziałał system ochrony starej ekipy i zdołał odsunąć nas od śledztwa. – Wtedy reakcji organów ścigania nie było. Czy sytuacja zmieniła się teraz? – Ówcześni kierownicy wyższego i średniego szczebla organów siłowych jeszcze przeważnie pracowali pod koniec lat 90. – w latach 2000. i w taki czy inny sposób byli zaangażowani w decyzje, które zapadały w sprawie Czornowoła. Istniała swego rodzaju inercja systemu, której nie udało się złamać. Kiedy ustaliliśmy nowe fakty, sprawę nam zabrano i przefasonowano całą grupę śledczą. To był 2009 rok, ja równolegle nadzorowałem jeszcze kilka ważnych śledztw. W szczególności w sprawie zatrucia Juszczenki, gdzie dotarliśmy do przesłuchań otoczenia Janukowycza. Sam ówczesny premier histerycznie nie chciał chodzić do prokuratury na przesłuchania i spotykać się ze straszną dla niego śledczą Hałyną Kłymowycz (legendarna śledcza Prokuratury Generalnej, starszy śledczy do spraw szczególnie ważnych w latach 2003–2010, prowadziła sprawę o zatrucie Wiktora Juszczenki. Doprowadziła do sądu sprawy kilku skrajnie niebezpiecznych band – przyp. red.). Ekipa Janukowycza stworzyła komisję śledczą Rady Najwyższej z prawem przesłuchań, „koszmarzyli” grupę śledczą prokuratury wnioskami deputackimi i obrzucaniem błotem. Jednocześnie badaliśmy sprawę śmierci Wołodymyra Iwasiuka we Lwowie za czasów ZSRR i ustaliliśmy, że został powieszony już martwy. Za to nawet wyśmiewano mnie przez różne strony internetowe – mówiąc, komu był potrzebny ten kompozytor. Ale my odkryliśmy tajną korespondencję pierwszego sekretarza Lwowskiego Komitetu Obwodowego Komunistycznej Partii Wiktora Dobryka z partyjnym „centrum”, gdzie pod klauzulą „ściśle tajne” meldował, jakim to burżuazyjnym nacjonalistą jest Iwasiuk i jak z nim walczą.
Trzecim ówczesnym kierunkiem naszej pracy była sprawa Heorhija Gongadzego. Wszczęliśmy sprawę przeciwko organom spraw wewnętrznych za bezczynność w poszukiwaniach wykonawcy, którym okazał się generał Pukacz. Były wersje o jego przebywaniu w Izraelu, ale ustaliliśmy, że ukrywa się na chutorze w obwodzie żytomierskim. Zatrzymaliśmy go. Znaleźliśmy głowę zamordowanego dziennikarza… I oto w jednym momencie, kiedy osiągnęliśmy rezultaty, zabrano nam wszystkie głośne sprawy, w tym sprawę Czornowoła, i przekazano kuratelę innemu zastępcy prokuratora generalnego. – Wtedy, w 2009 roku, dała o sobie znać wola polityczna czy czynnik ludzki? – Po pierwsze, na losach śledztwa odbiło się ówczesne skomplikowane sploty interesów grup politycznych. Podkreślę również, że w kierownictwie organów ścigania byli wtedy ludzie zamieszani w decyzje dotyczące tych spraw, które poddaliśmy uzasadnionym wątpliwościom, którzy pracowali według zasady „czego sobie życzycie” i odgadywali koniunkturę polityczną. Zrobili wszystko, aby zablokować śledztwo, a mnie wprost zadawano pytanie: „Po co kopiesz?”. Czasy były takie, specyficzne: wtedy w moim gabinecie znajdowano rtęć, a potem wykryto przekroczenie siły impulsów elektromagnetycznych 2,5 mln razy. – Co to mogło być? – Szerokopasmowy generator elektromagnetyczny wysokiej częstotliwości, który tworzy efekt mikrofalówki. Jego obecność ustalili funkcjonariusze milicji. Powiem, że wtedy zrozumiałem: system miał w dużej mierze charakter sowiecki. Niektórzy kierownicy siłowi po prostu katastrofalnie bali się władzy, a tym bardziej wystąpień przeciwko niej. – Powróćmy do sprawy śmierci lidera Ludowego Ruchu. Od tego czasu, o którym pan teraz opowiada, czyli przez dwanaście lat, śledztwo nie posunęło się do prawdy? – Sprawa nie jest zamknięta. Coś w niej przez ten czas robiono, ale powoli, formalnie, dla pozorów, aby udowodnić, że był to wypadek drogowy. Kiedy wyznaczano ponowną ekspertyzę kompleksową, nie wzięto pod uwagę danych dostarczonych przez eksperta Jermakowa. Z jakiegoś powodu eksperci, którzy wcześniej przeprowadzali ekspertyzy, nadal pozostawali w ramach tego śledztwa. Jak można w śledztwie nadal uparcie powoływać się na dane tej ekspertyzy, którą uzasadnienie nazywamy fałszywką? Odnowa, która nastąpiła w prokuraturze, sprowadziła ludzi, którzy mają jeszcze z pięć lat nauki, zanim staną się profesjonalistami. Kiedy oficjalne osoby organów ścigania mówią, że nie ma takiej ekspertyzy, która wykazała, że Czornowoła cztery razy uderzono kastetem, to kwalifikuje się to co najmniej na kontrolę służbową i pociągnięcie do odpowiedzialności dyscyplinarnej takich „rzeczników”. Jeszcze raz: ta ekspertyza jest w materiałach śledztwa i nigdzie, według moich danych, nie zniknęła. Ale wyznaczono ponowną ekspertyzę, odsunięto eksperta Jermakowa, wzięto „starych” ekspertów – i doszli do wniosku, że doszło jedynie do wypadku drogowego, nieszczęśliwego wypadku. – Czy zapraszano pana do Biura Prokuratora Generalnego w celu złożenia wyjaśnień w sprawie pana oświadczeń? – Nikt nie zapraszał. Rzecz w tym, że mnie nawet nie trzeba zapraszać. Rozmawiałem z byłym śledczym, kierownikiem grupy śledczo-operacyjnej, który przeszedł już na emeryturę jako sędzia. Mówił, że jest gotów zdjąć togę, wrócić do śledztwa i dokończyć sprawę Czornowoła jak należy. Tak samo gotowi są liczni inni moi byli koledzy. Bierzcie, wołajcie ludzi! A jeśli mnie zaproszą, to wszystko może sprowadzić się do tego, że przesłuchają mnie w sprawie, po czym stanę się świadkiem. I w przyszłości śledztwo zostanie zablokowane. – Komu więc mogło być korzystne zabójstwo Wiaczesława Czornowoła? – Śledztwo uważało, że mogło to być korzystne dla tych, którzy nie chcieli, aby Czornowoł kandydował na prezydenta. Kilku współpracowników lidera Ruchu twierdziło, że pod pewnymi warunkami wygrywał on wybory prezydenckie w 1999 roku. Moim zdaniem to, co się stało, było korzystne dla Moskwy, gdzie kategorycznie, do histerii, nie widziano Czornowoła jako prezydenta Ukrainy. I mogło być korzystne wewnątrz Ukrainy dla pewnej grupy ludzi, którzy również ze swoich powodów byli zainteresowani tym, aby nie stanął na czele państwa. Nie mieliśmy doświadczenia w śledztwach dotyczących zabójstw dokonanych metodą operacji specjalnych. Ale badaliśmy okoliczności wypadków drogowych, na przykład z Maszerowem (pierwszy sekretarz Kompartii Białorusi Piotr Maszerow zginął w 1980 roku, według oficjalnych danych, w wyniku wypadku drogowego – czołowego zderzenia jego „Czajki” z ciężarówką. Zdaniem niektórych ekspertów mógł zostać zamordowany – przyp. red.). Do tej pory to zagadka. Musiałem dowiedzieć się o takiej metodyce: organizator jedzie przed ofiarą i nie daje się wyprzedzić, drażniąc tę ostatnią. I przepuszcza samochód ofiary, kiedy na przeciwległy pas nagle wyskakuje auto-zabójca. Bardzo trudno potem udowodnić udział w zbrodni kierowców zarówno jadącego w tym samym kierunku, jak i z naprzeciwka. Czysty przypadek… Badając ten temat, wyłapywaliśmy styl charakterystyczny dla służb specjalnych krajów radzieckich i poradzieckich. Kogo nie mogli zastrzelić i kto szczególnie drażnił – tego niszczyli specjalnymi metodami, przedstawiając to jako samobójstwa lub tragiczne wypadki. – Na ile ważne jest teraz uczciwe zbadanie tej sprawy, aby uchronić się przed podobnymi przypadkami w przyszłości? – Jest to możliwe pod warunkiem zaangażowania wykwalifikowanych ekspertów i specjalistów, którzy mają doświadczenie w prowadzeniu śledztw w sprawach tego rodzaju zabójstw. – Czy celowe jest korzystanie w tym celu z pomocy zachodnich specjalistów? – Sądzę, że poradzilibyśmy sobie sami. Swego czasu grupa, którą kierowałem, pokazała się jako odważny i profesjonalny zespół. Nie pomijaliśmy żadnego szczegółu, głęboko kopaliśmy i jesteśmy gotowi doprowadzić wcześniej rozpoczęte sprawy do końca. Wszystko jest w kompetencji władzy. Bardzo nie lubię mówić o „woli politycznej”, bo w kraju powinno panować prawo. Ważne, aby obecne kierownictwo prokuratury nie odebrało moich słów jako wyrzutu pod swoim adresem. Wzywam obecnych kolegów do wypełnienia swojego obowiązku zawodowego. Nie trzeba nam wierzyć na słowo, niech wątpią w nasze argumenty. Ale nie można prowadzić śledztwa na podstawie zdyskredytowanych dowodów. Materiał przedrukowano ze strony Depo.ua kiedy Hołomszy o tym, że śmierć przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy Wiaczesława Czornowoła w 1999 roku nastąpiła nie w wyniku wypadku drogowego, a przez zabójstwo uderzeniami kastetem w głowę, na kilka dni stała się informacyjnym topem. Ale, jak i poprzednie analogiczne doniesienia, nie doczekała się należytego rozwoju – aktywizacji śledztwa w sprawie jednej z najbardziej zagadkowych śmierci liderów politycznych w najnowszej historii naszego państwa.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
